Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Książka Duchoturystyka, czyli gdzie w Polsce szukać zjaw i upiorów?

Duchoturystyka, czyli gdzie w Polsce szukać zjaw i upiorów?

Aleksandra Galant 14 kwietnia 2024
Duchoturystyka, czyli gdzie w Polsce szukać zjaw i upiorów?

„Duchowy przewodnik po Polsce, czyli 101 wycieczek z dreszczykiem” to książka, która jest dowodem na to, że duchy są wszędzie, wystarczy się tylko dobrze rozejrzeć. Co więcej, w naszym kraju straszą nie tylko białe damy i rycerze, ale całe mnóstwo magicznych postaci z historiami typowymi dla swoich regionów.

Jak wynika z badań „duchologicznych”, zjawy, czarownice, wampiry i inne nadprzyrodzone istoty występują w naszym kraju całkiem licznie – od Szczecina po Łańcut i od Wałbrzycha po Kętrzyn. Można je spotkać nie tylko w zamkach i pałacach, ale też w dawnym bunkrze, pod mostem, a nawet w windzie, nie mówiąc o jaskiniach i leśnych uroczyskach.

„Duchowy przewodnik po Polsce, czyli 101 wycieczek z dreszczykiem” autorstwa Martyny Skibińskiej przybliża zarówno sławne nawiedzone miejsca (zamek Książ, Łysa Góra), jak i te mniej znane. Z lektury można dowiedzieć się, gdzie mieszkał król-pirat, a także, gdzie znajduje się jedyny w Polsce pomnik UFO i gdzie przesiaduje tajemniczy palący fajkę Chińczyk.

Niesamowitym szlakiem legend i ciekawostek historycznych czytelników prowadzą pełne czarnego humoru ilustracje Dominiki Czerniak-Chojnackiej. Książka jest także zbiorem praktycznych porad, np. jak przygotować się na spotkanie z upiorem, a czego absolutnie nie powinniśmy robić, gdy go spotkamy.

Choć książka adresowana jest przede wszystkim do młodszych czytelników (10+), to tropem duchów i strachów mogą podróżować także dorośli.

W Audycjach Kulturalnych o książce „Duchowy przewodnik po Polsce, czyli 101 wycieczek z dreszczykiem” opowiedziała autorka, Martyna Skibińska.

Za ilustracje w książce odpowiada Dominika Czerniak-Chojnacka, z którą rozmawialiśmy przy okazji wystawy jej plakatów w Warsztatach Kultury w Lublinie.

Materiały graficzne: dzięki uprzejmości Wydawnictwa Dwie Siostry

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Nasze dzisiejsze spotkanie myślę, że upłynie pod znakiem takiego dreszczyku.
Kiedyś się częściej używało takiego sformułowania opowieści z dreszczykiem, filmy z dreszczykiem.
Różnego rodzaju działania z dreszczykiem mają nas po prostu wystraszyć.
No a co straszy nas skutecznie, przede wszystkim tych młodszych, no to są duchy.
Duchy niezwykle pobudzają naszą wyobraźnię, a jeszcze kiedy okazuje się, że one są całkiem niedaleko,
że wcale nie trzeba jechać daleko do Rumunii, do zamku Hrabiego Draculi,
tylko one są tutaj na wyciągnięcie ręki, czasem bardzo blisko, to już w ogóle moim zdaniem głowa pracuje.
A dowodem na to, że te duchy naprawdę są wokół nas, często w bezpośredniej okolicy
i spotkania z nimi można też zagospodarować jako bardzo ciekawe i wesołe wycieczki,
jest książka, książka autorstwa Martyny Skibińskiej pod tytułem
Duchowy przewodnik po Polsce, czyli 101 wycieczek z dreszczykiem.
Stąd mi się ten dreszczyk wziął.
O tej książce będziemy dzisiaj rozmawiać, konkretnie właśnie z Martyną Skibińską,
która siedzi naprzeciwko mnie.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry.
Ja od razu chciałam też wspomnieć, że ta książka, mam nadzieję, że straszy,
powoduje drgrzenia duszy, niepokój, przyspieszone bicie serca,
występowanie potów nie tylko dzięki mnie, ale również dzięki absolutnie przestraszliwym
i majestatycznie wspaniałym ilustracjom Dominiki Czerniak,
która tworzy klimat wyjątkowej grozy i bardzo słusznie,
bo to jednak są opowieści groźne i niepokojące.
No też śmieszne, bo wszystko co trochę trąca patosem też jest zazwyczaj zabawne.
Przyznaję, ilustracje są bardzo ważną częścią tej książki
i jeżeli zaczęłam od pobudzania wyobraźni poprzez tę historię,
no to ilustracje tu rzeczywiście odkrywają bardzo ważną rolę,
ale odejdę na moment od książki, za moment do niej na pewno wrócimy
i zacznę od pytania, którego mam nadzieję, że nie odbierze pani jako prowokacyjne,
ale to jest naprawdę coś, co mnie ciekawi, mianowicie,
czy duchów trzeba się bać, zwłaszcza tych, które opisuje pani w książce.
Wydaje mi się, że za moment pochylimy się nad tym,
jak bardzo zróżnicowane są to twory i istoty,
no ale zastanawiam się, czy one naprawdę budzą tę grozę,
o której ja na początku mówiłam.
No ja bym bardzo sobie tego życzyła,
żebyśmy się wszyscy przepotwornie bali duchów.
Strach to jest taka emocja, którą fajnie chyba jest oswoić.
Czy pani kiedyś spotkała ducha?
Powiem szczerze, że w miejscu, w którym pracuję,
ponoć unosi się duch patrona tejże instytucji.
Wielokrotnie słyszałam, że kiedy robi się ciemno,
to na przykład w pokoju, w którym nie ma okien,
wywracają się nagle wszystkie książki.
Ja go osobiście nie spotkałam, ale to, że on znam jest,
jest powiedziałabym czymś oczywistym.
Ale czy jest czymś strasznym, czy może miłym,
że komuś jest tutaj tak dobrze i nie chce się wyprowadzić?
My go trochę traktujemy jak gospodarza,
który po prostu jest u siebie i traktuje nas gościnnie.
No właśnie, ja podczas zbierania materiałów
do tej wspaniałej, grubej księgi.
Księga jest rzeczywiście imponująca
i ona jest nazwana duchowym przewodnikiem,
ale myślę, że mogłaby być też duchową księgą.
Jest to wielkie, opasłe tomiszcze,
ale zbierając materiały do niej,
zorientowałam się, że takich bytów nadprzyrodzonych,
niematerialnych wśród nas jest całe mnóstwo
i one różnią się między sobą.
Są duchy, którym ktoś ewidentnie pomógł
wcześniej opuścić ten padł
i zazwyczaj w takich okolicznościach
mało może przyjemnych, gwałtownych z reguły,
ale są też duchy, które po prostu pozostały w miejscach,
w których lubiły przebywać
i są do nich bardzo przywiązane.
Są też przywiązane do swoich różnych dziwacznych rytuałów.
W naszej książce też zastanawialiśmy się bardzo,
czy tak mówię w naszej,
no bo to takie trochę jest wspólne działo kilku osób,
w tym też pani redaktor Dominiki Cieśli,
która bardzo pilnowała,
czy ja na pewno opisuję miejsca,
w których naprawdę straszy.
I czy pani Martno czytam naprawdę straszy.
Oczywiście pani Dominiko tam straszy.
Ale też uznałyśmy,
że takie byty ponadnaturalne,
one są obecne wśród nas w bardzo różnej formie.
Też w naturze mamy do czynienia z różnymi,
już to demonami,
bardziej lub mniej sympatycznymi,
bustewkami,
z siłami natury,
które jakoś eksplodują,
z miejscami mocy.
A no nie mogłyśmy się powstrzymać
i nie wspomnieć też o paru miejscach
odwiedzonych przez,
no ewidentnie przez gości
spoza naszej galaktyki,
gdzie nadal daje się wyczuwać energię.
I to chyba jest książka trochę o energii,
takiej energii,
którą można poczuć w różnych miejscach,
która jest niesamowita
i czasami wywołuje być może negatywne emocje,
ale bardzo często też taki przyjemny już to dreszczyk,
już to lekkie euforyzowanie,
łaskotanie,
rozjaśnienie myśli.
No bardzo różne są te zjawy.
Przybysze z innej galaktyki,
być może z innej planety,
czy nawet z innego świata,
to jest domena Lubelszczyzny.
Zdradzę w ten sposób,
że książka jest podzielona.
Konkretnymi regionami Polski
podróżujemy w poszukiwaniu
tych zjaw, upiorów i duchów.
Natomiast to, co wydaje mi się bardzo ważne,
to jest zwrócenie uwagi na to,
że duchy w Polsce
to nie są tylko koronowane głowy,
białe i czarne damy,
tudzież rycerze,
tylko tych stworów i duchów.
Jest całe mnóstwo
i co ważne,
nie tylko opuszczone zamki,
tajne komnaty
i nieznane przejścia
są miejscami,
w których można ich szukać.
Duchy występują
w zaskakujących miejscach.
Poznajemy nas z reguły
je po jakiejś ich aktywności.
Niewielu tak naprawdę szczęściarzy
doświadczyło
bezpośredniego kontaktu z duchami.
Bardzo liczymy na to,
że czytelnicy
zgłoszą się do nas
ze swoimi własnymi doświadczeniami.
Poznalibyśmy chętnie
więcej postaci
typu tajemnicza dziewczynka
na rowerku,
która objeżdża osiedle
gdzieś i znika,
albo chłopiec trzymający
w dłoniach kaczkę
na poboczu drogi,
przemoczony.
To są osoby,
które możemy spotkać
w plenerze,
ale zdarzają się sytuacje,
kiedy ktoś wychodzi
do nas
i serdecznie nas wita
przechodząc przez ścianę,
albo po prostu
jest zajęty swoimi sprawami.
Tutaj odniosę się
do tych duchów plenerowych,
bo w książce
pojawia się takie stwierdzenie,
że to duchy szczecińskie,
które grasują
po Morzu Zachodnim
upodobały sobie
z wyjątkowym entuzjazmem
właśnie gdzieś
poza murami,
zamkniętymi przestrzeniami
się pojawiają.
Proszę Państwa,
duchy są wszędzie,
plenerowe,
przebywające
w miejscach zamkniętych.
Myśmy też starali się
pieczołowicie
tropić wszelkie ślady
postaci,
które pojawiają się
w różnych częściach Polski.
Od wielu lat
chyba stykamy się
z takim kanonem
już to złota kaczka,
która oczywiście
pojawia się
w naszej książce.
Już to
chyba i królowa
Bona
potrafiła tu i tam
rozsypywać swoje perły
podczas wyjazdu do Włoch.
Ale chcieliśmy też
spotkać takie postaci
i umożliwić Państwu
spotkanie z postaciami,
które
rzadko
występują
poza
lokalnymi
opowieściami.
Tak,
oczywiście Szczecin,
a zwłaszcza
Puszcza Bukowa,
która go okala.
To są miejsca,
gdzie możemy
z dużym powodzeniem
liczyć na
spotkanie
jakiejś zjawy,
ale
to chyba taka lekcja
dla mnie,
jako osoby,
która zbierała
te opowieści,
że warto
z otwartą głową
podchodzić
do bardzo różnych
miejsc,
również tych,
które już są w ruinie,
zaniedbanych parków,
ale też
rozejrzeć się
w takiej rzeczywistości
tuż obok
całkiem
niedawnej.
A już spotkamy
kogoś ciekawego,
kto troszkę tylko
jest przezroczysty.
Zanim
popytam jeszcze
trochę o specyfikę
postaci,
których możemy
szukać
i wyglądać,
chciałam zapytać,
czy któraś z tych
historii
Pani szczególnie
zapadła w pamięć?
Być może ze względu
na wyjątkowość miejsca,
wyjątkowość tej postaci,
która gdzieniegdzie
pojawia się i straszy,
no albo wyjątkowość
jej i niepowtarzalność
jej historii.
Coś, co mnie
urzekło
w czasie poszukiwań,
że istnieją
różnice regionalne,
rodzajów
pojawiają.
Na przykład
w zachodniej Polsce
mamy statystycznie
znacznie więcej
widm bezgłowych,
psów,
koni,
ludzi trochę rzadziej,
co może jest dobre,
bo w sumie
chcielibyśmy zamienić
kilka słów
z napotkanym duchem.
Natomiast w Polsce
wschodniej,
na Podkarpaciu
mamy do czynienia
z duchami
osób niskorosłych,
które były często
zatrudnione jako
karły na dworach
magnatów
czy na dworach
księżęcych.
Bardzo to jest
interesujące,
że taki istnieje
rozrzut typów.
Oczywiście w
borach,
guszach
pojawiają się
zjawy leśne
z leszym
czy borowym
na czele.
Na Kaszubach
oczywiście mamy
bardzo specyficzne,
lokalne postaci
opiekunów
lasów
i ten motyw
takich postaci
bóstw opiekuńczych
w stosunku do
natury
jest
wspaniały
i on powiela się
w wielu regionach.
Duchy, na których
ślad można wpaść,
biorąc w ręce
duchowy przewodnik
pani autorstwa
to są też
duchy wielu
narodowości
i wielu języków.
Mnie bardzo
zaintrygował
szwedzki Szkot,
którego można
spotkać pod
Nowogrodem,
ale to nie jest
jedyna postać
w przypadku spotkania,
której warto
odkurzyć sobie
słówka z innych
języków.
Tak, my jesteśmy
krainą, która
chyba przyciąga
takich gości,
którzy chętnie,
no czasami
bardziej, czasami
mniej chętnie
zostają z nami
na zawsze.
Czasami
zostają
na zawsze
tak jak
biedna
Girona,
która
przyjechała
w odwiedziny
do posiadłości
na Pomorzu.
Zakochała się
w synu jej
właściciela,
który już był
narzeczonym
pewnej
francuski.
Biedna
hiszpanka
zginęła
w płomieniach,
nie zdążywszy
nauczyć się
polskiego
i rzeczywiście
jeśli ją spotkamy
w parku,
bo tylko park
jest do naszej
dyspozycji,
wypadałoby ją
przywitać
znajomym Ola.
Francuska
wyjechała,
chyba,
nic jej się nie stało.
Ale mamy też
w Warszawie
tajemniczą postać
w pałacu,
który również
należał
do hiszpańskiego
Granda,
który przechodził
różne burzliwe historie,
ale w oknie
przesiaduje
Chińczyk
palący
nargile.
Na Pomorzu
Zachodnim,
na Śląsku,
na Dolnym Śląsku
mamy też
do czynienia
z bardzo wieloma
duchami,
których językiem
ojczystym
jest język niemiecki
z powodów
oczywistych.
To są rodziny
niemieckich
magnatów,
przemysłowców,
niemieckiej arystokracji.
Z tym samym
mamy do czynienia
również
na Warmii i Mazurach,
które kiedyś
były Prusami.
Na Warmii i Mazurach
też czają się
mumie.
Mumie to jest
osobny wątek,
ale mnie też
zafascynowały
mumie nieludzkie,
ile mumie zwierząt.
Rozmawiamy bardzo dużo
o bardzo wiekowych
duchach,
czyli duchach,
które unoszą się
nad okolicą
od kilkuset lat.
Natomiast są też
duchy o wiele młodsze,
których historia
też jest dużo bardziej
niejednokrotnie tragiczna,
bo mówimy o osobach,
które straszą od czasów
II wojny światowej
i wydaje mi się,
że takim miejscem,
które bardzo pobudza
wyobraźnię,
ale którego historia
trudno, żeby ona
fascynowała,
bo to jest tragedia ludzi.
To jest kompleks Rize
na Dolnym Śląsku
i te kopalnie,
które w tej chwili
stały się takim,
powiedziałabym,
kompleksem nieomal rozrywkowym,
no a to były
miejsca przymusowej pracy.
Takich miejsc w kraju
jest bardzo wiele,
nie takich niesamowitych,
jak kompleks Rize,
jeśli chodzi o rolę,
którą w chorej wizji
Hitlera
on miał pełnić,
jako tajemnicze
podziemne laboratoria,
w których
miano produkować broń.
Części pewnie
przeznaczenia tych
podziemnych,
głęboko schowanych
labiryntów,
których tylko część
jest dostępna,
nie znamy
pewnie do końca.
Miejsc naznaczonych
ludzką tragedią,
tam rzeczywiście
pracowali niewolniczo
ludzie, którzy ginęli.
Jest wiele
i bardzo się zastanawiałam,
czy o nich wspominać,
bo jest to
bardzo bolesna
pamięć zbiorowego
cierpienia ludzi
niedawnej daty.
To wydarzyło się
za życia
jeszcze naszych
dziadków,
czy pradziadków.
To są historie
dosyć nam bliskie,
ale z drugiej strony
też trudno
pominąć
miejsca
takie jak to.
Dlatego
mam nadzieję,
że udało mi się
znaleźć sposób,
by z szacunkiem,
taktem i delikatnością
wspomnieć
o tak ważnych
miejscach.
Do takich miejsc
oprócz kompleksu
Rize, czy
dawnych obozów
jenieckich
należy na przykład
Muzeum Wsi,
gdzie
stoi
niesamowity
pomnik.
Udając się tam,
przebywając
w jego szczątkowych
murach,
wydaje mi się,
że odczujemy
coś głębokiego,
poważnego,
co do nas
przemówi
jako
ostrzeżenie.
Również
napomykam
o wielu
miejscach,
które nie istnieją,
o sztetlach
w Polsce
wschodniej
i południowej,
też w Polsce
centralnej.
Miejscach,
które
przestały
istnieć,
dlatego,
że przestała
istnieć
cała
barwna
społeczność,
która te miejsca
tworzyła.
Na koniec
chciałam
proścją
pewną wskazówkę
dla osób,
które
swoją
przygodę
z duchoturystyką
dopiero zaczynają,
które może trochę
się boją,
które może nie są pewne.
Podróże
tropem duchów
są tak naprawdę
podróżami,
które pozwalają
odkryć historię
naszego kraju
i tę najnowszą
i tę sprzed wielu,
wielu setek lat.
Jak tu się za to zabrać,
żeby jak najwięcej
z takiej wycieczki
dla siebie wziąć
i najlepiej jeszcze
spotkać tego ducha?
Ja trochę liczę na to,
że młody czytelnik
czasami będzie
może zaglądał
do książki
razem z rodzicem.
Myślę, że ten przewodnik
właśnie jest
dobrym sposobem
na to,
żeby się przygotować,
poznać postaci,
z którymi możemy
się spotkać
i zastanowić
nad tym,
czy akurat
z taką panią,
czy z takim panem,
czy z takim
bezgłowym psem,
czy z takim koniem,
czy może
z diabłem
chcemy się spotkać,
czy jesteśmy na to
gotowi.
Ustalmy to
razem z rodzicami,
drodzy państwo,
drodzy czytelnicy.
My proponujemy
różne ścieżki
takie,
staramy się też
grupować trochę
miejsca warte odwiedzenia
w takie jednodniowe wycieczki.
Niestety nie wprowadziliśmy
systemu
takiego trochę jak
na kartach
dań w restauracji,
czyli jedna papryczka
mało strasznie,
cztery papryczki
bardzo strasznie.
Może warto by było
rzeczywiście
do następnego wydania
takie ostrzeżenia
wprowadzić na wszelki wypadek.
Niektóre duchy
trudno jest
poza tym spotkać.
Duchy mają to do siebie,
że jakoś łatwiej
ta ektoplazma
jest widoczna
po zmroku,
a część atrakcji
oczywiście muzea,
zamki
zamykają swoje podwoje
przed zapadnięciem
zmroku.
Drodzy państwo,
zastanówmy się
na sucho,
treningowo
ułóżmy sobie
trasę,
nie odwołując się
do seansów spirytystycznych,
bo nie wiadomo,
czy duch nas nie polubi
tak bardzo,
żeby z nami nie zostać.
Po to jest przewodnik,
żeby właśnie
wytypować
pierwsze osoby,
z którymi chcemy się spotkać.
Polecam duchy
dojrzałe,
takie, które
mają już
w swojej historii
pozytywne
nawiązywanie
kontaktów
z nami żywymi
i stopniowe
zdobywanie
kolejnych szlifów
w obcowaniu
z duchami,
być może
o trudniejszym charakterze.
Wszystko to jest możliwe
dzięki publikacji
Duchowy Przewodnik
po Polsce,
czyli 101 Wycieczek
z Dreszczykiem.
A dzisiaj Waszym
i moim gościem
była autorka
tejże publikacji,
czyli Martyna Skibińska.
Bardzo Pani
dziękuję za spotkanie
i wszystko,
co Pani powiedziała.
To ja bardzo dziękuję.
Audycje kulturalne
w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera