Wybrany utwór: Maria Koterbska: królowa swingu, dama polskiej piosenki
Miała w repertuarze ok 1,5 tysiąca utworów, a jej przeboje nuciły całe pokolenia. Miłośników muzyki przyciągała na swoje występy nie tylko wspaniałym głosem, ale także dystansem i wielką elegancją. W tym roku Maria Koterbska obchodziłaby setne urodziny.
„Karuzela”, „Serduszko puka w rytmie cza-cza”, „Augustowskie noce”, „Brzydula i rudzielec”, „Do grającej szafy grosik wrzuć” czy „Parasolki” – to dziś kanon polskiej piosenki. W czasie największego rozkwitu kariery Koterbskiej, który przypadł na lata 50. i 60. XX w., jej piosenki śpiewała cała Polska.
Koterbska urodziła się 13 lipca 1924 r. w muzycznej rodzinie w Bielsku-Białej. Zadebiutowała w ostatnią noc 1948 r. Dla sceny porzuciła farmację, którą studiowała.
Współpracowała z największymi kompozytorami, śpiewała teksty pisane przez wybitnych autorów: Jeremiego Przyborę, Agnieszkę Osiecką czy Wojciecha Młynarskiego. Wykonywała zarówno utwory jazzowe (zasłynęła jako pierwszy swingujący głos w Polsce po II wojnie światowej), ale zajmowała się także piosenka aktorską.
Działała w kabarecie, występowała na najważniejszych polskich festiwalach muzycznych, miała także na koncie angaże filmowe i teatralne.
Jak wspomina Maria Szabłowska, dziennikarka muzyczna zaprzyjaźniona z Koterbską, piosenkarka zachwycała talentem, urodą oraz pogodnym usposobieniem. Całe życie była związana z rodzinną Bielskiem-Białą, gdzie zmarła w 2021 r.
Kochałem się, w zielonych oczach mój świat utonął w tych, w zielonych oczach spoglądałem mnie, zrozumiałam, że te oczy urzekły mnie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Zwykle kiedy którąś z naszych rozmów, jedno z naszych spotkań dedykuje konkretnej postaci, lubię na sam początek tej rozmowy wymieniać dzieła, z którymi ta osoba może być kojarzona.
Mogą to być piosenki, mogą być to tytuły książek lub sztuk teatralnych, ale w tym przypadku pomyślałam sobie, że wybór zaledwie kilku piosenek mógłby być trochę nie w porządku.
Mógłby zawężyć wielką, kilkudziesięcioletnią karierę zaledwie do kilku utworów, a tych utworów, jak dotarłam, było ponad tysiąc, ba, prawie tysiąc pięćset.
Więc to jest ogromny dorobek, ale to nie tylko piosenki.
To także spektakle, albumy, występy sceniczne, występy przed radiowym mikrofonem, występy w telewizji, na scenach festiwali.
Mówić i mówić mogłabym jeszcze bardzo długo, dlatego pomyślałam, że o Marii Koterbskiej najlepiej będzie porozmawiać z osobą, która ma nie tylko ogromną wiedzę muzyczną, ale także znała artystkę.
Mogę chyba nawet powiedzieć, że znała bardzo dobrze.
Tym bardziej jest mi miło, że pani Maria Szabłowska, dziennikarka muzyczna, osoba o ogromnej muzycznej wiedzy, przyjęła zaproszenie i jest dzisiaj waszym i moim gościem.
Jest mi panią bardzo miło gościć w audycjach kulturalnych.
Mnie też jest miło, a jeszcze bardziej miło, że możemy porozmawiać o Marii Sikoterskiej, bo to fantastyczna osoba była, naprawdę wspaniała i to w różnych aspektach, bo była to wielka gwiazda.
Jedna z największych gwiazd tamtych lat pięćdziesiątych, ale też była wspaniałą osobą, myślę o takim jej człowieczeństwie, że była bardzo życzliwa ludziom.
Nie miała w sobie absolutnie nic z gwiazdy, którą oczywiście była i to w latach tych pięćdziesiątych, sześćdziesiątych, to naprawdę to był szał niesamowity.
Nazwisko Koterbska wzbudzało entuzjazm zupełnie nieopisany, więc ona była też miła i była bardzo oddana swojej rodzinie i rodzinnemu miastu, w którym całe życie mieszkała.
Myśmy się poznały tak po prostu zawodowo, ale jakoś dosyć szybko nawiązała się między nami nić sympatii, porozumienia, nie wiem, zaufania.
I potem miałam taki obyczaj, że zawsze jak były kolejne urodziny Marii Koterbskiej, to zawsze przez wiele lat, zanim nie zlikwidowano mi tej audycji, dzwoniłam do niej w urodziny.
Tam przychodził czasami do niej burmistrz miasta i też mógł coś powiedzieć przez radio i te rozmowy z nią były naprawdę zupełnie niesamowite.
Poznałam też męża Marysi, Jana.
Oni stanowili fantastyczną parę, taką powiedziałabym, że hollywoodzką parę naszego siermiężnego show biznesu, bo Jan był bardzo wysoki i bardzo przystojny,
no a Maria Koterska, wiadomo, też była wysoka, piękne nogi, świetny głos, doskonała sceniczna postawa i tak dalej.
Więc oni byli czymś takim, nie wiem jak to powiedzieć, bo ja też ją poznałam już dużo później, a kariera Marysi zaczęła się w późnych latach pięćdziesiątych
i potem już się rozwijała coraz bardziej i bardziej, nawet chyba w połowie lat pięćdziesiątych jak teraz myślę.
Oni byli jak nie z PRL-u, to na pewno, zarówno Marysia jak i Jan i zresztą jeśli chodzi o to niebycie z PRL-u,
to w pewnym momencie po kilku przebojach, to znam z opowieści Marysi, została ona wezwana do Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej,
do jakiejś towarzyszki wyższego szczebla, która potraktowała ją od razu bardzo tak z góry i nieprzyjemnie
i zaczęła pytać, czemu Marysia śpiewa tak poimperialistycznemu, że te jej piosenki, mimo że są z polskimi tekstami,
brzmią jak zachodnie szlagiery.
I czy nie mogłaby Pani śpiewać, ja tu mam, miała taki stos płyt tych dużych, długo grających na biurku,
mówi, ja tu mam na wzór dla Pani różne gwiazdy piosenki radzieckiej, mogłaby Pani sobie posłuchać
i zobaczyć jak naprawdę powinno się śpiewać, a nie tak jak Pani śpiewa z manierą amerykańską.
I co odpowiedziała Maria Koterbska? Powiedziała, towarzyszko, ale ja przecież bym nie śmiała
zrównywać się z gwiazdami piosenki radzieckiej, ja tylko śpiewam tak jak umiem,
a umiem śpiewać właśnie tak. No i to jest opowieść niemalże niewiarygodna,
ale wiem, że jest prawdziwa, bo potwierdził ją też mąż i potem cała rodzina,
bo potem już poznałam też Romka Frankla i też się zakolegowaliśmy, więc taka była Marysia Koterbska.
Wejdę Pani w słowo, dlatego że ta anegdota też nasunęła mi na myśl słowo,
które chyba wszystkim z Marią Koterbską bardzo się kojarzy, to jest słowo elegancja.
Ona była pełna szyku, wdzięku, elegancji, ale jednocześnie chyba nie budowała
dużego dystansu, no bo podbijała serca słuchaczy i to przez całe dekady.
Ona była bardzo elegancką kobietą, bardzo zwracała uwagę na to, jak wygląda,
a zwłaszcza jak wygląda na scenie. No to było trudne wtedy, kiedy ona debiutowała,
50., 60. lata w sklepach nie bardzo było można kupić cokolwiek.
Ona całe życie mieszkała w Bielsku, więc szyła sobie gdzieś tam, miała jakieś krawcowe,
miała żurnale, które dostawała od przyjaciół z Ameryki, więc ona była zawsze
bardzo elegancką kobietą, ale też trzeba powiedzieć, że ona świetnie nosiła te stroje,
ponieważ była wysoka, szczupła, miała bardzo ładne nogi. Świetnie wyglądała w tych strojach
szytych zresztą na miarę. Wojtek Młynarski, który był wielkim jej wielbicielem,
właśnie zawsze opowiadał, że Marysia i Jan to była amerykańska para
polskiego, siermiężnego show biznesu wtedy, w latach 50., 60.
No Marysia też miała niesamowity słuch. Miała wielki dystans do siebie.
Miała ogromny do siebie dystans przy całym jej dorobku, tak ogromnym dorobku.
Tyle lat śpiewała, była gwiazdą kabaretów też, nie tylko gwiazdą piosenki.
Występowała w filmach. Ja nigdy nie słyszałam, żeby ona, i nie widziałam,
żeby ona się zachowała jakoś jak gwiazda taka rozkapryszona, czy na próbie, czy nigdy, nigdy nie widziałam, nie słyszałam.
Była to jedna z najfantastyczniejszych moich rozmówczyń, muszę powiedzieć, ponieważ ja wiedziałam,
że ja mam z nią wielki kontakt, naprawdę. W momencie, kiedy Maria Koterska zaproponowała
mnie i Krzysztofowi Szefczykowi, myśmy mieli w telewizji takie autorskie, nie wiem,
pogadanki, czy jak to nazwać, wideoteka dorosłego człowieka się to nazywało.
I Maria Koterska miała jubileusz okrągły, 70-lecie. Zaproponowała nam, żebyśmy poprowadzili ten wieczór jubileuszowy
w Teatrze w Bielsku Białej, jej ukochanym mieście. No więc myśmy oczywiście się zgodzili z wielką radością.
I to było coś zupełnie niesamowitego, bo ja zobaczyłam wtedy, jak Maria Koterska jest traktowana
przez swoich sąsiadów, współmieszkańców Bielska. Ten teatrzyk jest piękny w Bielsku,
taki mały, no naprawdę wspaniały. I przy nim jest mały skwer, na którym stoją ławki.
I zobaczyłam, idąc już po próbie, szłam już na koncert i patrzę, że na tych ławkach
siedzą już ludzie odświętnie poubierani. Panowie w garniturach, kobiety w sukienkach
takich jakby wieczorowych, uroczystych, wizytowych. Oni się tak przygotowali
na jubileusz w parku, bo nie było już miejsc w teatrze. Na jubileusz swojej największej gwiazdy.
To było tak wzruszające, że myśmy co chwila wyglądali. Jacek Cygan tam był, właśnie Wojtek Młynarski,
Stanisław w tym. No skład w ogóle tego koncertu to też legendarny po prostu był.
I wszyscy wyglądali, patrzyli, że dochodzą następni mieszkańcy Bielska
i wszyscy są w garniturach, w sukienkach wizytowych. To było wspaniałe.
Ona była kochana w Bielsku, ale też i kochała Bielsk. Ona nie wyobrażała sobie.
Ona tak powiedziała mi kiedyś, ja mówię, wiesz, ty mogłabyś zrobić karierę międzynarodową,
światową. A ona mówi, no to tak mi mówili za PZPR, że śpiewam po amerykańsku.
Ja mówię, no właśnie, dlatego może mogłabyś spróbować. Nie ja w życiu bym się z Bielska
nie wyprowadziła. W życiu. Ja tu się czuję dobrze, wszyscy mnie znają, ja stąd się nie ruszę.
Wspomniała pani o niezwykłej klasie i elegancji Marii Koterbskiej, ale także o ogromnym słuchu,
który ją wyróżniał jako artystkę. No ale chciałam zapytać o jej głos, dlatego że ja dotarłam do informacji,
że mówiono o niej, że to był pierwszy raz po drugiej wojnie światowej w Polsce pojawił się swing.
No tak, była królową swingującą. Tak, tak, tak. No to też dawało jej jeszcze większą popularność,
no bo swing to wiadomo skąd przyszedł, prawda? Ze Stanów Zjednoczonych, a myśmy wtedy tak nie kochali
Stanów Zjednoczonych. A mimo to Marysia właśnie swingowała i właśnie szukała też repertuaru,
który by się do tego nadawał i chętnie dla niej pisali, komponowali autorzy i muzycy,
bo wiedzieli, że jak dadzą Koterbskiej swoją piosenkę, to ona na pewno jej nie zepsuje,
z całą pewnością. Ona miała też duży repertuar, a jej popularność, ta pierwsza,
kiedy już poza Bielsk, poza Katowice wyszła i przyjeżdżała do Warszawy na koncerty,
to znam tylko z opowieści właśnie Wojtka Młynarskiego, Krzysztofa Dzikowskiego,
tych autorów, którzy wtedy już zaczynali pisać teksty polskich piosenek,
że to było coś niesamowitego, bowiem Maria Koterbska nagle się stała,
śpiewając wyłącznie po polsku, polskie kompozycje, polskie teksty,
nagle stała się ambasadorką muzyki tej zachodniej, tej niby zabronionej,
no bo właśnie swingowała i robiła to wspaniale, tak że podobno były jakieś dantejskie sceny
na jej koncertach, bo każdy chciał wejść, a nie każdy mógł kupić bilet,
więc ona zresztą sama o tym też opowiadała wielokrotnie, że to ją tak dziwiło nawet na początku,
że tyle ludzi chce jej słuchać, no ale potem już dziwiło ją coraz mniej,
aż się do tego przyzwyczaiła.
Pani znała Marię Koterbską, znała ją bardzo dobrze.
Czy może zdarzyło Wam się rozmawiać, czy pytała Pani ją o to, jaki był jej stosunek do przebojów,
które wyśpiewała, które nagrała?
Serduszko puka w rytmie czacza, parasolki, augustowskie noce.
Jak ona sobie z tą popularnością radziła, jak do tego podchodziła?
Kiedy Maria zaczęła być popularna, to były czasy, jeszcze nie było czegoś takiego,
że piosenkarzy tak się idealizowało.
Maria Koterbska stała się popularna dzięki swoim piosenkom,
dzięki temu, że te piosenki były, no nie wiem, mało socjalistyczne w duchu,
bardzo melodyjne, jazzujące, że ona była piękną kobietą
i świetnie się czuła na estradzie, to też trzeba powiedzieć,
że jak się śpiewa takie piosenki typu Serduszko puka w rytmie czacza na przykład,
to trzeba umieć też to podać z taką lekkością, w taki sposób,
żeby jeszcze wykonaniem tę piosenkę dowartościować.
Ona to miała coś takiego w sobie, plus, że ona była bardzo inteligentną kobietą,
więc ona zawsze rozumiała, o czym śpiewa, co wcale nie jest takie częste
wśród nawet bardzo uzdolnionych muzycznie artystów i artystek.
Ona miała dosłownie wszystko.
Miała urodę, miała wdzięk, muzykalność, potem uwielbienie ludzi właśnie,
którzy przychodzili do Hali Gwardii.
Chyba to był taki słynny koncert kotelbskiej w Hali Gwardii.
Właśnie o nim opowiadał kiedyś Wojtek Młynarski,
że tam nieprzebrane tłumy przyszły.
Ona się stała nagle, ja jej kiedyś to powiedziałam,
że ona się stała nagle synonimem wolności, wolności ducha,
bo ci ludzie przychodzili na ten koncert, żeby posłuchać piosenek,
których wtedy tak dużo nie było w polskim radiu,
ani też przemysł ten płytowy dopiero raczkował,
więc ona im dawała jakąś wolność nieskrępowaną.
Ona zresztą mówiła, że w pewnym momencie się zorientowała,
że to są nie tylko te przeboje, które były różne,
niektóre były bardzo lekkie, łatwe i przyjemne,
ale miała też piosenki takie bardziej dające do myślenia,
ale że ci ludzie przychodzą, bo ona im daje coś innego
niż to, co brzmiało na innych koncertach.
Ona też bardzo ładnie mówiła po polsku,
nigdy nie miała problemów z polskim językiem.
Ta lekkość i biegłość w posługiwaniu się językiem polskim
to być może był jeden z atutów,
które sprawiły, że ona się także pojawiła na ekranie.
W trakcie naszej rozmowy pani już wspomniała o tym,
że Maria Koterpska wystąpiła w filmach.
Irena do domu i sprawa do załatwienia.
No ja też jakbym była reżyserem filmowym,
wtedy to bym sobie wzięła Marysię do filmu,
bo nie dosyć, że przystojna, wysoka, szczupła,
fajnie mówi, to jeszcze może coś zaśpiewać
na ścieżce dźwiękowej, więc jak najbardziej.
Ona chyba nie bardzo to lubiła,
znaczy mniej lubiła niż śpiewanie.
Ona była takim zwierzęciem estradowym, wydaje mi się,
bo też mówiła, że te nagrania to już nie jest to,
że jednak ten kontakt z ludźmi.
Ja jestem ciekawa, ja nigdy jej nie spytałam o to,
czy ona w ogóle się kiedyś w życiu swoim
zetknęła z jakąś krytyką.
Teraz dopiero wpadłam na to, żeby zadać jej takie pytanie,
bo nie sądzę, chyba, że była to krytyka
w Komitecie Centralnym Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
Trudno traktować uwagę o tym,
że śpiewa zbyt imperialistycznie jako zarzut.
No tak, tak, no z punktu widzenia tej pani
z Komitetu Centralnego był to niewątpliwie wielki zarzut,
ale to, że ona śpiewała tak jazzująco
i tak po zachodniemu, jak to ludzie wtedy nazywali,
to na pewno się bardzo przyczyniło do jej sukcesu,
do wzrostu jej popularności.
To z całą pewnością.
Maria Koterbska odeszła w 2021 roku.
W tym roku z kolei będziemy obchodzić setną rocznicę
jej urodziny w Bielsko-Białej.
W jej ukochanym mieście pojawi się pomnik,
który uwieczni Marię Koterbską.
I chciałam zapytać o to, jak pani zdaniem
Maria Koterbska zapisała się we wspomnieniach słuchaczy,
ale także, jak myślą o niej dzisiaj słuchacze współcześni.
Innymi słowy, czy jej muzyka przeszła próbę czasu?
Moim zdaniem jej muzyka przeszła,
sprawdziła się, przeszła próbę czasu,
ale myślę, że ona nie miała żadnej maniery tamtych lat,
śpiewała tak jazzująco.
Myślę, że przeszła próbę czasu.
Na pewno przeszły próbę czasu
te piosenki, które śpiewała,
bo to były piosenki bardzo zawodowo skomponowane
i teksty też były bardzo, ale to bardzo zawodowe.
Marysia świetnie podawała te teksty,
ponieważ też była gwiazdą kabaretów,
na przykład wagabundy.
To doceniała wagę tekstu,
ale zawsze mówiła.
Mówi, wiesz, dla mnie to czasami dużo ważniejszy jest tekst.
Ja biorę piosenkę ze względu na tekst.
Ja taka zdumiona mówię, no jak to, no ty wokalistka,
no tak, ale tekst może dobrze ponieść piosenkę.
To prawda, to prawda.
Tekst niesie piosenkę, jeśli jest dobry,
więc ona zwracała na to uwagę.
To w ogóle była rodzina.
Oni wszyscy, Marysia, jej mąż, Roman, jej syn,
to była taka inteligencka rodzina z Bielska Białej.
To się czuło, że to są inteligenci.
Na koniec chciałam Panią zapytać o to,
gdzie dzisiaj Marii Koterbskiej można posłuchać,
gdyby ktoś, na przykład po wysłuchaniu naszej rozmowy,
chciał posłuchać jej największych przebojów.
Czy uważa Pani, że jest to łatwość w dostępie
do takiej klasyki polskiej muzyki?
Czy to jest coś, nad czym cały czas musimy pracować?
Ja uważam, że łatwości na pewno nie ma,
jeśli chodzi o właśnie takie dokonania jak Marii Koterbskiej,
bo ona zaczynała w latach 50.
już nie ma jej z nami,
więc to jest muzyka, no nie wiem, historyczna, sprzed lat.
To jest muzyka, której chyba trzeba w jakiś sposób poszukać,
gdyby się chciało jej posłuchać,
ale naprawdę bardzo, bardzo warto.
Bo jeszcze jednej rzeczy nie powiedziałam,
że wtedy, kiedy ona debiutowała
i właściwie przez cały czas jej kariery,
piosenki pisali zawodowcy.
Nie było takiego zjawiska,
że jestem piosenkarką, napiszę sobie piosenkę,
chociaż nie wiem, czy umiem.
Niektóre piosenkarki umieją i niech sobie piszą,
ale wtedy to było nie do pomyślenia w ogóle,
żeby taka Koterwska usiadła
i coś sobie napisała, skomponowała.
Nie, ona się zwracała do wspaniałych kompozytorów.
Zresztą odwrotnie.
Ona bardzo szybko stała się gwiazdą
i wszyscy chcieli dla niej pisać,
więc nie wiem, czy Augustowskie Noce,
czy Serduszko Puka w rytmie Czacza,
czy mogłabym wymieniać, wymieniać te piosenki,
no to były pisane dla niej
i tam dosłownie, no nie powiem, że się bili,
ale bardzo chcieli napisać tekst,
napisać muzykę.
I powiem jeszcze taką rzecz,
że Maryla Rodowicz zrobiła,
nie wiem, ile to było lat temu,
może już z dziesięć,
taką płytę historyczną,
na której znalazły się właśnie piosenki Marii Koterskiej
przez Rodowicz zinterpretowane,
bardzo współcześnie z dobrymi muzykami i tak dalej.
Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury przedstawiamy kolejny, jubileuszowy wybór 75 audycji – tym razem poświęconych muzyce. To przekrój najciekawszych dyskusji i wywiadów z artystami, kompozytorami oraz badaczami, którzy odsłaniają kulisy powstawania utworów. Kolekcja stanowi podsumowanie dotychczasowych rozmów w Audycjach Kulturalnych i ukazuje bogactwo polskiej oraz światowej… Czytaj dalej o 75 audycji o muzyce
Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli
Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga
