Wybrany utwór: Stolik w „Czytelniku”, czyli opowieść o przyjaźni
Był źródłem niezliczonych anegdot, zapadały przy nim decyzje wydawnicze, a co najważniejsze, nawiązywano przy nim znajomości i przyjaźnie – niekiedy na całe życie. Książka „Przy stoliku w Czytelniku” to zaproszenie do odkrywania warszawskiego środowiska kulturalnego, skupionego w lokalu przy ul. Wiejskiej.
Lokal został otwarty w 1957 r., początkowo jako stołówka dla pracowników Spółdzielni Wydawniczej Czytelnik, założonej z inicjatywy Jerzego Borejszy. W kawiarnię przekształciła go córka Jarosława Iwaszkiewicza – Maria. Wkrótce pojawił się tam legendarny stolik, czyli miejsce w którym niepodzielnie królowali Gustaw Holoubek, Tadeusz Konwicki, Stanisław Dygat oraz Irena Szymańska. „Czytelnik” był dla nich drugim domem.
Dosiadali się do nich przedstawiciele artystycznego świata, bez których nie istniałaby polska kultura: Andrzej Łapicki, Jan Rybkowski, Kalina Jędrusik, Paweł Jasienica czy Kazimierz Kutz. Trudno jednak powiedzieć, że „stolik” był miejscem otwartym dla wszystkich. Wręcz przeciwnie, tylko uprzywilejowani mogli się dosiąść i to na wyraźne zaproszenie. Wyjątkiem od tej reguły był Jan Himmilsbach.
Stolik reagował także na wydarzenia polityczne: bywalcy byli w nie bezpośrednio zaangażowani (Gustaw Holoubek grał główną rolę w „Dziadach” Kazimierza Dejmka), podpisywali także listy poparcia.
Schyłek świetności stolika zbiegł się w czasie ze zmianą ustrojową. Odchodzili też bywalcy kawiarni, którzy tworzyli jej legendę. W 2008 r. zmarł Gustaw Holoubek, król stolikowych anegdot, który przez kilkadziesiąt lat przyjaźnił się z Tadeuszem Konwickim. Również on, nie mogąc znieść lokalu bez jego obecności, symbolicznie pożegnał się z miejscem mówiąc wprost: „to by było na tyle”.
O książce „Przy stoliku w Czytelniku” opowiedział w Audycjach Kulturalnych jej autor, Jarosław Molenda.
Zdjęcia: dzięki uprzejmości Wydawnictwa Prószyński i S-ka.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jak może słyszycie, dzisiaj wokół mnie jest trochę gwarniej niż zazwyczaj, ale pomyślałam sobie, że będziemy dzisiaj rozmawiali na taki temat, że aż nie wypadałoby tej rozmowy zarejestrować w innym miejscu niż kawiarnia.
A to dlatego, że będziemy rozmawiać o książce przy stoliku w czytelniku, która opisuje ten fenomen. Myślę, że o polskiej kulturze i sztuce trudno jest mówić bez tej perspektywy stolikowej, a stolik w czytelniku był naprawdę miejscem wyjątkowym.
O tej książce będę rozmawiała z jej autorem, panem Jarosławem Molendą, który przyjął zaproszenie i jest dzisiaj waszym i moim gościem. Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry.
Zastanawiałam się sama od czego zacząć, jak tą historię gdzieś umiejscowić w czasie, ale pomyślałam sobie, że zacznę właśnie od tego, że czytelnik to nie była pierwsza kawiarnia i pierwszy stolik.
Ta tradycja kawiarniana, tak naprawdę stolikowa, ona ma w Polsce bardzo długą tradycję.
Ona ma tradycję europejską bardzo długą i zanim dotarła do Polski rozwinęła się wcześniej na zachodzie Europy.
Z oczywistych względów pierwsze kawiarnie i stoliki artystyczne, kulturalne, literackie, jak zwał, tak zwał, powstały we Włoszech, także w Austrii, w Wiedniu głównie, w Paryżu.
Wszystko to z racji kontaktów Republiki Weneckiej, Republiki Genueńskiej z Osmanami, bo to dzięki Turkom kawa dotarła do Europy.
Mamy tutaj swój polski akcent, czyli ociecz wiedeńską i słynną, anegdotyczną historię o Kulczyckim, który w ramach nagrody miał otrzymać worki kawy, bo on jeden sobie zdawał sprawę, jaką przedstawia ją wartość.
Więc tego rodzaju stoliki najpierw powstawały na zachodzie, a potem ta moda powolutku do nas docierała.
Takie apogeum tych stolików, tych kawiarni literackich, to jest Młoda Polska, Druga Rzeczpospolita, no to jest cały ten koloryt, bo jeszcze mamy przecież też Kresy, Lwów, Wilno, z kawiarniami, gdzie mieszkali przecież Polacy jeszcze wtedy, przed wybuchem II wojny światowej, więc te tradycje dość daleko na wschód sięgają.
Więc apogeum tych stolików przed wojną, to jest Kraków, Warszawa oczywiście, słynne pod Pikadorem, gdzie występowali skamandryci, gdzie rodziły się wiersze, gdzie spotykała się śmietanka intelektualna Warszawy.
Historia, którą pan przedstawił jest bardzo długa i to jest ogromna tradycja, ogromna spuścizna, natomiast czytelnik, wokół którego koncentruje się książka, to są lata tuż powojenne, to są lata 50, no i oczywiście ta historia jest nierozłącznie związana ze spółdzielnią wydawniczą Czytelnik, no i z postacią Jerzego Borejszy.
Jerzy Borejsza, osławiony magnat prasowy, można by powiedzieć. Ja tylko dodam jeszcze, że mimo tego, że stolik w Czytelniku to jest 57-58 rok, stolik, narodziny tej tradycji, no ale te tradycje kultywowali ludzie właśnie z okresu przedwojennego, Słonimski, Tuwim, którzy doskonale pamiętali smak tych biesiat intelektualnych przed wojną, no i pomimo tego, że już był inny ustrój, im brakowało tego rodzaju, jakby to byśmy dzisiaj powiedzieli think tanków,
więc takie kawiarnie literackie mimo przaśnego ustroju powstawały w powojennej Warszawie. Sam Czytelnik to jest już 44 rok na wyzwolonych ziemiach w pierwszej kolejności w Lublinie, potem siedziba Czytelnika przenosi się na chwilę do Łodzi, ponieważ Warszawa była doszczętnie zburzona, więc postanowiono większość instytucji kulturalnych, ministerstw i tak dalej przenieść właśnie do Łodzi.
Nawet przez chwilę się zastanowiono, czy nie zrobić Łodzi stolicą Polski. Tam się właśnie przenosi czytelnik Borejszy. Borejsza, postać przerastająca chyba swoją epokę można powiedzieć, albo wyprzedzająca swoje czasy.
I epokę też, bo w sumie tak, działał jak rasowy biznesmen amerykański. Gdyby pracował w Ameryce, taki koncern rozwinął w Ameryce, to dorobiłby się fortuny. To było coś niesamowitego.
Dwa, był to człowiek, który pomimo tego, że był zatwardziałym komunistą, był właściwie takim zaufanym człowiekiem też NKWD, które potem się zamieni w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, powiedzmy, tego sowieckiego.
No ale mimo wszystko to są służby jakieś, tak, więc człowiek w jakiś sposób z nimi cały czas powiązany. Mało tego, to nawet nie legendy chodziły, bo to była prawda, on na biurku miał kilka telefonów.
Takie czerwone telefony, z którymi się łączył z najważniejszymi osobami w państwie. Miał bezpośrednią linię do Bieruta na przykład, którego nam nazywał gospodarz. Więc Borejsza potrafił załatwić wszystko.
W książce pan nawet przytacza takie słowa, że o czytelniku mówiono jako takiej bardzo życzliwej osobie. Czytelnik ci załatwi, czytelnik pomoże. To była instytucja, która działała na bardzo wielu frontach.
Tak, tak, czytelnik w pewnym momencie, oprócz tego, że zatrudniał 100 tysięcy pracowników, to naprawdę było państwo w państwie. To jeszcze rzeczywiście, ja żałuję, że w dzisiejszych czasach nie ma takich wydawców, bo to był wydawca opiekuńczy.
Czego nie było, to to załatwiał rzeczywiście. Do historii przeszła anegdotka, jak to Maria Dąbrowska zjawia się właśnie w Łodzi w czytelniku. Trzeba państwu wiedzieć, że czytelnik wtedy zajął gmach dawnego Simensa.
I w podziemiach, w magazynach nadal znajdowały się różne sprzęty gospodarstwa domowego. Maria Dąbrowska przyszła po garnki. To był drobiazg. Borejsza potrafił załatwić wszystko. Ktoś chciał samochód do przeprowadzki, też załatwiał.
Przy okazji na przykład mówiąc, dobra, to jak jedziesz już z tymi meblami, to przy okazji tak, tutaj podjedziesz, weźmiesz mi naukowską, sprowadzisz. Po drodze zajedziesz, weźmiesz pole gojawiczyńską i sprowadzisz.
To jest to, o czym już wzmiankowałem, że Borejsza był jakby troszeczkę ponad podziałami. To, że był zatwardziałem komunistą, nie zmieniało faktu, że rzemiosło i poziom literacki był dla niego równie ważny.
I on dziś widział miejsce też dla ludzi z AK, dla ludzi z drugiej strony barykady i jemu to nie przeszkadzało. Borejsza był ponad to. To było coś niesamowitego i uważam, to jest też mało podkreślane, że ten człowiek przygarnął Tadeusza Konwickiego, chociaż akowiec przecież.
Mało tego, czytelnik wydał jedyne dzieło Czesława Miłosza legalnie, legalnie wydane do 1982 roku, czyli do momentu otrzymania Nobla przez Miłosza, bo to był 80. rok.
Więc proszę zobaczyć, fakt, że jeszcze Miłosz wtedy był człowiekiem tych struktur, on się dopiero 5 lat później, w 50. roku zdecyduje na pozostanie za granicą.
Ale mimo wszystko trzeba tutaj zaznaczyć ten rys działalności Borejsza.
Już opowiadając o Borejsze trochę opowiedział pan też o realiach tamtych czasów, o rzeczywistości ściśniętej tą pięścią komunizmu i właśnie to też jest bardzo ciekawe, dlatego że przecież to, co się działo w czytelniku, czyli to bywanie, posiadanie stolika, przesiadywanie, przechadzanie, to raczej nijak miało się do promowanych przez ustrój sposobów spędzania wolnego czasu.
Dlatego też każda kawiarnia była właściwie solą wokół władz.
Z jednej strony patrzyli się na to krzywo, bo kawiarnia zawsze była jakimś takim siedliskiem, wie pan, zgnilizny.
Zgnilizny, tak. No i przy okazji, no jak czterech gada przy stoliku, to nie wiadomo, co oni tam wymyślą.
Więc z jednej strony krzywo na to patrzyli, z drugiej strony służbą bezpieczeństwa nawet było to na rękę, bo jak chcieli mniej więcej dowiedzieć się, co słychać w środowisku literackim, no to mieli ich wszystkich pod ręką.
Szli do jednej kawiarni, szli do drugiej, bo trzeba wiedzieć, że równie słynna kawiarnia mieściła się w gmachu piwu Państwowego Instytetu Wydawniczego.
Przecież było jeszcze kilka innych kawiarni, to całe towarzystwo się po tej Warszawie rozprzestrzeniło, każdy gdzieś tam miał swoje stoliki, a mówimy tylko o tych lokalach takich grzecznych.
Właściwie czytelnik to taka kawiarnio-stołówka była, więc i obiady tam można było zjeść, no a pomijam to, co się działo w klubach nocnych powiedzmy, w warach i tak dalej, na czele ze spatifem na przykład, ale tam już nie lała się kawa.
Tak, temu co się lało i w jakich ilościach Pan też trochę uwagi w książce poświęcił. Myślę, że o ten wątek zahaczymy chcąc nie chcąc, kiedy zapytam o Jana Himmelsbacha.
Ale najpierw wywołał Pan taką legendę czytelnika, czyli Tadeusza Konwickiego. Ja czytając książkę próbowałam stworzyć sobie taką oś czasu, kto, kiedy i gdybym miała stworzyć takie trzy legendy czytelnika, takich trzech muszkieterów, a właściwie dwóch muszkieterów i muszkieterkę,
to pewnie byłby Tadeusz Konwicki, to byłby Gustaw Holoubek, no i to byłaby Irena Szymańska. O której z tego towarzystwa wiadomo najmniej?
No tak, bo to była taka szara eminencja troszeczkę wydawnictwa, to nie była sława literacka, ale za to kobieta, która znała się na literaturze i kochała literaturę, literatów i tak dalej, ona żyła literaturą.
I rzeczywiście ona troszeczkę tak jest na uboczu, ale gdyby nie ona, to kto wie, czy ten stolik w ogóle by się narodził. To był taki dobry duch stolika, pani, która pracowała w redakcji czytelnika i tak co jakiś czas do tego czytelnika na dół schodziła, patrzyła, kto to tam przesiaduje, no ale rzeczywiście tam jednym z jej lubieńców był Tadeusz Konwicki.
I trzeba Państwu wiedzieć, że stolik początkowo miał troszeczkę inny skład, bo zaczął się w duecie Konwicki i Leopold Tyrmand. Dopiero jak Tyrmand uciekł na zachód, dzięki Dygatowi, który też dosiać się do stolika w międzyczasie, to jego zasługą jest, że sprowadził Holubka i poznał z Konwickim.
No i tak się narodziła niesamowita przyjaźń, naprawdę to rzadko kiedy się coś takiego spotyka, żeby dwóch w sumie troszeczkę odmiennych ludzi właściwie.
Tak się dogadywało, taka była nić porozumienia. W ogóle stolik w swoich początkach był bardziej filmowy nawet niż literacki, bo Konwicki jeszcze wtedy w wytworni filmowej pracował jako kierownik literacki, tak, więc tych znajomości filmowych raczej miał więcej niż literackich.
I Konwicki to tak sobie siedział przy tym stoliku i tak właściwie po cichutku dyrygował tym lub ewentualnie, jakby to powiedzieć, no naprowadzał Gucia na to, znaczy pana Gustawa, przepraszam za spoufalenie, naprowadzał na to powiedzmy w którym kierunku idzie dyskusja albo w którym kierunku przede wszystkim idą do wcipy.
Bo tak naprawdę ten stolik to nie był taki stolik do dyskusji na poważnie o literaturze. Owszem, no trudno jeżeli się spotykają literaci nie porozmawiać o książkach, więc jak dwóch się spotykało i obgadywało o książki trzeciego, więc gdzieś tam o tej literaturze też była mowa.
Ale głównie to były facecje, dowcipy, anegdotki. Panowie w sumie już w poważnym wieku powiedzmy, a świntuszyli jak sztubaki.
No ale to jest zasługa Gustawa Cholubka, który potrafił naprawdę czasami troszeczkę ostrzejsze, nawet nie czasami, bardzo często opowiadając o ostrzejsze dowcipy czy anegdoty, uwielbiał jednocześnie onieśmielać młode aktorki.
Tak, on miał jeszcze z tego podwójną radość jak one spłonione wstawały od stolika, co to też pan Gustaw tam wygaduje, a nikt by się po tak szacownym aktorze nie spodziewał, że potrafi tak świntuszyć.
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
Wspomniał pan na samym początku Leopolda Termanda i ja przypomniałam sobie takie stwierdzenie, które padło w książce, że on wyjechał dlatego, że stolik zdecydował, że on w Polsce nie jest bezpieczny.
I właśnie o tę rolę stolika chciałam zapytać, nie tylko tę związaną z życiem towarzyskim i kulturalnym, ale też taką rolę decyzyjną, trochę ferującą wyroki.
Czy stolik w czytelniku też miał taką funkcję jak tak zwana mafia literacka urzędująca w Małej Ziemiańskiej, która tak naprawdę decydowała, czy ktoś będzie czytany, czy też czytany nie będzie?
Nie. Stolik twierdził, że nie. Wszyscy inni, którzy dostali po łapach od stolika, twierdzili przeciwnie, że rzeczywiście to jest mafia.
Jeżeli ktoś nie uzyska akceptacji Ireny Szymańskiej i całego tutaj grona stolikowego, no to nie ma szans na przebicie się.
Popierają i tak dalej, ale przebić tam się to nie jest taka prosta sprawa, zostać zaproszonym na salony.
I przy stoliku było podobnie, tak? Może nie do końca było to coś w rodzaju, nie wiem, takiego seminarium krytyków, tak?
Którzy wypuszczali jakieś recenzje i oceny. Nawet nie. To po prostu chodziło o to, że w momencie jak Irena Szymańska kimś tam się zachwyciła jakimś dziełem,
no to twierdziła, to jest talent niebywały i lansowała autora ile mogło. A że mogła dużo, bo z reguły ten autor robił karierę.
Nawet, jeśli dobrze pamiętam, Jerzy Urban to sobie zażartował, że jego zdaniem to ona przyznała Nobla Miłoszowi. Takie ponoć miała wpływy.
Tutaj dotknęliśmy też tematu dostępności stolika, a raczej jego niedostępności, bo o tym też pan w książce pisze, że to nie było tak hop-siup przyjść do czytelnika,
w ogóle podejść do tego stolika, bo nawet osoby, które przy nim zasiadały, musiały zgłosić wcześniej aktyz, że chciałyby kogoś tutaj przyprowadzić, zaprosić.
No i nie wszystkim się to podobało. Pan cytuję chociażby Zbigniewa Nienackiego, którego dobrze zna Skontinent, który był oburzony tym, że dla niego w czytelniku przy stoliku miejsca nie było.
No ale bardzo gorzki cytat otwiera książkę, bo to są słowa Ernesta Bryla, który stolik w czytelniku nazywał rodzajem rezerwatu, w którym trzymano inteligentów na dystans od reszty społeczeństwa.
No tak, jest coś na rzecz. Mówię, stolikowcy od środka widzieli to inaczej, ludzie z zewnątrz widzieli to też inaczej.
Mnie się wydaje, że rzeczywiście to był bardzo zapięty krąg i ktoś musiał przekonać to grono do siebie, żeby zostać przyjętym, żeby padło sakramentalne, to przychodź.
To było to zaproszenie. To nie było tak, że ktoś sobie wchodził do kawiarni czytelnika, o, widział akurat wolne krzesło przy stoliku,
podchodził i już siadał na czterech literach i zaczynał sobie rozmowę.
Jakby nigdy nic. Nie, nie, nie, nie, to nie wchodziło w grę.
Nawet jeżeli ktoś był na tyle bezczelny i to zrobił, to stolik go ignorował.
Kondwicki robił swoje miny albo czasami na przykład kłać się na stoliku.
Dając wyraz znudzeniu tym słowom czy tym opiniom, które nieproszony gość na przykład wyrażał.
Tak jak pan wspomniał, stolik to było życie towarzyskie, życie kawiarniane, historie, anegdoty,
no ale stolik nie mógł być obojętny wobec ważnych wydarzeń politycznych, które przechodziły przez kraj.
Również dlatego, że kiedy rozmawiamy o roku 1968, no to jeden z muszkieterów, jedna z legend stolika była w to jak najbardziej zaangażowana.
Mówię tu o Gustawie Holubku, który przecież wcielił się w postać Konrada, Gustawa w słynnych dziadach, które zostały zdjęte z afisza.
Tak, tak, tak. To nie jest tak właśnie, że ten stolik był tylko taką enklawą, gdzie twórcy sobie dokonywali resetu, odreagowywali szarą rzeczywistość PRL-u.
W jakiś sposób przecież uczestniczyli w życiu kraju, gdzieś przecież stanowili wzór, jakąś siłę przewodnią.
Z ich opinią jednak spora część nie tylko środowiska, ale i społeczeństwa się liczyła.
Więc trzeba było dawać temu wyraz. No, tylko co oni mogli wiele w tamtych czasach zrobić?
Gdzieś to chyba Tadeusz Konwicki nazwał wojną epistolarną, no bo podpisywało się różne listy, protesty i tak dalej.
Aczkolwiek niektórzy też w pewnym momencie się zniechęcili, bo widzieli, że to niewiele daje.
Autorów czy tych ludzi, którzy podpisali takie listy, spotykają jakieś tam represje.
Wspomniałam o trzech postaciach, które uważam za absolutnie kluczowe dla zrozumienia stolika w czytelniku, ale ten skład się trochę zmieniał, bo w książce pada takie zdanie.
Gucio, Stasio i Tadziu byli jak trzy wiedźmy z Magbeta.
I ten Stasio był nazywany także potworem z Mokotowa, a był nim nie kto inny jak Stanisław Dygat.
Mąż Kaliny Jędrusik, seksbomby tamtych czasów. Jak Tyrmand zniknął, to jakby jego miejsce zajął Dygat, przyprowadził Holubka i to było to trio męskie.
I gdzie w tym Towarzystwie Inteligentów, jak powiedział Ernest Bryl, znalazł się i ulokował Jan Himmelsbach, o którym Tadeusz Konwicki, co mnie absolutnie ujęło, mówił, że to jest taki Marcel Proust z podbudki z piwem.
Tu wspomnieliśmy o tym, że byle kto do stolika nie mógł podchodzić. To, a uwaga, nie dotyczył właśnie Jana Himmelsbacha, który się niczym nie przejmował.
Będąc z reguły od samego rana już na niezłym rauszu, więc jak wchodził do czytelnika, to on jeden jedyny się dosiadał.
I ponieważ Towarzystwo go na tyle znało, więc nawet już nikt nie protestował, bo kończyło się na zasadzie takiej pożyć dychę, czy pożyć stówę, to oddam za chwilę.
I wystarczyło Jasiowi pożyczyć i on leciał dalej, bo miał tam ten swój cel przed oczami, więc on tam za długo nie przesiadywał, aczkolwiek Jan Himmelsbach, no głupi nie był.
Ci, co go znali dobrze, to wiedzieli, że to jest człowiek obdarzony swoistym talentem.
Pamiętam taką śmieszną anegdotkę, akurat jej chyba w książce nie ma, jak pewnego razu, z okazji jakiegoś zjazdu związków literatów, pojawił się Himmelsbach.
Był na tym zjeździe Kazimierz Koźniewski, taka przodująca postać, może nie pod względem merytorycznym literatury, ale jak potem się okazało, zresztą tajny współpracownik służb, no człowiek komunistów,
krzywym okiem się patrzył na Himmelsbacha, więc Himmelsbach postanowił go łagodzić, podszedł i mówił, a to pan, to pan jest tutaj znanym literatem.
No to Koźniewski, prawda, ugłaskany w ten sposób, no się rozschmurzył i nawet już chciał tam Jasiowi odpuścić.
No a Himmelsbach mówi, no widziałem w księgarni jeden regał pana książek, drugi regał pana książek i mówi, wie pan co, ja panu strasznie zazdroszczę, bo moje wszystkie sprzedane.
Więc proszę bardzo, jak pan Jan Himmelsbach potrafił jednak w białych rękawiczkach dopiec.
No ja jestem życzona tymi słowami, które wypowiedział siedząc na rozkopanym placu Trzech Krzyży, że tyle dróg, a tu nie ma gdzie iść.
Na koniec, do siłą rzeczy chciałam zapytać też o koniec stolika w czytelniku, dlatego że to, na co zwróciłam uwagę, to to, że stolik nie zniknął z powodu jakiegoś wydarzenia, dąsów, niesnasek czy nieporozumień.
Stolik przestał istnieć, dlatego że zabrakło osób, które go tworzyły.
W pewnym momencie został już tylko Tadeusz Konwicki, który 6 marca 2008 roku przyszedł, wypił kawę, zapalił papierosa i powiedział, to by było na tyle, i więcej nie przyszedł.
Tym nomenomem, gwoździem do trumny była śmierć Cholubka, tak, to prawda, aczkolwiek stolik już zaczął w jakiś sposób podupadać, czy tracić tę siłę wraz z nastaniem III Rzeczpospolitej.
Bo wreszcie wszystko można było mówić, można było mówić, co się myśli i tak dalej, i gdzieś racja bytu tego stolika zaczęła gdzieś znikać.
Jaka tu zabawa, jak nie można mówić aluzjami? Dwa, że w jakiś sposób po odzyskaniu niepodległości też ci ludzie poczuli wiatr w żagle, zaczęli gdzieś działać.
Wreszcie gdzieś tak z potrzeby serca.
Cholubek poszedł w politykę, czego Konwicki nie pochwalał i strasznie żałował, że mógł od stolika uciekać tak często.
Więc właściwie taki, może nie tyle upadek, tylko schyłek stolika zaczął się w 1989 roku.
Było potem takie tąpnięcie wraz z pojawieniem się trzyczęściowego reportażu Jacka Żakowskiego, który jakoś tak bardzo rozzłościł Tadeusza Konwickiego właśnie.
Chociaż tam nic takiego w sumie nie było. Nie wiadomo właściwie, co tak najbardziej zirytowało Konwickiego.
Czy to, że stolik stał się sławny, czy właśnie pewne zarzuty w rodzaju, że ferowali wyroki i tak dalej.
No nie do końca wiadomo, bo i sam Konwicki wraz z upływem lat plątał się w zeznaniach i raz mówił, że to było powodem raz to, raz to.
W każdym razie to już lata 90. To już nie był też ten sam stolik.
Konwicki na jakiś czas zniknął, bo stwierdził, że nie będzie w takim razie przychodzić, więc tu już były takie pierwsze topnięcie.
Pięć lat, to była spora.
Tak, tak. Gdzieś tam się odobraził, chyba mu tego brakowało.
Przeczytałem takie fajne zdanie, że Gucio i Konwicki to bez siebie żyć nie mogli.
I jeden za drugim tęsknili bardziej niż Penelopa za Odyseuszem.
Strasznie mi się to podobało zdanie, że jak tylko mogli, to wracali szybciej do Itaki, którym był ich ukochany stolik.
No a potem, no wiadomo, i zdrowie i tak dalej.
No ale jak już odszedł Gucio, to już nie było tego głównego motoru.
No a przede wszystkim, no nie było przyjaciela.
Nie było przyjaciela i gdzieś Tadeusz Konwicki stwierdził, że stolik stracił rację bytu, tak.
To już nie ma sensu.
Nie ma sensu.
Co z tego, że dosiądą się inni, ale bez chłopka, to to już nie będzie to.
Myślę, że mogę tak spróbować powiedzieć, że opowieść o stoliku w czytelniku jest opowieścią o przyjaźni i opowieścią o ludziach.
I z tym większą radością zachęcam Was do lektury książki przy stoliku w czytelniku po to, żeby ten temat lepiej poznać.
Książka ma naprawdę imponujące rozmiary.
To jest ponad 400 stron tekstu, materiałów źródłowych.
A dzisiaj o książce, ale też o stoliku, czytelniku i przyjaźni opowiadał autor książki, pan Jarosław Molenda.
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko. Choć Pola Nireńska… Czytaj dalej o Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
