To pierwsza tak obszerna prezentacja prac projektantki, której karierę przerwała II wojna światowa. Mimo tego, że tworzyła zaledwie siedem lat, Julia Keilowa jest dziś jedną z czołowych postaci polskiego wzornictwa. Jej prace można aktualnie oglądać na wystawie czasowej w Muzeum Warszawy.
Julia Keil, z domu Ringel, urodziła się w 1902 roku w Stryju. Od 1924 roku mieszkała w Warszawie, gdzie rok później rozpoczęła studia w Państwowej Szkole Sztuk Pięknych na wydziale rzeźby. Od 1932 roku współpracowała z jedną z warszawskich firm platerniczych, założyła też własną pracownię metaloplastyczną. Tworzyła unikatowe przedmioty codziennego użytku, utrzymane w stylistyce art déco. Jej projekty zdobyły szeroką popularność, eksponowano je w polskich pawilonach na wystawach światowych. Rozwijającą się karierę artystki o żydowskim pochodzeniu przerwał wybuch wojny. Projektantka zginęła w 1942 lub 1943 roku w warszawskiej siedzibie Gestapo.
Na wystawie „Julia Keilowa. Projektantka” zobaczymy nie tylko prace Keilowej, ale także wzory stworzone przez Sonię Delaunay, Juttę Siki, Christę Ehrlich czy Sylvię Stave. Ekspozycja przywołuje szerszy kontekst czasów emancypacji kobiet w sztuce i projektowania w stylu art déco. O Julii Keilowej opowiedziała w Audycjach Kulturalnych współkuratorka wystawy – Monika Siwińska.
Wystawę można oglądać do 1 września 2024 roku.
Fot. Cukiernica Jabłko królewskie, proj. Julia Keilowa, 1933, wyk. Fraget, Kolekcja Anety i Artura Sawów, Muzeum Warszawy, fot. F. Preis
Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Martyna Matwiejuk.
W audycjach kulturalnych goszczę dziś Monikę Siwińską, współkuratorkę wystawy zatytułowanej Julia Kejlowa, projektantka.
Te wystawy mogą Państwo zobaczyć w Muzeum Warszawy od 21 marca. Dzień dobry.
Dzień dobry.
To pierwsza tak szeroka prezentacja twórczości Julii Kejlowej. Myślę, że na to nazwisko wielu miłośników designu nadstawia uszu, choć chyba nie zawsze tak było, bo pamięć o projektantce, która tworzyła i rozwijała swoją karierę w latach 30-tych ubiegłego wieku, projektantce, która zginęła tragicznie w czasie II wojny światowej, no zanikła w czasach tuż powojennych.
I tak naprawdę chyba popularność Kejlowej, pewna jej być może nawet legenda, to jest kwestia czasów najnowszych.
Tak, mniej więcej od 20 lat Julia Kejlowa powróciła na salonę. Wcześniej, przez mniej więcej 50 lat, prawie że została zapomniana, tworzyła w latach 30-tych.
Urodziła się w 1902 roku, bo od tego zaczynamy. Zmarła, raczej zginęła około 1942 lub 1943 roku i na tę niepamięć złożyło się kilka zjawisk.
Po pierwsze wojna, tak gwałtowna śmierć. Po drugie zmiana systemu. To też miało bardzo duże znaczenie przy tej twórczości, a także zmiana mody.
Art Deco, czyli styl, w którym to wykonywała przedmioty, stał się niemodny. I to wszystko jakby spowodowało, że to nazwisko zaginęło.
I dopiero pod koniec lat 90-tych, wraz z odrodzeniem się rynku antykwarycznego, mody na Art Deco, ale także i hair story, powróciła Julia Kejlowa.
Wystawa, którą stworzyła pani wspólnie z Agnieszką Dąbrowską, wpisuje tę historię Julii Kejlowej w też takie dwie równolegle snujące się opowieści.
Pierwsze z nich to jest właśnie to, o czym pani powiedziała, czyli nowy styl, Art Deco i wzrost znaczenia sztuki użytkowej.
Drugi to też jest czas emancypacji kobiet i zmian obyczajowości. To, że kobiety zaczęły obejmować zupełnie nowe pozycje społeczne.
W te dwa prądy przemian można wpisać życiorys Kejlowej.
Zdecydowanie Julia Kejlowa wręcz uasabia te wydarzenia, albo raczej te procesy, które następowały w latach 30-tych.
Jedną z idei przewodnich tej wystawy jest faktycznie emancypacja kobiet projektantek.
I w ogóle też emancypacja projektu.
I kobieta do tej pory, do początków XX wieku, raczej zajmowała się domem.
To była jej strefa dziedzina życia i wraz z I wojną światową bardzo przyspieszały procesy emancypacyjne kobiet i młode dziewczyny wreszcie mogły zacząć studiować.
Również w Akademii Sztuk Pięknych, warszawskiej także, bo to była uczelnia bardzo nowoczesna.
I Julia Kejlowa na fali tych nowych prądów rozpoczęła studia artystyczne jako rzeźbiarka.
Studiowała rzeźbę, ale jednocześnie zajęła się metaloplastyką.
I to, że zajęła się metaloplastyką też jest bardzo nowoczesnym podejściem jak na tamte czasy,
bo z kobietami wiązano takie określone dziedziny w projektowaniu.
Bliżskie uważano, że jest im na przykład, no oczywiście już nie mówię o malarstwie i rzeźbie,
ale o dziedzinach użytkowych chodziło o tkaninę czy ceramikę.
Dziewczęta z dobrych rodzin kiedyś uczyły się i wyszywać, haftować, malować na porcelanie.
Więc te dziedziny jakoś tak naturalnie były przypisywane kobiecie.
Zaś metal jako tworzywo wymagające dużej siły uważano, że jest nie kobiecy, nie pasuje do kobiet.
Społecznie uważano, że kobieta nie powinna zajmować się tą dziedziną projektowania.
Więc Julia Kejlowa przekroczyła i ten próg.
Zaczęła projektować przedmioty metaloplastyczne.
I zaczęła wykonywać je sama we własnej pracowni, a także projektować dla znanych firm platerniczych warszawskich.
Czyli zaczęła traktować projektowanie przemysłowe jako równorzędną dziedzinę swojej twórczości.
I to też jest bardzo nowoczesne podejście jak na tamte czasy.
Z drugiej strony, jak przeczytamy na wystawie, uważała się za rzeźbiarkę.
Tak jak pani wspomniała, ukończyła wydział rzeźby.
W jaki sposób to wykształcenie wpłynęło na tworzoną przez nią metaloplastykę, z której właśnie dziś ją najbardziej znamy?
Myślę, że rzeźba, ta główna, chociaż nie można tak powiedzieć, że główna,
bo traktowała jednak równorzędnie rzeźbę i metaloplastykę dziedzina twórczości Julii Kejlowej,
miała ogromny wpływ na jej projektowanie, podejście do przedmiotu użytkowego,
bo nauczyła się poprzez pracę nad rzeźbą traktować przedmiot jako trójwymiarowe dzieło sztuki.
I tak faktycznie traktowała przedmioty użytkowe.
To były, można powiedzieć, małe rzeźby, w małej skali abstrakcyjne rzeźby,
które miały służyć ludziom do podwieczorku, na przykład czy w czasie obiadu.
I jednocześnie jednak trzeba powiedzieć, że w Szkole Sztuk Pięknych obok rzeźby i malarstwa
uczono również projektowania przedmiotów użytkowych.
I ona się też tego nauczyła, postrzegania przedmiotu użytkowego
jako przedmiotu, który ma mieć określony kształt, formę.
Ta koncepcja miała być zgrana i zwarta z jego funkcją.
To było bardzo ważne. I te dwie rzeczy, czyli te rzeźbiarskie podejście do materii
i to, że ona faktycznie potrafiła projektować, patrzeć na przedmioty
i wydobywać z nich ten odpowiedni kształt do nich pasujący,
spowodowało, że stworzyła przedmioty, które już w latach trzydziestych
cieszyły się ogromną popularnością, bo ona bardzo szybko zyskała sławę.
W ciągu siedmiu lat zbudowała swoją karierę.
Co prawda potem zostały zapomniane, ale obecnie są uznawane za ikony polskiego designu.
Przypisuje się jej autorstwo niemal 400 wzorów.
Czy ma pani swój ulubiony projekt Kejlowej?
Bardzo lubię kilka rzeczy, takich tych oczywistych, jak Jabłko Królewskie,
czy Cukiernica Kula. To są takie typowe dla niej projekty.
Julia Kejlowa bardzo lubiła podstawowe bryły geometryczne.
Właśnie koło, stąd ta kula, sześcian, stożek.
I często te formy bardzo ładnie ze sobą składała i dynamizowała poprzez na przykład zakosowe uchwyty
doukładane do tych form.
Ale oprócz tych rzeczy można też wyróżnić kilka jej przepięknie zrobionych, takich prostych przedmiotów,
które są niesamowicie proste, ale jednocześnie niesamowicie wysmakowane.
Na przykład taka taca, która ma zawinięte końce, tak jak papier, jak kartka papieru.
Studenci w Szkole Sztuk Pięknych uczyli się papieroplastyki.
To gdzieś pobrzmiewa w tych pracach.
Jest to tak subtelny, prosty, a jednocześnie wyrafinowany projekt.
Jeden z moich ulubionych.
I go również będą Państwo mogli zobaczyć odwiedzając wystawę w Muzeum Warszawy.
Chciałabym, byśmy jeszcze przez chwilę przyjrzały się samym firmom platerniczym i zakładom.
Tak jak Pani mówiła, Julia Kejlowa część swoich projektów wykuwała sama, ale też niektóre wzory były produkowane masowo.
Na wystawie została stworzona bardzo ciekawa gablota prezentująca oryginały wzory Julii Kejlowej.
Tuż obok nich falsyfikaty.
Po pierwsze, wszystko zaczyna się od dobrego projektu, ale wykonawstwo też jest istotne.
Które zakłady, które firmy warszawskie produkowały wzory Julii Kejlowej?
Warszawa pod koniec XIX wieku stała się potęgą platerniczą, warto to powiedzieć.
I miała znakomicie wyposażone warsztaty, zakłady tak naprawdę, bo to były bardzo duże firmy.
W latach 20. i 30. te zakłady przeżywały kryzys związany ze zmianą systemu, odrodzeniem państwa polskiego.
I musiały sobie radzić od nowa.
Stąd zaproszenie Julii Kejlowej do współpracy, bo ona miała im wprowadzić nowe ardykowskie przedmioty do sprzedaży.
I współpracowała z trzema największymi zakładami.
Frażetem, Norblinem i braćmi Henneberg.
To były potęgi, które miały znakomite zaplecze techniczne i dlatego te przedmioty mogły być tak świetnie wykonane.
Trzeba też powiedzieć, że Julia bardzo dbała o to, żeby te przedmioty były zgodne z tym, co zaprojektowała sama.
Bo ona im dostarczała prototypy wykute przez siebie i potem te przedmioty były przetwarzane w produkcji fabrycznej na przedmioty wykonywane może nie masowo, ale w powielanych ilościach.
Faktycznie jakość jest znakomita i to dzięki tym fabrykom tę jakość można było tak wydobyć.
A że była modna, że były te przedmioty popularne, bardzo szybko znalazły się małe zakładziki, które starały się ją naśladować, ale już i nie to wykonanie i nie ta precyzja powodowały, że faktycznie po zestawieniu tych przedmiotów widzimy na czym polega dobry projekt i dobre wykonanie.
Kto mógł sobie pozwolić na te oryginalne projekty w latach 30-tych?
Ludzie średnio zamożni i zamożni. Zwłaszcza w przypadku firmy Frażet, która świadomie limitowała serię tak, żeby były one ekskluzywne i te trafiały do ludzi, którzy byli obeznani z nowymi trendami artykowskimi i których było na to stać.
Bo na przykład cukiernica Kula, czyli ten z ikonicznych jej wzorów kosztował, w zależności od tego czy był w środku złocony czy nie, 44 lub 54 złote.
A średnia pensja urzędnika państwowego w tamtym czasie wynosiła 233 złote. To mniej więcej nam pokazuje ile można było tych kul kupić.
I to pracując jako urzędnik, czyli mając stałe zatrudnienie, bo gdy pracowało się na przykład w fabryce, było się kobietą w tamtych czasach, zarabiało się około 50 złote.
Czyli takie jedno jabłko można było sobie za całą pensję kupić. To nie były przedmioty dla każdego.
Co prawda druga firma, bracia Henneberg, sprzedawali te przedmioty nieco taniej. Ten odbiorca był nieco szerszy, ale nadal to nie był masowy odbiorca.
Poza tym ta oferta była tak celowana, można powiedzieć, do czytelników Tygodnika Literackiego.
Takiej gazety, która właśnie była kierowana do inteligencji, głównie mieszkającej w miastach i mających stałe, solidne zatrudnienie.
Skoro mówiłyśmy o firmach platerniczych, no to pewnie warto też wspomnieć o sygnaturach, które dziś ułatwiają nam identyfikację obiektów.
Na niektórych wzorach sama Julia Kejlowa się podpisała i również takie prace będą Państwo mogli zobaczyć w muzeum.
No ale były też projekty, które przypisywano Kejlowej tuż po wojnie.
No a dziś nie mamy takiej pewności, czy rzeczywiście wyszły one spod jej dłoni.
Czy w tamtych czasach projektanci tworzyli podobne wzory? Z czego to wynika?
Przede wszystkim tworzyli w stylu Art Deco.
To była modna stylistyka, każdy starał się nadążyć za modą.
Julia też odpowiadała na tę potrzebę czasów.
Julia na pewno tworzyła w sposób wyjątkowy.
To były bardzo dobre projekty, ale nie była jedyną projektantką, która wtedy tworzyła w metaloplastyce.
Wiemy, że tworzyli też inni i pojawiają się też obiekty o bardzo dobrej jakości projektowej.
Ale nie jesteśmy pewni, kto jest ich twórcą.
Wynika to z dwóch rzeczy.
Właśnie z tego okresu zapomnienia, ale też z tego, że poza Julią chyba nikt tak nie dbał o to, żeby upamiętnić tę swoją twórczość.
Julia, można powiedzieć, że prowadziła odpowiednią politykę dystrybucyjną swoich rzeczy i swojego nazwiska również.
Wiedziała, że jest projektantką i starała się stworzyć własną markę.
Stąd tak wiele rzeczy jesteśmy jednak jej w stanie przypisać, mimo tego okresu zapomnienia, dlatego, że utrwaliła je w zdjęciach.
Mamy fotografię, które wykonał Jerzy Benedykt Dorys.
To był bardzo znany fotograf, który tworzył w latach 30-tych.
Poza tym mamy wizerunki tych obiektów z jej wystawy indywidualnej, która się odbyła w 1938 roku.
I tutaj mamy stuprocentową pewność.
Jeżeli mamy na zdjęciu obiekt, to znaczy, że to jest Julia Kejlowa.
A co, jeżeli mamy obiekt artykowski, a nie jesteśmy pewni, kto go wykonał.
No i tutaj rynek bardzo lubi wiele obiektów przypisywać Julii Kejlowej, dlatego, że to nazwisko...
Rezonuje.
Tak, dokładnie. Sprzedaje obiekty.
Stąd też trochę na wyrost często są te obiekty przypisywane.
Ale w innych wypadkach, zresztą to też usłoniłyśmy na wystawie,
są takie przedmioty, które nie mają stuprocentowego potwierdzenia w fotografiach z lat 30-tych.
Nie możemy ich na 100% przypisać Julii Kejlowej, ale ze względu na charakter, na formę,
możemy powiedzieć, że tak w 90% to są jej projekty, ale nadal musimy zachować te słowo przypisywane.
Nie jesteśmy w 100% pewni.
Ale to jest dobry moment, by powiedzieć Państwu o pewnej premierze.
24 kwietnia ukaże się pierwszy katalog projektów Julii Kejlowej.
Co w nim znajdziemy?
Jest to publikacja towarzysząca wystawie. Składa się z dwóch części.
Pierwsza część to jest taka część z artykułami, które przybliżają nam sylwetkę Julii Kejlowej,
jej styl, ale także i styl Art Deco, a druga jej część to jest katalog.
Podjęłyśmy się z koleżanką Agnieszką Dąbrowską próby wreszcie opisania tego,
co jest Julii Kejlowej projektem, a co być może jest Julii Kejlowej projektem.
To jest taki pierwszy moment, kiedy można uporządkować tę twórczość i dokładnie ją opisać.
Oczywiście, ponieważ to jest pierwszy krok, to zawsze istnieje ryzyko,
że trzeba będzie wykonać kolejne, żeby jeszcze doprecyzować te atrybucje.
Ale mamy nadzieję, że to ułatwi poruszania się w tej trudnej materii
przypisywanych i pewnych projektów Julii Kejlowej.
Kilkadziesiąt takich obiektów zobaczył państwo na wystawie Julia Kejlowa, projektantka.
Jeśli pani pozwoli, to chciałabym, byśmy też spróbowały przybliżyć tę postać od strony jej charakteru.
Wiem, że nie tak wiele wcale możemy o nim powiedzieć,
ale na przykład na wystawie zobaczył państwo gazetkę studencką,
którą Kejlowa współtworzyła, Bohemas.
No i z tych treści bije taki obraz Kejlowej bardzo zadziornej, dowcipnej.
Co jeszcze o niej wiemy?
Staramy się jak najwięcej odtworzyć tych informacji z jej życiorysu,
ale nie jest to łatwe.
Faktycznie 42 czy ten 43 rok przeciął dynamicznie rozwijającą się karierę
i teraz zbieramy te puzzle z wielkim trudem
i cieszymy się z każdego drobiazgu, który znajdujemy,
który jest związany z tą postacią.
Przede wszystkim była to naprawdę fascynująca kobieta.
Uosabiała emancypację kobiet w latach 30.
Była bardzo dynamiczna, rzutka, pracowita również,
bo to też widać, z ogromnym poczuciem humoru.
To zarówno się przejawia w pracach, które wykonywała,
ale możemy też odnaleźć kilka dokumentów,
gdzie ten żywiołowy charakter Julii Kejlowej się przebija.
Musiała być taka, bo w tym czasie nie było tak łatwo kobiecie
zdobyć sławę w dziedzinie po pierwsze niezwiązanej
z twórczością kobiecą, a jeszcze do tego projektową.
Czyli to nie jest ten czas, że design jest uznawany
za coś wyjątkowego.
Cały czas trzeba jeszcze walczyć,
żeby będąc projektantką być uznaną za artystkę.
Pewnie niejednokrotnie zastanawiała się pani,
jak rozwinęłaby się jej kariera,
gdyby nie wybuch II wojny światowej.
Jestem pewna, żeby się świetnie rozwinęła,
bo wszystko na to wskazywało.
Ona naprawdę w ciągu siedmiu lat zdobyła bardzo dużą rozpoznawalność.
Nie tylko wśród artystów, ale po prostu wśród użytkowników,
osób, które kupowały te rzeczy.
Chociażby warto tu przytoczyć, że kiedy w 37 roku
jechała na wystawę światową do Paryża ze swoimi przedmiotami,
to tak naprawdę jechał z nimi Frażet,
bo to Frażet wystawiał,
a Julia Kejlowa była jego projektantką.
Dostała złoty medal za te projekty,
ale to jakby w imieniu Frażeta.
A w 39 roku, kiedy znowu jechała na wystawę światową,
tym razem do Nowego Jorku,
już nie jechał Frażet, już jechała Julia Kejlowa.
Ze swoimi obiektami, w tym obiektami Frażeta.
Wracając jeszcze na moment, na samą wystawę,
w ostatniej sali będą państwo mogli zobaczyć
obiekty współczesne, zaprojektowane przez studentki i studentów,
zainspirowanych twórczością Julii Kejlowej.
Myślę, że wiele z nich pokazuje,
że te wzory z lat 30. cały czas nam się podobają.
Są jak najbardziej inspirujące, interesujące
i wcale nie wydają się staroświeckie,
jak być może były postrzegane tuż po wojnie.
To jest niesamowite, że tak były postrzegane,
bo one są tak uniwersalne
i przeszły próbę ognia.
Można powiedzieć, że czas im posłużył
i dzisiaj naprawdę doceniamy to rygorystyczne piękno,
które Julia nam Kejlowa pokazała w tych przedmiotach,
bo one, to jest niesamowite,
łączą niezwykłą elegancję, pomysłowość
z taką lekkością,
która tak naprawdę była bardzo przemyślana.
Ale tego nie widać.
Została tylko lekkość i piękno.
Myślę, że młodzi ludzie,
patrząc na te obiekty,
mogli zobaczyć, że projekt,
projekt, przedmiot projektowy,
pomysł na przedmiot projektowy
nie zależy od daty, w której on powstaje.
Zaprosiliśmy młodych ludzi też po to,
żeby zobaczyć, jak oni teraz podchodzą do projektowania,
bo jednak trochę się zmieniło
od tego czasu, kiedy tworzyła Julia Kejlowa.
Inne są narzędzia projektowania,
inne są potrzeby ludzi.
Trzeba na nie odpowiedzieć,
nadać przedmiotowi określony kształt.
A zwiedzającym chcieliśmy też zwrócić uwagę na to,
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
