Fotoreportaż z polskich ulic, selfie i propaganda sukcesu. Fotografie Grażyny Rutowskiej

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Martyna Matwiejuk.

Te audycje nagrywamy z Lublina, gdzie już dziś startuje Festiwal Wschód Kultury Inne Brzmienia,

a ze mną jest Łukasz Karolewski z Narodowego Archiwum Cyfrowego. Dzień dobry.

Dzień dobry.

Pan Łukasz Karolewski opiekuje się kolekcją zdjęć Grażyny Rutowskiej,

której pracę można oglądać na wystawie plenerowej w Zaułku Hartwigów.

Zacznijmy od tego, że Grażyna Rutowska urodziła się w Bytomiu, ale to z Warszawą głównie była związana.

Tam też przeprowadzili się jej rodzice, gdy miała 6 lat.

W jakich warunkach dorastała przyszła fotoreporterka?

Grażyna Rutowska dorastała w Warszawie, która już w większości zabliźniła swoje rany po wojnie

i dynamicznie się rozwijała, jednakże nadal w tym mieście można było zobaczyć ślady wojennych zniszczeń.

I te kontrasty były jednym z pierwszych ulubionych fotograficznych motywów Grażyny Rutowskiej.

Fotografom Powstania Warszawskiego poświęciła też swoją pracę magisterską.

Tak. Fotografia interesowała Grażynę praktycznie od lat dziecięcych.

Podróżując z rodzicami po Polsce, już wtedy zainteresowała się starymi budynkami,

kościołami, kamienicami świadczącymi o naszej przeszłości.

Osobnie w szkole średniej uczęszczała na zajęcia w pracowni fotograficznej i filmowej w Pałacu Młodzieży,

gdzie rozwinęła swoją fotograficzną pasję.

Czy wiemy, w którym momencie fotografia mogła stać się jej głównym źródłem dochodu?

Przypomnijmy, że mówimy też o czasach, w których gazety zatrudniały etatowo fotoreporterów.

No i sama jako takie były głównym źródłem informacji o świecie.

Największą pasją Grażyny Rutowskiej był film amatorski.

Chciała nawet dostać się na studia w łódzkiej szkole filmowej, jednak nie udało jej się dostać.

Studiowała historię, jednak z powodów zdrowotnych musiała te studia przerwać,

a wkrótce ciężko zaczął chorować jej ojciec.

I wówczas fotograficzna pasja, która do tej pory była tylko hobby,

pozwoliła Grażynie na szybkie uzamodzielnienie się.

Grażyna Rutowska podejrzała wówczas współpracę fotoreporterską z czasopismem

Warszawskiej Spółdzielni Sporzystwów z POEM, które miało tytuł

Czytaj informacje z POEM WSS.

I to pismo zasilała swoimi fotoreporterzami, jednocześnie pracując też dla kilku innych redakcji.

Fotoreportaż to jest ta główna dziedzina jej twórczości, z którą też ją kojarzymy.

Zdjęcia jakiej natury jeszcze wykonywała Grażyna Rutowska?

Oprócz fotoreportażu Grażyna Rutowska wykonywała także fotografie artystyczne.

Były to zdjęcia, w których starała się wykorzystać jakieś nietypowe ułożenie kadru budynków,

widok przez okno, skośny kadr.

Natomiast Grażyna Rutowska była też pionierką selfie w Polsce od połowy lat 60.

aż do początku lat 80.

Praktycznie co roku, jak nieczęściej, robiła sobie autoportret w lustrze.

Widzimy jak zmieniały się jej mieszkania, jak zmieniała się moda,

a także sama twarz fotoreportyki, która z biegiem lat stawała się coraz ostrzejsza.

Patrząc na te zdjęcia, które są prezentowane w załuku Hartwigów,

widzimy obraz Polski, której już nie ma,

ale też wydaje się, że Grażyna Rutowska pokazywała głównie blaski tej Polski ludowej.

Bohaterowie tych zdjęć są uśmiechnięci, testują nowinki technologiczne, korzystają z życia.

To były propagandowe zdjęcia?

Grażyna Rutowska była elementem propagandy sukcesu.

Pamiętajmy, że szczyt jej aktywności twórczej przypadł na dekadę Gierka,

kiedy to Gierk obiecał zbudować drugą Polskę.

Polska miała być drugą Japonią.

Budowano wielkie inwestycje.

W Warszawie warto wymienić trasę Łazienkowską,

dworzec centralny, odbudowę Zamku Królewskiego,

a także w innych miastach powstawały zakłady przemysłowe,

nowe osiedla, drogi i te inwestycje Grażyna Rutowska uwieczniała.

Również w rolnictwie, które było jedną z głównych tematów,

ponieważ pracowała w Dzienniku Ludowym Organie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego,

również w rolnictwie obowszechniała się mechanizacja,

że dotyczyła ona głównie jednak państwowych gospodarstw rolnych

i rolniczych spółdzielni produkcyjnych.

Jednakże ten szeroko rozumiany postęp był jednym z głównych motywów

twórczości Grażyny Rutowskiej,

a ściśle może nawet postęp skontrastowany z tradycyjnymi metodami gospodarowania.

Ponieważ na tych zdjęciach widzimy nie tylko nowoczesne maszyny rolnicze,

ale również rolników, którzy tradycyjnie orzą pole pługiem zaprzężonym w konia,

czy sieją ręcznie i gospodarują jak ich ojcowie i dziadkowie.

Opowiadała o świecie jednak nie tylko obrazem, ale również słowem,

nie tylko fotografowała, ale też pisała artykuły.

Grażyna Rutowska przez większość kariery była fotoreporterką,

jednakże ponieważ całe życie była słabego zdrowia,

ostatecznie ciągłe wyjazdy w teren na tyle mocno nadszarpnęły jej zdrowie,

że musiała z tego etatu fotoreporterskiego zrezygnować,

poprosiła o przeniesienie na etat dziennikarski.

W latach 80-tych była dziennikarką piszącą,

odpowiadała również za łączność z czytelnikami w redakcji dziennika ludowego

i wówczas powstało bardzo wiele artykułów jej autorstwa,

które ilustrowała zdjęciami, dużo starszymi zdjęciami,

które zgromadziła w swoim niezwykle bogatym archiwum

liczącym prawie 40 tysięcy fotografii.

A co w jej życiu zawodowym przyniosła transformacja?

Grażyna Rutowska była związana z dziennikiem ludowym,

czyli prasą można powiedzieć reżimową należącą do partii satelickiej

wobec partii rządzącej.

Grażyna Rutowska rozstała się z redakcją dziennika ludowego w roku 1988.

Umowa jest związana z porozumieniem stron

i mamy taki dokument nawet w jej spuściźni.

Jednakże wiele lat później, wypisując swoje CV,

Grażyna Rutowska napisała, że została zwolniona z pracy.

W związku z czym prawdopodobnie otrzymała propozycję nie do odrzucenia,

że odejdzie za porozumieniem stron,

jednakże była to jakaś forma zwolnienia, być może redukcji etatów.

Transformacja znacząco pokroszyła sytuację finansową Grażyny Rutowskiej.

Pomimo jej ogromnego, wieloletniego doświadczenia

dziennikarskiego i fotoreporterskiego,

Grażyna Rutowska cierpiała niedostatek

i żyła z oszczędności, z wyprzedaży sprzętu.

Musiała sprzedać swój sprzęt fotograficzny,

swojego Fiata 125p.

Żyła z pracy dorywczej, zleconej,

robiła właśnie nawet nie tyle fotoreportaże,

to po prostu pisała artykuły.

Pisała artykuły do różnych gazet,

jednakże to były ciągle prace dorywcze.

I napisała on taki bardzo gorzki artykuł

Wiatr w oczy spróbuj zmienić zawód.

Opisywała w nim swoje poszukiwanie pracy,

to, że próbowała się przekwalifikować na księgową,

ale bez doświadczenia też nikt nie chciał jej zatrudnić.

W związku z czym transformacja

bardzo negatywnie odbiła się na sytuacji Grażyny Rutowskiej.

A co wiemy o jej prywatnej stronie?

Wspomniał Pan o Fiacie, ponoć uwielbiała motoryzację.

Grażyna Rutowska była pasjonatką motoryzacji,

chętnie fotografowała samochody,

zwłaszcza marek zachodnich.

To się zaczęło już w jej czasach licealnych

i pozostała wierna tej motoryzacyjnej pasji

przez większość swojego życia.

Prawo jazdy zdała na początku lat 70.

i jako kierowca przejechała łącznie 400 tysięcy kilometrów

po całej Polsce, często dniem, nocą, latem i zimą.

Te zainteresowania motoryzacyjne będą w niej bardzo silne.

Chętnie fotografowała też giełdy samochodowe,

czy nawet zjazd weteranów szos w Warszawie,

który miał miejsce.

Więc można powiedzieć, że była kobietą nowoczesną,

niezależną, zmotoryzowaną,

ale jednocześnie samotną,

ponieważ o jeżdżu osobistym nie wiemy za dużo,

natomiast na pewno nie założyła rodziny,

nie miała dzieci i z tego, co udało mi się ustalić,

to Grażyna Lutowska po prostu była do tego stopnia

oddana swojej pracy, która była dla niej pasją,

a taką pasją prawdziwą, którą ona po prostu żyła.

I w ciągłych rozjazdach, w ciągłych plenerach fotograficznych,

czy później pracy jeszcze w laboratorium,

prawdopodobnie na życie osobiste po prostu nie starczyło czasu.

Bardzo ciekawy życiorys.

A patrząc w ogóle na zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego,

jak pan sądzi, co wyróżnia jej zdjęcia

na tle prac fotografów i fotograpek tamtego czasu?

Archiwum Grażyny Lutowskie wyróżnia się przede wszystkim

bardzo szerokim zasięgiem terytorialnym,

ponieważ objmuje praktycznie całą Polskę.

Jest to, jak udało mi się policzyć,

około 500 miejscowości na terenie praktycznie całego kraju

z nielicznymi rejonami, które były troszeczkę słabiej obfotografowane.

Zdjęcia te objmują większość aspektów życia

w PRL-u końca lat 60., w całych latach 70.

i na początku 80.

Czyli zarówno życie codzienne, pracę, kulturę, sport, rolnictwo,

czy też życie polityczne.

Tu akurat zwracałem uwagę na wszechobecność PRL,

na te zewsząd wylewające się slogany propagandowe, plakaty.

I trochę zdjęcia lutowskie troszeczkę stają się tworzyć iluzję

powszechnego uczestnictwa, powszechnego zainteresowania.

Widzimy tych pracowników z kupu ogórków,

którzy rzekomo z zainteresowaniem czytają numer gazety

z informacją o zjeździe PZPR,

czyli cała rodzina wielopokoleniowa w domu na wsi,

która zgromadziła się wokół telewizora,

żeby oglądać właśnie transmisję z obrad zjazdu.

Wybór tej twórczości mogą Państwo zobaczyć do końca lipca

na wystawie plenerowej w Załuku Hartwigów.

Tak obserwuję przechodniów i odwiedzających.

Wszyscy się uśmiechają.

Każdy tutaj znajdzie jakiś relikt przeszłości,

który myślę też może wywołać sympatyczne wspomnienia.

Dziś o twórczości Grażyny Rutowskiej

w podcaście Narodowego Centrum Kultury

opowiadał Łukasz Karolewski.

Bardzo Panu dziękuję.

Dziękuję.

Jeszcze mogę dodać, że myślę,

że te zdjęcia mogą łączyć pokolenia,

ponieważ dla starszego pokolenia

to będzie sentymentalna podróż

w czasy dzieciństwa czy młodości,

natomiast dla młodszego

to będzie swego tutaj bajka o żelaznym wilku.

I tutaj starsze pokolenie może opowiadać,

czym był saturator, pralka frania

czy jeszcze parę innych

kojarzących się z PRL-em zjawisk.

Mnie się najbardziej podobały te maszyny

w gabinetach odnowy biologicznej.

Audycje kulturalne w dobrym tonie.

Fotoreportaż z polskich ulic, selfie i propaganda sukcesu. Fotografie Grażyny Rutowskiej

O autorze

Martyna Matwiejuk

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

„Południk 21. Czapski – Kozera”