Audycje kulturalne w dobrym tonie.
Dzień dobry Państwu, Anna Karna, witam w audycjach kulturalnych.
Dziś wybierzemy się w sentymentalną podróż po Warszawie lat 50. i 60.
Rozmawiać będziemy o wystawie Zbyszko Siemaszko, fotograf Warszawy,
którą można oglądać w domu spotkań z historią.
W Studiu Narodowego Centrum Kultury witam już współkuratorkę ekspozycji,
panią Katarzynę Madoń-Miczner. Dzień dobry.
To pierwsza tak obszerna wystawa zdjęć Zbyszka Siemaszki,
postaci zupełnie wyjątkowej dla tego miasta,
bo jego fotograficzna spuścizna liczy na pewno ponad kilkanaście tysięcy zdjęć,
a pamiętajmy o jakich latach mówimy.
I z tych zdjęć naprawdę widać wielką sympatię do tego miasta,
które nie było miejscem urodzenia artysty.
Można powiedzieć, że Zbyszko Siemaszko był właśnie typowym nowym warszawiakiem,
to znaczy zaczynał swoje życie w Warszawie i obserwował,
jak Warszawa też się rodziła na nowo po wojnie.
Urodził się w 25. roku w Wilnie, był w partyzancji AK, był rannym
i rodzina miała różne perypetie, żeby się stamtąd wydostać.
Troszkę się tutaj w Polsce też przenosili z miasta do miasta,
aż osiedli w 48. w Warszawie i z tą Warszawą się związał.
To już działa i zawodowo, zresztą myślę, że to było nierozłączne.
Zbyszko Siemaszko pochodził z rodziny fotografów.
Jego ojciec Leonard był znanym fotografem wileńskim, miał atelier,
które też przeniósł do Warszawy i które do dzisiaj w rękach rodziny
się znajduje i działa na Ochocie.
A Zbyszko nigdy nie miał upodobania do fotografii atelierowej, do portretów.
On chciał działać w terenie, bo myślę, że był człowiekiem czynu, przygody, akcji
i tutaj się bardzo spełniał i wybrał sobie właśnie fotografię miasta.
Mistrz fotografii dokumentalnej, tak też mówił o sobie jako dokumentaliście,
ale na tych zdjęciach widzimy wyraźnie, że Zbyszko Siemaszko był artystą,
że kreował subiektywną, artystyczną wizję tego miasta.
Jakie ono było, kiedy zaczął fotografować Warszawę i właśnie jak je widział?
My pokazujemy zdjęcia z takiego najlepszego jego okresu jako fotografa,
bo on od początku lat 50. dokumentował właśnie odbudowę Warszawy,
zarówno odbudowę tej części historycznej, jak i budowę nowych osiedli,
czy różnych obiektów architektonicznych dla instytucji państwowej,
więc zrobił jakby taką fotografię dokumentalną,
a jednocześnie pracował w tygodniku Stolica i tam był fotoreporterem.
I dlatego też te fotografie są bardzo różne i oczywiście na wielu poziomach
można je oglądać, tak, bo jest ten poziom taki nostalgiczny,
czy jakiś emocjonalny, bo takie, myślę, odczuwamy emocje patrząc na to miasto,
tak jak on je widział i pokazał na tych zdjęciach.
Jest to oczywiście bardzo ciekawe dokumentalnie, bo ta Warszawa się bardzo zmieniła,
wielu tych budynków już nie ma, albo są zaniedbane,
więc pod tym względem też to jest ciekawe i też zależało nam,
żeby była taka ścieżka warsewianistyczna,
dlatego poprosiliśmy Jerzego Majewskiego o opisy,
które są w efekcie dosyć obszerne, jest tam naprawdę dużo szczegółów,
które sobie można wyczytać, bo też te zdjęcia często robione właśnie w dalekim planie
są takie też do czytania, tak, tam bardzo, bardzo dużo można zobaczyć
na temat ówczesnej Warszawy, ale też to, co my podkreślamy,
że to właśnie ten walor artystyczny tych fotografii,
on by się nie nazwał artystą, bardziej właśnie dokumentalistą czy fotoreporterem,
ale nas jakoś od początku, kiedy zanurzaliśmy się w tym ogromnym dorobku,
który mniej więcej po połowie jest w Narodowym Artyku Cyfrowym,
w Agencji Forum, ale są też rzeczy w rękach rodziny
i ciągle są nowe zbiory, to jest jakby cały czas otwarty temat
i tak naprawdę nie wiemy, ile tysięcy tych zdjęć jest i ile ocalało,
a niektóre fantastyczne też tematy miejskie są tylko w Tygodniku Stolica,
bo w ogóle nie ma odbitek, czy w jego albumach warszawskich z lat 60-tych,
też bardzo piękny, także gigantyczny dorobek
i właśnie to, co nas uderzyło, że taki jest jakby rozproszony,
to znaczy, jak się ktoś interesuje Warszawą, to kojarzy to nazwisko,
kojarzy określone zdjęcia, ale jest jednak niesamowite,
że tej rangi artysta ma pierwszą dużą wystawę, tak?
Mi na przykład bardzo na tym zależało, żeby coś w rodzaju takiej
warszawskiej retrospektywy zrobić i pokazać go też jako artystę
i właśnie takim ważnym chyba elementem tego wszystkiego
to jest to, jak on na to miasto patrzył,
że chciał je pokazać jako takie nowoczesne miasto,
dynamiczne, nie chciał pokazywać różnych szczegółów,
które by może nie pasowały do tego obrazu,
dlatego tak chętnie właśnie gdzieś co najmniej wchodził
na jakieś wysokie piętro, na taras, na dach,
a najlepiej jeszcze też latać samolotem, czy być na wysięgniku.
Jakby różne, zawsze sobie znajdował jakąś ciekawą perspektywę
i właśnie też traktował miasto jako żywy organizm.
To mi się też bardzo podoba, że to nie jest taki typowy fotograf architektury,
chociaż pięknie ją fotografował i tą zabytkową, i tą nowoczesną,
ale bardziej fotograf miasta, to znaczy równie ważne jak budynki,
bo dla niego to, co się dzieje na ulicach, jak się układa ruch,
samochody, komunikacja miejska przechodnie, tak.
Mówił zawsze, że nie ma dla niego fotografii miejskiej bez człowieka,
a jednocześnie on tak naprawdę nie był fotografem,
który robił dużo portretów.
Ci ludzie byli dla niego właśnie takim miejskim motywem,
bardzo różnie, bardzo ciekawie traktowanym,
bo i z daleka, i z wysoka, i z bliska, twarzą w twarz,
bo robił też taką fotografię uliczną.
Także też na tym poziomie też można tak dużo wyczytać o życiu codziennym,
o obyczajach, o modzie ulicznej, no jakby bardzo dużo warstw,
dużo rzeczy właśnie do czytania, do oglądania,
do podziwiania jego sposobu fotografowania,
plus to, o czym mówiłyśmy, prawda, że jest też jakiś ładunek emocjonalny
w tych zdjęciach, że to jest trochę coś więcej też niż po prostu
nostalgia za dawnymi czasami, którzy, nie wiem, mają starsi ludzie, powiedzmy.
Zbyszko się Maszko wspomina, Warszawa była całkowicie zniszczona,
było co budować, było co fotografować.
To wszystko wiązało emocjonalnie z tym miastem.
Tak się z tym miastem zżyłem, że bez przesady mogę powiedzieć,
że byłem w każdym jego załuku, o każdej porze.
I to miasto, które widzimy oczami artysty,
to jest właśnie takie miasto bardzo przemyślane,
czyste w swojej formie i w ogóle czyste, przestrzenne, szerokie.
Mówimy o Warszawie lat 50., a ona jest taka piękna,
choć podnosiła się z gruzów.
No właśnie, jest też taka nowa, też jest bardzo jakby złapana,
ciekawy czas też zmieniający się, prawda,
bo on zaczynał na początku lat 50.,
czyli mamy tam jeszcze socrealistyczne osiedla,
takie jak MDM, czy Muranów, też przepięknie fotografowany,
bo najpierw mamy panoramę z tym, co tam zostało,
z tym takim właściwie pustym, spalonym terenem.
Tak, to jest jedno z najwcześniejszych zdjęć, prawda,
to jest teren byłego getta, koniec lat 40.
I to też pokazuje, że on się nie bał kontrastów.
Tak, tak, my właśnie też chcieliśmy zderzyć.
Początek jest taki, że zderzamy te panoramy ruin, jakie on robił,
z tym, jak to wyglądało po odbudowie.
I potem właściwie najciekawszy chyba czas architektoniczny dla Warszawy,
no to już jakby odwilż i to wszystko, co się działo po epoce stalinowskiej.
Ale też od początku myślę, że tam widać nie tylko właśnie to,
że to było miasto nowe, czyste, z naszej perspektywy też czyste właśnie,
bo niczym nie zaśmiecone, przemyślane.
I rzeczywiście tak architekcie o tym wtedy całościowo myśleli.
Architekcie mieli taką, przez to paradoksalnie,
że tak bardzo została zniszczona Warszawa.
Mieli możliwość planować ją tak całościowo.
Oczywiście ta polityka, władza tam się ciągle mieszała,
utrudniała, zmieniała im te ambitne plany i zamierzenia.
Ale myślę, że i tak dużo się z tego udało zrobić
i osiągnąć taki efekt, który do dzisiaj naprawdę robi wrażenie.
Plus naprawdę jestem zachwycona tym, jak on fotografował właśnie
takie proste obiekty z mojej architektury,
jak właśnie te wiaty, czy te budynki na tych dworcach podmiejskich,
Warszawa po Wiśle, Warszawa Ochota.
Ta słynna właśnie fotografia wiaty na peronie.
Tak, to wygląda jak po prostu jakieś nowoczesne dzieło sztuki
i też bardzo nowoczesne taka art-foto.
Też potem te rzeczy się tak bardzo zdegradowały już w późnym PRL-u,
że nikt z nas nie widział tej pierwotnej ich urody.
I to wszystko tam jest też przez niego tak pięknie pokazane.
Ale też właśnie, ponieważ on był jednocześnie fotoreporterem stolicy,
więc też jest bardzo dużo kontrastów.
Pokazuje ten tak zwany dziki zachód,
czyli bardzo długostojące ruiny w tej części centrum takiego łączącego się z Wolą.
Nie bał się wyprawiać na Pragę,
co wcale nie było takie częste w tym pierwszym okresie po wojnie.
Mi też pokazywać, jak wyglądała stara Praga,
ale też jakie powstają nowe osiedla.
Zapuszczał się nad Wisłę.
Łapał różne takie scenki uliczne.
Miał różne naprawdę oryginalne pomysły,
typu właśnie ten cykl przechodni,
gdzie on po prostu stał w jednym miejscu
z aparatem na statywie na rogu jerozolimskich i Nowego Światu.
I tu akurat robił też barwne fotografie.
I po prostu ci ludzie wychodzili na niego wprost.
Bardzo bliskie to były spotkania,
choć portrecistą nie był.
No właśnie, ale tu na przykład on blisko bardzo do tych ludzi podszedł
i my możemy też blisko do nich podejść
i troszkę się tam poczuć w środku.
To była też trudność,
ale bardzo chcieliśmy właśnie iść krok dalej,
czyli nie pokazać tylko tej jego wizji miasta,
bo to jest dosyć jednorodna fotografia, piękna,
ale też pokazać, ile bardzo różnych jest tam zdjęć
i pomysłów, tematów warszawskich,
więc staraliśmy się to oczywiście jakoś ułożyć.
Muszę koniecznie wspomnieć o sali nocnej,
gdzie wymyśliliśmy właśnie z projektantami,
że to będą lightboxy,
żeby wydobyć w ciemnej sali
całe piękno tych nocnych fotografii,
bo w ogóle no Warszawa by night w latach pięćdziesiątych, sześćdziesiątych,
wiadomo, że tam nie...
Neony, ale neony były, tak piękne, kolorowe,
to widać bardzo dokładnie w kolorowej jego fotografii.
Witryny, neony, przenosi nas w inny świat.
To jest trochę iluzja, prawda,
bo wszyscy pamiętamy czy wiemy,
że no nie było życia nocnego w Warszawie,
była dosyć ponura i ciemna,
ale rzeczywiście był taki odgórny projekt tej neonizacji w pewnym momencie
i on to jakoś tak pięknie pokazuje,
że człowiek naprawdę ulega tej magii,
jest tak przyjemnie być wśród tych nocnych zdjęć
i tam widać też cały artyzm.
Dlatego jest to też bardzo ciekawa kwestia,
co to znaczyło wtedy, prawda, dokumentować,
a co znaczyło robić jakieś zdjęcia propagandowe, prawda.
Oczywiście on jako fotoreporter stolicy
musiał też robić jakieś pochody pierwszomajowe,
jakiś tam tego typu, jakiś tam zjazd partii czy coś.
Na ogół to nie są ciekawe zdjęcia.
Natomiast tu to było tak na wyższym piętrze,
powiedzmy trochę propagandowe, prawda,
że chciano pokazać, że Warszawa została odbudowana
i nawet w tym jakby systemie za żelazną kurtyną
chcieli też przesłać taki mesej w świat,
że jest to europejska, nowoczesna stolica, tak.
I on jakby miał takie przygotowanie
do pięknego fotografowania architektury,
ale poszedł krok dalej.
Powiedziała pani o tym,
że dla niego miasto to też był ten ruch.
To był żywy organizm
i to doskonale widać w takich jednych z moich ulubionych fotografii.
Jedną z nich to jest fotografia pod tytułem
I naprawdę nie mówimy o owocach.
Właśnie, to już takie dla młodych abstrakcyjne, nie?
Albo mówiło się, że się jedzie na cycku,
czyli na tym resorze z tyłu.
No było bardzo mało, tak, autobusów, trawali,
także były przepełnione,
więc ludzie właśnie tak oblepiali,
stojąc na tych schodkach,
Trzymali się właściwie, czego można było.
Nie wiały się chyba nawzajem,
ale to jest stały motyw fotografii powojennej.
że wtedy to było coś fantastycznego właśnie,
że w ogóle tam można sfotografować,
że jeżdżą jakieś autobusy, tramwaj,
że jest jakiś taki ruch miejski.
I to jest też ogromna różnica z tym,
bo raczej samochody są dla nas utrapieniem
I to też tworzy taką inną aurę,
więc tu jest dużo elementów,
nie tylko jego warsztat,
jego talent jako fotografa,
ale też charakter tego miasta,
takiego stworzonego na nowo,
ale też w tych trudnych warunkach,
w tej biedzie, nie?
I to, że on na przykład,
bo on bardzo też lubił samochody,
lubił latać, robić te zdjęcia lotnicze,
mówię, to jest taki też człowiek akcji
i on, jak tam nie było samochodu,
to właśnie on bardzo często
swoją simkę rond tam wstawiał.
I jest to jakoś też wzruszające,
to nie, jakby taka trochę aranżacja
też tej przestrzeni miejskiej.
Albo to też jest stały motyw,
Że myślę, że on często stał
i czekał, aż będzie przebiegała
jakaś grupka dzieci,
czy będzie dziecko jechało na rowerze,
albo, że będą mamy z wózkami
i dużo jest takich zdjęć,
bo to też był symbol życia,
że warszawiacy żyją,
że jest taka nowa energia
i ta energia bardzo też
Że to właśnie nie jest tylko to,
że nostalgia, że wzruszenie,
że to jest jakaś część
bo to się mocno czuje,
ale też taka fajna energia,
jaka jest tych zdjęć.
I właśnie ktoś mi powiedział,
że ogląda to cały czas
z uśmiechem na ustach,
To jest fajne, nie?
mogą też jeszcze dać radość ludziom.
Jest takie zdjęcie,
plaża pomiędzy mostem
Poniatowskiego i Średnicowym.
Stadion Dziesięciolecia.
To jest fotografia z 65 roku.
I jest w takiej wersji
zupełnie sielankowej.
Chciałoby się przenieść,
poleżeć na tej plaży.
Tam jest taki relaks niesamowity.
chciałoby się przenieść,
ale chyba tylko na chwilę,
Bo to życie przecież było bardzo trudne.
I to jest to właśnie, prawda?
Stworzenie takiego wrażenia,
bo to nie jest kłamstwo, prawda?
potrafili się cieszyć,
Właśnie było bardzo dużo
jakichś plenerowych
Właśnie ta oblegana Wisła,
też pływali wtedy w Wisle,
To było dla mnie szokujące.
pokazywać kontrastów,
co już gdzieś wyziera,
nie jest taki jednoznaczny obraz.
Myślę, że jest dużo
Myślę, że dla osób,
które urodziły się w Warszawie,
chodziły tymi ulicami,
to takimi wzruszającymi momentami
na pewno będą te miejsca,
których już dzisiaj nie ma.
jest fotografia super samą
i wiele jest takich miejsc,
które zatrzymał dla nas
Też przecież bardzo ciekawa historia
Centralnego Domu Towarowego,
który jest teraz tak trochę zrobiony
przypomina ten kształt
na te czasy w ogóle na świecie
takim właśnie projektem funkcjonalnym
i zupełnie wbrew temu,
co wtedy to już było,
bo to już socrealizm,
socrealizm tutaj już obowiązywał,
ta doktryna w momencie
była tak bardzo twardo wprowadzana,
a to był jakby projekt
i to było realizowane.
To był bardzo popularny budynek w PRL-u
i otwarcie nastąpiło właściwie
w środku tego socrealizmu
I był krytykowany ten budynek,
ale no był, prawda,
więc też były takie bardzo ciekawe,
niejednoznaczne też te odsłony architektoniczne,
prawda, że jednak ci architekci
sporo tam jeszcze mogli zrobić.
Potem te budynki tak się degradowały,
że właśnie już nie potrafiliśmy ich docenić
i tu można na nie spojrzeć świeżym okiem,
ale też nawet, jak on pokazuje,
potem tę starówkę trakt,
takie naprawdę świeżutkie, czyściutkie,
to też robi wielkie wrażenie, nie?
Bo to jest też już zupełnie inny obraz teraz.
Także myślę, że dużo takich można tam odkryć.
Znakomita większość bohaterów fotografii
Zbyszka Siemaszki to są bohaterowie anonimowi.
Ale jest jedna bohaterka,
która jest nam znana,
a przy okazji to jedna z najbardziej znanych
fotografii artysty.
To prawda, zaraz powiem o tej pani,
ale ja też chciałam powiedzieć,
że cały czas mam nadzieję,
że jeszcze może się właśnie ktoś gdzieś rozpozna,
czy rozpozna kogoś z rodziny,
bo nie jest to tak odległa przeszłość,
a jednak sporo tych ludzi tam widać.
Rzeczywiście to zdjęcie dziewczyny,
która idzie w ulewie ulicą Pławską
i w tym deszczu, w tym całym zamieszaniem
złapał taki moment,
że on efektycznie unosi się nad chodnikiem.
To jest taka fotografia,
złapanie tego momentu,
To też jest zupełnie inny rodzaj jeszcze fotografii.
że właśnie w wyniku akcji
odnalazła się ta pani,
była też u nas na wernisażu,
bardzo taka promienna i uszczęśliwiona.
I nagle właśnie już to jedno zdjęcie
nie jest anonimowe.
I ja byłam zaskoczona,
jak bardzo to zdjęcie funkcjonuje,
tak jako taka jakaś ikona,
czy takie zdjęcie kultowe,
że nawet jak się w Google wpisuje
to pierwsze to zdjęcie wychodzi,
bo my bardzo go docenialiśmy
właśnie jako fotografa
tych dalekich miejskich planów,
tego właśnie, że jest wysoka,
że to światło cudowne i tak dalej.
A tu taka zupełnie inna fotografia,
właściwie jest może najbardziej
jakoś tam rozpoznawalna i popularna.
To pokazuje jeszcze zupełnie innego
oblicza jego fotografa.
A też jeszcze ja bardzo lubię
takie zdjęcie niedopowe dla niego,
bo on też obfotografowywał nowy dworzec
w Śródmieście, który wtedy był
też bardzo nowoczesny i elegancki,
podobnie jak dworzec gdański.
I tam on robił zdjęcia na peronach,
też się są tacy umęczeni pasażerowie,
grupa takich szarych obywateli tak zwanych,
a z tyłu mają po prostu jakby małą galerię
polskiego plakatu artystycznego,
za który teraz dużo płacimy,
żeby sobie coś powiesić na ścianie.
I głównie tam jest Polska, Polen, Polen,
bo to jest cały ten cykl.
Jakby zdarzenie tego, tych ludzi z tymi,
to też jest to z kolei bardzo fajna,
fotoreporterska taka rzecz, nie?
Czyli on dużo szukał.
Był dosyć skromnym człowiekiem
i się pewnie bardziej uważał
za dobrego rzemieślnika,
ale też miał sobie coś takiego,
że cały czas szukał jakichś nowych ujęć,
i to też mnie bardzo urzekał w tej fotografii.
Fotografia tej dziewczyny,
o której Państwu opowiadaliśmy,
to fotografia pod tytułem
Ulewa Napuławskiej.
Wystawa jest otwarta do 8 września,
więc mamy czas na tę podróż.
bardzo związany z miastem.
Jeden chyba z najbardziej aktywnych fotografów
w ogóle w historii polskiej fotografii,
bo oto 222 okładki stolicy
są autorstwa Zbyszka Siemaszki.
A jak powiedziałyśmy,
tych fotografii jest...
No jeszcze nawet nie wiemy,
ile tysięcy, kilkanaście już na pewno.
Zapraszamy Państwa do domu spotkań
z historią na tę niezwykłą podróż.
Bohaterką dzisiejszych audycji kulturalnych
była współkuratorka wystawy
pani Katarzyna Madonim-Mitzner.
Bardzo dziękuję za tę rozmowę.
Dziękuję i zapraszam.
I podkreślam, że wstęp wolny na wystawę
i na cały program wydarzeń wokół wystawy.
Też warto to śledzić.
