Wybrany utwór: Ruszyła akcja Społecznego Opisywania Fotografii
Centrum Fotografii Muzeum Warszawy zaprasza do podzielenia się swoją wiedzą i indywidualną pamięcią o przeszłości. Na niderlandzkiej platformie Vele Handen udostępniono do opisania ponad 5 tys. skanów zdjęć z muzealnej kolekcji. Zaangażowanie społeczności ma pomóc w identyfikacji miejsc, postaci i wydarzeń utrwalonych na fotografiach Leonarda Jabrzemskiego, Alfreda Funkiewicza, Edwarda Hartwiga i Aliny Scholtz.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
„Kiedy w zeszłym roku pokazywaliśmy w muzeum wystawę Błysk, mat, kolor, to zdarzyło się, że na jednym ze zdjęć z otwarcia supermarketu ktoś odnalazł, rozpoznał sam siebie” – mówi w podcaście Karolina Puchała-Rojek. „To pozwala konfrontować nasze materiały wizualne z historiami konkretnych osób” – dodaje. Historyczka sztuki i fotografii zwraca uwagę na wartość wspomnień konkretnych osób oraz wiedzy pasjonatów.
Za opisane fotografie użytkownicy platformy będą otrzymywali punkty, wymienialne później na nagrody. Weryfikacją opisów zajmą się specjaliści ikonografii z Muzeum Warszawy, by w przyszłości umieścić je w internetowej bazie kolekcji. W akcji można wziąć udział do kwietnia 2024 roku. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy na ten temat.
Martyna Matwiejuk, słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Dziś w audycji goszczę Karolinę Puchałę-Rojek, historyczka sztuki i fotografii, kierowniczkę działu Centrum Fotografii Muzeum Warszawy. Dzień dobry.
Dzień dobry.
Spotykamy się, by opowiedzieć dziś Państwu o wielkiej i pierwszej tego typu w Polsce akcji społecznego opisywania fotografii.
Ponad pięć tysięcy niepokazywanych wcześniej skanów fotografii z kolekcji Muzeum Warszawy zostało udostępnionych na specjalnej platformie, na której użytkownicy mogą te zdjęcia opisywać, mogą definiować kim są ich bohaterowie, czy też miejsca, które te fotografie przedstawiają.
Zanim opowiemy, co to za zdjęcia, chciałabym zapytać, jak często zdarza się, że odwiedzający Muzeum Warszawy, czy też osoby, które przeglądają cyfrowe archiwum muzeum, wzbogacają wiedzę kuratorów, kustoszy, muzealników, wpadają na jakieś nowe tropy, a może nawet rozwiązują całe zagadki historyczne. Czy to się zdarza?
Tak, tak. Jak najbardziej to się zdarza. No mamy jednak bardzo wiele osób, które są zafascynowane historią Warszawy. Takich warslawianistów, można powiedzieć amatorów, ale w takim sensie miłośników historii Warszawy, których wiedza jest naprawdę niezwykła.
Jest bardzo wiele osób, które specjalizują się też w konkretnych odcinkach historii, które zajmują się albo powstaniem warszawskim, albo historią Warszawy okresu dwudziestolecia międzywojennego.
I rzeczywiście zdarza się często, że biorą, że tak powiem, na warsztat fotografie, które właśnie albo udostępniamy online, albo pokazujemy w gabinecie fotografii Muzeum Warszawy i dopowiadają historie.
To nie są historie takie czysto ikonograficzne, bo to jest taka praca, którą my wykonujemy, staramy się ją robić jak najlepiej i identyfikujemy te fotografie pokazywane właśnie publiczności dokładnie,
ale to są często historie też osobiste. Odnoszą się do tego, że na przykład ktoś mieszkał w danym domu albo słyszał jakąś historię bardzo konkretną,
które sprawiają, że te obiekty, można tak powiedzieć, nabierają też więcej życia. One stają się no właśnie już nie tylko ikonografią, już nie tylko ilustracją,
przedstawieniem konkretnego miejsca, ale właśnie zyskują bardzo często ciekawe historie.
Zawsze reakcja publiczności na to, co my robimy w muzeum jest cenna.
Pamiętam, jak w zeszłym roku okazywaliśmy w muzeum wystawę Błosk Mat Kolor.
To zdarzyło się, że na jednym ze zdjęć, które było zdjęciem z otwarcia jakiegoś supermarketu,
ktoś odnalazł, rozpoznał po prostu sam siebie, że jestem w tej kolejce do supermarketu.
To było zupełnie z jednej strony czysty przypadek, prawda, że tutaj ta osoba się znajdzie.
To właśnie pozwala też konfrontować te nasze materiały wizualne z historiami konkretnych osób.
Każdy z nas nosi w sobie wspomnienia i nie musimy być specjalistami, by czasem pomóc historykom w opisywaniu historii.
Akcja Społecznego Opisywania Fotografii odbywa się na niderlandzkiej platformie Vellehande, czyli Wielerąg.
Jakie zdjęcia zostały tam umieszczone?
Do tej akcji Społecznego Opisywania Fotografii wybraliśmy ponad 5 tysięcy obiektów
i to są zdjęcia kilku autorów i jednej autorki.
Takie może najbardziej ciekawe do opisywania, chociaż myślę, że są bardzo różnorodne i każdy tam znajdzie coś dla siebie,
ale wybraliśmy fotografię Edwarda Hartwiga z okresu powojennego, z lat 50.,
czyli to będą głównie tematy dotyczące odbudowy Warszawy,
ale też jego wspaniałe fotografie z lat 90.,
kiedy Hartwig chodził po tej bardzo szybko zmieniającej się Warszawie
i fotografował nowo powstające budynki.
To są często zdjęcia naprawdę trudne do rozszyfrowania,
bo to są wąskie kadry.
On był zafascynowany tymi odbiciami nieba w szklanych elewacjach tych nowych budowli,
więc można się pomylić.
Tam wydaje się czasem, że to jest, ach, no oczywiście,
atrium powiedzmy, a tu się okazuje, że to jest zupełnie inny budynek,
bo Hartwig naprawdę po całej Warszawie właściwie jeździł,
więc to jest taka kolejna grupa zdjęć.
Są też naprawdę nieznane i myślę, że będą ciekawe dla wszystkich,
którzy interesują się tym czasem właśnie też tuż powojennym,
ale mniej odbudową, a jeszcze zniszczeniami.
Fotografią Leonarda Jabrzymskiego, którego kolekcję fotografii mamy w muzeum
od jakiegoś czasu, to jest ogromny zbiór głównie negatywów
i to sprawia właśnie, że te zdjęcia wymagają dłuższego procesu,
żeby były udostępnione w naszych katalogach online dla szerszej publiczności
i to będą właśnie zniszczenia, no właśnie, które wymagają specjalistycznej wiedzy
albo umiejętności takiej poruszania się i używania dostępnych w internecie narzędzi,
bo to chyba warto też powiedzieć, że tak jak pani wspomniała,
to nie zawsze musi być taka specjalistyczna wiedza,
czasem wystarczy trochę zacięcia, tak żeby właśnie gdzieś poszukać,
porównywać, co to może być za miejsce.
Czyli Hartwig Jabrzymski.
Jest też niewielka kolekcja fotografii Alberta Krystyniaka z warszawskiej Pragi.
To specjalnie dla osób, które mieszkają na tamtym brzegu Wisły,
ale nie tylko, bo Praga z kolei to jest jedna z takich dzielnic,
która trochę mniej się zmieniła na przykład w porównaniu ze Śródmieściem,
czy z Wolą, ale właśnie te zdjęcia z warszawskiej Pragi też tam udostępniamy.
I ostatni zbiór to są zdjęcia Aliny Szolc.
Tutaj tak obstawiamy w muzeum, że może będzie to największy problem
dla naszej publiczności, ale nam jest też trudno opisać te fotografie,
bo to są zdjęcia Aliny Szolc, czyli projektantki zieleni z jej wyprawy do Chin,
ale ona też fotografowała jakby podczas tej podróży,
więc to są nie tylko Chiny.
To są takie miejsca, które też łatwo nas oszukują.
Wydaje się, że to jest jakieś miejsce,
to jest na przykład właśnie jakiś inny azjatycki kraj,
niekoniecznie sama Chiny.
I tutaj bardzo liczymy na podróżników,
czy osoby, które po prostu lepiej znają tamte rejony
i będą mogły podzielić się z nami po prostu swoją wiedzą.
To dodajmy, że właśnie fotografia stanowi największą część kolekcji Muzeum Warszawy.
W jakich okolicznościach te odbitki oraz negatywy trafiały do zbiorów muzeum?
W bardzo, bardzo różne sposoby.
Kolekcja, która właściwie taką historię ma już właściwie tak długą,
jak historia samego muzeum,
ale największa jej część trafiła do muzeum już po II wojnie światowej,
ale są tam też zdjęcia XIX-wiecznej z okresu dwudziestolecia międzywojennego.
Spora część to są dary, to są fotografie często amatorskie,
znów w takim sensie wykonywane przez miłośników fotografii.
To są zdjęcia często bardzo ciekawe,
które pokazują taką nieoficjalną wersję historii,
ale mamy też sporo przekazów z innych instytucji,
szczególnie w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych.
Oraz trochę zakupów.
Też teraz to, co staramy się robić w muzeum,
no to uzupełniać jak najbardziej tę kolekcję współczesnej fotografii.
No właśnie, to poprzez zakupy, ale też dary.
To są bardzo, bardzo różne historie
i właściwie każda z tych kolekcji ma trochę inną historię.
Na przykład fotografie Aliny Schultz, o których wspominałam,
trafiły do nas w konsekwencji wystawy,
którą organizowaliśmy w oddziale Muzeum Warszawy, w Muzeum Woli.
I to była wystawa poświęcona właśnie tej projektantce zieleni
i no w konsekwencji, dzięki dobrej współpracy z rodziną jako dar,
trafiło do nas ten zbiór fotografii, który jest doskonały
i który właśnie pokazuje też, że Schultz była nitką projektantką,
ale też ciekawą fotografą.
O tej wystawie też opowiadaliśmy Państwu w audycjach kulturalnych.
Wróćmy do fotografii.
Zastanawiam się, jak na co dzień wygląda praca muzealnika
opiekującego się archiwami fotografii.
Rzeczywiście to jest taka praca, do zgłębienia której też zapraszamy
naszą publiczność.
Ona w ogromnym stopniu opiera się właśnie na opracowywaniu obiektów,
które są u nas w zbiorach.
I to jest taka praca detektywistyczna.
Bardzo często jest to praca, która polega na przeszukiwaniu
czy prasy, czy jakichś innych dostępnych źródeł,
nie tylko internetowych, ale takich po prostu bibliotecznych.
Praca porównawcza, kiedy staramy się zobaczyć i zidentyfikować,
kto był, co to jest za miejsce.
Sprawdzamy, kto na przykład ofiarował daną fotografię.
Jaka jest relacja między osobą, która ofiarowała dane zdjęcie,
a tą, która jest na zdjęciu przedstawiona.
No my teraz w dziale Centrum Fotografii Muzeum Warszawy
mamy ogromną przyjemność pracować też nad wystawą.
To się też bardzo często zdarza.
Nie jest to taka praktyka codzienna,
no bo niestety tych przestrzeni wystawienniczych w muzeach
nie jest tak wiele,
ale teraz właśnie również w ramach tego dużego projektu,
który realizujemy, czyli Focus na Fotografię,
przygotowujemy też wystawę.
No i to jest praca dająca ogromną satysfakcję.
Taka praca, która pozwala nie tylko pokazać opracowywane przez nas zbioru,
ale też podzielić się tym, co z naszej perspektywy wynika z tego opracowania
i pokazać te wyniki naszej pracy publiczności,
postarać się, no w jakiś sposób też oddać to nasze zafascynowanie,
w tym wypadku fotografią, no właśnie w przestrzeni wystawy.
Piszemy też teksty do naszego katalogu online,
bo mamy taki katalog na stronie,
to się nazywa kolekcje i tam publikujemy bardzo wiele fotografii,
które no właśnie znów z jednej strony opracowujemy,
ale z drugiej strony, jeśli ktoś ma jakieś dodatkowe informacje,
tam można też się z nami tym podzielić.
Często odpowiadamy też po prostu na pytania kwerendowe,
jeśli ktoś jest zainteresowany konkretną fotografią z danego okresu,
no to my gdzieś próbujemy odszukać to zdjęcie w naszych zbiorach.
Więc no to tak i bardzo wiele różnego rodzaju współprac w muzeum,
czy z edukacją, czy z osobami na przykład realizującymi inne wystawy,
bo zawsze tutaj podkreślam,
że właściwie teraz bez fotografii
bardzo wielu wystaw nie udałoby się zrobić.
Często bez względu na temat,
ta fotografia jako źródło jest wykorzystywana.
Ten aspekt detektywistyczny, o którym pani powiedziała,
wydaje się niezwykle ekscytujący,
ale myślę, że też to, jak wiele emocji wzbudzają archiwalne fotografie,
to doskonale widać w mediach społecznościowych,
kiedy pojawia się jakieś archiwalne zdjęcie,
a pod nim cała dyskusja tocząca się w komentarzach.
Każdy chce zostawić jeszcze jakąś poszlakę,
dodać coś od siebie i często te głosy mają taki charakter bardzo emocjonalny,
nieraz też nostalgiczny.
Jestem ciekawa, czy podobnie będzie w przypadku właśnie tego społecznego opisywania fotografii.
Czy użytkownicy tej platformy będą mogli widzieć komentarze innych osób?
Użytkownicy będą mogli oceniać fotografię,
będą mogli im powiedzieć, że ta jest wyjątkowa
i wtedy opisać, dlaczego z ich perspektywy jest wyjątkowa,
czy ona jest po prostu bardzo udana
i jest to po prostu świetne zdjęcie,
czy właśnie jest wyjątkowa ze względu na jej ikonografię,
na to, że na przykład nie ma wielu fotografii
przedstawiających na przykład konkretny budynek w tym okresie.
I te komentarze będą mogły być widoczne.
Ta platforma ma niesamowite możliwości takie właśnie zgłębiania statystyk.
Ile osób w danym momencie pracuje właśnie nad opisem,
w jakim czasie to robi i to będzie widoczne.
I tam są też takie możliwości właśnie zapisania,
że fotografia jest zbyt trudna na przykład do opisu
albo wydaje się niepomocna właściwie i nic tam ciekawego nie ma.
Więc takie komentarze będą dostępne.
No i przede wszystkim będzie można zobaczyć punkty,
które zbierają właśnie użytkownice i uczestnicy tego projektu.
No i gdzieś się tam z nimi ścigać.
Kiedy obserwowałam, jak wygląda to w ramach innych projektów
zamieszczonych na tej platformie,
no to tam tak się zdarza, że są osoby,
które właśnie bardzo się w to wkręcają, że tak powiem.
I gdzieś się ścigają między sobą, kto więcej zdobędzie tych punktów.
Bo to warto też powiedzieć, że te punkty można zamieniać na nagrody.
To są nagrody, które przygotowaliśmy u nas w muzeum.
Publikacje muzealne, bilety wstępu do muzeum
i też różne gadżety muzealne.
Więc właśnie można albo zbierać te punkty i je wymieniać,
albo właśnie gdzieś je tam chomikować,
żeby później dostać takiej laur właśnie osoby,
która najwięcej fotografii opisała.
I jeszcze tutaj wracając do tego, co pani powiedziała.
Tak, rzeczywiście tak jest.
Mnie to też zawsze fascynuje, jak żywe są dyskusje
pod fotografiami nawet, czy historycznymi
z okresu dwudziestolecia międzywojennego,
ale też późniejszymi.
No i na to liczymy.
Powiem szczerze właśnie na to,
że jest wiele osób, których właśnie fotografie
poruszają te struny i mają ochotę sprawdzić,
czy na tych zdjęciach zdarzają się,
że będą mogli coś rozpoznać.
To jest gdzieś nasza grupa docelowa,
która jest bardzo szeroka i bardzo niejednolita.
Więc mam nadzieję, że będzie wielu, wielu odbiorców tego projektu.
Dodatkową motywacją,
poza tym właśnie włączeniem się w dyskusję,
będą punkty wymienialne na nagrody.
Kiedy usłyszałam o państwa akcji,
to w mojej głowie pojawiło się pytanie o to,
w jaki sposób potem zarządzać takim cyfrowym zbiorem opinii,
różnych pomysłów też.
Naturalnie nie wszystkie będą prawdziwe,
niektóre być może będą wprowadzały w błąd.
W jaki sposób będzie się odbywała dalsza weryfikacja
opisów tych zdjęć?
Więc w naszym przypadku weryfikacja
będzie realizowana już przez nas w muzeum.
To znaczy my w gronie osób,
które są właśnie specjalistami od ikonografii,
będą weryfikować ten opis,
co jest zawsze dużo krótszą ścieżką,
niż stworzenie tego opisu.
Więc będziemy się starać,
żeby też ta weryfikacja przebiegała jak najszybciej.
I na pewno będziemy też zostawiać
wszystkie te informacje,
które są taką właśnie bardziej indywidualną
opowieścią o danym zdjęciu.
To znaczy, jeśli ktoś będzie odnotowywał,
że to jest powiedzmy ulica Marszałkowska,
ale dodawał,
że tam była jakaś historia związana
z taką osobistą historią danej osoby,
to też na pewno będziemy to zostawiać.
I później wszystkie te opisy
my będziemy udostępniać właśnie w naszej bazie online,
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”