Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Książka „Ziemianie”. Raport kosmitów na temat ziemskiego życia

„Ziemianie”. Raport kosmitów na temat ziemskiego życia

Martyna Matwiejuk 9 czerwca 2023
„Ziemianie”. Raport kosmitów na temat ziemskiego życia

Ewa Solarz i Robert Czajka stworzyli książkę poruszającą tematy, o których warto rozmawiać z dziećmi. „Ziemianie” to opowieść o nas. Świat w liczbach, różnorodność i zwyczaje panujące na naszej planecie stały się tematami ciekawostek przedstawionych za pomocą słów i ilustracji.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

„Kosmici zauważają różne zjawiska, np. to, że Ziemanie są bardzo nastawieni na siebie” – mówi w audycji autorka tekstu książki, historyczka sztuki i kuratorka wystaw, Ewa Solarz. Książka napisana z myślą o dzieciach ma być okazją do wspólnej rozmowy i zastanowienia się nad tym, kim jesteśmy.

Każdej nocie kosmicznego raportu towarzyszy ilustracja autorstwa Roberta Czajki. „Starałem się nie obrazić Ziemian moimi rysunkami, ale jednocześnie chciałem, by powstała zabawna książka” – przyznaje artysta w rozmowie. Humor zawarty w rysunkach i tekstach z pewnością przemówi również do dorosłych czytelników. A jakimi odbiorcami są dzieci? Jak mówią nasi rozmówcy – należą do najsurowszych czytelników, natychmiast wyłapują wszelkie nieścisłości.

Na zdjęciach fragmenty książki „Ziemianie” (Wydawnictwo Druganoga).

„Ziemianie”. Raport kosmitów na temat ziemskiego życia – transkrypcja podcastu

 

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk. Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Dziś w studiu Ewa Solaż, historyczka sztuki, autorka książek, kuratorka wystaw. Dzień dobry.
Dzień dobry.
Jest z nami także Robert Czajka, ilustrator, grafik, projektant. Witaj.
I malarz.
Dzień dobry.
Spotykamy się, by porozmawiać o książce, którą stworzyliście wspólnie.
Książka zatytułowana jest Ziemianie i jest to raport kosmitów na temat mieszkańców Ziemi.
Pełen danych, pełen liczb, pełen statystyk, ale pełen też ilustracji.
Dokumentacja jest pełna. Są tutaj ryciny przedstawiające mieszkańców Ziemi i właściwe im otoczenie.
Ale już mówiąc tak zupełnie poważnie, nie chodzi tylko o liczby. Ta książka jest o czymś więcej.
Tak. Ta książka jest o tolerancji i o różnorodności.
Takie sobie przyjęliśmy założenie. Ale to jest książka skierowana do dzieci, więc jest tam też dużo humoru.
I nad tym bardzo pracowaliśmy z Robertem, żeby to była nie tylko poważna książka, ale też książka dająca radość.
Opowiedzcie, od czego zaczęła się droga powstawania tego wydawnictwa?
To bardzo długa historia.
Jest to bardzo prosta historia. Ewa wymyśliła taką książkę i w pewnym momencie ten temat trafił w moje ręce.
A ja pomyślałem, że może będę w stanie coś z tego zrobić i nadać jej jakiś kształt.
No właśnie, bo ta książka...
Gdyż przemówił do mnie pomysł pokazania ludzkości przez, zdawałoby się, suche fakty statystyczne.
A jednocześnie właśnie w jakiś taki śmieszny i może prawdziwy gdzieś tam sposób.
Bo ta książka, jak myślałam o niej na początku, ona miała mieć tylko ilustracje i liczby.
Ale wspólnie w końcu doszliśmy, że ona musi być bardziej przyjazna dla młodszego odbiorcy.
Więc jest taka, jaka jest.
Te dane, te liczby ujęte są w takie ciekawostki, które podzieliliście na tematy.
Dotyczą one na przykład budowy człowieka, religii, wiary, związków.
No pewnie wielu tematów, które nie zmieściły się w tej opowieści, można by było jeszcze dotknąć.
Jak na przykład architektury naszych domów czy systemów edukacji.
Ale jestem ciekawa właśnie, czym się kierowaliście w tym wyborze.
Czy Ewo sobie sama zadawałaś takie pytania?
Czy może dzieci zadawały ci te trudne pytania?
Niestety muszę powiedzieć, że to ja sama, że dzieci nie brały w tym udziału.
Ale tych tematów ja miałam w tych takich wstępnych szkicach przeszło 100.
Tam było chyba 120 czy 130.
No i niestety musieliśmy zmniejszyć liczbę, żeby książka powstała w końcu.
Tych tematów było naprawdę bardzo dużo.
I to jest tak ciekawe, że jeżeli ta książka odniesie wielki sukces, na co bardzo liczymy,
to może uda nam się zrobić ciąg dalszy, bo tych tematów jest dużo i warto o tym rozmawiać.
Kierowaliśmy się głównie tym, żeby to były tematy, o których warto rozmawiać z dziećmi.
O których warto wiedzieć i warto rozmawiać.
Że to są zawsze dane, które skłaniają do myślenia i które mam nadzieję sprawią,
że będzie jakaś rozmowa w rodzinie i potem własne szukanie kolejnych danych.
Wiele faktów, które zamieściliście w tej książce, myślę, że też może być zaskakujących dla dorosłych.
I to nie jest chyba łatwe opowiadać o świecie, opuszczając gdzieś tam swój punkt widzenia.
W końcu się wychowaliśmy w pewnym miejscu, w pewnej kulturze.
Trudno jest zrzucić ten bagaż, by to było możliwie obiektywne.
A jednak z dużą, myślę, pokorą i delikatnością dotknęłaś tych wszystkich tematów.
Ten informacyjny ton przełamuje humor, którego też oczywiście w tej książce nie brakuje.
Dorośli odczytają tutaj pewnie różne absurdy naszej codzienności, jakieś takie śmiesznostki.
Na przykład jak to było z tym pomidorem, który jest warzywem zaklasyfikowanym jako owoc,
ale jednak nazywanym cały czas warzywem.
Piszesz też na przykład, mimo oczywistych dowodów, do dzisiaj nie wszyscy ziemianie są pewni,
że ziemia jest kulą. Nie oceniasz ziemian.
Tak, znaczy to kosmici nie oceniają, po prostu zauważają różne zjawiska.
Zauważają to, że ziemianie są bardzo nastawieni na siebie.
I jak teraz mamy spotkania z Robertem, spotykamy się z dziećmi i pytamy,
czy wierzą w kosmitów dzieci, no to ja myślałam, że 100%, a to połowa, albo nawet mniej.
My po prostu nie jesteśmy otwarci tak do końca.
Nie wierzymy, że coś jeszcze może być poza nami.
Jesteśmy bardzo do siebie. Tak, Robert?
No mi trudno powiedzieć coś na ten temat.
To zapytam cię wprost, bo ten humor też jest zaklęty w twoich ilustracjach.
Chciałam cię zapytać, jak tworzyłeś rysunki do tej książki?
To było tak, że czytałeś ciekawostkę i już gdzieś ten pierwszy błysk myśli,
pierwszy pomysł często właśnie kończył się taką ilustracją?
Czy one przychodziły do ciebie powoli, w nieoczekiwanych momentach,
podczas mycia zębów na przykład?
I tak, i tak właśnie.
Stosowałem różne metody pracy.
Część pomysłów przyszła mi od razu, a część dopiero po chwili,
ale starałem się, żeby ziemianie byli trochę śmieszni,
ale też trochę sympatyczni, żeby nie obrazić ziemian moimi rysunkami,
ale jednocześnie, żeby powstała książka, która jest dosyć zabawna.
Nie chcieliśmy, żeby to był rocznik statystyczny dla dzieci,
tylko książka, która właśnie pokazuje nas z jakimś niewielkim chociaż humorem.
Muszę przyznać, że we mnie budzą sympatie jak najbardziej.
To, co jest też spójne z twoimi innymi pracami,
to jest wykorzystanie ograniczonej liczby barw.
Tutaj akurat w przypadku tej książki mamy czerwień, mamy błękit, zieleń, żółć, czerń.
Operujesz też przezroczystościami.
Czy mniej znaczy więcej?
W pewnym stopniu, ale mam chyba jakąś skłonność po prostu też naturalną
do ograniczania się, ale właśnie ostatnio z nią walczę.
W tej książce zamierzone są takie jakieś tam wersje podstawowych kolorów,
bo też trochę miałem taki pomysł na te ilustracje, żeby to było coś pomiędzy komiksem może,
śmiesznym rysuneczkiem, a infografiką.
Taki był w ogóle nasz punkt wyjścia, jakby żeby ta książka była trochę bardziej infograficzna.
Później z tego zrezygnowaliśmy, no bo okazało się, że to nie było do końca ciekawe.
Nie chcieliśmy robić wykresów dla dzieci.
Ja chciałam na początku bardzo.
No Ewa chciała i ja też trochę chciałem, bo wydawało mi się, że te wykresy uda się zrobić śmiesznie,
ale ostatecznie właśnie nie do końca one były śmieszne.
Więc jakaś spróbowałem to przekierować w takie jakby migawki właśnie zobaczone przez kosmitów,
trochę jakby trochę z powietrza, jakby czy tam gdzieś powiedzmy z pierwszego piętra i pół.
Ale podstawowe kolory charakterystyczne dla rocznika statystycznego zostały.
Ale a propos wzroku i percepcji widzenia, to przeczytam jedno zdanie z waszej książki.
Ziemianin dużo lepiej zapamięta coś, co zobaczy na własne oczy niż to, o czym przeczyta albo usłyszy.
Wiemy też, że obrazy nasz mózg interpretuje, przetwarza znacznie szybciej.
I tutaj też ilustracje mają bardzo ważną funkcję, bo kiedy mówiłaś o tym przedstawianiu informacji za pomocą wykresów,
pomyślałam o tym zabiegu moim zdaniem bardzo udanym, kiedy podzieliłeś kontynenty na równe kostki
i zestawiłeś ich wielkości obok siebie.
I muszę przyznać, że po raz pierwszy te dane do mnie rzeczywiście przemówiły.
W ilustracji można zakodować bardzo dużo informacji.
No tak, tutaj głównie jest to wpływ Ewy, która mnie bardzo namawiała do tego,
żeby właśnie pojawiły się wielkości kontynentów.
No i w końcu jakby tak to zostało.
No, kostki są rzeczywiście ciekawe, ale właśnie przez jakiś czas nie wydawały mi się wystarczająco zabawne.
Ja je zawsze lubiłam i dziękuję bardzo.
Ostatecznie ostatecznie zostały przemówce.
Martyn, może powiedziałaś o tym.
Współpracujesz też, Robercie, z Teatrem Lalka, dla którego tworzysz identyfikacje wizualne,
które też mają przecież szereg funkcji.
Wyróżniają, informują, angażują.
No i mają trafiać do pewnej grupy docelowej.
W przypadku tej książki mieliście chyba najtrudniejszą grupę docelową, najbardziej tych wymagających odbiorców, czyli dzieci.
Czy inaczej rysuje się dla dzieci, a inaczej dla dorosłych?
Wydaje mi się, że nie, ale być może rysowanie dla dzieci jest rzeczywiście trudniejsze.
Trzeba rysować porządniej, ponieważ dzieci natychmiast wyłapią wszystkie nieścisłości w rysunku,
które dorośli po prostu uznają jako za kaprys artysty.
Dzieci tak nie mają, jakby nie wiedzą, kim jest artysta i po prostu chciałyby, żeby na rysunku wszystko się zgadzało.
No i wydaje mi się, że to jest też świetny test dla ilustratora.
Jeżeli dzieci wytykają błędy, to znaczy, że praca została źle wykonana.
A jak jest z pisaniem?
Też forma, że muszą być te teksty krótkie i muszą być takie trafiające w punkt, no to jest bardzo trudne.
My mieliśmy dużo wersji kolorystycznych, jeżeli mogę zdradzić kulisy i mieliśmy też dużo wersji tekstów.
One były początkowo trochę poważniejsze, potem były trochę mniej poważne, także one się cały czas zmieniały.
Trudno się pisze dla dzieci, bo rzeczywiście dzieci wszystko wyłapią i zawsze dzieci szukają tych rzeczy do wyłapania.
I zawsze, jak nawet teraz opowiadamy o czymś, to zawsze mówią, ale, że te wszystkie dane i fakty to nie są takie jednoznaczne.
I dzieci to analizują i wiedzą o tym.
Ale lubimy pracować dla dzieci.
A dajesz dzieciom do testowania książki albo jakieś fragmenty tekstów?
No właśnie, muszę ci powiedzieć, że nie chcieli czytać.
Znaczy, syn czasami czytał, a córka zupełnie odmawiała współpracy.
Ale jak tylko przychodziły rysunki od Roberta, to przybiegali i nawet pytali się mnie,
już coś Robert narysował, bo jak było już z ilustracją, to chcieli to czytać.
A wy z ilustracji, jak chciałam, żeby tylko po prostu przeczytali coś, to nie chcieli.
Z rysunkami chcieli testować.
Ja jeszcze nawiążę do pewnej działalności Roberta, jaką jest projektowanie składanych zabawek z papieru i z tektury.
Chciałam cię zapytać, co umożliwia to obcowanie z papierem?
Dlaczego właśnie ten materiał wybierasz?
Papier ma wiele zalet.
Jest mały, łatwo dostępny.
Nie potrzeba wielkiego warsztatu.
Przy okazji daje taką możliwość zrobienia jakby ciekawej, w ogóle takiej trochę rzeźbiarskiej, przestrzennej formy.
W końcu jakoś polubiłem go dzięki temu.
Zapytałam o ten papier, bo też to można rozszerzyć na książkę, na fizyczność książki,
która staje się pretekstem, okazją do spotkania dorosłego z dzieckiem.
I tej książki nie zastąpi żadne wideo, żadna bajka, żaden e-book, ani nawet podcast.
Pamiętacie swoje książki z dzieciństwa?
Robert, ty pamiętasz lepiej.
Ja już nie pamiętam nic.
Tym pierwszej jesteś przypomnę.
Ja zdecydowanie pamiętam pana soczewkę.
Czytałem bardzo dużo.
Bąbelka i kudłaczka.
Tytusa Romka i Atomka.
Ja mam takie książki z dzieciństwa.
Niestety moja mama wyrzuciła, znaczy nie wyrzuciła, tylko przekazana jakąś aukcję charytatywną.
Wszystkie nasze książki, więc ja nie mogę do nich zajrzeć.
Ale pamiętam takie książki, które były takimi słownikami, takimi podręcznikami.
To były dzieckie podręczniki i ten sposób rysowania był bardzo podobny i taki layout książki był bardzo podobny do tego, co Robert zrobił.
Niestety nie wiem, jak się te książki nazywały, bo już ich nie mam i dawno ich nie widziałam.
Ale my z siostrą nie czytałyśmy, bo nie rozumiałyśmy, bo to było po rosyjsku.
Nie wiedziałyśmy, co tam jest napisane.
Ale te rysunki mam po prostu wryte w głowę i one były Robercie bardzo podobne do tego, co zrobiliśmy.
I dokładnie był taki sam układ książki, że były rysunki i małe informacje pod spodem.
No właśnie, jakoś tak jest, że te ilustracje z książek z dzieciństwa zapamiętujemy.
Życzę wam, by jak najwięcej dzieci zapamiętało ziemian.
Ewa Solosz, Robert Czajka byli dziś gośćmi audycji kulturalnych.
Bardzo wam dziękuję.
My dziękujemy.
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera