Wybrany utwór: On Polish-Norwegian exchange of experiences [ENG]
As part of international cooperation, representatives of the National Centre for Culture and Arts and Culture Norway participated in study visits and events, the aim of which was to exchange knowledge in cultural management. In this podcast, we talk about how we can use the experiences of other countries to build culture in our own.
The guests of this episode are: Joanna Orlik – Deputy Director of the National Centre for Culture and Thea Breivik from the Department of International Cooperation of Arts and Culture Norway. Listen to what caught their attention the most during study visits to other countries.
Implemented as part of the Project: Bilateral cooperation between the National Centre for Culture and Arts and Culture Norway, co-financed from the Bilateral Exchange Fund under the Financial Mechanism of the European Economic Area (EEA FM) and the Norwegian Financial Mechanism (NMF) 2014-2021.
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Dziś w naszym studiu zastępca dyrektora NCK Joanna Orlik. Dzień dobry.
Dzień dobry, bardzo mi miło.
Takim hasłem, które będziemy pewnie odmieniały przez wszystkie przypadki w tej rozmowie jest współpraca, a dokładnie współpraca międzynarodowa, międzynarodowa wymiana doświadczeń w sektorze kultury.
Bo w ramach mechanizmu finansowego EOG, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a także norweskiego mechanizmu finansowego, realizowana była dwustronna wymiana doświadczeń między Polską a Norwegią,
a dokładnie Międzynarodowym Centrum Kultury, a podobną instytucją w Norwegii, czyli Arts and Culture Norway.
Za chwilę pewnie będziemy się zastanawiać, jak z tej współpracy może skorzystać sektor kultury,
ale zaczęłabym od tego, że dla Narodowego Centrum Kultury to jest w pewnym sensie powrót w ogóle do współprac międzynarodowych.
Tak, dokładnie. I chętnie opowiem, dlaczego taka współpraca ma w moim przekonaniu ogromny sens, bardzo duży potencjał i dlaczego może być użyteczna dla samej instytucji i dla wszystkich jej beneficjentów.
Taka instytucja jak Narodowe Centrum Kultury, które zajmuje się wsparciem kadr kultury, powinno w moim przekonaniu mieć wiedzę o tym, jak tego rodzaju aktywności są realizowane w innych krajach w Europie.
Nie tylko w Europie być może, ale zacznijmy od Europy.
I zweryfikowanie, jakie w różnych krajach istnieją instytucje, które są do nas podobne, które są w jakimś sensie naszymi siostrzanymi instytucjami,
które wspierają kadry kultury na różne sposoby, czy to dystrybuując granty rozmaitego rodzaju, które mają określone cele, określone przeznaczenie,
ale też dając wsparcie szkoleniowe, czy wręcz zajmują się po prostu organizowaniem różnego rodzaju aktywności kulturalnych,
daje bardzo dużą wiedzę, zrozumienie jak to działa w innych krajach, jak te mechanizmy, których my również używamy, które my mamy wymyślone w jakiś określony sposób,
jak one działają w innych krajach, no potrafi naprawdę dać wgląd w sytuację, nazywa się często z angielskiego benchmarkingiem,
czyli porównaniem się z innymi, sprawdzeniem jak inni funkcjonują.
No i myślę, że taka współpraca międzynarodowa, która de facto jest nakierowana do środka, czyli do wnętrza kraju,
ale po to, żeby mieć szerszy ogląd sytuacji, żeby rozumieć jak w innych krajach te działania wspierające kadry kultury są realizowane,
jest dla nas naprawdę bardzo użyteczna i bardzo interesująca.
Na czym w praktyce taka współpraca polega?
Ten projekt, o którym pani powiedziała, ma oddzielny budżet, ma oddzielne finansowanie i pozwalał nam w związku z tym,
po pierwsze, na przyjęcie gości z Norwegii, którzy przyjechali tutaj, gościliśmy ich w Krakowie, gościliśmy ich też w Warszawie,
przyjechała całkiem spora delegacja, kilka osób.
I wiedzieliśmy, że oni są zainteresowani kilkoma kluczowymi obszarami, które z jakichś względów były dla nich istotne.
I takim pierwszym ważnym obszarem była promocja czytelnictwa.
Dlatego między innymi zdecydowaliśmy się na spotkanie w Instytucie Książki w Krakowie,
ale też zrobiliśmy prezentację choćby w Bibliotece Narodowej.
Takie porównanie tego, jakie są podejmowane aktywności, jakie są podejmowane czynności wspierające promocję czytelnictwa w Norwegii i w Polsce,
jest jednym z celów takiej współpracy.
Tutaj zresztą może odwołam się do takiego przykładu, który na mnie osobiście zrobił bardzo duże wrażenie.
W Bibliotece Narodowej, kiedy słuchałam prezentacji na temat tego, w jaki sposób rozwinęły się biblioteki w Polsce,
i jak doszliśmy do też tego etapu, kiedy instytucje kultury, takie jak Domy Kultury, ale też częściowo właśnie biblioteki,
angażowały się w różnego rodzaju działania, czy to w trakcie COVID-u, czy w trakcie ponownego najazdu Rosji na Ukrainę
i kryzysu uchodźczego, który przeżywaliśmy w związku z tą agresją.
Okazało się, że nasze instytucje, co bardzo zainteresowało stronę norweską,
angażowały się samoistnie, jakby oddolnie, w taki bardzo aktywny sposób.
I dla naszych gości z Norwegii to było bardzo zaskakujące.
Według ich opinii instytucje norweskie, które nie mają tak szerokiego zakresu statutowego,
instytucje norweskie nie byłyby gotowe pozwolić sobie na takie oddolne szaleństwo angażowania się w pomoc,
podczas gdy w Polsce było to możliwe.
Dla mnie osobiście, jako osoby, która jest raczej zwolenniczką porządku i takiej uporządkowanej sytuacji,
też w świecie kultury, bo uporządkowana sytuacja jest dużo bardziej zrozumiała,
dużo bardziej przejrzysta, każdy wie, co ma robić.
Okazuje się jednak, że w odniesieniu w szczególności do domów kultury,
taki nawyk robienia bardzo różnych rzeczy bardzo się sprawdza w sytuacji,
kiedy no właśnie przeżywamy jakiś kryzys i nikt nam nie mówi, co mamy robić.
Nie ma procedury, nie ma wytycznych.
Więc dowiedzieliśmy się też o sobie przy okazji wizyty Norwegów,
czegoś niezwykle ważnego, co bardzo chcielibyśmy teraz zgłębiać
i już mamy pewne pomysły na to, jak próbować rozumieć tę sytuację.
Rzeczywiście ostatnie lata pokazały, że nie na wszystko jesteśmy w stanie się przygotować.
Zastanawiam się, czy te sposoby funkcjonowania branży kultury w Polsce i w Norwegii
łatwo można do siebie przyłożyć, czy łatwo je porównać.
Wspomniała pani na przykład o tej sytuacji też zmiany społeczeństwa,
tego, kto do tego społeczeństwa należy.
Każdy, kto choć trochę interesuje się Norwegią, słyszał na pewno o Samach,
o rdzennej ludności, która zamieszkuje tereny między innymi dzisiejszej Norwegii,
ale także Finlandii.
Z drugiej strony niemałą część tego społeczeństwa stanowią osoby migranckie
i to też ludzie pochodzący bardzo często z zupełnie innych obszarów i doświadczeń kulturowych.
No i teraz jakoś tę kulturę musimy sobie tak zaprojektować,
by na te potrzeby, na wrażliwości wszystkich móc odpowiedzieć.
Wojna, którą Federacja Rosyjska toczy od lat w Ukrainie spowodowała,
że u nas też znalazło się wielu migrantów, a z drugiej strony mamy też od kilku lat
takie głośne wybrzmiewanie lokalności, jeśli chodzi o mówienie o kulturze polskiej.
Zastanawiam się, czy w pewnym sensie podobne wyzwania stoją w tym aspekcie
przed polskim sektorem kultury co norweskim?
Oczywiście na pewno da się powiedzieć i o podobieństwach i o różnicach.
Może zacznę od takiej różnicy, która zwróciła naszą uwagę, kiedy my z kolei byliśmy w Oslo, w Norwegii.
Jednym z elementów naszej wizyty studyjnej była wizyta w Muzeum Narodowym,
gdzie okazało się, że muzeum od kilku lat prowadzi bardzo taką aktywną, intensywną działalność,
promującą kulturę mniejszości samów, opowiadającą o tym, na czym polega różnica, specyfika,
dlaczego trudno mówić o mniejszości narodowej w tym sensie, że ona nie zamieszkuje tylko i wyłącznie w Norwegii,
tylko zamieszkuje na całej północy, łącząc tak naprawdę kilka krajów ze sobą
i posiadając całkowicie różną od norweskiej, szwedzkiej, czy fińskiej, czy też rosyjskiej,
bo w gruncie rzeczy także na terenie Federacji Rosyjskiej żyje część tej populacji samów, kulturę.
I pierwszym obiektem, na który przewodnik zwrócił naszą uwagę, kiedy byliśmy w Muzeum Narodowym,
był obiekt, nie pamiętam teraz nazwiska autorki, natomiast był to obiekt znajdujący się w holu,
we foyer muzeum, czyli też udostępniony w taki sposób, że właściwie nie trzeba kupować biletu,
żeby móc mieć z nim kontakt. No i też mam poczucie, że bardzo mocno
eksponujący właśnie, czyli jesteśmy w Oslo, w Muzeum Sztuki Narodowej,
a jednocześnie podstawowym obiektem, na który nakierowana jest uwaga widza,
jest obiekt, który zresztą, o ile dobrze pamiętam, Norwegia wystawiło jako element
swojego pawilonu na jednym z biennale weneckich, no właśnie artystki będącej przedstawicielką mniejszości.
I to było bardzo interesujące i powiedziałabym też, że mocne doświadczenie,
tym bardziej, że sama, może nie będę tutaj opowiadać o szczegółach, jak wygląda ten obiekt,
bo to jest też poruszający emocjonalnie obiekt, związany z zabijaniem zwierząt, mówiąc krótko,
i pokazujący, w jaki sposób kultura samów nie była szanowana w ich tradycyjnych wartościach.
Myślę, że zrobiło to na nas spore wrażenie i na pewno wyszliśmy z jakimś emocjonalnym
zaangażowaniem z tej wizyty. Natomiast z drugiej strony, celem tego spotkania
z Muzeum Narodowym, z zespołem Muzeum Narodowego w Oslo była też rozmowa
o różnego rodzaju ułatwieniach, udogodnieniach, które przedstawiamy dla osób z różnymi potrzebami.
I jakież było nasze zdziwienie, kiedy okazało się, że jeżeli chodzi o osoby
z potrzebami i niepełnosprawnościami słuchu, wzroku, czy niepełnosprawnościami umysłowymi,
właściwie Muzeum nie miało tak wiele do zaproponowania, jak myśmy się spodziewali.
Prowadząc tutaj w Polsce bardzo aktywną edukację dotyczącą tego, w jaki sposób
przede wszystkim instytucje kultury powinny się otwierać na potrzeby odbiorców,
gdzie te potrzeby mogą mieć bardzo rozmaity charakter i powinniśmy je uwzględniać wszystkie.
Było to też źródło ogromnego zaskoczenia, ale też szczerze mówiąc pewnego powodu do satysfakcji,
bo okazało się, że w jakimś kawałku rzeczywistości edukacyjnej, czy właśnie mówiąc szeroko
pola instytucji kultury, mamy coś, czym możemy się podzielić z Norwegami,
o czym to my możemy opowiedzieć i pokazać, że pewne rozwiązania systemowe,
które wdrażamy w Polsce, mogą być naprawdę nowoczesne i bardzo zaawansowane.
To też była taka okazja, żeby poznać się nie tylko z Norwegami,
ale żeby zadzierżknąć jakieś wstępne kontakty z innymi krajami,
gdzie te agencje, które mają taki charakter właśnie podmiotów wspierających rozwój kultury
poprzez dystrybucję grantów i wsparcia finansowego i też, które bardzo różnie w różnych krajach funkcjonują
i które razem tworzą sieć IFAK-a, do której Narodowe Centrum Kultury przystąpiło w tym roku.
Ja myślę, że mogą być źródłem naprawdę bardzo ciekawej wiedzy.
To dochodzimy chyba teraz do najważniejszej rzeczy, czyli tego, jak z takich spotkań,
z takich współprac, z tej wymiany doświadczeń dwustronnej, wielostronnej w zasadzie,
możemy korzystać. Jak takie współprace mogą też pomóc we wzmacnianiu w ogóle pozycji kultury w społeczeństwie,
bo zakładam, że jest to priorytetem wszystkich pracowników tego sektora, niezależnie od kraju.
W jaki sposób takie instytucje jak NCK mogą z tych spotkań skorzystać?
Chętnie odniosę się tutaj do kolejnej nawiązanej współpracy i do kolejnego zadania,
które w tym roku Narodowe Centrum Kultury podjęło.
Mianowicie powstającej nowej marki polskich stolic kultury.
Jako Narodowe Centrum Kultury została nam powierzona koordynacja tego przedsięwzięcia.
Dla tych z Państwa, którzy wiedzą o tym, że w 2029 roku Lublin będzie europejską stolicą kultury,
warto dodać, że w przyszłym roku, czyli w 2026 Bielsko-Biała będzie pierwszą polską stolicą kultury.
W kolejnym roku Katowice, a jeszcze w kolejnym Kołobrzeg.
I będzie to pierwsza taka seria sytuacji, w której polskie miasto nosi tytuł polskiej stolicy kultury.
Więc jesteśmy w takim fascynującym momencie, kiedy obserwujemy po pierwsze ogromne zaangażowanie
tych właśnie trzech miast finalistów europejskiej stolicy kultury,
które nie otrzymały tego tytułu europejskiej stolicy kultury,
ale zostało dla nich wymyślone i zaproponowane inne rozwiązanie.
No i to jest taki moment, kiedy ustalamy, co to znaczy być polską stolicą kultury.
Na czym polega ten tytuł, co jest jego cechą charakterystyczną.
Czego osoby, które przyjadą do polskiej stolicy kultury mogą oczekiwać, czego mogą się spodziewać.
Czy będą to raczej duże wydarzenia, festiwale, eventy, czy może jakiś inny rodzaj aktywności.
Więc to jest wspaniały moment, kiedy możemy opracowywać założenia do polskiej stolicy kultury
razem z trzema miastami, beneficjentami tego tytułu.
Natomiast oczywiście sprawdziliśmy, czy w innych krajach europejskich taki tytuł funkcjonuje.
No i nawiązaliśmy kontakt z Włochami, które od kilku lat mają włoską stolicę kultury.
I agencja, właśnie znowu tego rodzaju agencja, która jest fundacją powołaną przez Ministerstwo Kultury
dla zarządzania włoskimi stolicami kultury, ma już zebrane liczne doświadczenia.
I dosłownie w zeszłym tygodniu spotkaliśmy się z przedstawicielką tej fundacji,
żeby dowiedzieć się, w jaki sposób i z jakimi też problemami borykała się ta fundacja,
czy w ogóle ten mechanizm finansowania włoskiej stolicy kultury,
żeby uczyć się na błędach i nie popełniać błędów, które ktoś inny popełnił już wcześniej.
Albo, mówiąc pozytywnie, uczyć się, jakie rozwiązania funkcjonują,
jakie dobre pomysły przynoszą korzyści
i o których moglibyśmy pomyśleć, czy stanowić się, czy ich nie wdrożyć w Polsce.
Ja myślę, że do tego, co kryje się pod hasłem Polskiej Stolicy Kultury,
będziemy też wracać w audycjach kulturalnych,
będziemy też wracać do tematu współpracy międzynarodowej,
a przede wszystkim lekcji, które możemy z tej współpracy wyciągnąć.
Dziś o tym więcej w audycjach kulturalnych mówiła Joanna Orlik,
zastępca dyrektora Narodowego Centrum Kultury. Bardzo dziękuję.
Bardzo pięknie dziękuję.
Słuchaj u Państwa audycji kulturalnych,
a dziś ze mną jest Thea Breivik z Arts and Culture Norway.
Będziemy rozmawiać o współpracy między naszymi instytucjami,
między naszymi krajami.
Witamy w naszym studiu.
Dzień dobry, dziękuję.
Polska, a w szczególności Narodowe Centrum Kultury,
nie jest jedyną instytucją, nie jest jedynym krajem,
z którym współpracuje ACN.
Jaka idea stoi za tymi licznymi współpracami,
które Norwegia prowadzi w sektorze kultury
z innymi europejskimi krajami?
Myślę, że trzeba powiedzieć, że ramą tej współpracy są fundusze EOG.
W Norwegii pełnimy rolę punktu kontaktowego dla programów kulturalnych
w ramach mechanizmu finansowego EOG.
Współpracujemy z ośmioma krajami w Europie,
w których można korzystać z tych grantów.
W Europie jest osiem krajów, które prowadzą programy kulturalne
w ramach mechanizmu finansowego EOG.
Zazwyczaj współpracowalibyśmy z Ministerstwami Kultury
tych ośmiu krajów, w których prowadzimy programy kulturalne.
Jednak tym razem zauważyliśmy nasze siostrzane organizacje
i bardzo chcieliśmy nawiązać z nimi kontakt.
Nie jesteśmy ministerstwem, jesteśmy radą artystyczną, dyrekcją,
a także sekretariatem Norweskiego Funduszu Kultury.
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Już nie białe ściany galerii, a przestrzenie usługowe, niszczejące, postindustrialne – coraz częściej to w nich prezentowane są wystawy sztuki. Dlaczego biją rekordy popularności i czego szukają na nich widzowie, którzy czekają na bilety w długich kolejkach? Pop-up to rozwiązanie stosowane w marketingu i reklamie, które doskonale przyjęło się w… Czytaj dalej o Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst
Święto Narodowego Centrum Kultury to nie tylko okazja, by lepiej poznać program instytucji i obszary, w których działa, ale także ludzi, którzy ją tworzą. Ich wspomnienia niedługo zostaną wydane w formie jubileuszowej publikacji. Przez 75 lat istnienia instytucji zmieniały się jej nazwy i lokalizacje; stałe pozostało jednak… Czytaj dalej o „Być tu i teraz” – 75 lat NCK
„Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” Były przede wszystkim miejscami religijnego kultu, ale także: architektonicznymi perłami, punktami orientacyjnymi i kluczowymi miejscami na mapie miast. Dziś po wielkich synagogach z kilkunastu polskich miast, nie pozostał nawet ślad. Owej pustce przygląda się Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, które na wystawie czasowej, przypomina ich… Czytaj dalej o Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach
Z okazji Wielkanocy przesyłamy audycje o tematyce wielkanocnej, które pomogą w zanurzeniu się w tradycji i zaproszą do refleksji. W okołoświątecznym czasie życzymy Wam dużo spokoju i oddechu. Mamy nadzieję, że spędzicie te dni w gronie bliskich i znajdziecie też czas dla siebie. O sacrum z perspektywy muzycznej: Paweł… Czytaj dalej o Wielkanocne życzenia
Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina
![On Polish-Norwegian exchange of experiences [ENG]](https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2025/04/IMG-20250212-WA0008.jpg)
