Wybrany utwór: Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko.
Choć Pola Nireńska (1910-1992) nie stworzyła własnego, unikatowego stylu, jest jedną z najważniejszych postaci tzw. modern dance. Urodzona w żydowskiej rodzinie w Warszawie, wyjechała do Drezna, by uczyć się pod okiem słynnej Mary Wigman.
Chcąc tańczyć i występować, wyjeżdżała także do Włoch i Austrii, jednak po dojściu Hitlera do władzy zmuszona była osiąść w Wielkiej Brytanii, gdzie przetrwała wojnę. Tam też dowiedziała się że niemal cała jej rodzina zginęła w Zagładzie. Ostateczną przystań znalazła w Stanach Zjednoczonych: w Waszyngtonie ponownie zapisała się do szkoły tańca, otworzyła też własne studio. Rozłąkę ze sceną przepłaciła zdrowiem: wieloletnią depresją.
Jej ostatni występ i choreografia „Tetralogia Holocaustu” przeszły do historii tańca. Nireńska rozliczyła się w ten sposób z własnym doświadczeniem i bolesną historią, a także oddała hołd ofiarom Zagłady. Dwa lata po premierze tancerka popełniła samobójstwo.
Historię tancerki można poznać dzięki ponownemu wydaniu książki Weroniki Kostyrko pt. „Tancerka i Zagłada: historia Poli Nireńskiej”.
W Audycjach Kulturalnych o pracy nad biografią opowiedziała autorka, Weronika Kostyrko.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Zacznę od słów, ale nie swoich i absolutnie nie o sobie.
Była rozpieszczona, nieznośna, porywcza, jednak szybko zapominała i wybaczała.
Miała ogromną potrzebę miłości, łamała reguły.
Każdemu z nas mogły przyjść do głowy różne osoby, które te słowa dobrze opisują.
Natomiast w świetle dzisiejszej rozmowy są kluczowe, dlatego że padły w kontekście polinii reńskiej.
Polinii reńskiej, która zapisała się w historii tańca, tak zwanego modern dance.
Była tancerką, była choreografką, jest znana także za sprawą swojej trudnej historii, doświadczenia Holokaustu.
W Holokaustie zginęła zdecydowana większość jej rodziny, jeżeli dobrze pamiętam, to około 70 osób.
No i to doświadczenie znacząco wpłynęło na jej twórczość artystyczną, na to jak ona o tańcu myślała i w jaki sposób taniec uprawiała i jak tańca nauczała.
Apola Nireńska pojawia się w dzisiejszych audycjach kulturalnych, dlatego że będziemy rozmawiać o książce.
Książce, która nazywa się Tancerka i zagłada, a jej autorka, pani Weronika Kostyrko, dziennikarka i pisarka, przyjęła zaproszenie i jest dzisiaj waszym i moim gościem.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry, witam.
Przyjęłam takie założenie na dzisiejszą rozmowę, może ja już je trochę łamie, bo od niego zaczynam, ale nie chciałabym rozmawiać o Poli Nireńskiej w kontekście jej trzeciego małżeństwa.
W książce też to się pojawia, że ona tak niesłusznie jest sprowadzana do roli żony.
Jak pani na ślad Poli Nireńskiej wpadła?
Bo oczywiście to jest znane nazwisko, wiadomo kim była, zwłaszcza do osób, które są związane ze światem sztuki czy tańcem.
No ale mimo wszystko coś sprawiło, że pani postanowiła ten jej trop podjąć.
No ale ja niestety muszę zacząć od tego trzeciego męża, bo ona była pod koniec życia żoną Jana Karskiego i to jest to, co ja o niej na początku wiedziałam.
To znaczy ja się dowiedziałam, że Jan Karski miał żonę, która była awangardową tancerką, była Żydówką i popełniła samobójstwo.
I to mnie zaintrygowało, to znaczy właściwie ja chciałam się więcej dowiedzieć o tragedii, jaką przeżył Jan Karski, bo był dla mnie postacią ważną.
No i zaczęłam szukać i rzeczywiście okazało się, że prawie nic o niej nie napisano.
Był dostępny tylko jeden artykuł w Wysokich Obcasach, krótki dosyć i jak się okazało później też niewolny od błędów,
wpisany przez ostatniego sekretarza Jana Karskiego, pana Piaseckiego. Ale poza tym nic.
Więc zaintrygowana zaczęłam rzeczywiście bardzo szeroką ferendę.
Właściwie to była praca taka niemal detektywistyczna.
Bo chodzi o to, że Paula Nileńska nie tylko jakby została zapomniana, ale też ona bardzo wiele ukrywała.
Bardzo wiele swoich śladów zatarła.
I też Karski zacierał różne ślady dotyczące jej biografii.
I ja zaczęłam tę ferendę od tego, że pojechałam do Nowego Jorku, do Waszyngtonu.
Nowego Jorku też później, ale najpierw do Waszyngtonu, ponieważ po śmierci Polini Reńskiej
Karski złożył w Bibliotece Kongresu jej papiery, tak zwane jej dokumenty, listy, zdjęcia i inne archiwalia jej dotyczące.
I to jest w tych zbiorach Biblioteki Kongresu jako kolekcja Polini Reńskiej.
Ja myślałam, że ja tam wszystko znajdę.
To znaczy, że właściwie wystarczy pojechać, przejrzeć to wszystko i już się wszystko wie.
A tymczasem okazało się, że w tych trzydziestu kilku pudłach jest właściwie wszystko, co dotyczy jej kariery, jej pracy artystycznej.
Są recenzje, zdjęcia, programy występów.
Natomiast są też listy, ale listy dotyczące jej pracy, jej występów, jej współpracy z innymi artystami.
Natomiast nie ma nic o jej życiu prywatnym.
Nie było tam też żadnych listów od Karskiego, poza jednym.
Właściwie był jeden, pierwszy list, który on do niej napisał, o którym wspominam w książce.
Nie zachowały się archiwa Karskiego, to znaczy zachowały się jego archiwa, ale nie ma tam korespondencji prywatnej i nie jest dostępna.
Więc żeby zrekonstruować historię tej osoby, tej kobiety, nie tylko artystki, ale też żywego człowieka,
musiałam naprawdę sięgać głęboko i szukać daleko.
No i właśnie w trakcie tej pracy ja byłam w siedmiu krajach, ponieważ ona urodziła się w Polsce, w Warszawie w 1910 roku
i w wieku lat 17 wyjechała do Niemiec uczyć się tańca nowoczesnego, awangardowego wtedy.
Ale musiała przysiąc, że ona tego tańca się uczy po to, żeby uczyć, a nie po to, żeby występować.
Tak, bo ona pochodziła z żydowskiej rodziny kupieckiej, drobnomieszczańskiej, dość zamożnej, średnio zamożnej właściwie,
ale bardzo konserwatywnej, nie konserwatywnej w sensie ortodoksji religijnej.
To nie była religijna rodzina, to był dom żydowski, w którym mówiło się po polsku.
Natomiast to była rodzina konserwatywno-obyczajowo, tak jak całe ówczesne mieszczaństwo, drobnomieszczaństwo warszawskie.
No i jej matka w ogóle sobie nie wyobrażała, że można stanąć na scenie i w jakiejś zjebnej sukience tańczyć nowoczesne tańce.
No i ona rzeczywiście wymusiła na rodzicach zgodę na to, żeby mogła się uczyć tego tańca.
Wymusiła w dramatyczny sposób. Najpierw groziła, że wyskoczy przez okno, że się zabije,
kiedy nie chcieli jej pozwolić iść na lekcję jeszcze w Warszawie, lekcję tańca.
Później, jak już zgodzili się na to, żeby uczyła się w Warszawie tańca,
to postanowiła, że jednak to jej nie wystarcza, że pojedzie do Niemiec,
do najsławniejszej wtedy szkoły tańca nowoczesnego w Dreźnie.
I wtedy, żeby rodzice jej wydali paszport, oddali paszport, musiała podjąć głodówkę.
Trzy dni głodowała w swoim pokoju.
No i rzeczywiście udało się, pojechała do tych Niemiec.
Tam studiowała kilka lat. W bardzo ciekawym okresie.
To był taki okres tuż przed dojściem Hitlera do władzy i jeszcze tuż po jego dojściu do władzy.
No a ona właśnie, jak Żydówka, tak jak już wspominałam, znalazła się od razu w bardzo trudnej sytuacji.
Potem z tych Niemiec wróciła na rok do Polski.
Tutaj rozwijała karierę.
Ale potem dalej pojechała do Austrii, gdzie znowu była prawie rok.
Z Austrii dalej do Włoch.
Z Włoch do Wielkiej Brytanii.
Tam spędziła wojnę i dopiero po wojnie osiedliła się w Stanach Zjednoczonych.
No i w tych wszystkich krajach trzeba było szukać jej śladów.
A jeszcze ja miałam wielką nadzieję, że znajdę gdzieś listy rodzinne, których właśnie nie było w Bibliotece Kongresu.
Powiedziałam, że jej rodzina przetrwała.
To znaczy jej najbliższa rodzina.
Jej ojciec, matka i brat przetrwali.
Reszta rodziny, czyli dwie siostry i kilkadziesiąt osób z rodziny dalszej zginęli w zagładzie.
Więc ja myślałam, że skoro ojciec, matka i brat przetrwali właśnie w Palestynie, potem w Izraelu byli.
Mieszkali tam już przed wojną i przetrwali zagładą.
No to, że gdzieś tam znajdę rodzinne listy.
Tych listów nie znalazłam, ale też pojechałam do tego Izraela.
Znalazłam dalszych krewnych poli i to się okazało ważne dla całej tej historii.
Więc właśnie szukając po różnych archiwach na całym świecie, znalazłam to, co dało się znaleźć.
Tak, żeby jakoś tę biografię sobie wyobrazić.
Chociaż oczywiście nie sposób dowiedzieć się wszystkiego.
Ale jakiś, wydaje mi się, dramat życia tej osoby udało mi się zrekonstruować.
W książce poświęca też Pani sporo uwagi osobom, które pojawiały się na drodze polinii reńskiej.
Osobom, które w jej życiu się pojawiały, które być może jakiś ślad na niej wywierały.
Wspomniała Pani też o tym, że zachowała się korespondencja i sporo informacji na tematy zawodowe dotyczące tańca.
Ja mam taką świadomość, że sam taniec, omówienie tańca czy jego naukowa analiza nie są osią książki.
Że to nie on tutaj jest najważniejszy, ale jednak wydaje mi się, że nie sposób jest o polinii reńskiej bez poruszania tego tematu mówić.
Tym bardziej, że jest to taniec inny niż ten, który być może mamy w takim najbardziej dostępnym skojarzeniu.
Przeczytałam, że jej taniec cechowała fotograficzna wrażliwość.
Znana jest chyba przede wszystkim z tych końcowych choreografii, w których ona rozliczała się z kwestią pamięci, kwestią zagłady, tetralogia, holokaustu chociażby.
Ona była uczynnicą słynnej Mary Wigman.
Mary Wigman w Polsce nie jest powszechnie znana.
Ona zapomniana jest też, że to ma istotne powody, że została zapomniana, bo ona zrobiła wielką karierę przed dojściem Hitlera do władzy, ale później, kiedy Hitler doszedł do władzy i III Rzesza wprowadziła swoje porządki do kultury, to ona się podporządkowała nazistom i jakby realizowała nazistowski program kulturalny.
Więc dlatego też została zapomniana, także w Niemczech jest poniekąd źle widziana, ale w swoich czasach była bardzo sławną artystką, taką, która właściwie dokonała rewolucji w tańcu.
To był taniec ekspresjonistyczny, to się nazywa po niemiecku Ausdruckstanz.
To był taniec bardzo odważny jak na tamte czasy, bardzo niezwykły, to znaczy jest zachowana taka, na YouTubie można zobaczyć taki bardzo słynny taniec Mary Wigman, który się nazywał Hexentanz i to do dzisiaj jest jakoś szokujące.
To jest tancerka, która po prostu ma odwagę być brzydka, drapieżna i brutalna w swoim tańcu, choć były też oczywiście inne wątki w tej twórczości, nie wszystkie tak dramatyczne i drastyczne.
Paula nauczyła się tego tańca, skończyła szkołę Mary Wigman z wyróżnieniem, przy czym ona później właściwie nie stworzyła własnego stylu, w czym jej na pewno przeszkodziły koleje losu.
To znaczy to, że ona właściwie z kolejnych krajów, w których się znajdowała, gdzie jechała po to, żeby tańczyć, bo zawsze te jej przenosiny miały związek z możliwościami pracy jako tancerka.
I z tych krajów ona była jakby wyganiana przez faszyzm, to znaczy z Niemiec musiała wyjechać, bo Hitler doszedł do władzy, potem z Austrii, potem z Włoch, potem była w Anglii w czasie wojny.
I wszędzie tam nie miała szans się rozwinąć artystycznie. Też w niektórych krajach takich jak Anglia, gdzie była dość długo, bo ona tam trafiła już przed wojną i była prawie do końca lat czterdziestych.
Tam z kolei ta scena tańca nowoczesnego była bardzo uboga. Nie było ani szkół, ani krytyków, ani publiczności do tańca nowoczesnego, tam królował balet wtedy.
No i Miryńska tworzyła własne kompozycje taneczne, układała własne choreografie, które sama wykonywała, ale gdzieś był ten jej taniec jednak echem tych lat dwudziestych, trzydziestych i szkoły Mary Wigman.
Była w tym bardzo dobra, ale trudno powiedzieć, że była tak jak jej nauczycielka, twórczynią własnego stylu.
Natomiast to, co się stało pod koniec życia, to rzeczywiście jest bardzo ważne, bo ona w ogóle potem, jak już mieszkała w Stanach, poznała dopiero wtedy, po wojnie Jana Karskiego, już jako naprawdę dojrzała kobieta koło pięćdziesiątki.
On był od niej trochę młodszy, kilka lat. Oni wzięli ślub i ona była wtedy właścicielką bardzo dobrze prosperującej szkoły tańca.
Ona już rzadko, mało występowała, ale miała bardzo dużo uczennic i bardzo się realizowała w pracy pedagogicznej.
Też robiła choreografię dla takiego małego zespołu, który stworzyła.
No i właśnie wtedy, kiedy poznała Jana Karskiego, po jakimś czasie oni wzięli ślub, to Jan Karski ją poprosił, żeby ona zamknęła szkołę.
Powiedział, że chce mieć żonę, ona powinna odpocząć i żeby ona może już zamknęła ten rozdział w swoim życiu.
I ona jak to zrobiła, to bardzo ciężko chorowała. Przez jakieś dziesięć lat miała nawracające, bardzo głębokie depresje.
Takie, że leczyła się w szpitalach psychiatrycznych, miała próby samobójcze.
I dopiero później, jak po tym długim dziesięcioletnim okresie, wróciła, zaczęła znowu zajmować się tańcem.
Nie jako tancerka, ale jako choreografka. To przeżyła taki wielki rozkwit sił twórczych jako choreografka.
I wtedy właśnie stworzyła taką choreografię o zagładzie. To się nazywało Tetralogia Holokaustu.
To było jej najsłynniejsze dzieło choreograficzne. To zostało wystawione na dużej scenie w Waszyngtonie.
Potem zebrało znakomite recenzje w najważniejszych dziennikach i czasopismach.
A ona już potem nic nie stworzyła. Bo to był moment, kiedy ona dopiero pierwszy raz po wojnie wróciła do doświadczenia zagłady.
Ona przedtem w ogóle nie chciała o tym mówić. Nawet Karski długo nie wiedział o tym, jak zagłada dotknęła jej rodzina.
I powrót do tych wspomnień, do tej traumy spowodował u niej znowu nawrót głębokiej depresji.
Znowu trafiła do szpitala. No i po jakimś czasie też popełniła samobójstwo już jako osiemdziesięcioletnia kobieta.
Także jej kariera taneczna w pewnym sensie pozostała jakby niespełniona.
Ponieważ ona występowała na bardzo dobrych scenach.
I w ogóle obracała się też w towarzystwie najważniejszych tancerzy swojej epoki.
Natomiast nie miała okazji, żeby gdzieś osiąść, znaleźć się w jakimś środowisku i spokojnie pracować nad własnym wyrazem.
Nad jakimś własnym stylem.
I ta ostatnia choreografia jest wybitna, ale ona też była pewnym estetycznym powrotem do tego, czego nauczyła ją Mary Bigman przed wojną.
Co zresztą zostało bardzo przychylnie przyjęte przez krytykę.
To znaczy krytyka amerykańska uznała, że to jest bardzo ciekawe, że się o zagładzie opowiada w takiej przedwojennej ekspresjonistycznej estetyce.
Jeżeli chodzi o mnie, to gdyby nie los nireńskiej, to znaczy jej życiowe doświadczenie tragiczne i też bardzo doświadczenie miażdżone przez historię.
I późniejsze jej losy i wiązek z Karskim, to ja pewnie bym nie podjęła tego tematu.
Bo ja rzeczywiście nie zajmuję się historią tańca.
Mnie interesują biografie kobiet, które doznawały wykluczenia i walczyły o siebie.
Nie poddawały się.
I ona właśnie była taką kobietą, która była wykluczona jako kobieta, jako Żydówka też, a też jako lesbijka.
Ponieważ ja odkryłam w papierach, nie wiedząc o tym wcześniej, że ona miała związki z kobietami, z tym środowisku temecznym.
Bo zanim poznała Karskiego, przeżyła kilka takich miłości z wybitnymi tancerkami w kilku krajach.
Też dzięki temu, że to odkryłam, to mogłam znaleźć jej listy.
Bo właśnie w papierach, które są w bibliotece kongresu, które przekazał tam Karski, śladu po tym nie ma.
Karski wiedział podobno, dowiedziałam się od jej przyjaciela wspólnego, że Karski wiedział o tym, że ona się wiązała z kobietami.
No ale właśnie trafiłam na ten ślad trochę przypadkiem, odnajdując nazwiska tych kobiet, z którymi ona się wiązała.
Ich było kilka.
To znajdowałam w archiwach w ich krajach, na przykład w Wiedniu albo w Londynie, w archiwach tych kobiet ukochanych nireńskiej, listę od poli, które jakoś pozwoliły mi zrekonstruować tę historię.
Pani przed momentem mówiła, że interesują panią biografie kobiet, które o siebie walczą, które mimo tych przeciwności również historycznych, ale też doświadczanych od ludzi,
gdzieś nadal szukają swojej drogi i tutaj ja pomyślałam o ogromnej determinacji.
Ta determinacja w mojej głowie zaznaczyła się, kiedy ja sobie uświadomiłam, że wyjazd do Stanów Zjednoczonych, to wcale nie było realizowanie tego słynnego amerykańskiego snu,
że ona nie pojechała tam po to, żeby być gwiazdą.
Jej na początku, zdaje się, tej przygody z Waszyngtonem było bardzo, ale to bardzo trudno.
Ona była chuda, ona nie miała co jeść, pomieszkiwała gdzieś kątem, ale mimo wszystko nie zrezygnowała z tańca.
To jest też mój ulubiony moment w tej biografii, to znaczy mamy rok 49, ona ma prawie 40 lat i właściwie ma ułożone życie w Londynie,
bo ona tam w Londynie dobrze wyszła za mąż, za sławnego aktora, gwiazdora kina, Anglika.
Miała własny dom, własne studio taneczne, miała grono przyjaciół, miała też tam swoją miłość.
Kobietę, która była kompozytorką i z którą one nawet razem mieszkały przez kilka lat podczas wojny.
I ona to wszystko zostawiła i tak naprawdę to tylko po to, żeby znaleźć się tam, gdzie się przeniosła awangarda taneczna,
bo awangarda taneczna przed wojną rozwijała się w Europie, głównie w Niemczech, promieniowała z Niemiec na całą Europę,
a po wojnie przeniosła się do Nowego Jorku, tak jak awangarda malarska i w ogóle awangarda sztuki.
I Pola chciała tam być, to znaczy chciała zaistnieć na tej scenie amerykańskiej i rzeczywiście była w tym jakaś ogromna odwaga,
że ona wszystko polikwidowała w tym Londynie, pożegnała się ze wszystkimi, wsiadła na statek i sama jak palec trafiła do tego Nowego Jorku.
Tam nie była całkiem sama, ponieważ ona jeszcze z tej szkoły Mary Wigman miała właściwie na całym świecie
taką przyjacielską sieć innych tancerek, które kończyły tę samą szkołę, bo do szkoły Mary Wigman przyjeżdżały uczennice z całego świata,
nie tylko z Europy. I potem jak Pola trafiła do Nowego Jorku, to tam nawiązała kontakt z koleżanką z tej szkoły Mary Wigman,
u której się najpierw zatrzymała, miała gdzie się przespać. Natomiast rzeczywiście było jej bardzo ciężko,
pracowała w restauracji, na zmywaku, poszła w ogóle do szkoły tańca, bo się szybko zorientowała,
że ci Amerykanie tańczą inaczej. Właściwie też pojechała tam trochę po to, żeby się tego nauczyć.
Ten taniec ekspresjonistyczny, ten, którego się uczyła przed wojną, to był taniec mocno aktorski.
To był taki taniec, który nie polegał na dynamicznym ruchu, tylko był trochę zbliżony do pantomimy.
Nie było tam bardzo efektownych, dynamicznych figur tanecznych, ani ruchów.
A Amerykanie właśnie po wojnie zmienili tą estetykę tańca na taką, gdzie właśnie bardzo liczyła się dynamika, siła.
Trzeba było mieć bardzo sprawne ciało wyćwiczone, żeby ten taniec tańczyć.
I ona się zorientowała, że ona tego nie umie i poszła do szkoły w tym Nowym Jorku, do znanej szkoły tańca.
I to jej dobrze szło, tam ją przenoszono z grupy do grupy, coraz wyżej przed terminem,
no bo była bardzo dobra, dużo już umiała, ale skręciła kostkę i przez to, że skręciła kostkę musiała zrobić przerwę w tej nauce
i już potem właściwie ta jej kariera się załamała, to znaczy kariera jako tancerki.
No ale właśnie wtedy ona zaczęła uczyć i to było jej drugie powołanie, bo była też w tym świetno.
Ja rozmawiałam z jej kilkoma uczennicami, znaczy ona miała charyzmę po prostu i lubiła uczyć.
Ale właśnie ten moment, o którym pani powiedziała, to jak ona jedzie do tego Nowego Jorku jest dla mnie też bardzo istotny.
Wcześniej w jej życiu też jest taki moment, który też podobnie działa mi na wyobraźnię.
To jest moment, jak ona jedzie do Niemiec, do tej szkoły przed wojną.
Ona ma wtedy 17,5 roku, jedzie tam kompletnie sama i w ogóle nie zna niemieckiego.
Zna troszkę francuskiego ze szkoły i daje sobie radę.
To znaczy na początku ma tam trudności, na przykład na lekcjach, ma pierwszą lekcję improwizacji tanecznej
i ona nie rozumie zadania, które nauczycielka jej daje, bo po prostu nie zna języka.
Ale po roku już świetnie mówi, wyróżnia się w tym tańcu, zaczyna chodzić na wykłady z historii filozofii,
z historii religii, bo to ją interesuje.
No po prostu rzeczywiście nie poddaje się.
Myślę, że w pewnym sensie zrobiłyśmy pętlę, dlatego że ja na początku naszej rozmowy
przytoczyłam kilka cech, jakimi Pola Nireńska była opisywana.
Mam wrażenie, że to, co padło przed chwilą, to są zdecydowanie odmienne cechy,
na których chyba warto się skupić, myśląc o Poli Nireńskiej,
czyli odwaga, determinacja, zaangażowanie, no i przede wszystkim ogromna pasja.
Jakie cechy Poli Nireńskiej dla czytelników i czytelniczek będą najistotniejsze?
Tego nie wiem, ale na pewno warto sięgnąć po książkę
Tancerka i Zagłada, która Poli Nireńskiej właśnie jest poświęcona,
a której autorka, pani Weronika Kostyrko, dziennikarka i pisarka,
przyjęła zaproszenie, no i dzisiaj o swojej pracy nad książką
w audycjach kulturalnych opowiedziała. Bardzo pani dziękuję za tę rozmowę.
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
Powieść Wojciecha Chmielewskiego pozwala na odkrycie stolicy sprzed 30 lat a także na rozważania dotyczące jej kształtu i rzeczywistości za… niemal 300 lat. Jedno pozostaje niezmienne – wielka miłość do miasta. Wojciech Chmielewski, znany przede wszystkim z krótkich form, zaprasza Czytelniczki i Czytelników do lektury powieści „Księżyc ma zapach Warszawy”. Czytaj dalej o „Księżyc ma zapach Warszawy” – literackie spojrzenie w przeszłość i wyprawa w przyszłość.
