Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Książka Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Aleksandra Galant 13 października 2026
Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać.

Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to nie tylko opowieść o domkach „Brda” produkowanych w Bydgoszczy: ich architekturze i misternym wykończeniu. To także historia gospodarki PRL i przemysłu drzewnego, poszukiwania dewiz, a także planowania czasu wolnego obywatelek i obywateli, którzy zaczęli korzystać z wolnych sobót.

Domki początkowo były eksportowane, a także kupowane przez zorganizowane ośrodki wczasowe. Z czasem trafiły na rynek: konstrukcja umożliwiająca postawienie Brdy „w dwa weekendy ze szwagrem” sprawiła, że domki masowo zaczęły pojawiać się na podmiejskich działkach. Co ciekawe, wiele z nich przetrwało do dziś, a ich styl doczekał się wielu naśladowców.

Autor książki „Brda. Wczasy z fabryki” przedstawia Czytelniczkom i Czytelnikom swoją podróż śladami domków: od własnej, rodzinnej działki, przez Bydgoszcz, w której działały nieistniejące już dziś zakłady produkujące Brdy, po Wrocław i tamtejsze Muzeum Architektury. Najcenniejsze dokumenty znalazły się jednak w mieszkaniu dziadków, skryte w teczce, przechowywanej przez dziadka.

O Brdach opowiedział w Audycjach Kulturalnych autor książki, historyk sztuki i popularyzator historii Warszawy, Mikołaj Krupa.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Wydawnictwu Inna Warszawa.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Za oknem jesień, nie da się już tego ukryć, może i jesień piękna, złota i polska, ale jednak jesień.
Lato jest już tylko odległym wspomnieniem. Nie będziemy jednak dzisiaj zagłębiać się w pogodowe tajniki związane z porami roku.
Bardziej chodziło mi o taką ulotną myśl o wakacjach, które są już za nami, które się skończyły, bo też dzisiaj o wspomnieniach wakacji będziemy mówić sporo, a to za sprawą domków.
Charakterystycznych domków ze spadzistym dachem, tak zwanych domków brda.
Celowo powiedziałam brda, dlatego że powstały też całe ogromne osiedla z domkami w stylu brdy, ale to brda nie jest.
Podejrzewam, że wśród osób, które nas słuchają są osoby, które w takich domkach spędzały swoje najpiękniejsze wakacje.
Najpiękniejsze dlatego, że to były wakacje z czasów dzieciństwa, młodości, takie, które zapadają nam w pamięć.
Tak naprawdę stają się naszym azymutem, jeżeli chodzi o spędzanie czasu wolnego i samego lata.
No ale czy zastanawialiście się kiedyś, skąd te domki się wzięły, jaka jest ich historia i czy nadal można je spotkać?
Można je spotkać. Ja mam wrażenie, że w dwóch wariantach. Albo takich podupadających, przykro powiedzieć, butwiejących, albo takie, które zostały zmodernizowane, odnowione i teraz ich hasłem reklamowym jest właśnie, że to jest ta słynna brda.
O historii tych domków, czasów, tego jak w PRL-u, szczególnie w latach 70-tych, wczasowano, wypoczywano, jaki był model spędzania czasu wolnego, bo coś takiego istniało.
Będę rozmawiała z Mikołajem Krupą, który jest polskim historykiem sztuki, badaczem i popularyzatorem historii Warszawy, no i autorem książki Brda w czasy z fabryki.
Witaj w audycjach kulturalnych.
Cześć, miło Cię widzieć. I tak zaczęłaś od tej jesieni, tak spojrzałem za to okno i wiesz co, jeszcze do mnie nie dotarło w tym roku i w tym momencie mi zwróciłaś właśnie na to uwagę.
Ale nawet ładny dzień się szykuje, ładny widok mamy.
Ja na tę jesień zwróciłam uwagę, kiedy odprowadzałam syna do żłobka, dlatego że jeszcze wczoraj było prawie letnio, natomiast dzisiaj już mijaliśmy kałuże, było dużo chłodniej i tak pomyślałam, zaczęło się.
Ale dajmy sobie jeszcze trochę tej letniej przestrzeni, mimo że brdy stoją przez cały rok, to całoroczne nie są, nie były one ogrzewane.
Ale zanim porozmawiamy o samych domkach, chciałabym porozmawiać o człowieku, a właściwie zapytać Cię o człowieka i Twoją własną historię, bez którego trudno byłoby Ci chyba napisać tę książkę.
Chodzi mi o Twojego dziadka, człowieka niezwykle skrupulatnego, jak sądzę, właściwie jak domyślam się po lekturze książki.
Tak, dziadek był w 1945 roku wcielony, w 1944 jeszcze chyba nawet pod końcówkę do wojska i potem przechodząc różne szczeble kariery został urzędnikiem, który był odpowiedzialny za chyba kadry czy coś takiego.
Wcześniej pracował jako księgowy przez chwilę, takie dziwne czasy, że można było się przekwalifikować w miarę szybko i łatwo.
Ale została mu właśnie ta taka wojskowa maniera, którą przeniósł na całe swoje życie.
Ja jestem urodzony w 1997 roku, mój dziadek umarł w 1998 roku.
I trzy lata temu, jak babcia umarła, właściciele mieszkania, tam mój ojciec z ciotką podjęli decyzję, że mieszkanie należy sprzedać,
no a za czym trzeba je poróżnić ze wszystkich rzeczy, które w środku się znajdują.
Jako, że już w tamtym momencie byłem historykiem, jakimś takim archiwistycznym skrętem,
to nie wyobrażałem sobie, że różnego rodzaju rzeczy mogłyby przepaść.
Zabrałem wszystkim klucze i postanowiłem, że teraz rozpoczynamy inwentaryzację i sprawdzamy, jakie mamy archiwa, jakie mamy dokumenty.
Jeżeli ja sobie wyobrażałem, że tego jest dużo, to było tego pięć razy dużo.
W szafie, w meblościance, na szafie, na meblościance, za meblościanką, za szafą, wszędzie.
Wszędzie były dokumenty, zdjęcia, negatywy, klisze, slajdy, faktury, potwierdzenia, umowy, pocztówki, życzenia urodzinowe,
książki z telefonami, książki z telefonami, które nie mogły być w tej pierwszej książce z telefonami,
stare paszporty, stare dowody osobiste, wszystko, co byś sobie mogła wyobrazić.
Jest to materiał kompletny do odtworzenia biografii niemalże co do dnia.
Myślę, że w 2021 roku ja razem z żoną dostaliśmy możliwość zaopiekowania się rodzinną działką,
która była budowana właśnie przez dziadka i babcię w 1980 roku.
No i to była działka, w moich wyobrażeniach to nie było miejsce wakacji,
ponieważ to już nie był czas, kiedy rodzina działała w tym trybie,
już w tym momencie na wakacje się jeździło do Chorwacji, a nie za Radzymin,
wobec czego to był taki bardzo epizydyczny domek gdzieś tam daleko.
Ubzdurałem sobie jako dziecko, że to dziadek Henryk zbudował ten dom.
Ktoś to rzucił jakoś tak.
No i sobie pomyślałem, ale fajnie, dziadek zbudował dom.
No ale potem zdałem sobie sprawę, wstyd się przyznać,
miałem już chyba wtedy właśnie te 25 czy coś takiego lat,
że to nie do końca mogło tak być, żeby właśnie księgowy wojskowy zbudował dom.
Zwłaszcza, że na działce obok stoi identyczny.
I zwłaszcza, że ktoś kiedyś mi powiedział, że ten domek nazywa się Brda.
No i w tym momencie zaczął się cały research.
No i zaczęły się pytania.
Skąd się ten domek wziął? Kto go zaprojektował?
Dlaczego on w ten sposób wygląda?
Jaką ma historię? W którym roku stanął?
No i w tym momencie zaczynasz przeprowadzać jakąś taką kwerendę internetową
wszelkiej tej mądrości, która może ze świata spłynąć.
No i oczywiście wariantów było mnóstwo, ponieważ każdy tą historię zapamiętał inaczej.
Każdy ma inne wspomnienia.
Dla niektórych to był projekt, który przyjechał z Niemiec.
Niemożliwy do ustalenia architekt i tak dalej, i tak dalej, i tak dalej.
Punktem szczytowym tego wszystkiego było, kiedy zorientowałem się,
że we Wrocławiu w Muzeum Architektury była zorganizowana wystawa na temat czasów.
W środku był taki jakby model brdy czy coś takiego.
No i uznałem, że przecież Muzeum Architektury musi wiedzieć, kto to zaprojektował,
więc jakoś mi ten research usprawni i będę mógł zaspokoić swoje pytania.
Okazało się, że nie.
Że nie mają żadnych dokumentów, żadnej informacji,
a ten kształt to jest tylko i wyłącznie zapamiętany ze zdjęć i tak dalej.
No i w tym momencie uznaję, że to może być zadanie niemożliwe do rozwiązania.
Te zakłady, które projektowały i budowały te domki nie istnieją.
Zostały w czasie reprywatyzacji w latach 90. zamknięte.
Nie ma z nimi żadnego kontaktu.
W archiwach publicznych praktycznie nie ma żadnych informacji.
No bez czego został mi tylko i wyłącznie tutaj cały zbiór archiwalny dziadka Henryka.
Podczas tej inwentaryzacji zaczynam przeglądać.
Krok po kroku, dokument po dokumencie.
Nigdzie tej brdy nie ma.
No i tak już praktycznie wszystko wyniosłem,
wszystko zinwentaryzowałem.
Nigdzie tego nie ma.
Może zostały gdzieś na działce, może zjadły je myszy,
może jakaś powód cię zabrała.
Przyszedł moment, w którym trzeba było meblościankę wynieść
i przyjechali panowie, którzy zajmowali się tym.
No i okazało się, że za meblościanką gdzieś tam utknęła teczka
taka grubości 3 centymetrów.
No i pan już to tak rzucił trochę na hałdę rzeczy do wyniesienia.
Ja oczywiście patrząc na to dotykam tej teczki, patrzę w tą teczkę
i okazuje się, że jest tam coś, co spowodowało,
że już w ogóle nie pamiętam reszty tego dnia,
czyli kompletny zespół dokumentów archiwalny.
Od ulotki, w której dziadek prawdopodobnie się dowiedział,
że taki domek można kupić,
poprzez wycinki z gazet, w których planował sobie,
w jaki sposób urządzi działkę,
do notatnika, do rysunków, do umowy,
do oferty z stolbudu z Rdygiera,
do planów projektowych, produkcyjnych,
do tych, które były na tym placu budowy umieszczone,
do wszystkich dokumentów dotyczących nieruchomości,
którą kupował po drodze.
No i wszystko oczywiście z nazwiskami, datami
i wszystkimi możliwymi danymi.
Twoja rodzinna historia jest niezwykła,
wiesz, sam fakt, jak ta brda w rodzinie funkcjonowała
i później, jak bardzo pieczołowitym i skrupulatnym archiwistą
był twój dziadek.
Obok pojawia się pewna wyrwa,
o którą wydaje mi się, że trzeba zapytać.
Jak to jest możliwe,
że domek, który stał się symbolem,
który w latach swojej świetności
był, wydaje mi się,
standardowym widokiem na działkach,
w ośrodkach czasowych,
w różnych miejscach, w których można było wypoczywać.
Jak to jest możliwe, że po nim nie zostało nic,
jeżeli chodzi o materiały, archiwalia, informacje.
Obserwujemy teraz pewien renesans zainteresowania
różnymi projektami rodem z PRL-u,
które okazują się dobrze opisane.
Docieramy do architektów, architektek,
twórców, twórczyń.
Mówimy o twórcach bardzo wąskich dziedzin,
jak chociażby projektantki neonów.
Tymczasem po tej brdzie została
ziejąca historyczna dziura.
Dlaczego?
Brda i całe to budownictwo letniskowe
było taką trochę efemerydą.
Brda nie była produktem,
który był przemyślany na rynek krajowy.
Brda zaczęła swoją historię w latach 70.,
kiedy to architekt Tadeusz Orgelbrandt
zaprojektował ją w ośrodku badawczym
Stolbudów w Wołominie.
Wiesz, w sytuacji, w której masz
scentralizowaną gospodarkę planową,
przemysł scentralizowany,
no to musisz mieć w jakiś sposób
nad tym kontrolę.
No i jeżeli masz do wyposażenia
kilkanaście tysięcy, strzelam trochę,
ale kilkanaście tysięcy bloków
w całym kraju, w których to trzeba
zamontować okna, drzwi, futryny itd.
I musisz zorganizować produkcję tego,
no to całkiem logicznym
jest powołanie ośrodka,
który będzie badał to,
w jaki sposób budować okno,
żeby było najbardziej efektywne,
jeśli chodzi o oszczędność energetyczną,
w jaki sposób budować drzwi,
i żeby, nie wiem, trzeba skały ciszyć.
I właśnie tym się Stolbud zajmował.
Oni głównie zajmowali się stolarką budowlaną,
stolarką okienną, drzwiową itd.
Domek pojawia się w momencie,
w którym gospodarka zaczyna
potrzebować pewnego cennego środka,
czyli właśnie dewiz.
No i przychodzi do Stolbudu,
tak sobie to wyobrażam,
nie mam konkretnego dokumentu,
ale przychodzi do Stolbudu zlecenie,
że należy znaleźć jakiś sposób na to,
żeby tą tarcicę, którą wysyłamy na zachód,
sprzedać drożej.
No i pojawia się pomysł tego,
że tak jak jest moda w całej Europie,
tak w latach 60-tych i 70-tych
na budowanie właśnie domków letniskowych,
całkiem prostym sposobem
można przeznaczyć jedną ze stolarni
na to, żeby produkowała domki wczasowe,
które to będzie się wysyłać na zachód.
Tutaj Brda wtedy jako Trump
pojawia się w Niemczech, w Belgii, w Szwecji.
Polskie ekipy jeżdżą montować te domki
i przywożą z powrotem właśnie dewizy,
czy tam marki, czy tam korony itd.
Ten Trump sobie funkcjonuje właśnie jako towar,
który wyjeżdża na zachód.
W Polsce ostają się tylko i wyłącznie Trumpy,
które są budowane w ośrodkach wczasowych,
które są zlecane właśnie centralnie.
Bardzo trudnym było uzyskanie
tego Trumpa, tej Brdy,
tak mniej więcej do 1978 roku,
ponieważ to funkcjonowało wyłącznie
w metodzie eksportu wewnętrznego,
czyli tak jak działały Peweksy.
Mogłaś kupić sobie tą Brdę,
ale na takiej samej zasadzie,
jak kupował ją odbiorca właśnie w Niemczech na przykład.
Kilka tych Trumpów musiało w Polsce,
kilkaset też, nie ma na to danych,
powstać.
No ale to nie był właśnie jeszcze ten ruch,
o którym myślimy.
Wtedy to są te wczasy,
które są w ośrodkach,
w Mazurach, nad morzem,
w sytuacji, w których taki ośrodek
zamawia na przykład 10, 20 takich domków.
Problem jest taki, że z perspektywy czasu,
nawet jak zapytasz jakiegokolwiek historyka architektury,
to takie budownictwo letniskowe
to jest temat w ogóle trzeciorzędny,
jak nie czwartorzędny.
To nie jest temat,
którym historyk się chętnie zajmie,
ponieważ to nie jest projekt doniosły,
to nie jest gmach w centrum Warszawy,
tylko to są jakieś tam takie drewniane budy,
domki, które stoją gdzieś na obrzeżach.
Poza tym ustalenie tej historii
wymagało szczęścia.
Gdybym nie miał dziadka Henryka
i tej teczki,
którą mogłem bardzo łatwo przeoczyć
i wysłać na jakieś wysypisko,
byłoby to niemal niemożliwe do ustalenia.
Jedyne dokumenty dotyczące
tej fabryki w Bydgoszczy,
czyli tego stolbudu bydgoskiego,
jakie znalazłem,
to były dokumenty,
które zostały wypracowane
podczas kontroli
z Naczelnej Izby Kontroli
w latach 80.,
które opisywały stan całej stolarni
i całego zakładu.
Na marginesie mówiąc,
katastrofalny stan,
przeciekające dachy,
brak przykrycia,
tarcicy na magazynie,
maszyny, które stały tam
bardzo często od 70 i 80 lat
i były jeszcze piłami,
które były zamontowane tam
przez pierwszego właściciela,
czyli jeszcze w czasie
zaboru niemieckiego.
Koszmar.
Widzisz zakład w stanie upadku,
w ogóle jakąś taką wisienką
na torcie jest to,
że zamówiono za kilkadziesiąt tysięcy złotych
sprzęt komputerowy,
którego przez rok nie zainstalowano.
W tym 88. roku,
czy coś takiego.
Do tego pracownicy wynosili materiały,
budowali sobie z tej tarcicy swoje domki,
wszystko wpisywano jako straty magazynowe.
Zakład się rozpadł praktycznie
na każdym możliwym polu,
jaki sobie wyobrazisz.
No i tak się rozpadł gdzieś na początku lat 90.
ostatecznie Stolbud został zlikwidowany
w 2003 roku.
No i ta wyrwa pojawiła się dlatego,
że mogę tak mówić z perspektywy czasu,
ponieważ nie obserwowałem tego
z pierwszej ręki.
W jakiś sposób ten zachwyt
z jednej strony Zachodem,
to, że można właśnie wyjechać
już nie do Jugosławii,
czy nie na Zaradzymin na działkę,
tylko gdzieś dalej.
To, że wszystko,
co było do 90. roku jest złe,
wszystko, co jest po 90. roku jest dobre,
spowodowało, że nikt się tym archiwum
nie zaopiekował.
On pewnie gdzieś istnieje.
Ja sobie wyobrażam,
że ono leży gdzieś w tej Bydgoszczy,
w jakiejś piwnicy.
Ktoś to zabrał.
Słyszałem różne historie
o jakichś księgach zakładowych,
o takich księgach pamiątkowych i tak dalej,
ale nigdy w życiu tego
nikt nie oddał do archiwum,
nie zgłosił się, nie pokazał.
To myślę, że czas może przynieść
jakieś uszczegółowienie dla tej historii.
Z czasem zatarło się to,
że Brdato jest ten jeden
konkretny projekt z Tolbudu,
który wyrósł z Trumpa i tak dalej.
I Brdau nazywa się już
wszystkie domki szałasowe i namiotowe.
To też może tutaj warto zaznaczyć,
że sama Brda też przecież
nie jest oryginalnym specjalnie pomysłem.
To jest pomysł,
który został zaczerpnięty z Zachodu,
który to Zachód zaczerpnął to
z Ameryki, z lat 50.,
którzy to z kolei wymyślili,
to jeszcze w latach 30.
Szałas jest chyba najstarszym typem
budowli i architektury,
jaki człowiek mógł sobie wymyśleć.
Nikt nie wiedział właściwie,
która Brda jest Brdą,
nikt nie wiedział, kto to zaprojektował.
I tak po prostu o tym zapomnieliśmy
i dzisiaj sprzedaje się każdy domek
namiotowy jako Brdę.
Przykro mi się zrobiło,
kiedy opowiadałeś o zakładach w Bydgoszczy.
Wiesz, tak samo przykro,
jak słyszysz o miejscach,
które zostały zapomniane,
zaniedbane,
których historią nikt się nie zatroszczył.
Mówię o tym również dlatego,
że sama w audycjach kulturalnych
chętnie poruszam historię
różnego rodzaju manufaktur,
przedsiębiorstw,
związane chociażby z ceramiką,
z różnego rodzaju sztuką użytkową,
o których wiemy
i mamy dużo materiałów
właśnie dlatego,
że ktoś tego przypilnował,
że ktoś przechował dokumenty,
że ktoś zadbał o to,
żeby upamiętnić pracowników.
Natomiast przykro jest słyszeć,
że faktycznie nie we wszystkich miejscach
było to możliwe.
Chcełam Cię zapytać
o architekturę Brdy,
o to, jak ona była skonstruowana,
ale pomyślałam sobie,
że niekoniecznie to jest
najciekawszym elementem tej historii.
W książce pada zdanie,
zresztą nie raz,
że Brda stała się częścią
zbiorowej świadomości.
Ja na samym początku
krótko powiedziałam o tym,
że prawdopodobnie,
no tak zaryzykuje,
każdy z nas
i każda z nas
spędzała kiedyś wakacje
czy z rodzicami,
czy w jakimś ośrodku
kolonijnym, wczasowym,
gdzie takie domki były.
Ale jak Ty to rozumiesz,
tę zbiorową świadomość
z Brdą w tle
albo może z Brdą
na pierwszym planie.
Chodzi o to,
że właśnie komukolwiek,
no ale może nie komukolwiek,
komukolwiek starszemu
niż 30 lat na ulicy,
czy to w Warszawie,
czy w Krakowie
pokażesz ten domek,
to nazwę go Brdą.
Jest to jeden z najważniejszych
projektów
Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Projekt, który był eksportowy,
projekt, który zdominował
wizualnie
polskie ośrodki wczasowe,
projekt, który praktycznie,
myślę, że więcej niż połowa
respondentów byłaby w stanie
dobrze nazwać
i dobrze przypisać.
Ta zbiorowa świadomość
właśnie jest takim elementem magicznym
w tym wszystkim,
mam wrażenie,
ponieważ to jest projekt,
który większość ludzi lubi,
większość ludzi rozpoznaje,
większość ludzi w jakiś sposób
miało z nim do czynienia,
czy to właśnie pośrednio,
bezpośrednio.
No i tak sobie zaginął
i stanął się takim elementem
tego PRL-u,
który trochę zniknął,
który gdzieś tam jeszcze jest,
jakaś babcia gdzieś to ma,
ktoś odnowił,
cały czas funkcjonuje
i uznałem,
że jest to historia,
której nie warto pominąć.
Ona ma swojego autora,
ma swoją historię
i ta zbiorowa świadomość
powinna być zespokojona
kilkoma faktami.
Sukcesem tego projektu
jest to,
że to był domek
zaprojektowany na eksport.
On nie był domkiem,
który miał trafić
właśnie do polskiego odbiorcy,
który dostawał inne domki.
Dostawał DMT,
czyli domek mieszkalno-turystyczny,
który był skromniej zaprojektowany,
dlatego, że musiał pojechać
właśnie na rynek,
na którym odbiorca ma wybór.
Może wybrać sobie,
że kupi sobie tego Trumpa
z polskiego Stolbudu
albo dziesiątki innych domków,
które mają różnego rodzaju
inne wartości.
Mam wrażenie,
że to,
że musiał funkcjonować
nie w tym zamkniętym,
zaplanowanym rynku,
tylko właśnie na tym wolnym,
musiał być konkurencyjnym produktem,
to jest on naprawdę
fenomenalnie zaprojektowany.
Przypisując to z jednej strony
panu Tadeuszowi,
Orgelbrandowi,
a z drugiej strony
celomu zespołowi
inżynierów i inżynierek,
którzy w Stolbudzie pracowali,
jest on w środku
tak dobrze zaprojektowany,
że on po prostu jest
scenograficznym doświadczeniem.
Jak wchodzisz do środka
i widzisz w tym salonie
tą gigantyczną,
przeszkloną,
trapezoidalną ścianę,
te listewki,
szalówki,
które są wyeksponowane
za głównymi krokwiami,
nie są schowane,
chociaż to jest dobre miejsce
na ocieplenie,
ta przestrzeń pomiędzy krokwiami,
oni wyciągnęli to ocieplenie dalej
za te szalówki
pod sam dach,
żeby wyeksponować właśnie to drewno.
Sam materiał,
który ten Stolbud dobierał
też jest fenomenalny.
Jest to drewno,
które przynajmniej w przypadku
naszej rodzinnej pryty,
po ile to będzie?
Prawie 45?
Więcej niż nie,
Jezus, 46 latach.
Nie zacieka żywicą,
nie pęka,
jest tak dobrze zabezpieczone,
jest tak dobrze zaprojektowane.
Wszystkie wykończenia drzwi,
cała stolarka okienna,
to, że te główne drzwi są
dwuskrzydłowe,
z czego to jedno skrzydło
jest pomocnicze.
Jest to projekt,
który jest naprawdę
tak niezwykle dopracowany,
że dzisiaj
nawet wszyscy projektanci,
którzy tworzą nowe brydyte,
które mają cały ten trójkąt
przeszklony i tak dalej,
nie są w stanie
dojść, myślę,
nawet do połowy
tej sztuki i tego kunsztu,
który wypracowali
właśnie tam w tym Wołominie.
Jest to element sukcesu
tego domku,
o ile się z niego
dobrze korzysta,
ponieważ większość ludzi
w ośrodkach wczasowych
spało w takim domku
jako w noclegowni,
w której było osiem łóżek
albo była tam urządzona
recepcja czy stołówka.
Ten projekt jest
przemyślany
pod dwie osoby
z dzieckiem,
które mogą sobie
korzystać z tego domku
właśnie jako
w tym amerykańskim
wyobrażeniu
domku letniskowego.
I z doświadczenia
ci powiem,
że jest to naprawdę
niezwykłe doświadczenie
tego,
że cały czas
odkrywasz w jakiś sposób
jakiś nowy widok
w tym domku
i to nawet nie chodzi
o to, że ja jestem
jakoś zafiksowany,
bo oczywiście,
że jestem zafiksowany,
ale jest to miejsce,
które jest
tak niezwykle,
brzydkie słowo,
zoptymalizowane
właśnie pod doświadczanie
tych czasów,
że aż ciarki przechodzą.
To byłaby piękna
puenta naszej rozmowy,
zresztą już za moment
będziemy musieli
do niej zmierzać,
ale chciałabym też zaznaczyć,
że w książce
pochylasz się
nie tylko nad historią
samej Brydy,
tym jak doszło do tego,
że ona powstała
i kto się do tego
najbardziej przyczynił.
Starasz się nakreślić
kontekst,
tło takie społeczne,
historyczne.
To, o czym poświęcasz
też sporo uwagi,
to jest projektowanie
czasu wolnego.
To w jaki sposób
Polacy swój czas wolny,
swoje wczasy
i wakacje spędzali,
to nie było
dziełem przypadku,
nie było to też zawsze
ich własna decyzja,
bo to także było
przez państwo planowane.
Wolna sobota
i cały ten ruch letniskowy
wyrósł z tego,
że kraj powoli
podnosił się już po wojnie,
no i ludzie zaczęli
dążyć do tego,
żeby mieć właśnie
jakiś ten swój
drugi dom.
To takie jest określenie,
którego używali
badacze tematu
urbanistyki
i socjologii
w latach 90.
Żeby w jakiś sposób
usankcjonować to,
co zaczęło się dziać.
Wiesz,
nagle okazało się,
że różni sołtysi
i wójtowie
przymykali oko
na to,
że ktoś tam
gdzieś nad jeziorem
buduje sobie jakąś
daczę,
że tutaj rolnik
udziela
kawałka swojej ziemi
i tak dalej.
Poza tym okazało się,
że całe to pokolenie
boomu powojennego
nagle nie ma gdzie
w tym całym
zaplanowanym
czasie wolnym
przez państwo
spędzać wakacji.
Chodzi mi o to,
że cała ta baza
noclegowa i wypoczynkowa
nie pokrywała nawet
połowy zapotrzebowania.
Okazywało się nagle,
że wszyscy ci robotnicy
z zaplanowanej gospodarki
nie mają gdzie spędzić
tych wakacji,
ponieważ państwo nie jest
im w stanie tego zapewnić.
No i tak biorąc pod uwagę
wszystkie te czynniki
plus to, że cała polityka
czasów Gierka
też była troszkę bardziej
liberalna
w swoim socjaliźmie,
jakby na to nie patrzeć,
to dopuszczono
prawnie do tego,
żeby móc mieć
ten drugi dom.
No bo wiesz,
drugi dom
czy drugie mieszkanie,
czy to w stalinizmie,
czy potem za Gomułki
było wręcz
nie do pomyślenia.
W sensie,
jakim musisz być
kapitalistą,
żeby posiadać
drugi dom.
To było wręcz
prawnie zakazane,
żeby w tej samej miejscowości
mieć drugie mieszkanie.
Mieć to już też
nawet dużo
powiedziane
w wielu przypadkach.
Więc to z tej perspektywy
jest wręcz
przewrót kopernikański,
że nagle
możesz stać się
posiadaczem,
dysponentem,
właścicielem
swojej działki,
swojego letniska
osobistego,
który odciąża
państwo z tego,
żeby zadbać ci
o te wakacje,
ponieważ ty będziesz
chciała pojechać
na tą działkę
i rwać chwasty,
a nie do ośrodka
nad morze.
To planowanie
wolnego czasu,
czy to dawkowanie
wolnych sobót,
czy to potem
całych weekendów
też miało niezwykły
oddźwięk
w prasie
i literaturze
przedmiotu,
ponieważ powstawały
całe poradniki tego,
jak zagospodarować
sobie weekend.
Jest takie fenomenalne.
Naprawdę polecam,
jeśli ktoś będzie miał okazję,
czy to w Bibliotece Narodowej,
czy może w innych
oddziałach,
w innych bibliotekach
też jest
magazyn Relax
z lat 70.
Jest to ilustrowany magazyn,
który powstał właśnie
z potrzeby tego,
żeby obywatele
mogli sobie zaplanować
wolny czas
i tam porady
są naprawdę kosmiczne.
Na przykład
cała ankieta tego,
czy małżeństwo
powinno spędzać
wczasy razem,
czy oddzielnie,
albo na to,
czy joga pomoże
ci się zrelaksować
przed następnym
dniem pracy,
albo na to,
gdzie można dojechać
z Warszawy
we wolną sobotę,
żeby wrócić
tego samego dnia.
Poradniki tego,
że twoja działka,
jak już ją będziesz
posiadała,
powinna być
nie dalej niż 40 km
od twojego miejsca zamieszkania,
ale nie bliżej
niż 20,
ponieważ zauważ,
że jeżeli miasto
się będzie poszerzać
po swojej granicy,
to nagle może się okazać,
że twoja nieruchomość
znajduje się
w tej samej miejscowości,
za czym państwo
będzie musiało ci ją zabrać,
no bo nie możesz mieć
cały czas dwóch nieruchomości
w jednej miejscowości.
Tak to planowanie wolnego czasu,
chyba z dzisiejszej perspektywy
jest to wręcz absurdalne.
Wiesz, możemy patrzeć
na to trochę z przymrużeniem oka.
Z drugiej strony
sama kilka razy
byłam w sytuacji,
że poszukiwałam miejsca
w odległości mniej więcej godziny
od Warszawy,
gdzie czas mogą spędzić
3-4 dorosłe osoby.
Dobrze by było,
żeby w pobliżu było jezioro, rzeka.
Jest bardzo wiele takich grup
w mediach społecznościowych
i naprawdę nadal
zainteresowanie
i zapotrzebowanie jest ogromne.
A naszą rozmowę
zaczęliśmy od tego,
że za oknem jest jesień
i w toku naszej rozmowy
trochę romantycznie,
bowiem chmury się rozpierzchły,
pojawiło się niebieskie niebo
i myślę, że to może być
puentą tej naszej
na poły letniskowej,
wakacyjnej rozmowy.
Rozmowy, której gościem
był Mikołaj Krupa,
polski historyk sztuki,
badacz i popularyzator
historii Warszawy,
autor książki
Brda w czasy z fabryki.
Bardzo Ci dziękuję za to,
że podzieliłeś się
swoją historią
i wiedzą na temat Brdy.
Bardzo dziękuję,
że mnie zaprosiłaś.
Jak Państwo słyszeli,
mam bardzo dużo do powiedzenia,
więc zapraszam do lektury.
Audycje kulturalne
w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Księżyc ma zapach Warszawy” – literackie spojrzenie w przeszłość i wyprawa w przyszłość.

„Księżyc ma zapach Warszawy” – literackie spojrzenie w przeszłość i wyprawa w przyszłość.

Powieść Wojciecha Chmielewskiego pozwala na odkrycie stolicy sprzed 30 lat a także na rozważania dotyczące jej kształtu i rzeczywistości za… niemal 300 lat. Jedno pozostaje niezmienne – wielka miłość do miasta. Wojciech Chmielewski, znany przede wszystkim z krótkich form, zaprasza Czytelniczki i Czytelników do lektury powieści „Księżyc ma zapach Warszawy”. Czytaj dalej o „Księżyc ma zapach Warszawy” – literackie spojrzenie w przeszłość i wyprawa w przyszłość.