Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Myślę, że dzisiaj trochę się rozmarzymy. Taką przynajmniej mam nadzieję, że taki będzie efekt dzisiejszego spotkania.
Dlatego, że Paryż, wydaje mi się, że koduje w nas wiele bardzo uniwersalnych, ale też bardzo pięknych skojarzeń.
Kamienic, kawiarni, wieży Eiffla, historii, wielkiej historii oczywiście także.
Ale nie ukrywam, że mam nadzieję, że to właśnie te leniwe, spokojne spacery ulicami stolicy Francji zdominują tę naszą dzisiejszą rozmowę.
Ale żeby nie było, to nie będzie spotkanie poświęcone przewodnikowi, w którym będziemy analizować najważniejsze zabytki,
w którym będziemy informować, gdzie kupić bilety, gdzie najlepiej zjeść.
Chociaż mam nadzieję, że taka wskazówka też może się pojawić.
Bo my w tej dzisiejszej audycji będziemy podążać śladami Polaków.
Osób związanymi z naszym krajem, których koleje losu zaprowadziły właśnie do Paryża.
Będziemy wędrować śladami Polek i Polaków, ale tak naprawdę malarek, pisarzy, kreatorów w stylu.
Bo to jest pod tytuł książki Polski Paryż, której autor Adam Chowański, który jest Paryżaninem z wyboru,
przyjął zaproszenie i dzisiaj jest moim, ale tak naprawdę waszym gościem.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry i dziękuję za zaproszenie. Czuję się bardzo wyróżniony.
Dlaczego wybrał Pan Paryż? No bo przedstawiając Pana powiedziałam, że jest Pan Paryżaninem z wyboru.
Myślę, że wielu z nas gdzieś w skrytości serca marzy o takim paryskim życiu,
pokoju z małym, kutym balkonikiem, który wychodzi gdzieś na paryską uliczkę w samym sercu miasta,
albo na jakiejś obrzeżnej, ale przepięknej dzielnicy.
Jak to się stało, że wybrał Pan Paryż, ale jak to się też udało, że Paryż wybrał Pana?
Tak, bo mam wrażenie, że ta miłość jest w dwie strony na szczęście.
Też się zaczęło od marzeń i od wyobrażeń Paryża jako miasta pełnego artystów, kultury, sztuki,
więc postanowiłem pierw się zaznajomić z tym miastem i przyznam się, że nie było miłości od pierwszego wejrzenia
i tak właśnie zaczynam moją książkę od takiego dramatycznego zdania,
że to nie była miłość od pierwszego wejrzenia.
Musiałem wielokrotnie przyjechać do tego Paryża i rozsmakować się, żeby między nami kliknęło tak naprawdę.
I myślę, że to, że jestem Paryżaninem z wyboru, tak uwielbiam się określać,
też mnie odróżnia od wielu emigrantów i emigrantek,
których do Paryża najczęściej rzucił po prostu los albo przypadek,
więc ta perspektywa miasta i postrzeganie miasta jest bardzo równa i fascynująca.
Wstęp książki rzeczywiście jest bardzo osobisty,
tak bym powiedziała, zahacza o te elementy spacerowo-kawiarniane, o których wspomniałam,
ale tam pada takie sformułowanie, które mam nadzieję, że wyznaczy kierunek naszego spotkania.
W tym fragmencie pan też zwraca uwagę, że osoby, które wybierają się do Paryża,
często biegną, dlatego że odhaczają wszystkie zabytki.
Chcą w sposób zupełnie zrozumiały nasycić się tym miastem, zobaczyć jak najwięcej.
Wiąże się to z tym, że największe atrakcje turystyczne z wieżą Eiffla na czele są po prostu oblężone
i pewnie pojawia się zupełnie zasadne pytanie, czy to nadal jest taka wielka przyjemność
być setną osobą, która w tym momencie szuka sobie odpowiedniego miejsca na zrobienie zdjęcia
i która kolejkuje w ogonku po to, żeby wjechać na szczyt, no prawie na szczyt wieży Eiffla.
Pan proponuje inne rozwiązanie i sugeruje, że warto w Paryżu być w taki sposób,
żeby ten czas nie biegł, tylko się sączył.
I to jest moje pytanie, jak to zrobić?
Mam swój patent i podzielę się tutaj ze słuchaczami i słuchaczkami.
I właśnie od tego mojego sposobu rozpoczęła się ta prawdziwa miłość do miasta.
Kiedy przybywałem wcześniej, to rzeczywiście miałem listę, zbyt rozbudowaną agendę,
miejsca do odhaczenia, te najbardziej ikoniczne, te najbardziej flagowe,
typu właśnie luwr, wieża Eiffla.
I tak jak pani wspomniała, no te miejsca są zawsze zatłoczone,
tłumy się głębią, więc pojawia się frustracja, zmęczenie, pośpiech.
Można się otrzeć wręcz o ten syndrom paryski, o którym się rozpisują media.
Dlatego ta moja miłość nie nastąpiła od pierwszego wejrzenia.
Ale gdy usiadłem sobie, i pamiętam, to była Wyspa Świętego Ludwika,
na skraju wyspy jest urocza kawiarnia,
i przede mną płynęła sekwana,
taksofonista przygrywał,
tuż za rogiem wystawała Katedra Notre Dame.
W Dali, na wzgórzu widziałem Panteon, w którym, nawiasem mówiąc,
spoczęła Maria Skłodowska-Curie.
I wtedy się zaczęło, gdy ten Paryż, zacząłem wręcz doświadczać wszystkimi zmysłami.
A, jeszcze dodatkowo była tak zwana kawała sucha,
czyli café gourmand.
Malutka kawka i trzy albo cztery takie mini-deserki,
więc można degustować bez wyrzutów sumienia.
Więc to wszystko układało się na jakiś taki piękny obraz.
I pamiętam, to był moment, kiedy pomyślałem sobie,
a może tak być częścią tego miasta?
Tak pomyślałem nieśmiało.
A później, gdy zacząłem zgłębiać temat miejsca, w którym się znajduję,
czyli samej Wyspy Świętego Ludwika,
okazało się, że przez tę wyspę przewijało się
masa naszych rodaków i rodaczek.
Tam się spląkały losy i życiorysy bardzo wielu wybitnych postaci.
Więc może jakoś podskórnie poczułem tę energię tej wyspy,
którą nazywam Wyspą Polskości wręcz.
Jeżeli możemy, rozwińmy ten wątek.
Czy ich śladów na tej wyspie, w tym miejscu możemy szukać?
I czy to są ślady namacalne, jak domy, budynki,
w których te osoby się pojawiały?
Czy raczej są to już tylko umieszczone gdzieś w kąciku tablice
albo ślady, informacje, tu było, tu stało?
No, trzeba być uważnym, uważną,
żeby właśnie nie pominąć wielu śladów.
Natomiast na Wyspie Świętego Ludwika
można wręcz potknąć się o polskość.
Mamy tam kamienicę, w której ostatnie swoje 22 lata życia
spędziła Maria Skłodowska-Curie.
Tuż obok, w późniejszych latach, w kamienicy,
mieszkała Helena Rubinstein, która była potentatką kosmetyczną,
która stworzyła imperium kosmetyczne.
Mamy tam rezydencję Hotel Lombert, gdzie krzyżowały się losy wielkiej emigracji.
Mamy również Bibliotekę Polską i tam warto zajrzeć, ponieważ w jej wnętrzach
ukrywa się mnóstwo interesujących miejsc.
Na przykład jest Salon Chopina.
Bardzo kameralne miejsce, odtworzone na podstawie akwareli Teofila Fiatkowskiego,
pokazujące ostatni apartament Fryderyka Chopina przy placu Vendôme.
Jest tam masa takich bardzo intymnych pamiątek.
Pukle jego włosów, odlew dłoni, mnóstwo pamiątek, zdjęć
oraz fortepian jego ulubionej marki.
Jeszcze dodatkowo przygrywana często jest w tle jego muzyka,
więc po prostu też mamy takie imersyjne doświadczanie miejsca.
W murach Biblioteki Polskiej znajduje się również Muzeum Adama Mickiewicza,
gdzie możemy zapoznać się z jego pamiątkami, zobaczyć biurko,
przy którym najprawdopodobniej tworzył Pana Tadeusza.
Oraz, co było dla mnie bardzo zaskakujące, galeria Bolesława Biegasa,
artysty-rzeźbiarza z początku XX wieku, o niesamowitym życiorysie, wręcz filmowym,
więc na tym małym skrawku ziemi, jakim jest Wyspa Świętego Ludwika,
Wyspa Niepozorna, bo obok jest Wyspa Cité z katedrą Notre Dame,
z milionem osób, natomiast Wyspa Świętego Ludwika jest właśnie takim
niewielkim fragmentem ziemi, ale takim na wskroś przesiąkniętym polskością.
Wspomniał Pan o Adamie Mickiewiczu.
Chwilę wcześniej padło też takie zdanie, że zaczął się Pan sam zastanawiać,
jak stać się częścią tego miasta.
I te dwa fragmenty naprowadzają mnie na wątek naszych wieszczów.
Niezależnie od tego, czy jak Pan zwraca uwagę w książce,
uważamy, że było ich trzech czy czterech.
Życiorysy ich wszystkich w pewnym momencie odnotowują Paryż.
Niektórzy swojego żywota właśnie w Paryżu dokonali,
inni byli tam tylko przez moment,
inni spędzili tam bardzo znaczący okres w życiu,
w trakcie którego napisali swoje monumentalne dzieła.
Właśnie to zwróciło moją uwagę,
jak różne było ich podejście do Paryża, do bycia w Paryżu.
W niektórych budziło to zachwyt.
Inni starali się swoje artystyczne emplua właśnie na tym Paryżu zbudować.
Innym się tam w ogóle nie podobało.
Jeszcze inni po prostu tam biedowali.
Czy ślady naszych wieszczów, tych wybitnych autorów i poetów,
nadal poza oczywiście Wyspową Świętego Ludwika,
o którym Pan przed momentem powiedział, są dostrzegalne?
Tak jak Pani wspomniała, ich postrzeganie Paryża było bardzo różne.
W większości negatywne bardzo, ale w racji tego, że mieli zupełnie inną motywację
i po prostu los ich rzucił, los wygnańca.
Więc Paryż dla nich był, można powiedzieć, wygnaniem.
Pewnie dlatego wzbudzał takie negatywne emocje.
Mało tego, musimy też pamiętać, że Mickiewicz, czy też Słowacki,
czyli wygnańcy po listopadowi, trafili do zupełnie innego Paryża.
Oni spóźnili się o kilka dekad, aby doświadczyć tego piękna,
którym my się zachwycamy po dziś.
Ponieważ trafili do Paryża rzeczywiście brudnego, ciasnego, zabłoconego,
pełnego chorób, z widocznym rozwarstwieniem społecznym.
No i jeszcze, krótko mówiąc, biedowali tutaj.
Nie żyli często w dostatku.
Porykali się z codziennością i z trudnymi jakimiś takimi życiowymi sytuacjami.
Więc ich wizja Paryża była bardzo negatywna,
bo na przykład Słowacki, no on w ogóle pisał, że Francja jest szkaradna.
To jest jego określenie.
A sam Paryż to nazywał nawet Sodomą.
Wtórował mu Krasiński, który tak samo nazywał Paryż.
Akurat jego losy były zupełnie inne.
Jako arystokrata urodzony w Paryżu, obywatel tak naprawdę świata Europy,
miał zupełnie innej wagi problemy.
Nie miał takich problemów bardziej życiowych, egzystencjalnych.
Natomiast możemy rzeczywiście natnąć się na ich ślady.
Część została wyróżniona, jak na przykład kamienica,
w której Adam Mickiewicz kończył pisać pana Tadeusza.
Często Paryż opisuje historyczne miejsca za pomocą takiego wiosła.
Czyli to jest taka tablica w postaci wiosła.
Wiosło nawiązuje do herbu Paryża, gdzie jest okręt.
Na tym wiośle często są właśnie wypisane krótkie informacje dotyczące danego miasta.
Ale wiele miejsc jest niedostrzegalnych z perspektywy turysty.
Często tłumy ludzi przemierzają ścieżki, alejki zupełnie nieświadomi,
że właśnie kroczą po ulubionych miejscach, chociażby naszych wieszczów.
Bo na przykład spacerując sobie po ogrodzie Tuilerii,
warto wiedzieć, że to było ulubione miejsce Juliusza Słowackiego,
gdzie on tam ubrany często bardzo ekscentrycznie,
wytwornie, kwiaciasty kamizelnik, pulary, laseczka,
jakieś egzotyczne nagrycia głowy.
I on tam uwielbiał sobie spacerować i traktował to miejsce wręcz jak taki wybieg bodowy.
I to było jego elementem też budowania siebie, nowej postaci, nowych realiach.
Więc skupiłem się też w książce właśnie na takich fragmentach życiorysów,
bardziej barwnych, bo pisząc o wierszach, o całym ruchu narodowo-wyzwoleńczym,
bardzo łatwo popaść jest w patetyzm, w taki język podręcznikowy.
Chciałem tego uniknąć, aby ta lektura była przyjemnym doświadczeniem,
więc skupiłem się na takich właśnie wyjątkach i takich smaczkach,
pokazujących te znakomite postaci zupełnie od innej strony,
pokazujących ich jako ludzi z krwilkości.
Potwierdzam, wrażenia podręcznikowego nie ma ani przez moment lektury książki.
Wspomniał pan o ulubionym parku Juliusza Słowackiego.
Otwiera to dla mnie możliwość zadania pytania o parki,
dlatego że bardzo często myśląc o zwiedzaniu, poznawaniu Paryża,
myślimy przede wszystkim o wybitnej architekturze,
zabytkach architektonicznych, o pozostałościach materialnych, historycznych.
Natomiast bardzo ważną część Paryża, również dla jego aktualnych mieszkańców,
stanowią właśnie parki, zieleńce, ogromne ogrody
i również te ogrody, nazwijmy to w polskiej historii Paryża,
bardzo mocno się zapisały.
Wspomniał pan o Słowackim, ale myślę, że popełniłabym bardzo duży błąd,
gdybym powiedziała, że tylko on te zielone części miasta sobie ukochał.
Nie tylko on, ale też w ogóle wszyscy Paryżanie i Paryżanki,
te tereny, obszary zielone są oblegane wręcz.
W weekendy, w ciepłe weekendy Paryżanie uwielbiają pikniki,
więc każdy skrawek zieleni jest wykorzystywany do tego,
aby właśnie relaksować się, nic nie robić,
albo poczytać książkę, albo poobserwować otoczenie.
Jeżeli jesteśmy właśnie przy parkach,
to od razu mi się kojarzy postać Fryderyka Stopena,
bo jego ślady są bardzo namacalne i w bardzo wielu miejscach.
I to też jest ciekawe, bo przygotowując tę książkę,
byłem zaskoczony, że te ślady polskości wcale nie są poukrywane
w jakichś zakamarkach, na przedmieściach,
tylko można się na nie natknąć w takich bardzo emblematycznych częściach miasta.
I chociażby właśnie Fryderyk Chopin,
jego popiersie możemy znaleźć w Ogrodzie Luksemburskim,
jeden z bardziej ulubionych obszarów zielonych,
zwłaszcza dla południowej części Paryża.
Ale na przykład jego koncerty są odgrywane w parku Montsouris
na południu Paryża, w parku Bagatelle odbywa się festiwal szopinowski
i same te parki są właśnie atrakcją, bo chociażby właśnie Bagatelle.
Znajdziemy też tam przykłady architektury ogrodowej,
ale też piękne, krajobrazowe aranżacje,
wodotryski, wodospady, altanki,
kroczą sobie pawie, które myślą, że ten park jest ich własnością.
I dodatkowo park Bagatelle słynie też z Rosarium.
Tam jest wiele tysięcy odmian rusz
i jedna z nich została nazwana imieniem festiwalu Chopina w Paryżu
z okazji właśnie 40. edycji tego festiwalu.
Więc nawet odpoczywając na zielonej trawce
możemy poczuć tego polskiego ducha.
I on nam będzie zawsze towarzyszył.
Coś dla ducha, tak jak pan powiedział,
odpoczynek wśród zieleni, wysłuchiwanie koncertów,
cieszenie się widokiem pomników, czy zabytków,
czy po prostu otaczającą nas naturą.
Ale przychodzi potem też czas na coś dla ciała.
I tutaj przechodzimy do świata kawiarni.
To wydaje mi się, że przynajmniej dla mnie jest jakieś takie
najbliższe skojarzenie z Paryżem,
nie ujmując oczywiście jego historii ogromnemu bogactwu.
Być może zostało to we mnie zakorzenione przez film Amelia.
To oczywiście nie jest polski film,
no ale główna bohaterka również w kawiarni takiej paryskiej pracuje.
W kawiarniach również nasi rodacy się pojawiali.
Nadal się pojawiają, ale oczywiście mówimy o tych związanych
przede wszystkim ze światem kultury i sztuki.
Jakie adresy do dzisiaj warto mieć w kajecie,
bo nadal działają, nadal przyjmują gości,
a po jakich można wypatrywać już zaledwie śladów?
A jeszcze jak jesteśmy przy kawiarniach,
to właśnie warto dodać,
że przesiadywanie w kawiarniach na tarasach,
bo tutaj ogródki kawiarniane określa się tarasami,
jest wręcz sportem narodowym.
Paryżanem, w ogóle Francuzów.
I nawet trafiłem na taką statystykę,
że ponad 50% Paryżan i Paryżanek
przynajmniej raz w tygodniu spędza swój czas w kawiarni,
więc to pokazuje, że to jest bardzo silnie
wryte w tożsamość bycia Paryżaninem,
Ja mam taki swój rytuał,
żeby sprawdzić na czym siedzę,
bo słynne przesła paryskie,
które wręcz tworzą taką pocztówkową otoczkę
i są symbolem paryskiej ulicy.
To są takie krzesła ratanowe,
wyplatane w kolorowe wzorki.
Warto spojrzeć z tyłu na oparciu,
I jeżeli natrafimy na tabliczkę Maison Drucker,
to możemy mieć pewność,
że siedzimy na meblu z polską,
no może nie tożsamością,
Ponieważ Drucker był emigrantem z Polski,
on pod koniec XIX wieku
założył wtedy małą manufakturę,
gdzie ręcznie wyrabiano ratanowe krzesła
to znaczy już on nie jest rodzinny,
natomiast dalej działa,
dalej zajmuje się rękodziełem,
dalej wytwarzane są te krzesła,
więc nawet siedząc w kawiarni
możemy doświadczać tej polskości.
A jeśli chodzi o konkretne miejsca,
to myślę, że wybrałbym się
do dzielnicy Montparnasse,
związanej z artystyczną bohemą
i tam można trafić w samo centrum,
takie epicentrum życia towarzyskiego.
Tym symbolem, tym miejscem
jest chociażby kawiarnia La Rotonde,
która skupiała wszystkich artystów,
gdzie sprzedawano swoją sztukę,
gdzie po prostu nic nie robiono,
bo to też jest jeden z ulubionych zajęć
Paryżan i Paryżanek,
czyli nic nie robienie.
to już chyba trzecie,
albo czwarte ulubione zajęcie,
włóczenie się bez celu.
To również wracając też
do początku naszej rozmowy,
jak doświadczyć tego Paryża,
zupełnie bez celu, przed siebie.
Nawet Francuzi mają
czasownik określający
takie włóczenie się bez celowe,
doświadczanie cieszenia się chwilą,
skupianie się na detalu,
niech ten czas płynie,
więc można poflanerować,
stać się flanerką albo flanerem
i w ten sposób doświadczyć
a dopiero później można sprawdzić,
To jest mój też taki sposób
poznawania nowych przestrzeni,
że pierw doświadczam,
a później sprawdzam,
co się kryje w tych zakamarkach
I to jest przepiękna klamra
tego naszego dzisiejszego spotkania,
bo od tego zaczęłam,
jak odkrywać Paryż,
żeby poznać go najlepiej,
żeby ten czas nam się sączył,
a nie uciekał, a nie biegł.
Myślę, że dużo takich wskazówek
w czasie dzisiejszej rozmowy
ale to, co jest bardzo ważne,
pojawiło się sporo informacji
o tym, gdzie w Paryżu,
gdzie w stolicy Francji
szukać śladów wielkich Polek
Oczywiście takie szczegółowe kompendium
zawiera w sobie książka
a ja miałam tę wielką przyjemność.
Nie ukrywam, mam nadzieję,
z autorem tej publikacji,
z Adamem Chowańskim,
Paryżaninem z wyboru.
Bardzo dziękuję za to spotkanie.
Troszkę się rozmarzyłam,
ale słuchałam bardzo dokładnie.
Niemniej myślami jestem teraz
dzięki Panu w Paryżu.
z naszymi słuchaczkami
Dziękuję i kto wie,
do zobaczenia w Paryżu.
