Wybrany utwór: Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury.
Koncepcja festiwalu opiera się na idei wędrowania – rozumianego zarówno dosłownie, jak i metaforycznie. Autorska koncepcja festiwalu jest dziełem Krystiana Lady, polskiego reżysera operowego, dramaturga i librecisty, uznanego na międzynarodowej scenie operowej.
Wydarzenia Wędrującego Festiwalu pozwalają odkryć charakterystyczne miejsca Bielska-Białej na nowo: artyści zreinterpretowali m.in. miejskie targowisko, parkingi, centrum handlowe, byłą siedzibę banku, a nawet kolejkę linową.
Do współtworzenia Festiwalu zaproszono kilkudziesięciu artystów i artystki: zarówno tworzących lokalnie, związanych z Bielsko-Białą, jak i tych o międzynarodowej rozpoznawalności, jak islandzka wokalistka Björk.
Organizatorami Festiwalu są Narodowe Centrum Kultury oraz Bielskie Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej.
Więcej o wydarzeniu opowiedzieli Krystian Lada, Katarzyna Sztarbała z Narodowego Centrum Kultury oraz malarka Natalia Kleszczewska.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Już niedługo Bielsko-Biała stanie się domem Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Interdyscyplinarnych.
Wędrujący festiwal powstał dzięki współpracy trzech polskich stolic kultury – Bielska Białej, Katowic i Kołobrzegu.
Kuratorem artystycznym festiwalu jest reżyser operowy i dramaturg Krystian Lada, z którym udało mi się porozmawiać o programie wydarzenia, jak i jego idei.
Zacznijmy od wędrówki. Dlaczego to wędrowanie jest tak ważnym motywem, ważnym do tego stopnia, że stał się tytułem festiwalu?
Ja myślę, że każdy festiwal to jest swojego rodzaju rytuał, coś bardzo pierwotnego, który tworzy taki tymczasowy świat, taką tymczasową rzeczywistość, ale również społeczność tej rzeczywistości.
I siłą tej sytuacji jest właśnie to pomiędzy, to co jest w ruchu, to spotkanie pomiędzy publicznością a artystami, pomiędzy publicznością a różnymi miejscami, w których się festiwale wydarzają.
I właśnie to pomiędzy mnie zafascynowało i właśnie to pomiędzy stało się taką wartością wiodącą tego festiwalu i tej wędrówki.
Wykorzystują Państwo bardzo mocno przestrzeń Bielska-Białej. To miasto w pewien sposób ożywiacie. Artyści nadają nowe znaczenia miejscom, które swoją historię mają dosyć intensywną.
Jak się pracowało w Bielsku-Białej?
Festiwal to 17 wydarzeń, które angażują 90 artystek i artystów z całego świata.
Taki festiwal się programuje, jakbym to tak powiedział potocznie, ilością wychodzonych kroków i wypitych kaw.
Te kroki się wychadza pomiędzy różnymi lokacjami.
I uważam, że nie tylko jako kurator, ale jako człowiek.
Najlepszym sposobem, żeby poznać nowe dla siebie miasto jest zgubić się w tym mieście, ale tak kompletnie.
I właśnie w taki sposób programowałem ten festiwal, to znaczy zgubiłem się kilka razy kompletnie w Bielsku-Białej i szukając drogi powrotu znajdowałem kolejne lokalizacje.
I te lokalizacje są przedziwne. To są parkingi, to są kolejki linowe.
Drugi aspekt programowania festiwalu, wypity kawy, to wypity kawy w trakcie rozmów z lokalnymi mieszkańcami.
To znaczy interesowało mnie to, w jaki sposób te miejsca, które mnie inspirowały, w jakim stopniu te miejsca rezonują z nimi, z lokalnymi mieszkańcami.
Żukamy takich miejsc, które mają emocjonalną historię, to znaczy, które dla mieszkańców tego miasta tu i teraz, dzisiaj, mają ogromne znaczenie.
Jak na przykład targowisko przy ulicy Lompy, na którym odbędzie się rejf.
To jest wspaniała działka w samym centrum miasta i jakby w sposób naturalny nazywa się takie pytania, dlaczego tam jeszcze nie powstał biurowiec albo apartamenty.
Dlatego, że dla ludzi to targowisko jest tak ważne, że chronią je przed kolejnymi deweloperami.
I właśnie myślę, że na takich miejscach warto odkrywać to miasto na nowo.
Wspomniał Pan o parkingach, mówiliśmy o targowisku.
Pojawiła się też kolejka linowa i to myślę, że dla wielu osób będzie bardzo wyjątkowe wydarzenie.
Również dlatego, że to, co będzie można tam odkryć, a tak naprawdę to, co będzie można usłyszeć, będzie można usłyszeć tylko raz.
Rafał Ryterski pisze nowy utwór na Orkiestrę Dętą i Kolejkę Linową.
Do przeżycia, do doświadczenia na krzesełkach Kolejki Lingowej na Dębowiec.
To jest zupełnie niesamowite miejsce. Wjeżdżając tą kolejką na Dębowiec mamy takie poczucie, że zanurzamy się w pełni w naturę.
Widzimy już tylko drzewa, las i zieleń.
A wystarczy jeden obrót krzesełka na górnej stacji tej kolejki, żeby zobaczyć jak miasto, jak Bielsko-Biała wlewa się w tę naturę.
I żeby zrozumieć na czym polega fenomen Bielska-Białej.
Miasta, które współistnieje z naturą.
Czyli miasta, w którym góry zaczynają się w centrum miasta poniekąd.
A nie tylko za granicami tego miasta.
W ten sposób powstał pomysł na stworzenie kompozycji, w której każdy i każda usłyszy w inny sposób.
To znaczy publiczność i muzycy spotkają się na tym wyciągu na krzesełkach.
Rafał pracuje z tak zwanym efektem Dopplera.
To takie coś, czego często doświadczamy na przykład, gdy przyjeżdża karetka albo policja na ulicy.
To znaczy nasze doświadczenie dźwięku zmienia się w zależności od tego, czy źródło dźwięku się do nas zbliża, czy od nas oddala.
To jest typowy przykład tego, że taki projekt nie mógłby zostać zaprezentowany ani w sali koncertowej, ani w teatrze.
Do tego projektu, do tej kompozycji potrzebujemy sytuacji kolejki linowej.
Bardzo jest ciekawe to, co Pan mówi, zwłaszcza, że Pan ma doświadczenia kuratorowania wydarzeń w takich miejscach niecodziennych.
Jak to zmienia percepcję osób, które w tych wydarzeniach biorą udział?
Od trzech lat jestem dyrektorem programowym dużego interdyscyplinarnego festiwalu Rur Tienale w Niemczech.
To, czego nauczyłem się pracując przy tym festiwalu, festiwalu, który wykorzystuje wyłącznie postindustrialne przestrzenie.
Czyli nie gramy w teatrach albo nie gramy w filharmoniach, gramy wyłącznie w byłych fabrykach i przestrzeniach poindustrialnych.
Te przestrzenie zawsze stają się współbohaterkami każdego projektu.
To znaczy nie chodzi tylko o architekturę tych przestrzeni, ale również o ich historię i o ich, powiedziałbym, bagaż emocjonalny, który ze sobą niosą.
To znaczy zarówno artyści pracując w tych przestrzeniach muszą się do tego odnieść, jak i publiczność, która w te przestrzenie wchodzi, jest zaproszona do tego, żeby odkrywać je w sposób nowy, nietypowy dla siebie.
Też zaczyna odbierać pewne bodźce, nie od razu racjonalnie, ale najpierw w sposób, powiedziałbym, doznaniowy.
Czyli mówimy bardziej o doświadczaniu sztuki niż o rozumieniu sztuki przede wszystkim.
Czyli tak, chyba jak można najpiękniej. Skupiłam się na miejscach, na pytania o miejsca. Myślę, że to jest dobry moment, żeby zapytać o artystów.
No bo też pojawiają się artyści, którzy operują w bardzo różnych dziedzinach, w bardzo różnych mediach.
Też artyści z różnych krajów, bo to jest towarzystwo międzynarodowe chyba najbardziej rozpoznawalną postacią, co być może niedługo się zmieni. Jest Bjork.
Wędrujący festiwal ma faktycznie takie założenie, że ta wędrówka odbywa się nie tylko pomiędzy miastami, czy pomiędzy miejscami w danych miastach i nie tylko pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki, ale również pomiędzy różnymi grupami artystów.
Z jednej strony artystami lokalnymi, z drugiej strony artystami ogólnopolskimi, ale także artystami międzynarodowymi.
W tym roku udało nam się zebrać 90 osób z różnych miejsc na świecie.
Festiwal otworzy instalacja Bjork, audiowizualna wystawa, która składa się z trzech instalacji.
Jedna z nich powstała we współpracy Bjork z Natalią Kleszczewską, polską malarką, która tworzy i żyje pomiędzy Katowicami a Krakowem.
Bjork dla mnie jest poniekąd artystką, która odzwierciedla ambicje, które ja mam wobec wędrującego festiwalu.
To znaczy to jest artystka, która od wielu dekad konsekwentnie wędruje pomiędzy popem a awangardą i zawsze jest na czele pelotonu innowacji, zarówno artystycznej, jak i technologicznej.
I zawsze zadaje pytanie, co jest tam jeszcze dalej. To znaczy cały czas tworzy w wędrówce.
Ten jej najnowszy projekt, wystawa Echolalia, powstaje również w wędrujący sposób.
To znaczy pomysł jest taki, że ta wystawa, która narodziła się w Reykjaviku, będzie rozbudowywana w trakcie wędrówki przez kolejne europejskie metropolie.
Bielsko-Biała jest pierwszym przystankiem po Reykjaviku, więc sytuacja bardzo wyjątkowa.
I myślę, że Bjork tutaj odzwierciedla pewną ambicję festiwalu, która jest również rezonowana w osobowościach innych artystek i artystów zaproszonych do tego festiwalu.
Rozmawialiśmy o marzeniach, rozmawialiśmy o sztuce, o zmianie własnych przyzwyczajeń.
I może też warto powiedzieć o snach. One się pojawią bardziej niż sen.
Co więcej, wyjątkowa konfiguracja, te sny zostaną zdeponowane w banku.
Bank Snów to tytuł projektu z muzyką Hani i Kuby de Reyów.
Projektu, który odbędzie się w modernistycznych przestrzeniach Banku Gospodarstwa Krajowego.
Czyli w przestrzeni, w której kiedyś obracano gotówką, kiedyś obracano wymiernymi wartościami finansowymi.
My będziemy obracali snami. To znaczy Hani i Kuba komponują dziesięciogodzinny koncert.
Jest koncert, który zaczyna się o 22 jednego dnia i kończy o 8 rano drugiego dnia, w którym publiczność jest zaproszona do zaśnięcia i do śnienia.
Ta muzyka jest skomponowana w taki sposób, żeby inspirowała kolejne fazy snu.
Współpracowała z nami lokalna ekspertka w sprawach snów, śnienia i czytania snów, Kinga Kościak,
która o poranku przy kawie będzie odczytywała znaczenia tych snów.
Myśląc o wędrującym festiwalu, myśląc o idei wędrówki, musieliśmy pomyśleć o snach.
Myślę, że sny są bardzo często najbardziej aktywnym i najbardziej wędrującym elementem naszego życia.
To na koniec wrócę, a mam nadzieję domknę motyw tej wędrówki.
Czy Pana zdaniem wędrówka to w ogóle jest motyw czy kierunek,
bez którego właściwie trudno sobie wyobrazić współczesną sztukę?
Ja myślę poniekąd, że wędrówka ma wiele wspólnego ze sztuką,
dlatego że obydwie idee, obydwa koncepcje zakładają ciekawość.
To znaczy sztuka nie może powstawać bez ciekawości nieznanego,
a dobra wędrówka jest zwykle wędrówką, która ma też ten aspekt odkrywania czegoś, co jeszcze nieznane.
Myślę, że sztuka też jest dziedziną, która adresuje wiele zmysłów
i rezonuje z różnymi odczuciami w naszym systemie.
Mówię tutaj nie tylko o ciele, o naszym umyśle, ale również o naszej duchowości.
Tak samo z wędrówką.
To jest coś, co angażuje całe nasze ciało, ale również nasze myśli i nasze, że tak powiem, ducha.
Wędrujący festiwal jest ważnym wydarzeniem także dla zaproszonych artystów,
co potwierdziła malarka Natalia Kleszczewska.
Razem z Bjork przygotowała audiowizualną realizację Rozkwit Wrażliwości,
którą będzie można zobaczyć podczas festiwalu.
Bjork nie schodzi z ust wszystkich osób, które interesują się kulturą, sztuką w Polsce,
tym razem nie tylko miłośników jej muzyki.
Jak to jest tworzyć z nią razem wystawę?
Myślę, że jest to dość magiczne doświadczenie i pewne spełnienie marzeń,
ponieważ Bjork zawsze była dla mnie wielką inspiracją,
a nasza współpraca przybiegła dość naturalnie i od razu złapałyśmy ze sobą bardzo bliźniacze wyobrażenia na temat tego,
jak to ma wyglądać i czego poszukujemy w sztuce, w muzyce i w tej interdyscyplinarności, którą jest ta wystawa.
Oprócz trzech projektów, które widzieliśmy w Reykjaviku,
dodatkowo będzie można zobaczyć proces powstawania Nerv Blum,
czyli oryginalne prace, które stworzyłam na przestrzeni współpracy z Bjork.
Myślę, że będzie to zestaw doświadczeń, trochę retrospektywy,
ponieważ są tam dwa projekty pochodzące z przyszłości, które artystka Bjork realizowała wcześniej.
No i ten trzeci odcinek Nerv Blum jest taką propozycją czegoś nowego i nowego rozdziału i w jej sztuce i w mojej również.
Pamiętasz, jak ta współpraca się rozpoczęła, bo zazwyczaj ta droga od momentu,
kiedy pojawia się wizja, pomysł, marzenie do realizacji także jest bardzo ciekawa.
Była to dla mnie duża niespodzianka, ponieważ wszystko zadziało się za sprawą po prostu internetu.
Bjork do mnie po prostu napisała na Instagramie, że szuka kogoś do realizacji projektów muzeum w Reykjaviku
i że jest zafascynowana moim malarstwem. I tak to się zaczęło.
Mówisz o tym z dużą skromnością i spokojem, tak jakby wiadomość od Bjork co drugi dzień każdy z nas znajdował w swojej skrzynce.
Teraz o tym tak mówię, ale oczywiście, gdy tylko się dowiedziałam, było to dla mnie bardzo surrealistyczne doświadczenie
i oczywiście na początku wydawało się nierealne.
Jednak po dłuższym kontakcie i paru spotkaniach, paru telefonach i wyjazdach,
no rzeczywiście to się zmaterializowało i tak rozpoczęła się nasza wspólna przygoda.
Nerv Blum z zasady jako piosenka jest też w pewnym sensie balladą o miłości, o czułości i o fuzji jednego z drugim,
ale również w tym projekcie staramy się łączyć ze sobą te pewne binarności, czyli to co naturalne, to z czymś technologicznym i odrealnionym.
Coś obce z czymś przyjaznym i coś surowe z czymś bliskim.
Ten aspekt wędrówki festiwalu jest bardzo trawny, ponieważ uważam, że zarówno praca artystyczna,
jak i sama sztuka i twórczość jest pewnego rodzaju wędrówką, czyli jest to bardzo naturalny taki symbol nie tylko bycia artystą,
ale też eksplorowania sztuki w samej sobie, ponieważ nie ma na ani początku, ani końca i jest po prostu procesem.
Wydaje mi się, że w przededniu tak ważnego, dużego wydarzenia nie ma po prostu czasu na to, żeby wybiegać w przyszłość,
ale może jest inaczej, może masz już w głowie pomysły na kolejne działania, na kolejne współprace,
no bo okazało się, że wszystko jest możliwe.
Dzięki temu projektowi na pewno rozwinęłam skrzydła.
Była to tak naturalna współpraca, że po prostu zrobiłam to, co zawsze chciałam zrobić, bez żadnych hamulców.
Nie myślę za bardzo w przyszłość.
Jestem dość zajęta, co jest dobre i staram się po prostu dalej knąć tą śnieżną kulę do przodu.
I sama eksplorować, co z tej sztuki mojej wyjdzie.
Wędrujący festiwal jest częścią projektu Polskie Stolice Kultury 2026-28,
czyli ogólnopolskiego programu realizowanego przez Narodowe Centrum Kultury
z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
O tym, jak organizuje się takie wydarzenia, mówiła Katarzyna Sztarbała z Narodowego Centrum Kultury.
Ogromne przedsięwzięcie, kilkudziesięciu artystów, niemal 20 wydarzeń, 3 dni, wszystko bezpłatne.
Pierwsza edycja wędrującego festiwalu w tym roku w Bielsko-Białej, to wszystko a propos Polskiej Stolicy Kultury.
Ja zachwycam się różnymi zaplanowanymi artystycznymi wydarzeniami,
ale w tyle głowy mam taką myśl, że zorganizowanie, wyprodukowanie, spięcie tych wszystkich sznureczków
to musiało być jakieś ogromne przedsięwzięcie.
Zgadzam się właśnie, myślę sobie o tej pajęczynie współprac, bo to nie jest projekt tylko Narodowego Centrum Kultury.
Organizujemy to wspólnie z Bielskim Centrum Kultury im. Mariko Terwskiej,
który jest naszym trochę producentem wykonawczym.
Natomiast całe Bielsko jest zaangażowane w program całoroczny Polski Stolicy Kultury,
więc my jeszcze tam z tym naszym wędrującym festiwalem, który realizujemy,
upleciliśmy wspaniały zespół produkcyjno-wykonawczy.
Jest to niesamowite, jak energia w ogóle jest w tym mieście i w tych osobach, które tam mieszkają i pracują.
Niesamowity profesjonalizm i to jest tym fundamentem, który pozwala na zbudowanie festiwalu
de facto właściwie w pół roku, bo to był zwariowany proces.
Natomiast zapraszając Krystianę Ladę jako kuratora artystycznego festiwalu wiedziałam,
co osobą reprezentuję, jeśli chodzi o współpracę, o nadawanie jakby tonu tym relacjom międzyludzkim,
że dla mnie również jest bardzo ważne, że robimy super rzecz, ale żebyśmy ją robili wspaniałymi osobami
bez uszczerbku na zdrowiu, co czasem się wydarza przy dużych wydarzeniach.
Natomiast bardzo ważne jest to, jak z jaką jakością i współpracą i zaangażowaniem się spotykamy w Bielsku, Białej.
Jest to niesamowite.
To chyba potwierdza takie wrażenie, że kulturę nie da się ograniczyć ani granicami administracyjnymi, ani żadnymi innymi.
Jeżeli chce się gdzieś zrobić coś pięknego, to znajduje się ludzi, którzy chcą i mogą w tym towarzyszyć.
Zdecydowanie. I tu właśnie wykraczając poza te granice, mamy wspaniałą współpracę właśnie dzięki dofinansowaniu
z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
Mamy współpracę z partnerami z Norwegii.
Dzięki nim też dotarliśmy do wspaniałych artystów i artystek z tamtych rejonów,
żeby właśnie zaprosić, wymienić się, porozmawiać o tym, jak oni widzą sztukę,
ten temat dialogu kultury z naturą.
Tu jeszcze ta pańczyna współpracy zahacza o tą Norwegię i Północ.
Jest to fascynujące.
No i oczywiście islandzka artystka, która również tą współpracę i pańczynę współpracę organizacyjną rozszerza jeszcze o Islandię.
Naprawdę wspaniały zespół międzynarodowy, lokalny, wspaniałych profesjonalistów, profesjonalistek.
Jestem z nas mega dumna.
I jestem ciekawa, jak to wyjdzie w Bielsku Białej już.
Też jestem bardzo ciekawa, zwłaszcza jak na ofertę festiwalową zareagują Bielszczanie.
Czy do Ciebie dotarły już być może jakieś pierwsze sygnały?
Jestem również ciekawa.
Robimy ten festiwal też trochę dla Bielszczan, trochę, bardzo.
Więc jest to coś innego, z czym mogą się spotkać może na co dzień.
Będziemy im pokazywać znane im miejsca, z których mają osobiste historie.
Każdy ma historię z tamem handlowym Klimczok, że tam kupował swój pierwszy garnitor na Komunie.
Albo były tam pierwsze mechaniczne schody.
I to są ich miejsca, a my tam będziemy wchodzić z nietypowymi propozycjami.
Więc jestem bardzo ciekawa odbioru i tych rozmów, które mam nadzieję się spontanicznie wydarzą.
A mnie nie pozostaje nic innego, jak zaprosić Was do udziału w Wędrującym Festiwalu,
Japonia, Austria, Niemcy czy Wielka Brytania – to tylko niektóre z miejsc, z których po latach starań powróciły do Polski utracone dzieła sztuki. O żmudnych procesach restytucji, niezwykłych historiach zaginionych obiektów oraz jubileuszowej, dziesiątej odsłonie cyklu „Utracone / Odzyskane” w nowym odcinku Audycji Kulturalnych opowiada Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz z Galerii Kordegarda. Czytaj dalej o „Utracone/ Odzyskane” – przedstawienia kobiet
Wystawa, którą można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Krakowie, opowiada o dorobku instytucji, która do tej pory była traktowana jako fragment trudnej pamięci o czasach PRL. Ekspozycja podkreśla wartość dziedzictwa Cepelii jako ważnego ośrodka polskiego designu, kształtującego tak różne jego dziedziny jak meblarstwo, tkanina, moda czy architektura wnętrz. Centrala Przemysłu… Czytaj dalej o Obywatelka Cepelia
Ekspozycja przygotowana z okazji Roku Jerzego Giedroycia, po raz pierwszy z perspektywy muzykologicznej naświetla relacje łączące twórcę Instytutu Literackiego w Maisons-Laffitte z wybitnymi kompozytorami, pianistami oraz krytykami muzycznymi XX wieku. Wystawa udowadnia, że sprawy muzyczne stanowiły istotny element geopolitycznej i estetycznej diagnozy stawianej przez środowisko „Kultury”. Przekonuje, że twórczość… Czytaj dalej o „Muzycy w kręgu paryskiej »Kultury«”
Już nie białe ściany galerii, a przestrzenie usługowe, niszczejące, postindustrialne – coraz częściej to w nich prezentowane są wystawy sztuki. Dlaczego biją rekordy popularności i czego szukają na nich widzowie, którzy czekają na bilety w długich kolejkach? Pop-up to rozwiązanie stosowane w marketingu i reklamie, które doskonale przyjęło się w… Czytaj dalej o Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
