00:01
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
00:05
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
00:12
Jeszcze zanim włączyłam mikrofon, rozmawiałam z gościem dzisiejszego spotkania o tym,
00:16
że dzisiejszy temat jest dla mnie taki bardzo i majstatyczny, i monumentalny.
00:21
Po prostu zdaję sobie sprawę z jego wagi i znaczenia.
00:24
No bo niecodziennie zdarza się, że w Polsce pojawia się pierwsze tłumaczenie bardzo istotnej teorii z zakresu socjologii sztuki.
00:34
Co więcej, dzieje się to w takim czasie jubileuszowym, po 25 lat, teraz już z małym okładem od pierwszego wydania
00:41
i dwa lata po śmierci autora. Autora, czyli Howarda Beckera, znanego socjologa.
00:47
Książka, o której mówię, to są światy sztuki.
00:49
Mam nadzieję, że podróż po odkrywaniu tej teorii odbędziemy wspólnie,
00:53
a przewodnikiem będzie dzisiaj tłumacz, osoba, dzięki której ta pozycja może trafić na półki.
00:59
Doktor Paweł Tomanek, socjolog, antropolog i tłumacz związany z Uniwersytetem Warszawskim.
01:05
Witam w audycjach kulturalnych.
01:06
Dzień dobry Państwu i dziękuję za zaproszenie.
01:08
Mam nadzieję, że zaraz zgodzi się Pan powiedzieć więcej o procesie tłumaczenia tej książki.
01:13
Zresztą, tak jak już Pan powiedział mi przed nagraniem, to nie jest Pana pierwsze spotkanie z Beckerem,
01:18
bo to jest trzecia książka, którą Pan przetłumaczył.
01:21
Ale żeby zrozumieć dodatkową zawiłość procesu tłumaczenia tej książki w kontekście teorii,
01:27
warto chyba powiedzieć więcej o teorii, która wydaje mi się też w tej chwili bardzo ważna,
01:31
bo bardzo wiele osób zwraca uwagę na to, że dzieło sztuki nie jest tylko efektem pracy samego autora,
01:38
że ten autor nie istnieje w próżni, że istnieje bardzo wiele osób,
01:42
które wspierają go w twórczym procesie, dostarczając chociażby narzędzi,
01:46
no i że one tworzą właśnie te konstelacje świata sztuki.
01:50
Trochę się nawet rumienię, że tak bardzo uprościłam tę teorię,
01:52
ale jakiś wstęp musiałam zrobić.
01:54
Nie tak bardzo wcale i odnosząc się do tego, co Pani powiedziała na samym początku,
01:59
właściwie clou teorii Beckera i to, co w niej jest najciekawsze,
02:04
to jest właśnie to, że ona próbuje odmonumentalnić i odmajestetycznić sztukę.
02:08
Sztuka ludziom spoza świata sztuki bardzo często wydaje się właśnie czymś takim
02:14
wyniesionym ponad zwykłą rzeczywistość, prawda, bo obcujemy z końcowymi rezultatami,
02:18
czyli obcujemy z powieściami, obcujemy z obrazami, z przedstawieniami teatralnymi i tak dalej
02:24
i to nam się wydaje czymś z innego świata właśnie,
02:28
ale to wszystko jest zakorzenione w normalnym, codziennym świecie
02:32
krzątaniny ludzi, którzy przy tym pracują, prawda,
02:35
i Becker sam zresztą pisze na początku, że jego książka to właściwie
02:38
jest nie tyle socjologa sztuki, ile socjologia pracy odniesiona do dziedziny sztuki,
02:43
że on chce pokazać, jakie warunki muszą być spełnione,
02:47
żeby coś takiego jak dzieło sztuki w ogóle mogło powstać,
02:50
że indywidualny geniusz to jest ułamek najczęściej tego, co jest potrzebne,
02:55
a cała reszta to jest masa rzeczy, o których my na co dzień nie myślimy,
03:00
od materiałów przez różnego rodzaju funkcje techniczne,
03:05
potrzebne zwłaszcza w takich dziedzinach jak teatr, opera, muzyka wykonywana na żywo i tak dalej,
03:11
aż po kanały dystrybucji, bez których sztuka może powstawać oczywiście,
03:15
są osoby, które tworzą dla siebie albo śpiewają Bogu a muzą,
03:19
ale sednem sztuki też dla twórców jest to, żeby ona dotarła do jakiegoś grona odbiorców,
03:25
a to się może udać tylko wtedy, kiedy istnieje jakiś kanał dystrybucji,
03:30
za pomocą którego oni są w stanie dotrzeć,
03:33
więc to wszystko to jest właśnie świat sztuki,
03:36
czyli taka sieć współpracy, w której każda pozycja jest w jakiś sposób konieczna,
03:43
co nie znaczy, że dzieła sztuki nie mogą powstawać poza światami sztuki,
03:47
to jest też bardzo ciekawa obserwacja Beckera,
03:50
że my za sztukę uznajemy to, co widzimy w galeriach,
03:53
czytamy w publikacjach wydanych przez wydawnictwa i tak dalej,
03:57
ale jest cała szersza dziedzina twórczości,
04:00
która często nie uchodzi za sztukę,
04:01
bo na przykład nie ma tego całego aparatu,
04:05
który sztuce zwykle towarzyszy.
04:06
Nie ma tego aparatu instytucji, krytyków i tak dalej.
04:10
Wracając jeszcze raz do samego początku,
04:13
to jest w pewien sposób monumentalna koncepcja,
04:15
bo Becker był niesamowitym erudytą,
04:17
sam był w ogóle artystą, był jazzmanem.
04:20
Swoboda, z jaką przywołuję przykłady z różnych dziedzin sztuki,
04:23
imponuje, ale z drugiej strony Becker sam zrobił wszystko,
04:27
żeby wyrobić u czytelników poczucie,
04:31
że sztuka nie jest czymś właśnie monumentalnym w tym sensie,
04:34
że nie stoi na piedestale, który się wznosi ponad naszymi głowami,
04:38
tylko stopami stoi na ziemi po prostu.
04:40
I bez pokazania, gdzie te stopy dokładnie stoją,
04:43
tak naprawdę nie jesteśmy w stanie zrozumieć, jak sztuka powstaje.
04:45
Bardzo cieszę się, że wspomniał Pan o tym,
04:48
że Becker także był artystą.
04:51
Wydaje mi się, że to jest bardzo ważny wątek w jego biografii,
04:53
zwłaszcza w kontekście światów sztuki,
04:55
dlatego, że on, mimo że grał na pianinie właściwie przez całe życie
04:59
w bardzo różnych miejscach, barach, klubach, klubach nocnych,
05:03
powiedziałabym, bardzo opieszale mówił o tej swojej muzycznej karierze,
05:07
mówiąc, że jest muzykiem sobotniej nocy,
05:09
czy też muzykiem grającym do kotleta,
05:11
stawiając się dokładnie na drugim biegunie rozmów
05:14
o twórcach, artystach, mistrzach.
05:17
To był chyba jeden z przejawów egalitaryzmu
05:20
w myśleniu o sztuce w ogóle.
05:21
Tak, no, czy on naprawdę grał do kotleta w pewnym sensie,
05:25
czy do kieliszka, bo te bary i kluby nocne
05:27
to były takie podejrzane spelony chicagowskie.
05:30
On zresztą zaczął grać już jako nastolatek,
05:33
bo wtedy się otworzyła podczas II wojny światowej
05:36
szansa dla takich młodszych muzyków.
05:38
Starsi pojechali często na wojnę
05:41
i on do końca życia mówił, że to doświadczenie
05:44
go uformowało też socjologicznie.
05:48
To znaczy, że on wtedy właśnie sobie zdał sprawę z tego,
05:51
jak bardzo ważną rolę odgrywa współpraca między ludźmi,
05:56
kiedy nikt drugiej osoby nie musi pytać,
05:58
ani z nią uzgadniać, co robimy,
06:00
bo wszyscy się posługują tymi samymi konwencjami,
06:03
tymi samymi domysłami, co teraz jest najbardziej prawdopodobne.
06:07
I Becker powiedział, że właściwie społeczeństwo
06:09
jest jak improwizacja jazzowa trochę.
06:11
To znaczy, my na co dzień wchodzimy ze sobą
06:14
w różnego rodzaju kontakty
06:15
i bardzo rzadko wprost pytamy ludzi,
06:18
co teraz powinniśmy zrobić,
06:20
jakim sposobem i tak dalej,
06:22
bo wszyscy patrzymy na innych
06:24
i domyślamy się, co oni myślą,
06:27
że my myślimy i co teraz wszyscy jako grupa,
06:30
czy we dwoje najprawdopodobniej zrobimy.
06:34
I improwizacje jazzowe według Beckera tak dokładnie działają,
06:36
czyli każdy wie, co jest podstawą,
06:39
co jest domyślnym tematem
06:41
i każdy wie, w jakich granicach może sobie improwizować
06:44
na kanwie tego tematu.
06:46
I tak samo żyjemy w społeczeństwie w ogóle,
06:48
to nie dotyczy tylko sztuki.
06:50
Najczęściej gdzieś z tyłu głowy mamy jakąś konwencję,
06:53
jakiś scenariusz postępowania w danej sytuacji.
06:55
Wiemy, że wszyscy mają dokładnie ten sam scenariusz
06:58
i dzięki temu nasza współpraca przebiega gładko.
07:00
I Becker pokazywał, że bez konwencji,
07:02
już ściśle rozumianych jako element sztuki,
07:07
sztuka by nie mogła powstawać
07:09
albo powstawałaby czysto idiosynkratyczna sztuka,
07:12
której prawie nikt by nie mógł zrozumieć,
07:15
dlatego że konwencja to jest to,
07:17
co umożliwia współpracę.
07:19
Przykład, który on podaje najprostszy,
07:21
też z dziedziny muzyki,
07:23
gdybyśmy byli zupełnymi innowatorami,
07:26
którzy chcieliby komponować muzykę,
07:29
ale nie respektowaliby konwencji,
07:31
takie jak na przykład skala chromatyczna,
07:32
czyli ten rodzaj skali tonalnej,
07:35
który jest podstawą całej zachodniej muzyki,
07:39
to oczywiście, że możemy taką muzykę skomponować
07:41
i istnieje taka muzyka,
07:44
tylko żeby ją wykonywać na żywo,
07:46
trzeba wyszkolić sobie zupełnie nowe grono muzyków,
07:50
bo nikt nie jest przyzwyczajony do takiej muzyki.
07:52
Trzeba czasem skonstruować zupełnie nowe instrumenty,
07:55
które są w stanie wydobywać tony,
07:57
których na przykład Pienino z siebie nie wydobędzie,
07:59
bo ono jest dostosowane do skali chromatycznej.
08:01
I to wszystko to jest konwencja, prawda?
08:04
Czyli skala chromatyczna to jest
08:06
pewna umowa między ludźmi,
08:08
że będziemy grać muzykę
08:09
opartą o takie i takie tony.
08:11
I ona jest nie tylko osadzona w głowach ludzi,
08:14
ale jeszcze wbudowana w dodatku w całą infrastrukturę,
08:17
instrumenty i tak dalej, i tak dalej.
08:18
Jedną z wartości tego, co Becker pisze,
08:21
jest pokazanie, jak głęboko konwencja sięga.
08:23
Że nawet najbardziej innowacyjni artyści,
08:26
ci, których uważamy za geniuszy,
08:28
zazwyczaj nie są aż tak innowacyjni,
08:30
żeby całkowicie zerwać z konwencją,
08:32
bo ceną za to byłoby po prostu całkowite
08:35
wyobcowanie się ze świata sztuki
08:37
czy ze społeczeństwa w ogóle.
08:38
Więc tacy niezrozumialni geniuszy są,
08:41
ale bardzo rzadko ich uznajemy
08:44
za te naprawdę wzorcowe postaci,
08:47
bo oni sobie zawsze istnieją gdzieś tam obok,
08:49
poza światem sztuki, który musi
08:52
w jakiś sposób odnaleźć w twórczości kogoś nowego
08:56
ślady tego, co już wszyscy wiedzą,
08:58
tego, co już wszyscy rozumieją.
09:05
To jest klasyczny przykład Mozarta.
09:07
W wywiadzie, którego udzielił Becker,
09:09
który jest przedrukowany w książce,
09:10
o której dzisiaj rozmawiamy,
09:11
on wspomina, że pytanie o Mozarta
09:14
pojawiało się jako taki szachmat.
09:15
Pytanie, które miało go wytrącić z równowagi
09:18
i obrócić w puchtę jego teorie.
09:20
Natomiast tłumaczenie, które pan przed chwilą przywołał,
09:22
pozycję Mozarta w tej Układance Światów Sztuki
09:25
bardzo dobrze wyjaśniało.
09:26
Natomiast będąc jeszcze przy konwencji,
09:28
chciałam zapytać o to,
09:30
czy teoria Beckera odnosi temat konwencji
09:32
do odbiorców sztuki.
09:33
Czytając, starając się zrozumieć,
09:35
podążać za jego teorią,
09:37
miałam wrażenie, że z kolei konwencja,
09:39
czy bycie konwencji,
09:40
czy nadmierne przywiązanie do konwencji
09:42
nam, jako odbiorcom sztuki,
09:45
Właściwie odbiera tym artystom,
09:47
którzy być może nie mieszczą się w konwencji,
09:49
i z którą są związani odbiorcy.
09:50
My stosujemy konwencję
09:53
nie tylko do interpretacji dzieł sztuki,
09:56
bo to jest jedno z zastosowań, prawda?
09:58
Czyli kiedy oglądam film,
10:01
i to jest film zwłaszcza gatunkowy,
10:05
kiedy go sobie już osadzę w jakiejś konwencji,
10:07
to zupełnie inaczej go oglądam,
10:09
niż gdybym nie wiedział w ogóle, co to jest.
10:10
Kiedy oglądam film z jakiejś innej kultury
10:13
i nie wiem, jakie tam są konwencje,
10:14
to bardzo często ten film się wydaje po prostu dziwny.
10:16
Więc to jest pewnego rodzaju przeszkoda,
10:19
ale to jest jednocześnie niezbędny wymóg
10:23
funkcjonowania sztuki
10:23
i obcowania ze sztuką, prawda?
10:25
Bo gdyby coś było zupełnie poza konwencją,
10:27
to my nie bilibyśmy, jak się do tego dobrać.
10:30
Taka idea zupełnie niezapośredniczonego
10:32
obcowania ze sztuką,
10:33
gdzie ja po prostu otwieram serce
10:35
i płynie do tego serca
10:37
strumień czystych wrażeń,
10:39
które nie są przefiltrowane przez nic,
10:41
to jest coś, co brzmi pięknie,
10:43
ale według Beckera to jest praktycznie niemożliwe.
10:47
Oprócz tego konwencja dotyczy też
10:48
takich bardzo przyziemnych rzeczy,
10:50
ze strony odbiorców oczywiście.
10:52
Becker pokazuje, że my idąc,
10:54
dajmy na to do filharmonii,
10:56
stosujemy konwencję nie tylko do odbioru
10:59
ale też do organizacji naszego czasu
11:04
To znaczy my w ramach konwencji
11:06
wiemy, ile na przykład taki standardowy
11:08
koncert będzie trwał.
11:09
Instytucje, wiedząc jaka jest konwencja,
11:12
robią koncerty o długości tam powiedzmy
11:14
około dwóch godzin, prawda?
11:15
Nie zrobią koncertu półgodzinnego,
11:18
ani nie zrobią koncertu pięciogodzinnego.
11:20
Konwencja też określa sposób zachowania się
11:23
czyli na przykład ta konwencja,
11:25
która dyktuje, żeby w teatrze
11:27
nie wchodzić w interakcję
11:28
z tym, co się dzieje na scenie,
11:30
że widzowie, że jest ta czwarta ściana
11:33
i widzowie to oglądają,
11:35
oczywiście ona jest łamana,
11:36
czyli są awangardowe spektakle,
11:38
gdzie aktorzy wchodzą w interakcję
11:40
z publicznością i tak dalej,
11:41
ale to jest właśnie dlatego awangardowe,
11:43
że wcześniej ustaliła się konwencja,
11:44
która mówi, publiczność siedzi i ogląda,
11:48
nie reaguje żywiołowo,
11:49
nie reaguje emocjonalnie aż do końca.
11:51
Tak samo na przykład w filharmonii
11:53
Mamy w skupieniu, w ciszy wysłuchać.
11:55
Jeżeli kaszleć, to w przerwach.
11:57
Był teraz konkurs Chopinowski
11:58
i państwo wszyscy na pewno pamiętacie,
12:01
ci, którzy śledzili,
12:02
jak między wykonaniami się nagle rozlega ta burza
12:04
i to też jest konwencja.
12:06
Ona dotyczy takich rzeczy bardzo przyziemnych,
12:09
ale żadna z tych rzeczy
12:10
nie jest oczywista sama z siebie.
12:12
Na przykład w operze XIX-wiecznej we Włoszech,
12:16
publiczność bardzo żywiołowo reagowała
12:18
na to, co się działo.
12:21
klaskała podczas spektaklu.
12:22
Czyli wtedy konwencja na przykład
12:23
nie narzucała nam takiego stosunku do sztuki,
12:26
który jest stosunkiem nabożnego śledzenia w ciszy
12:29
tego, co ktoś wykonuje.
12:30
Więc znaczenie konwencji
12:32
to jest po prostu ośmiornisowe znaczenie.
12:34
Ona się rozpełza tak naprawdę
12:36
na wszystkie aspekty tego,
12:38
jak sztuka powstaje
12:39
i jak my potem z tą sztuką
12:41
wchodzimy w kontakt.
12:42
Becker związany był z wieloma krajami,
12:46
Stany Zjednoczone, Brazylia,
12:47
ale także w pewnym momencie Francja,
12:49
więc z Europą, że tak powiem,
12:52
Mimo to beckeryzm w Polsce
12:54
się nie zakorzenił.
12:56
Daleka jest tam od mówienia,
12:57
że on się nie pojawił,
12:58
natomiast zdecydowanie nie są to teorie
13:01
czy prace, które są jakoś bardzo szeroko znane.
13:04
Czy to, że światy sztuki,
13:06
czyli taka, no tak jak użyłam tego słowa
13:09
i robię to z pełną świadomością,
13:10
monumentalna pozycja trafiła na polski rynek.
13:12
Myśli pan, że może to zmienić?
13:14
Myślę, że już zmienia nawet częściowo,
13:16
bo Becker jeszcze przed publikacją
13:18
światów sztuki zaczął trochę być odkurzany
13:22
i wyciągany z względnej nieznajomości,
13:26
względnego zapomnienia u nas.
13:27
To znaczy, ja pamiętam, że podczas moich studiów,
13:31
na przykład 25 lat temu,
13:33
nazwisko Beckera chyba na żadnym kursie się nie pojawiło.
13:36
A potem, kiedy zacząłem już jako pracujący na uczelni socjolog,
13:41
zacząłem czytać, pisać, prawda?
13:44
Wtedy się co jakiś czas napotykałem
13:46
na coraz częstsze odniesienia do Beckera.
13:49
Czyli Becker zaczął właściwie funkcjonować u nas już
13:53
przed tym, jak te jego najbardziej znaczące publikacje się ukazały.
13:57
A pierwsza książka Beckera, która u nas została przetłumaczona,
14:01
to jest książka zaledwie sprzed kilkunastu lat,
14:03
Outsiderzy, taka najbardziej znana książka Beckera w ogóle.
14:06
Zresztą sam Becker trochę podaje powód,
14:09
dla którego jego socjologia może nie być podgust niektórych,
14:14
bo to jest socjologia bardzo mocno trzymająca się ziemi.
14:18
Becker pisze wprost w różnych swoich książkach,
14:20
że on zawsze był nieufny wobec teorii,
14:23
która jest wielką teorią,
14:24
operującą wielkimi pojęciami,
14:27
które słabo się odnoszą do empirii,
14:29
słabo się odnoszą po prostu do takiej rzeczywistości,
14:31
którą wszyscy znamy.
14:32
I że on nigdy nie chciał takiej teorii,
14:34
ani takiej socjologii uprawiać.
14:35
Zawsze chciał tak naprawdę porządkować wiedzę,
14:38
którą ludzie już mają na temat jakichś dziedzin
14:41
i pokazywać, że wszystko, co socjolog jest w stanie opisać,
14:46
już inni ludzie właściwie wiedzą,
14:48
już nawet inni ludzie czasem to pisali.
14:50
A jego przewaga polega tylko na tym,
14:52
że on zbiera to wszystko razem
14:54
i potrafi pokazać, że między tymi fragmentami wiedzy,
14:57
która jest rozproszona w społeczeństwie,
14:59
istnieją jakieś nie do końca oczywiste związki.
15:01
A u nas taka socjologia,
15:04
która nie wchodzi na poziom wysokiej abstrakcyjnej teorii,
15:09
a zwłaszcza socjologia dotycząca kultury,
15:11
pojawiła się stosunkowo niedawno.
15:13
Mam wrażenie, to oczywiście jest moje subiektywne wrażenie,
15:15
że u nas to zamiłowanie do takiej bardzo głębokiej socjologii,
15:19
czyli socjologii, która tworzy zupełnie nowe pojęcia,
15:23
tworzy bardzo abstrakcyjne modele tego,
15:25
jak funkcjonuje społeczeństwo,
15:27
jak funkcjonuje kultura,
15:28
że ona była przez długi czas dużo bardziej popularna,
15:32
niż ta bardziej przyziemna socjologia.
15:34
Teraz mamy coś w rodzaju reakcji,
15:38
czy takiego wychlenia się wahadła w drugą stronę,
15:41
czyli coraz więcej osób zaczyna dostrzegać,
15:43
że w tym, co codzienne,
15:44
w tym, co na przykład nie jest związane tylko z wielką sztuką,
15:48
ale ze sztuką tworzoną przez zwykłych rzemieślników sztuki,
15:51
też jest masa ciekawych rzeczy,
15:53
które można zbadać i można opisać.
15:55
I w tym widzę nadzieję też dla Beckera.
15:57
My zaczynamy trochę inaczej też rozumieć
16:00
i uprawiać socjologię w Polsce,
16:02
i nie tylko w Polsce,
16:03
bo na świecie ten zwrot też jest bardzo widoczny.
16:05
Z tego powodu zgłębianie,
16:06
czy możliwość rozmowy z przedstawicielami różnych nauk,
16:09
czy też dyscypliny,
16:10
jest bardzo ciekawe,
16:11
bo ja nie jestem związana ze światem socjologii,
16:14
w związku z tym trudno jest mi mówić o kierunkach,
16:17
w których ona podąża,
16:18
tymczasem do świadomości tego,
16:20
że trochę się to zmienia,
16:21
myślę, że jest wartościowa,
16:23
ale jestem ciekawa,
16:24
jak w kontekście tego wszystkiego,
16:27
podejścia Beckera do nauki,
16:28
do socjologii i samych światów sztuki,
16:30
jak wyglądał proces tłumaczenia tej książki.
16:34
Zakładam, że nie mówimy tylko o tłumaczeniu
16:36
w znaczeniu biegłości w języku,
16:39
że to jest jednak coś zdecydowanie więcej.
16:41
Tak, Beckera przede wszystkim powiedziałby,
16:43
że sama praca tłumacza,
16:45
to jest kolejny przykład tego,
16:48
pisząc o działaniu zbiorowym.
16:51
Czyli tak samo jak artysta,
16:54
nie robi tego nigdy sam,
16:56
może sam wpaść na koncept,
16:58
ale ten koncept też najczęściej
16:59
jakoś nawiązuje do czegoś,
17:01
co wymyśli już inni.
17:03
A żeby to dzieło zostało urzeczywistnione,
17:06
to musi mieć wydawcę,
17:09
całą masę ludzi wokół niego,
17:10
którzy są takim niezbędnym aparatem,
17:12
dzięki któremu sztuka wychodzi na świat.
17:14
Tak samo tłumaczenie,
17:16
to nie jest praca indywidualna.
17:18
I to na pewno Becker by zrozumiał
17:21
i pochwalił jakby takie postawienie sprawy,
17:24
że tłumacz to jest ktoś,
17:25
kto z jednej strony,
17:27
to jest trochę samotny zawód,
17:29
bo się godzinami obcuje po prostu
17:31
z konkretnym tekstem
17:32
i trzeba wejść w ten tekst głęboko,
17:36
tłumacz taką książkę,
17:38
którą tłumaczę najczęściej,
17:39
podczas całego procesu.
17:41
Ale z drugiej strony tłumaczenie
17:44
co potem redagują inni,
17:47
inni robią korektę,
17:49
ktoś to wydaje, prawda?
17:50
Jest cała masa ludzi,
17:52
którzy pracują wspólnie,
17:55
co my nazywamy tłumaczeniem,
17:58
A oczywiście sam początek tłumaczenia
18:01
to jest też jeszcze kogoś innego praca,
18:04
czyli samego Beckera.
18:05
Czyli Becker napisał książkę,
18:07
ta książka jest czymś,
18:10
to jest zbiór idei,
18:11
który został napisany
18:13
w języku angielskim,
18:15
ale jak sam Becker by powiedział,
18:17
żadne dzieło nie jest nigdy dokończone
18:21
mogą je czytać na nowo,
18:23
a w przypadku tłumaczenia
18:27
będą je na nowo pisać, prawda?
18:29
Oczywiście ja się staram,
18:32
zawsze być wiernym autorom
18:36
ale to jest zawsze coś,
18:38
co chociaż trochę zmienia,
18:41
To w jaki sposób książka istnieje,
18:43
bo książka po polsku
18:44
nie jest nigdy dokładnie tą samą książką,
18:46
co książka po angielsku.
18:48
Dla mnie bardzo ważne,
18:49
jeżeli chodzi o Beckera
18:51
i jego wkład w moje doświadczenia
18:56
jest to, że on w innej książce,
18:59
w książce o pisarstwie naukowym,
19:03
bardzo brutalnie się rozprawia
19:06
jak powinien wyglądać język nauki.
19:09
I to jest największa frajda
19:11
z tłumaczenia Beckera
19:14
że chce się to czytać
19:15
i chce się to tłumaczyć.
19:16
Jest wiele książek,
19:17
które się tłumaczą,
19:18
bardziej z poczucia obowiązku,
19:22
to powinno zostać przetłumaczone,
19:23
ale podczas tłumaczenia
19:28
A tłumaczenie Beckera
19:30
bo Becker starał się pisać tak,
19:32
żeby go mogło zrozumieć
19:33
jak najszersze grono ludzi.
19:35
Czyli to nie jest książka
19:35
przeznaczona tylko dla socjologów
19:39
że nie tylko socjologowie
19:41
Książka, która ma pokazać,
19:43
że socjologia jest w pewnym sensie
19:46
albo prawie dla każdego.
19:48
kto chce w pewien sposób
19:50
spojrzeć na społeczeństwo,
19:53
jest w stanie rozumieć socjologię,
19:55
jeżeli tylko będziemy tę socjologię pisać,
19:58
tak, żeby nie wykluczać potencjalnych czytelników.
20:01
I w tej książce o pisarstwie naukowym
20:04
że uczeni bardzo często ulegają
20:06
takiej pokusie mądrego pisania,
20:10
które często oznacza zawiłe,
20:11
a nawet mętne pisanie, prawda?
20:13
Żeby to brzmiało tak,
20:14
jakby nikt inny nie był w stanie
20:16
Tylko ktoś, kto spędził lata
20:18
na wgryzaniu się w temat,
20:19
zna te wszystkie trudne pojęcia.
20:21
A Becker próbował od tego
20:23
jak najdalej uciekać.
20:24
Próbował pisać tak,
20:25
żeby używać pojęć naukowych
20:27
tylko tam, gdzie to naprawdę
20:28
jest potrzebne i uzasadnione.
20:30
I ja, przetłumaczywszy tę książkę,
20:33
nie z światy sztuki,
20:34
tylko książkę sztuka pisarstwa naukowego,
20:37
zacząłem zupełnie inaczej też myśleć
20:39
o swoim własnym pisarstwie,
20:40
o tym, jak tłumaczyć i tak dalej.
20:42
Więc Beckerowi zawdzięczam wiele.
20:45
Zarówno jako komuś,
20:48
swoimi książkami wspaniałymi,
20:49
jak i tym, że on pozwala inaczej
20:52
pomyśleć i o rzeczach,
20:55
ale też o tym, jak pisać.
20:57
No myślę, że to, co Pan powiedział na końcu,
20:59
po pierwsze jest świetną puentą
21:02
ale także świetnym podsumowaniem
21:04
co o teoriach Beckera
21:06
powiedział Pan wcześniej.
21:07
Nawet to, że na koniec
21:10
zwrócił Pan uwagę na tę współpracę
21:14
międzypokoleniową, międzyczasową,
21:15
że to tłumaczenie powstało
21:18
i dzięki Pana pracy.
21:19
Tym bardziej zachęcam wszystkich
21:20
do tego, żeby po światy sztuki
21:23
Pierwsze polskie tłumaczenie
21:24
ukazało się niedawno nakładem
21:26
Narodowego Centrum Kultury.
21:28
Pojawiło się dlatego,
21:30
że książkę Howarda S. Beckera
21:32
przetłumaczył dr Paweł Tomanek,
21:34
socjolog, antropolog
21:36
z Uniwersytetem Warszawskim,
21:38
który także dzisiaj był
21:39
Waszym i moim gościem.
21:40
Bardzo Panu dziękuję
21:42
Ja również dziękuję za rozmowę.
21:44
Państwu dziękuję za uwagę.