Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Edukacja „Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Aleksandra Galant 19 maja 2026
„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera.

„Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego talentu.

Podstawą książki są publikowane na przestrzeni lat artykuły, w których autor charakteryzuje kolejne składowe teorii, takie jak konwencja czy etykietowanie. Becker zwraca też uwagę na niedokończoność dzieła sztuki, które żyje i zmienia się tak długo, jak jest interpretowane.

Rozmowa z tłumaczem książki, dr. Pawłem Tomankiem, socjologiem, antropologiem i tłumaczem książek związanym z Uniwersytetem Warszawskim, pozwala dowiedzieć się więcej na temat procesu tłumaczenia, który także wpisuje się w teorię światów sztuki.

Książkę wydało Narodowe Centrum Kultury.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jeszcze zanim włączyłam mikrofon, rozmawiałam z gościem dzisiejszego spotkania o tym,
że dzisiejszy temat jest dla mnie taki bardzo i majstatyczny, i monumentalny.
Po prostu zdaję sobie sprawę z jego wagi i znaczenia.
No bo niecodziennie zdarza się, że w Polsce pojawia się pierwsze tłumaczenie bardzo istotnej teorii z zakresu socjologii sztuki.
Co więcej, dzieje się to w takim czasie jubileuszowym, po 25 lat, teraz już z małym okładem od pierwszego wydania
i dwa lata po śmierci autora. Autora, czyli Howarda Beckera, znanego socjologa.
Książka, o której mówię, to są światy sztuki.
Mam nadzieję, że podróż po odkrywaniu tej teorii odbędziemy wspólnie,
a przewodnikiem będzie dzisiaj tłumacz, osoba, dzięki której ta pozycja może trafić na półki.
Doktor Paweł Tomanek, socjolog, antropolog i tłumacz związany z Uniwersytetem Warszawskim.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry Państwu i dziękuję za zaproszenie.
Mam nadzieję, że zaraz zgodzi się Pan powiedzieć więcej o procesie tłumaczenia tej książki.
Zresztą, tak jak już Pan powiedział mi przed nagraniem, to nie jest Pana pierwsze spotkanie z Beckerem,
bo to jest trzecia książka, którą Pan przetłumaczył.
Ale żeby zrozumieć dodatkową zawiłość procesu tłumaczenia tej książki w kontekście teorii,
warto chyba powiedzieć więcej o teorii, która wydaje mi się też w tej chwili bardzo ważna,
bo bardzo wiele osób zwraca uwagę na to, że dzieło sztuki nie jest tylko efektem pracy samego autora,
że ten autor nie istnieje w próżni, że istnieje bardzo wiele osób,
które wspierają go w twórczym procesie, dostarczając chociażby narzędzi,
no i że one tworzą właśnie te konstelacje świata sztuki.
Trochę się nawet rumienię, że tak bardzo uprościłam tę teorię,
ale jakiś wstęp musiałam zrobić.
Nie tak bardzo wcale i odnosząc się do tego, co Pani powiedziała na samym początku,
właściwie clou teorii Beckera i to, co w niej jest najciekawsze,
to jest właśnie to, że ona próbuje odmonumentalnić i odmajestetycznić sztukę.
Sztuka ludziom spoza świata sztuki bardzo często wydaje się właśnie czymś takim
wyniesionym ponad zwykłą rzeczywistość, prawda, bo obcujemy z końcowymi rezultatami,
czyli obcujemy z powieściami, obcujemy z obrazami, z przedstawieniami teatralnymi i tak dalej
i to nam się wydaje czymś z innego świata właśnie,
ale to wszystko jest zakorzenione w normalnym, codziennym świecie
krzątaniny ludzi, którzy przy tym pracują, prawda,
i Becker sam zresztą pisze na początku, że jego książka to właściwie
jest nie tyle socjologa sztuki, ile socjologia pracy odniesiona do dziedziny sztuki,
że on chce pokazać, jakie warunki muszą być spełnione,
żeby coś takiego jak dzieło sztuki w ogóle mogło powstać,
że indywidualny geniusz to jest ułamek najczęściej tego, co jest potrzebne,
a cała reszta to jest masa rzeczy, o których my na co dzień nie myślimy,
od materiałów przez różnego rodzaju funkcje techniczne,
potrzebne zwłaszcza w takich dziedzinach jak teatr, opera, muzyka wykonywana na żywo i tak dalej,
aż po kanały dystrybucji, bez których sztuka może powstawać oczywiście,
są osoby, które tworzą dla siebie albo śpiewają Bogu a muzą,
ale sednem sztuki też dla twórców jest to, żeby ona dotarła do jakiegoś grona odbiorców,
a to się może udać tylko wtedy, kiedy istnieje jakiś kanał dystrybucji,
za pomocą którego oni są w stanie dotrzeć,
więc to wszystko to jest właśnie świat sztuki,
czyli taka sieć współpracy, w której każda pozycja jest w jakiś sposób konieczna,
co nie znaczy, że dzieła sztuki nie mogą powstawać poza światami sztuki,
to jest też bardzo ciekawa obserwacja Beckera,
że my za sztukę uznajemy to, co widzimy w galeriach,
czytamy w publikacjach wydanych przez wydawnictwa i tak dalej,
ale jest cała szersza dziedzina twórczości,
która często nie uchodzi za sztukę,
bo na przykład nie ma tego całego aparatu,
który sztuce zwykle towarzyszy.
Nie ma tego aparatu instytucji, krytyków i tak dalej.
Wracając jeszcze raz do samego początku,
to jest w pewien sposób monumentalna koncepcja,
bo Becker był niesamowitym erudytą,
sam był w ogóle artystą, był jazzmanem.
Swoboda, z jaką przywołuję przykłady z różnych dziedzin sztuki,
imponuje, ale z drugiej strony Becker sam zrobił wszystko,
żeby wyrobić u czytelników poczucie,
że sztuka nie jest czymś właśnie monumentalnym w tym sensie,
że nie stoi na piedestale, który się wznosi ponad naszymi głowami,
tylko stopami stoi na ziemi po prostu.
I bez pokazania, gdzie te stopy dokładnie stoją,
tak naprawdę nie jesteśmy w stanie zrozumieć, jak sztuka powstaje.
Bardzo cieszę się, że wspomniał Pan o tym,
że Becker także był artystą.
Wydaje mi się, że to jest bardzo ważny wątek w jego biografii,
zwłaszcza w kontekście światów sztuki,
dlatego, że on, mimo że grał na pianinie właściwie przez całe życie
w bardzo różnych miejscach, barach, klubach, klubach nocnych,
powiedziałabym, bardzo opieszale mówił o tej swojej muzycznej karierze,
mówiąc, że jest muzykiem sobotniej nocy,
czy też muzykiem grającym do kotleta,
stawiając się dokładnie na drugim biegunie rozmów
o twórcach, artystach, mistrzach.
To był chyba jeden z przejawów egalitaryzmu
w myśleniu o sztuce w ogóle.
Tak, no, czy on naprawdę grał do kotleta w pewnym sensie,
czy do kieliszka, bo te bary i kluby nocne
to były takie podejrzane spelony chicagowskie.
On zresztą zaczął grać już jako nastolatek,
bo wtedy się otworzyła podczas II wojny światowej
szansa dla takich młodszych muzyków.
Starsi pojechali często na wojnę
i on do końca życia mówił, że to doświadczenie
go uformowało też socjologicznie.
To znaczy, że on wtedy właśnie sobie zdał sprawę z tego,
jak bardzo ważną rolę odgrywa współpraca między ludźmi,
kiedy nikt drugiej osoby nie musi pytać,
ani z nią uzgadniać, co robimy,
bo wszyscy się posługują tymi samymi konwencjami,
tymi samymi domysłami, co teraz jest najbardziej prawdopodobne.
I Becker powiedział, że właściwie społeczeństwo
jest jak improwizacja jazzowa trochę.
To znaczy, my na co dzień wchodzimy ze sobą
w różnego rodzaju kontakty
i bardzo rzadko wprost pytamy ludzi,
co teraz powinniśmy zrobić,
jakim sposobem i tak dalej,
bo wszyscy patrzymy na innych
i domyślamy się, co oni myślą,
że my myślimy i co teraz wszyscy jako grupa,
czy we dwoje najprawdopodobniej zrobimy.
I improwizacje jazzowe według Beckera tak dokładnie działają,
czyli każdy wie, co jest podstawą,
co jest domyślnym tematem
i każdy wie, w jakich granicach może sobie improwizować
na kanwie tego tematu.
I tak samo żyjemy w społeczeństwie w ogóle,
to nie dotyczy tylko sztuki.
Najczęściej gdzieś z tyłu głowy mamy jakąś konwencję,
jakiś scenariusz postępowania w danej sytuacji.
Wiemy, że wszyscy mają dokładnie ten sam scenariusz
i dzięki temu nasza współpraca przebiega gładko.
I Becker pokazywał, że bez konwencji,
już ściśle rozumianych jako element sztuki,
sztuka by nie mogła powstawać
albo powstawałaby czysto idiosynkratyczna sztuka,
której prawie nikt by nie mógł zrozumieć,
dlatego że konwencja to jest to,
co umożliwia współpracę.
Przykład, który on podaje najprostszy,
też z dziedziny muzyki,
gdybyśmy byli zupełnymi innowatorami,
a tacy byli,
którzy chcieliby komponować muzykę,
ale nie respektowaliby konwencji,
takie jak na przykład skala chromatyczna,
czyli ten rodzaj skali tonalnej,
który jest podstawą całej zachodniej muzyki,
to oczywiście, że możemy taką muzykę skomponować
i istnieje taka muzyka,
tylko żeby ją wykonywać na żywo,
trzeba wyszkolić sobie zupełnie nowe grono muzyków,
bo nikt nie jest przyzwyczajony do takiej muzyki.
Trzeba czasem skonstruować zupełnie nowe instrumenty,
które są w stanie wydobywać tony,
których na przykład Pienino z siebie nie wydobędzie,
bo ono jest dostosowane do skali chromatycznej.
I to wszystko to jest konwencja, prawda?
Czyli skala chromatyczna to jest
pewna umowa między ludźmi,
że będziemy grać muzykę
opartą o takie i takie tony.
I ona jest nie tylko osadzona w głowach ludzi,
ale jeszcze wbudowana w dodatku w całą infrastrukturę,
instrumenty i tak dalej, i tak dalej.
Jedną z wartości tego, co Becker pisze,
jest pokazanie, jak głęboko konwencja sięga.
Że nawet najbardziej innowacyjni artyści,
ci, których uważamy za geniuszy,
zazwyczaj nie są aż tak innowacyjni,
żeby całkowicie zerwać z konwencją,
bo ceną za to byłoby po prostu całkowite
wyobcowanie się ze świata sztuki
czy ze społeczeństwa w ogóle.
Więc tacy niezrozumialni geniuszy są,
ale bardzo rzadko ich uznajemy
za te naprawdę wzorcowe postaci,
bo oni sobie zawsze istnieją gdzieś tam obok,
poza światem sztuki, który musi
w jakiś sposób odnaleźć w twórczości kogoś nowego
ślady tego, co już wszyscy wiedzą,
tego, co już wszyscy rozumieją.
To jest klasyczny przykład Mozarta.
W wywiadzie, którego udzielił Becker,
który jest przedrukowany w książce,
o której dzisiaj rozmawiamy,
on wspomina, że pytanie o Mozarta
pojawiało się jako taki szachmat.
Pytanie, które miało go wytrącić z równowagi
i obrócić w puchtę jego teorie.
Natomiast tłumaczenie, które pan przed chwilą przywołał,
pozycję Mozarta w tej Układance Światów Sztuki
bardzo dobrze wyjaśniało.
Natomiast będąc jeszcze przy konwencji,
chciałam zapytać o to,
czy teoria Beckera odnosi temat konwencji
do odbiorców sztuki.
Czytając, starając się zrozumieć,
podążać za jego teorią,
miałam wrażenie, że z kolei konwencja,
czy bycie konwencji,
czy nadmierne przywiązanie do konwencji
nam, jako odbiorcom sztuki,
trochę utrudnia.
Właściwie odbiera tym artystom,
którzy być może nie mieszczą się w konwencji,
i z którą są związani odbiorcy.
My stosujemy konwencję
nie tylko do interpretacji dzieł sztuki,
bo to jest jedno z zastosowań, prawda?
Czyli kiedy oglądam film,
na przykład,
i to jest film zwłaszcza gatunkowy,
to ja w momencie,
kiedy go sobie już osadzę w jakiejś konwencji,
to zupełnie inaczej go oglądam,
niż gdybym nie wiedział w ogóle, co to jest.
Kiedy oglądam film z jakiejś innej kultury
i nie wiem, jakie tam są konwencje,
to bardzo często ten film się wydaje po prostu dziwny.
Więc to jest pewnego rodzaju przeszkoda,
ale to jest jednocześnie niezbędny wymóg
funkcjonowania sztuki
i obcowania ze sztuką, prawda?
Bo gdyby coś było zupełnie poza konwencją,
to my nie bilibyśmy, jak się do tego dobrać.
Taka idea zupełnie niezapośredniczonego
obcowania ze sztuką,
gdzie ja po prostu otwieram serce
i płynie do tego serca
strumień czystych wrażeń,
które nie są przefiltrowane przez nic,
to jest coś, co brzmi pięknie,
ale według Beckera to jest praktycznie niemożliwe.
Oprócz tego konwencja dotyczy też
takich bardzo przyziemnych rzeczy,
ze strony odbiorców oczywiście.
Becker pokazuje, że my idąc,
dajmy na to do filharmonii,
stosujemy konwencję nie tylko do odbioru
samej muzyki,
ale też do organizacji naszego czasu
podczas koncertu.
To znaczy my w ramach konwencji
wiemy, ile na przykład taki standardowy
koncert będzie trwał.
Instytucje, wiedząc jaka jest konwencja,
robią koncerty o długości tam powiedzmy
około dwóch godzin, prawda?
Nie zrobią koncertu półgodzinnego,
ani nie zrobią koncertu pięciogodzinnego.
Konwencja też określa sposób zachowania się
wobec sztuki,
czyli na przykład ta konwencja,
która dyktuje, żeby w teatrze
nie wchodzić w interakcję
z tym, co się dzieje na scenie,
że widzowie, że jest ta czwarta ściana
i widzowie to oglądają,
oczywiście ona jest łamana,
czyli są awangardowe spektakle,
gdzie aktorzy wchodzą w interakcję
z publicznością i tak dalej,
ale to jest właśnie dlatego awangardowe,
że wcześniej ustaliła się konwencja,
która mówi, publiczność siedzi i ogląda,
nie reaguje żywiołowo,
nie reaguje emocjonalnie aż do końca.
Tak samo na przykład w filharmonii
czy w operze, tak?
Mamy w skupieniu, w ciszy wysłuchać.
Jeżeli kaszleć, to w przerwach.
Był teraz konkurs Chopinowski
i państwo wszyscy na pewno pamiętacie,
ci, którzy śledzili,
jak między wykonaniami się nagle rozlega ta burza
i to też jest konwencja.
Ona dotyczy takich rzeczy bardzo przyziemnych,
ale żadna z tych rzeczy
nie jest oczywista sama z siebie.
Na przykład w operze XIX-wiecznej we Włoszech,
jak pisze Becker,
publiczność bardzo żywiołowo reagowała
na to, co się działo.
Gwizdała, buczała,
klaskała podczas spektaklu.
Czyli wtedy konwencja na przykład
nie narzucała nam takiego stosunku do sztuki,
który jest stosunkiem nabożnego śledzenia w ciszy
tego, co ktoś wykonuje.
Więc znaczenie konwencji
to jest po prostu ośmiornisowe znaczenie.
Ona się rozpełza tak naprawdę
na wszystkie aspekty tego,
jak sztuka powstaje
i jak my potem z tą sztuką
wchodzimy w kontakt.
Becker związany był z wieloma krajami,
Stany Zjednoczone, Brazylia,
ale także w pewnym momencie Francja,
więc z Europą, że tak powiem,
był zaznajomiony.
Mimo to beckeryzm w Polsce
się nie zakorzenił.
Daleka jest tam od mówienia,
że on się nie pojawił,
że nie jest znany,
natomiast zdecydowanie nie są to teorie
czy prace, które są jakoś bardzo szeroko znane.
Czy to, że światy sztuki,
czyli taka, no tak jak użyłam tego słowa
już kilkukrotnie
i robię to z pełną świadomością,
monumentalna pozycja trafiła na polski rynek.
Myśli pan, że może to zmienić?
Myślę, że już zmienia nawet częściowo,
bo Becker jeszcze przed publikacją
światów sztuki zaczął trochę być odkurzany
i wyciągany z względnej nieznajomości,
względnego zapomnienia u nas.
To znaczy, ja pamiętam, że podczas moich studiów,
na przykład 25 lat temu,
nazwisko Beckera chyba na żadnym kursie się nie pojawiło.
A potem, kiedy zacząłem już jako pracujący na uczelni socjolog,
zacząłem czytać, pisać, prawda?
Wtedy się co jakiś czas napotykałem
na coraz częstsze odniesienia do Beckera.
Czyli Becker zaczął właściwie funkcjonować u nas już
przed tym, jak te jego najbardziej znaczące publikacje się ukazały.
A pierwsza książka Beckera, która u nas została przetłumaczona,
to jest książka zaledwie sprzed kilkunastu lat,
Outsiderzy, taka najbardziej znana książka Beckera w ogóle.
Zresztą sam Becker trochę podaje powód,
dla którego jego socjologia może nie być podgust niektórych,
bo to jest socjologia bardzo mocno trzymająca się ziemi.
Becker pisze wprost w różnych swoich książkach,
że on zawsze był nieufny wobec teorii,
która jest wielką teorią,
operującą wielkimi pojęciami,
które słabo się odnoszą do empirii,
słabo się odnoszą po prostu do takiej rzeczywistości,
którą wszyscy znamy.
I że on nigdy nie chciał takiej teorii,
ani takiej socjologii uprawiać.
Zawsze chciał tak naprawdę porządkować wiedzę,
którą ludzie już mają na temat jakichś dziedzin
i pokazywać, że wszystko, co socjolog jest w stanie opisać,
już inni ludzie właściwie wiedzą,
już nawet inni ludzie czasem to pisali.
A jego przewaga polega tylko na tym,
że on zbiera to wszystko razem
i potrafi pokazać, że między tymi fragmentami wiedzy,
która jest rozproszona w społeczeństwie,
istnieją jakieś nie do końca oczywiste związki.
A u nas taka socjologia,
która nie wchodzi na poziom wysokiej abstrakcyjnej teorii,
a zwłaszcza socjologia dotycząca kultury,
pojawiła się stosunkowo niedawno.
Mam wrażenie, to oczywiście jest moje subiektywne wrażenie,
że u nas to zamiłowanie do takiej bardzo głębokiej socjologii,
czyli socjologii, która tworzy zupełnie nowe pojęcia,
tworzy bardzo abstrakcyjne modele tego,
jak funkcjonuje społeczeństwo,
jak funkcjonuje kultura,
że ona była przez długi czas dużo bardziej popularna,
niż ta bardziej przyziemna socjologia.
Teraz mamy coś w rodzaju reakcji,
czy takiego wychlenia się wahadła w drugą stronę,
czyli coraz więcej osób zaczyna dostrzegać,
że w tym, co codzienne,
w tym, co na przykład nie jest związane tylko z wielką sztuką,
ale ze sztuką tworzoną przez zwykłych rzemieślników sztuki,
też jest masa ciekawych rzeczy,
które można zbadać i można opisać.
I w tym widzę nadzieję też dla Beckera.
My zaczynamy trochę inaczej też rozumieć
i uprawiać socjologię w Polsce,
i nie tylko w Polsce,
bo na świecie ten zwrot też jest bardzo widoczny.
Z tego powodu zgłębianie,
czy możliwość rozmowy z przedstawicielami różnych nauk,
czy też dyscypliny,
jest bardzo ciekawe,
bo ja nie jestem związana ze światem socjologii,
w związku z tym trudno jest mi mówić o kierunkach,
w których ona podąża,
tymczasem do świadomości tego,
że trochę się to zmienia,
myślę, że jest wartościowa,
ale jestem ciekawa,
jak w kontekście tego wszystkiego,
o czym rozmawiamy,
podejścia Beckera do nauki,
do socjologii i samych światów sztuki,
jak wyglądał proces tłumaczenia tej książki.
Zakładam, że nie mówimy tylko o tłumaczeniu
w znaczeniu biegłości w języku,
że to jest jednak coś zdecydowanie więcej.
Tak, Beckera przede wszystkim powiedziałby,
że sama praca tłumacza,
to jest kolejny przykład tego,
o czym on pisze,
pisząc o działaniu zbiorowym.
Czyli tak samo jak artysta,
który tworzy,
nie robi tego nigdy sam,
może sam wpaść na koncept,
ale ten koncept też najczęściej
jakoś nawiązuje do czegoś,
co wymyśli już inni.
A żeby to dzieło zostało urzeczywistnione,
to musi mieć wydawcę,
impresario,
całą masę ludzi wokół niego,
którzy są takim niezbędnym aparatem,
dzięki któremu sztuka wychodzi na świat.
Tak samo tłumaczenie,
to nie jest praca indywidualna.
I to na pewno Becker by zrozumiał
i pochwalił jakby takie postawienie sprawy,
że tłumacz to jest ktoś,
kto z jednej strony,
to jest trochę samotny zawód,
bo się godzinami obcuje po prostu
z konkretnym tekstem
i trzeba wejść w ten tekst głęboko,
zrozumieć go,
tłumacz taką książkę,
którą tłumaczę najczęściej,
czyta kilka razy,
podczas całego procesu.
Ale z drugiej strony tłumaczenie
to jest coś,
co potem redagują inni,
inni robią korektę,
ktoś to wydaje, prawda?
Jest cała masa ludzi,
którzy pracują wspólnie,
żeby coś,
co my nazywamy tłumaczeniem,
mogło się ukazać.
A oczywiście sam początek tłumaczenia
to jest też jeszcze kogoś innego praca,
czyli samego Beckera.
Czyli Becker napisał książkę,
ta książka jest czymś,
co już istniało,
to jest zbiór idei,
który został napisany
w języku angielskim,
ale jak sam Becker by powiedział,
żadne dzieło nie jest nigdy dokończone
w tym sensie,
że kolejni ludzie,
którzy przychodzą,
mogą je czytać na nowo,
a w przypadku tłumaczenia
kolejni ludzie,
którzy przychodzą,
tacy jak ja,
będą je na nowo pisać, prawda?
Oczywiście ja się staram,
tłumacząc książki,
zawsze być wiernym autorom
i autorkom,
ale to jest zawsze coś,
co chociaż trochę zmienia,
prawda?
To w jaki sposób książka istnieje,
bo książka po polsku
nie jest nigdy dokładnie tą samą książką,
co książka po angielsku.
Dla mnie bardzo ważne,
jeżeli chodzi o Beckera
i jego wkład w moje doświadczenia
jako tłumacza,
jest to, że on w innej książce,
którą tłumaczyłem,
w książce o pisarstwie naukowym,
bardzo brutalnie się rozprawia
z różnymi mitami
dotyczącymi tego,
jak powinien wyglądać język nauki.
I to jest największa frajda
z tłumaczenia Beckera
jest taka,
że on pisze tak,
że chce się to czytać
i chce się to tłumaczyć.
Jest wiele książek,
które się tłumaczą,
bardziej z poczucia obowiązku,
że to jest ważne,
pomnikowe właśnie,
to powinno zostać przetłumaczone,
ale podczas tłumaczenia
jest więcej bólu
niż przyjemności.
A tłumaczenie Beckera
jest przyjemne,
bo Becker starał się pisać tak,
żeby go mogło zrozumieć
jak najszersze grono ludzi.
Czyli to nie jest książka
przeznaczona tylko dla socjologów
i mam nadzieję,
że nie tylko socjologowie
ją będą czytać.
Książka, która ma pokazać,
że socjologia jest w pewnym sensie
dla każdego
albo prawie dla każdego.
Czyli każdy,
kto chce w pewien sposób
spojrzeć na społeczeństwo,
na sztukę,
na życie,
jest w stanie rozumieć socjologię,
jeżeli tylko będziemy tę socjologię pisać,
tak, żeby nie wykluczać potencjalnych czytelników.
I w tej książce o pisarstwie naukowym
Becker pokazuje,
że uczeni bardzo często ulegają
takiej pokusie mądrego pisania,
mądrego pisania,
które często oznacza zawiłe,
a nawet mętne pisanie, prawda?
Żeby to brzmiało tak,
jakby nikt inny nie był w stanie
tego napisać.
Tylko ktoś, kto spędził lata
na wgryzaniu się w temat,
zna te wszystkie trudne pojęcia.
A Becker próbował od tego
jak najdalej uciekać.
Próbował pisać tak,
żeby używać pojęć naukowych
tylko tam, gdzie to naprawdę
jest potrzebne i uzasadnione.
I ja, przetłumaczywszy tę książkę,
nie z światy sztuki,
tylko książkę sztuka pisarstwa naukowego,
zacząłem zupełnie inaczej też myśleć
o swoim własnym pisarstwie,
o tym, jak tłumaczyć i tak dalej.
Więc Beckerowi zawdzięczam wiele.
Zarówno jako komuś,
kto mi dał zarobić
swoimi książkami wspaniałymi,
jak i tym, że on pozwala inaczej
pomyśleć i o rzeczach,
o których pisze,
ale też o tym, jak pisać.
No myślę, że to, co Pan powiedział na końcu,
po pierwsze jest świetną puentą
tego spotkania,
ale także świetnym podsumowaniem
tego wszystkiego,
co o teoriach Beckera
powiedział Pan wcześniej.
Nawet to, że na koniec
zwrócił Pan uwagę na tę współpracę
międzypokoleniową, międzyczasową,
że to tłumaczenie powstało
dzięki Beckerowi
i dzięki Pana pracy.
Tym bardziej zachęcam wszystkich
do tego, żeby po światy sztuki
sięgnąć.
Pierwsze polskie tłumaczenie
ukazało się niedawno nakładem
Narodowego Centrum Kultury.
Pojawiło się dlatego,
że książkę Howarda S. Beckera
przetłumaczył dr Paweł Tomanek,
socjolog, antropolog
i tłumacz związany
z Uniwersytetem Warszawskim,
który także dzisiaj był
Waszym i moim gościem.
Bardzo Panu dziękuję
za to spotkanie.
Ja również dziękuję za rozmowę.
Państwu dziękuję za uwagę.
Audycje kulturalne
w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych