Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Książka Jan Kochanowski: historyczny czy współczesny?

Jan Kochanowski: historyczny czy współczesny?

Katarzyna Sanocka 18 września 2025
Jan Kochanowski: historyczny czy współczesny?

6 września w całej Polsce czytane były poezje Jana Kochanowskiego. Wszystko to z okazji Narodowego Czytania, które w tym roku poświęcone było Mistrzowi z Czarnolasu.

Podczas centralnego wydarzenia w Ogrodzie Saskim w Warszawie, które uświetniła para prezydencka, oprócz lektury wybranych tekstów poety, zabrzmiała też muzyka zespołu Bastarda, a kilka wierszy zinterpretowała Monodia Polska Adama Struga wraz z Filipem Wiką. W zeszłym roku koncert Monodii Polskiej „Prolog: Kochanowski” miął premierę w ramach Festiwalu Eufonie.

Jan Kochanowski zaliczany jest do grona najwybitniejszych polskich poetów i największych twórców europejskich epoki renesansu. Urodził się w 1530 roku w Sycynie pod Zwoleniem. Studiował w Akademii Krakowskiej i na uniwersytecie w Padwie, w młodości podróżował po Europie. W 1559 roku powrócił do kraju i przyjął służbę dworzanina na dworach magnackich oraz na dworze królewskim. Kilkanaście lat później osiadł na stałe w dziedzicznym majątku w Czarnolesie, poświęcając się pracy pisarskiej. W tym okresie kontynuował pisanie pieśni i fraszek. Po śmierci ukochanej córki, Urszulki, opublikował cykl Trenów – arcydzieło literatury staropolskiej. Kochanowski zmarł nagle w 1584 roku w czasie obrad sejmu w Lublinie, został pochowany w krypcie zwoleńskiego kościoła.

W związku z Narodowym Czytaniem zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Krzysztofem Mrowcewiczem, profesorem Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie i Instytutu Badań Literackich PAN, która poświecona jest postaci Kochanowskiego oraz jego dorobkowi i współczesnemu znaczeniu.

Fot. Radek Zawadzki / Festiwal Eufonie 

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Katarzyna Sanocka, to są audycje kulturalne.
Witam Państwa bardzo serdecznie.
Podcast Narodowego Centrum Kultury.
Lekturą tegorocznej odsłony narodowego czytania
była poezja Jana Kochanowskiego.
Skłania nas to do refleksji, do zastanowienia się nad tym,
jak czytać poezję i dzieła mistrza z Czarnolasu
dziś, obecnie, współcześnie, w XXI wieku.
Być może jest coś, o czym nie wiemy
albo czego nie dostrzegaliśmy w tej poezji.
A naszym gościem jest profesor Krzysztof Mrowcewicz
z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk,
prorektor Warszawskiej Akademii Teatralnej.
Dzień dobry, panie profesorze.
Witam panią, witam Państwa.
Panie profesorze, ta refleksja nad Janem Kochanowskim
chyba nigdy się tak naprawdę nie kończy.
Pan profesor zgłębia jego poezję, jego dzieła
i odnajduje w nich to, co mnie najbardziej
i zaskoczyło, i urzekło wiele kontrastów.
To jest mistrz, który głosi pochwały życia,
ale też ten, który nad tym życiem się zastanawia
i dostrzega jego cienie.
Jak czytać Jana Kochanowskiego?
Takie pytanie na początek, bardzo szerokie,
teraz w XXI wieku.
To jest nam potrzebne?
To znaczy nie czytać go absolutnie jako zabytek,
jako lekturę szkolną wyłącznie.
Ja myślę, że u Kochanowskiego jest bardzo dużo takich rzeczy,
takich myśli, takich słów, które bezpośrednio odnoszą się
także do nas, które mogą do nas przemówić,
a na dodatek jeszcze, co jest wielką sprawą,
język Kochanowskiego wcale nie jest taki odległy
od polszczyzny XVI wieku.
Zawsze powtarzam to studentom,
że w sumie to język Szekspira jest dalszy od
współczesnego angielskiego,
niż język Kochanowskiego od współczesnego polskiego.
Czyli naprawdę ten Kochanowski przemawia do nas
prawie tym językiem, którym my mówimy.
Oczywiście jest troszkę marchaizmów,
ale w sumie są one nieliczne.
A przy okazji, w związku z tym, że Kochanowski jest tym
modelowym wręcz wzorem klasycyzmu w literaturze Polski,
to wszystko jest napisane bardzo prosto,
bardzo klarownie, bardzo jasno.
Także trzeba go czytać, przede wszystkim trzeba go czytać
nie jako lekturę, nie jako zabytek,
tylko po prostu jako poetę, który przemawia
gdzieś tam z głębi czasu, ale przemawia także do nas.
Ponieważ mówi o takich rzeczach, które będą zawsze
nas dotyczyć, o miłości, o śmierci, o świecie, o Bogu,
o czasie, o tematach, które są tematami uniwersalnymi
i zawsze będą wracały.
Powiedział pan profesor kiedyś, że Jan Kochanowski
był tak naprawdę pierwszym świadomym artystą.
Co to oznacza?
Pierwszym polskim świadomym artystą,
świadomym poetą?
Znaczy on pierwszy zrozumiał, że poezja
to jest coś więcej niż tylko składanie rymów.
Że poezja to jest, zresztą on o tym pisze
w takim wstępie do odprawy posłów greckich,
że poezja to jest, że w poezji jest coś,
co nazywano w starożytności,
że w poezji jest pewien element rzemiosła,
czyli umiejętności składania wierszy,
ale poza tym jest coś, co jest nieokreślone.
Nesio quid, jak mówi to za starożytny Mikochanowski,
czyli nie wiem co, coś tajemniczego.
W poezji znajduje się zawsze właśnie
ten ładunek tajemnicy.
Tajemnicy, która przyświeca naszemu życiu cały czas
i każda dobra poezja tej tajemnicy dotyka,
ponieważ tak naprawdę nie wiemy,
czym się skończy nasze życie,
czy jest coś po drugiej stronie.
To życie jest ograniczone,
jesteśmy śmiertelni.
To życie spowija tajemnica,
otula tajemnica.
I u Kochanowskiego ta tajemnica jest.
On z pewną świadomością wie,
że to nie jest tylko rzemiosło,
że to jest coś więcej,
że to jest także właśnie jakiś cudowny dar.
Jest przecież ta piękna, wzorowana na Horacym,
pieśń, której Kochanowski mówi,
pamiętacie pewno państwo,
niezwykły mnie leda piórem patrzony,
polecam precz poeta ze dwojej złożonej natury,
czyli z ludzkiej i boskiej,
a nie ja już więcej przebywać na ziemi,
więcej będę, a więcej nad zazdroś ludnymi miasty wzgardzę.
No więc po prostu on odczuwa,
że ta poezja to jest tak,
że jak uważali starożytni,
to jest pewnego rodzaju powołanie,
pewnego rodzaju misja,
którą otrzymał.
Otrzymał coś niezwykłego
od stwórcy,
od jakiejś siły wyższej,
która tym wszystkim kieruje.
I on próbuje to przekazać.
Jest świadomy,
świadomy jest w swojej wielkości.
To jest niewątpliwe.
Świadomy jest tego,
że jest wybrańcem,
że został wybrany.
No i z tym wiąże się też
nie tylko powołanie,
zaszczyt i misja,
ale też cierpienie.
Tak, to jest właśnie rzecz,
którą ja zawsze chciałem napisać.
Książkę o ciemnym Kochanowskim,
o tej drugiej stronie jakby Kochanowskiego.
Skończyło się na napisaniu eseju,
ponieważ inne obowiązki mnie porwały.
Eseju właśnie o czarnej muzie
z Czarnolasu.
Tak mi się to złożyło.
Bo u Kochanowskiego rzeczywiście
to wybranie
znaczy, że
poeta jest tym,
który więcej wie,
więcej czuje,
więcej rozumie,
ale ta wiedza,
to rozumienie
łączy się także z cierpieniem.
Sztuce towarzyszy cierpienie.
Artysta to nie jest szczęściarz,
to nie jest ktoś,
kto szczęśliwie sobie bytuje,
tylko bardziej odczuwa
różne niedostatki,
różne bóle świata,
różne bóle naszego istnienia.
Artysta jakby miał
wszystkie nerwy
na wierzchu.
Czyli wybraniec,
ale również wybrany do,
nie tylko do pięknych słów,
ale także do cierpienia,
do współcierpienia z innymi.
Do dostrzegania właśnie
tej ciemnej strony świata.
Bo u Kochanowskiego właśnie
to jest piękne,
że u niego jest
i ta jasna strona świata,
i zwykle tak go widzimy,
lipa czarnoleska,
a z drugiej strony
jest ta ciemna strona świata,
i to nie tylko w trenach,
ale w całej jego twórcości
te dwa wątki
jakby się splatają.
Ta jasna i ciemna strona świata
i ta świadomość artysty,
że ja wiem więcej,
czuję więcej,
ale i cierpię więcej.
Nie ukrywam,
że ta ciemna strona
Kochanowskiego,
to o czym Pan Profesor mówi,
jest fascynująca
i gdzieś też mnie
pociąga to,
żeby znajdować w tej poezji
również przed trenami
te wątki,
które o tym cierpieniu
i o tej ciemnej stronie
Jana Kochanowskiego mówią.
Odwołując się do mitologii,
Pan Profesor też o tym mówił
w swoich wykładach
i w swoim eseju.
Ta mitologia dotycząca artystów
to zawsze jest mitologia
i zawsze to są historie
o tragedii,
o cierpieniu,
o wielkiej samotności.
Wydanie,
czy Jan Kochanowski
czuł się właśnie
samotnym artystom
z tymi nerwami
wystawionymi na wierzch
i odczuwającymi więcej.
Myślę, że tak.
Z tego, co możemy
jakby przypuszczać i myśleć.
Myślę, że tak.
Myślę, że ta taka
bardzo optymistyczna wizja
Kochanowskiego
włącznie jako tego
szczęśliwego ojca
żyjącego sobie
w swoim czarnolesie
jest dosyć uproszczona.
To jest taka wersja,
która moim zdaniem
w naszych czasach
już nie powinna obowiązywać.
Że jednak trzeba pamiętać,
że Kochanowski
jest zbyt mądry,
żeby taką,
żeby...
Żeby być tylko szczęśliwym.
Tylko być szczęśliwym,
ponieważ dobrze wie,
to Kochanowski
jest bardzo charakterystyczne,
że szczęście to jest chwila.
Za chwilę
szczęście może zmienić się
w nieszczęście.
Wiadomo, że jednym
z głównych tematów
tej poezji jest
fortuna.
A fortuna to jest
oczywiście bogini zmiany.
W jednej chwili
właśnie ze szczęścia
możemy wpaść
w głębokie nieszczęście,
w głębokie cierpienie.
I Kochanowski ma
tego świadomość.
Cały czas ma
tego świadomość.
Nawet w tych swoich
najbardziej optymistycznych
utworach
jest jakiś taki cień.
Jest taki cień.
A rzeczywiście mitologia,
na co zwróciłem uwagę,
rzeczywiście,
że wszystkie te mity,
które są mitami
założycielskimi,
mitu artysty w ogóle,
to są mity tragiczne.
To są mity o tym,
który,
o tych,
którzy wkroczyli
w sferę boską
i zostali za to
bardzo surowo ukarani.
Zostali ukarani
utratą wzroku,
Homer, prawda?
Zostali ukarani,
nie wiem,
obdarciem ze skóry,
marciarz, prawda?
Więc cały czas
pojawia się właśnie
ten element,
czy też, no,
mit kobiecy,
arachnę, prawda?
Arachnę,
która zostaje
zamieniona w pająka,
ponieważ chciała
konkurować
z boginią,
prawda?
Więc każdy,
każdy artysta,
artysta jakby wchodzi,
Kochanowski ma
tego świadomość,
artysta wchodzi
na teren,
jakby zawarowany
dla Boga.
I w tym momencie
staje się
obiektem
czasami
srogiej kary.
Czyli Bóg
w poezji
Kochanowskiego
i też w jego przekonaniu
to nie jest tylko
dobrotliwy ojciec,
ale też ten groźny,
który z człowieka
czasem się śmieje.
Tak, tak.
To jest właśnie
ten pojawiający się
bardzo często
w poezji Kochanowskiego
wątek
śmiejącego się Boga.
Nie on to wymyślił,
to już było
w poezji
oczywiście wcześniej,
ale rzeczywiście
Bóg, który się śmieje
z ludzi,
dla którego
świat
to jest właśnie
scena,
na której ludzie
odgrywają komedię,
tak jak w słynnej
fraszce
Człowiek Boże
Igrzysko.
I on patrzy na to
i śmieje się,
a my
przejmujemy się,
my cierpimy,
nie zdając sobie sprawy
z tego,
że
to jest tylko,
to jest ten wątek,
który potem
zapanuje w baroku
świata teatru.
U Kochanowskiego
on już jest,
tylko nie tak rozbudowany,
ale jest już,
już właśnie się pojawia.
Świat jest teatrem,
ludzie są aktorami,
tak jak u Szekspira,
prawda?
Słynne te motywy.
U Kochanowskiego jest to samo.
Kochanowski chciałby być na widowni,
ale dobrze wie,
że w każdej chwili
może być strącony na scenę
i być takim samym błaznem,
jak my wszyscy.
W których utworach
Kochanowski o tym mówi?
No przede wszystkim
właśnie w tych słynnych fraszkach
Człowiek Bożej Grzyska
o żywocie ludzkim,
gdzie...
A Pieśń o Potopie?
No Pieśń o Potopie
to też jest taki utwór,
bo to jest też taki utwór,
w którym
pokazuje się
twarz zarówno
dobrego Boga,
jak i groźnego Boga,
który może nas
ukarać, prawda?
No religijność
Kochanowskiego
to też jest
dosyć specyficzny,
specyficzny temat.
Należałoby
poświęcić temu
więcej,
więcej czasu,
czasu,
bo
ona też nie jest
taka jednoznaczna.
To jest,
pamiętajmy,
że to jest religijność
potrydencka,
czyli po Soborze w Trydencie.
To jest religijność,
która już jest
gdzieś tam,
wiadomo,
że Kochanowski
sporo czasu spędził
w Królewcu,
gdzie wiadomo,
było to jedno
z ważniejszych
ognisk protestantyzmu,
że Kochanowski
już nie żył
w świecie,
który był
monoreligijny,
już były
kościoły protestanckie.
Zauważono też
przecież,
że na przykład
u niego nie ma
w zasadzie,
co by wskazywało
na jakiś wpływ
protestanckich
wierzeń,
wierzeń czy
doktryny protestanckiej.
Nie ma na przykład
motywu
Najświętszej Marii Panny.
W ogóle
marijnych motywów
nie ma,
chyba, że
za takie uznamy
jakieś fragmenty trenów.
No i także
na przykład
nie ma
motywu
świętych,
a jeśli to
w sposób
komiczny
przedstawione.
Więc
ta jego religijność
jest taką
religijnością
czasu,
kiedy zaczęto
podważać
różnego rodzaju
religijne,
religijne
aksjomaty,
religijne
pewniki.
To już jest
religijność
tego czasu
przejściowego.
Dla mnie
Kochanowski
jest takim poetą,
który gdzieś tam,
to jest
specyfika
Polski,
gdzieś tam
pojawia się
uswyłku
renesansu.
Jest największym
polskim renesansowym
poetą,
którego możemy
zestawiać
z największymi
renesansowymi poetami
europejskimi.
A zarazem
to już jest
poeta schyłkowy.
To jest poeta właśnie
tego ostatniego
okresu renesansu,
który powoli
przejdzie
w,
moim zdaniem,
w manieryzm,
w jakiś taki
okres manierystyczny,
a potem po prostu
w barok.
U Kochanowskiego
to wszystko już jest.
Ta poezja jest
pełna
kontrastów,
ale też pełna
sprzeczności.
Jan Kochanowski
te sprzeczności
w sobie czuł,
walczyły w nim
takie dwa
przekonania.
Z jednej strony
o tym pan profesor
mówi,
to jest bardzo
ciekawe.
Myślę, że też
bardzo współczesne
dla nas.
Myślę, że my się
cały czas też
z tym mierzymy
po prostu jako
ludzie,
że mamy przekonanie
o wolnej woli
i dążeniu do
doskonałości,
a jednocześnie
wiemy, że istnieje
jakiś los,
fatum,
przypadek
i niespecjalnie
mamy na to
wpływ.
Jak Jan Kochanowski
się w tym odnajdywał?
Czy szukał
i czy znajdował
jakieś pocieszenie
i czy rzeczywiście
był takim poetą,
człowiekiem pełnym
tych sprzeczności?
Tak, to on to
wielokrotnie
podkreślał,
wielokrotnie
pojawia się
u niego
motyw,
prawda,
człowieka,
który jest
jakąś
wielokształtną
istotą.
To jest
motyw,
który prawdopodobnie
wywodził się
z filozofii
neoplatońskiej
wówczas bardzo
modnej.
Takim ukoronowaniem
tej zmienności
człowieka,
tych wewnętrznych
sprzeczności
jest oczywiście
figura Proteusza,
którą Hanowski
przywołuje
w jednej
ze swoich
najsłynniejszych
fraszek
do gór
i lasów.
To wszyscy
uczniowie
polscy
znają,
ale nie wiedzą,
nie zwracają
być może
uwagi
na figurę
Proteusza,
czyli Boga,
który mógł
przybierać
każdą formę,
bo na tym
polega
również
wedle
renesansowych
myślicieli
wielkość
człowieka,
że człowiek
może sam
siebie
kreować,
że może
przyjmować
różnego rodzaju
formy,
ale w związku
z tym,
że może stać się
wszystkim,
no to w gruncie rzeczy
tutaj też leży
jego słabość,
ponieważ jest
niczym,
jeśli może
przyjąć każdy
kształt,
może być
Bogiem,
a może być
istotą.
To jest też
w jednej z pieśni
taki piękny
fragment,
że
i szkoda zwać
człowiekiem,
kto bydlęce
żyje,
tkając,
lejąc się
wszystko,
póki
stawa szyję.
Nie chciał nas
Bóg
położyć
między bestijami,
dał nam rozum,
dał mowy,
a nikomu z nami.
A więc po prostu człowiek,
człowiek może być równy
niemal Bogu,
ale może być również
kimś gorszym
od najniżej
położonego zwierzęcia,
myśląc tak
hierarchicznie,
jak dawniej
myślano.
A więc on rzeczywiście
odczuwa w sobie
z jednej strony
właśnie tę
ogromną wolność
autokreacji,
ale z drugiej strony
ma też świadomość,
że istnieje jakaś
siła,
której
nie jesteśmy w stanie
się przeciwstawić.
To, co potem
zostaje w trenach
określone tą
słynną formułą
nieznajomy wróg
miesza ludzkie rzeczy,
nie mając ani dobrych,
ani złych na pieczy.
To jest ten dramatyczny
fragment
trenów.
Nieznajomy wróg
to znaczy
w ówczesnym języku
wróg to mogło
znaczyć los,
ale to mogło znaczyć
również diabeł,
to mogło znaczyć
jakaś siła demoniczna,
która po prostu
tym wszystkim rządzi,
bo przecież
każdy,
kto doświadcza
także dzisiaj
życia,
to czasami zastanawia się
jaki jest sens
w tym,
że zbrodniarze
chodzą bezkarni,
a ludzie
dobrzy
cierpią
w jakiś straszny sposób.
Gdzie tutaj jest Bóg?
Czy udzielić
właśnie jakiejś takiej
odpowiedzi,
czego nie ma
u Kochanowskiego
manichejskiej,
to znaczy,
że mamy
jakby dwie,
dwa stworzenia,
stworzenie duchowe,
dobre, boskie,
a z drugiej strony
stworzenie cielesne,
złe, ludzkie
i tak dalej,
i tak dalej.
Ale u Kochanowskiego
tego nie ma,
za to jest taka
świadomość własnej,
także słabości.
Ta świadomość
mu towarzyszy
cały czas,
że to jego szczęście,
to jego powodzenie
zależy od jakichś
nieznanych sił,
jakiejś nieznanej siły,
która może w jednej chwili
wywrócić
cały jego świat.
I nic na to
nie poradzimy.
Oczywiście,
no tutaj
Kochanowski
standardowo,
to jak w tej epoce,
odwołuje się
do filozofii stoickiej,
to znaczy filozofia stoicka,
która mówi,
że w każdej sytuacji
trzeba zachować
spokój,
prawda,
czyli ten niewzruszony,
niech świat się zmienia,
ja będę niezmienny,
zawsze stały.
Ale jak się okazuje,
tak jak Kochanowski
pisze w trenach
do cycerona,
dowiadłeś wszystkim,
nie dowiadłeś sobie.
To znaczy w momencie,
gdy człowieka
naprawdę spotyka
nieszczęście,
okazuje się,
że te wszystkie teorie
na temat
stałości wobec cierpienia
są niczym.
Są słabe.
Kochanowski się do tego
przyznaje,
on nie powtarza
tempo stoickich formu,
tylko po prostu
przyznaje,
że są sytuacje
w życiu,
które nas przerastają
i w tym momencie
jak się zachować
wobec cierpienia?
Bardzo trudno
na to pytanie
odpowiedzieć.
Może dlatego on jest
taki bliski i aktualny,
bo jest prawdziwy
i nie oszukuje nas,
prawda,
gdzieś staje
na takim stanowisku,
że no tak jak
pan profesor mówi,
są rzeczy wobec
których jesteśmy
zupełnie bezradni,
ale czy jednak
w tej poezji,
bo rozmawiamy
o tej ciemniejszej
stronie Jana Kochanowskiego,
ale czy w tej poezji
jednak jest nadzieja,
jest jakaś odpowiedź?
No pan profesor
w sumie mówi
o tym,
że nie do końca,
ale gdybyśmy tak
usilnie próbowali
się czegoś złapać,
to co by to było?
Znaczy myślę,
że wracamy tutaj
znowu do Horacego,
wracamy tutaj
do antycznych poetów,
antycznych filozofów,
to znaczy
chwytaj chwilę,
korzystaj z tego szczęścia,
które mam,
masz w tym momencie
pieśń Kochanowskiego,
bodaj pierwsze w poezji polskiej
użycie słowa
melancholia,
zegar słyszę,
wybija ustą,
melancholia,
dosyć na dniu ma statek,
dobrej myśli o statek,
czyli po prostu
trzeba korzystać
z tego,
co nam dano,
ale oczywiście
Kochanowski cały czas
mówi,
że jednak
ważne jest,
żeby trzymać się
pewnych zasad,
to jest
stoik,
jednak
ma ten taki element
stoicki,
że są pewne zasady
niewzruszalne,
o których nie można
złamać,
także trzeba
postępować w sposób
prawy,
tak mówi Kochanowski,
ale oczywiście
cieszyć się z tego,
co nam dano,
bo nikt nie wie,
ile nam dano,
jak długo nam dano,
to Kochanowski
nam przypomina.
Czy według pana
to może proste pytanie,
ale Kochanowski
jest poetą
nie tylko
aktualnym,
ale poetą
uniwersalnym,
być może tym
największym,
którego mądrość,
którego mądrość
gdzieś nikt
nie przeskoczył
i nikt już nigdy
niczego nowego
nie powiedział?
Ja myślę,
że jest poetą
uniwersalnym,
że u niego można
znaleźć
różne rzeczy
w zależności
od tego,
czego szukamy,
że z jednej strony
to jak powiedziałem
jest tym takim wzorem
klasycyzmu,
czyli po prostu
poezji,
która przedstawia
świat harmonijny,
świat doskonale
uporządkowany,
jasny,
piękny,
ale z drugiej strony
właśnie przedstawia
i tę drugą,
ciemną stronę świata,
bo i taki,
taki świat może być.
Pieśń po potopie,
o której pani mówiła
tutaj też właśnie
pokazuje,
jak to może
wszystko wyglądać.
Jest to poeta
uniwersalny,
tak uważam,
plus trzeba było
powiedzieć właśnie
trawestując to
słynne,
we wszyscy z niego,
że to jest
tak naprawdę,
ja też lubię to mówić,
że Mikołaj Rej
jest dziadkiem
polskiej literatury,
a ojcem całej
polskiej literatury
jest Jan Kochanowski.
To jest człowiek,
my sobie nie zdajemy sprawę,
to jest człowiek,
który tak naprawdę
stworzył literacką
polszczyznę.
Jak się zestawi
Kochanowskiego z Rejem,
to widać po prostu
ogromną różnicę,
różnicę językową także.
To po prostu
jest poeta,
który nagle uczynił
z polszczyzny
tak doskonałe narzędzie,
że już pokolenie poetów
pokochanowskim
mogło śmiało
konkurować
z najnowszymi
nurtami
w literaturze europejskiej,
mogło konkurować
z najwybitniejszymi poetami
w ogóle,
którzy wówczas pisali,
najmodniejszymi,
najbardziej znanymi.
Jestem wydawcą
takiego arcypoematu
Giambattisty Marina Adonę.
Pierwszy przekład,
to jest przekład polski,
a to jest szczyt wyrafinowania
literatury barokowej.
A dlaczego?
Dlatego, że mieliśmy
przedtem Kochanowskiego,
który uczynił z polszczyzny
doskonałe narzędzie
wyrażania
wszystkich praktycznie emocji.
Więc jest to
naprawdę
cała literatura polska,
my wszyscy jesteśmy z niego.
Gdzieś tam wychodzimy
z Kochanowskiego.
O Janie Kochanowskim
opowiadał
profesor Krzysztof Mrowcewicz
z Instytutu Badań Literackich
Polskiej Akademii Nauk,
prorektor Warszawskiej
Akademii Teatralnej.
Bardzo dziękuję
panie profesorze.
Dziękuję państwu
i zapraszam do
lektury Kochanowskiego,
która może być
dobra na wszystko.
Dziękujemy.
Do usłyszenia.
Audycje kulturalne
w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera