Żeglowanie jest koniecznością, życie koniecznością nie jest – maksyma przypisywana Pompejuszowi, odnosi się do jednej z najbardziej poruszających prac Franciszka Bunscha. W rozmowie z Katarzyną Sanocką, syn Franciszka – Jacek Bunsch – opowiada o artystycznej historii rodziny i doświadczeniu pokoleniowym artysty.
Franciszek Bunsch – malarz, mistrz grafiki warsztatowej zmarł 23 marca 2025 roku i nie doczekał wystawy swoich prac w Kordegardzie, którą można było oglądać od 11 listopada 2025 do 8 lutego 2026 roku.
Słowo navigare w kontekście jego twórczości to żeglowanie przez historię, trudne doświadczenia i ważne wydarzenia, które miały ogromy wpływ na jego artystyczną edukację i wyobraźnię. Geometryczne formy, pejzaże, różnorodne techniki jego prac ukrywają w sobie warstwy znaczeń i motywów. Im dłużej przyglądamy się grafikom artysty, tym zauważamy więcej szczegółów, odniesień i symboli.
Zapraszamy do posłuchania opowieści o życiowej Odysei – odnajdywaniu swojej tożsamości, wędrówkach przez grupy artystyczne i spotkaniach z poezją, teatrem, literaturą, które sprowokowały stworzenie wielowarstwowych światów Franciszka.
Więcej o wystawie, w tym także tekst kuratorski Jacka Bunscha, znajdziesz na stronie Kordegardy.
Dzień dobry Państwu, Katarzyna Sanocka to są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury.
Niedawno w Kordegardzie Galerii Narodowego Centrum Kultury zakończyła się wystawa zatytułowana Franciszek Bunsz, Odyseja.
Franciszek Bunsz, jeden z najwybitniejszych, najważniejszych artystów XX wieku, nestor polskiej grafiki, malarz i mistrz grafiki warsztatowej.
Sam artysta nie doczekał wernisażu, choć na tę wystawę, z tego co wiem, bardzo czekał.
Zmarł 23 marca 2025 roku.
A my w audycjach kulturalnych gościmy Jacka Bunsza, reżysera, pedagoga, dyrektora teatrów, wykładowcę Akademii Sztuk Teatralnych we Wrocławiu i Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu.
I, co chyba w tym kontekście najistotniejsze, syna artysty.
Dzień dobry.
Dzień dobry.
Panie Jacku, wystawa nosi tytuł Odyseja i życie pana taty taką niezwykłą Odyseją i podróżą w świecie sztuki było.
Jedną z najbardziej poruszających prac na tej wystawie jest praca zatytułowana Nawigare.
I wiem, że to słowo ma szczególne znaczenie, jeżeli chodzi o twórczość pana ojca.
To słowo właściwie mogłoby stanowić motto i otwarcie tej wystawy, ponieważ jest to tak naprawdę początek łacińskiej maksymy
Navigare necesse est, vivere non est necesse.
Co można przetłumaczyć, żeglowanie jest koniecznością, życie koniecznością nie jest.
To jest maksyma przypisywana Pompejuszowi, ale to jest właśnie tytuł, czy przynajmniej początek tej maksymy, to jest tytuł jednej z bardzo ważnych grafik.
Dlatego, że to jest takie żeglowanie, że tak powiem poprzez historię, poprzez doświadczenia literackie, doświadczenia całego pokolenia, do którego należał ojciec.
A to były doświadczenia bardzo skomplikowane i bardzo trudne.
No bo proszę sobie uświadomić, że to pokolenie właściwie doszło do matury lub nie.
Ojciec na przykład nie zdążył tuż przed wojną lub robiło maturę na przykład w konspiracyjnych szkołach, a czasami uzupełniało po prostu po wojnie.
Ponieważ wojna i okupacja przerwała ich, że tak powiem normalne życie.
No i jednocześnie potem wszystkie doświadczenia związane z tym, co się działo po wojnie, te wszystkie sprawy przemian i dojrzewania w okresie tym burzliwym, okresie bezpośrednio powojennym,
to odcisnęło ogromne piętno. A jednocześnie trzeba mieć świadomość, że to jest też pokolenie, które kształtowało się na doświadczeniach właściwie awangardy lat 20. i 30. jeszcze na świecie.
Ponieważ oni mieli tutaj bardzo wielu mentorów, którzy mieli bezpośredni kontakt na przykład z Paryżem, czyli tutaj czy sirealizm, czy takie kierunki jak kubizm.
One wszystkie były im bardzo bliskie i właściwie to wszystko też kształtowało ich postawy artystyczne.
Oni, właściwie niewielu z nich miało coś wspólnego albo bardzo krótko z socjalizmem.
Oni właściwie wszyscy działali obok tego.
I tutaj mamy pokazaną właściwie drogę artystyczną ojca od właśnie końcówki lat 50.,
kiedy on już uzyskał taką swoją osobowość artystyczną, kończąc studia najpierw tą słynną Kunstgewerbe Schule niemiecką w Krakowie.
O tym pewnie za chwilę porozmawiamy, ale potem następnym takim doświadczeniem pokoleniowym, formacyjnym była Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie,
gdzie tuż po wojnie spotkała się jakaś nieprawdopodobna reprezentacja pokolenia,
ale różnica wieku pomiędzy osobami, które wtedy przyjechały z całej Polski,
no bo przecież w Warszawie nie mogła być uruchomiona Akademia jeszcze,
to wszyscy tam trafili do Krakowa i ten rozrzut pokoleniowy, ten rozrzut, co tak powiem, datu rodzenia,
to było prawie 10 lat.
Czyli na jednym roku byli tacy, którzy mieli powiedzmy lat 20 i byli tacy, którzy mieli już trzydziestkę.
No bo wojna spowodowała taką właśnie sytuację.
Zanim Franciszek Bunsz trafił do Kunstgewerbeszula, a następnie na Akademia Sztuk Pięknych,
wychowywał się już od najmłodszych lat przecież w artystycznej rodzinie
i ten artystyczny gen w państwa rodzinie jest czymś nieprawdopodobnym.
Chciałabym, żebyśmy chwilę porozmawiali o tym fenomenie i no właśnie o artystycznej,
o pana artystycznej rodzinie, o pana dziadku i o również stryju,
o tym w jakich okolicznościach, w jakiej rodzinie wychowywał się pan ojciec.
Ale tu się musimy jeszcze cofnąć, dlatego że do pradziadka.
No właśnie.
Dlatego, że to się zaczęło od pradziadka Alojzego Bunszak,
który był no właściwie tak naprawdę z rodziny austriacko-polskiej.
I urodził się w ogóle, żeby było zabawniej w Siedmiogrodzie,
no w miejscowości, która dzisiaj się nazywa Orasztie,
a wtedy to było po węgiersku Sazwarosz albo Brosz po niemiecku,
ponieważ tam mieszkali Niemcy siedmiogrodzcy.
I no dlatego, że jego ojciec trafił jako urzędnik cesarski austriacki,
trafił młody z żoną, pojechał tam, żeby rozpocząć, że tak powiem,
karierę urzędniczą.
I on się tam urodził, a pochodził w ogóle z Moraw.
I no z takiej rodziny właściwie Niemców morawskich,
która się bardzo szybko spolszczyła.
Jak u nas w rodzinie się zawsze o tym mówiło,
że z powodu słabości do kobiet, bo Polki się tym zajęły.
No cóż zrobić.
Tak, i ta rodzina się bardzo szybko spolszczyła,
przeniosła się właściwie do Lwowa i do Krakowa
i ostatecznie on był już polskim twórcą
i profesorem szkoły przemysłowej w Krakowie,
bo tam był Wydział Rzeźby,
więc on tam miał swoją klasę i pracownię.
No a z kolei jego syn Adam Bąż,
czyli ojciec mojego ojca, czyli mój dziadek,
no był malarzem, grafikiem,
był również projektantem, twórcą witraży,
ogromną ilość witraży zaprojektował.
Więc ojciec rzeczywiście wychowywał się w rodzinie,
która już miała za sobą, że tak powiem,
dwa pokolenia twórców
i to takich interesujących,
znaczących twórców w swoim czasie.
No i to rzeczywiście odcisnęło na pewno jakieś piętno,
ale wie pani,
ale ojciec zawsze mówił,
że on na początku to chciał być,
projektować samoloty.
Wielka fantazja od małego.
Tak, tak, tak.
I to go bardziej interesowało na początku niż sztuka,
że chciał być inżynierem i projektować samoloty.
Trafia w końcu do Kunstgewerbe Szule,
o której pan już wspomniał.
To też niesamowity tygiel artystów.
Stamtąd wyszli wspaniali twórcy.
To jest doświadczenie formacyjne, pokoleniowe.
To jest niezwykła historia,
dlatego że spróbujemy ją w skrócie rozszyfrować.
Dlatego, że z Kunstgewerbe Szule było tak,
że Niemcy oczywiście zamknęli Akademię Sztuk Pięknych.
Jakimś cudem nie skończyło się to tak tragicznie,
jak z profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego,
ale o mało się nie skończyło,
dlatego że oni próbowali,
kadra ASP próbowała uruchomić uczelnię.
I to, że Niemcy jakoś nie zareagowali represjami na to,
to jest w ogóle...
Nieprawdopodobne.
Tak, to jest w ogóle dziwna historia,
że to się nie zdarzyło.
No, ale zakazali.
I powołali szkołę,
która nie miała uprawnień szkoły wyższej,
czyli po prostu taką szkołę rzemiosł artystycznych,
ale ona była w ogóle oparta nie na wtedy ASP,
tylko na Instytucie Sztuk Plastycznych.
Szkoła zawodowa artystyczna,
która miała za zadanie kształcić rzemieślników,
którzy mieli tworzyć dla Rzeszy, prawda,
na przykład ładne przedmioty użytkowe.
Ale to jest program Kunstgewerbe Schule,
to jest w ogóle program,
który się wywodzi jeszcze z XIX wieku.
Właśnie obszarów języka niemieckiego,
bo to było i w Austrii, i w Niemczech.
Był taki program szkół średnich.
No tak jak dzisiaj, powiedzmy, są licea plastyczne.
To było coś w tym rodzaju.
To były takie szkoły dla rzemieślników
o wykształceniu trochę lepszym,
czyli takim artystycznym.
No ale Niemcy to podchwycili w czasie okupacji,
ale to im nie bardzo wyszło,
bo, a tu studentów nie było,
kadra się nie chciała za bardzo w tym udzielać i tak dalej.
I po jednym roku postanowili,
że w miejsce Akademii Sztuk Pięknych
stworzą nową wersję jakby tej Kunstgewerbe Schule,
opierając się teraz już na kadrze tej zamkniętej Akademii.
I ta szkoła już wtedy się nazywała
Stadlische Kunstgewerbe Schule Kraków,
czyli Państwowa Szkoła Rzemiosła Artystycznego Kraków.
I tu była taka sytuacja,
że tam trafili profesorowie,
no wybitni profesorowie Akademii,
jak Władysław Jarocki, Stanisław Kamocki,
Józef Mehoffer, Fryderyk Pałcz,
Stanisław Popławski,
Altetellecki i tak dalej, i tak dalej.
Tam było sporo różnych świetnych ludzi,
ale to byli profesorowie przedwojenni jeszcze.
I tak naprawdę,
mimo tego, że to miała być szkoła
właśnie bez uprawnień szkoły wyższej,
to tak naprawdę program zaczął przypominać
program Przedwojennej Akademii.
Do tego stopnia, że tu najważniejszy był
Wydział Malarstwa Dekoracyjnego,
tak się to nazywało,
ale to była normalna ASP tak naprawdę.
Mało tego, oni jeszcze zrobili coś takiego,
że mieli normalne,
ci profesorowie stworzyli normalne wykłady
z historii sztuki,
z historii kultury i tak dalej.
Więc wie Pani, więc tych ludzi,
którzy często nie zdążyli zrobić matury,
oni kształcili bardzo szeroko,
a studenci w mieszkaniu Adama Hoffmana,
grafika, który był jednym z uczniów,
a pochodził z rodziny architektów krakowskich,
więc miał genialną bibliotekę w domu
i oni tam po prostu stworzyli punkt tajny,
punkt biblioteczny,
gdzie czytali Gąbrowicza, Witka Cego,
Franza Kafke, Tomasa Mana, Prusta,
nawet takie rzeczy jak Kubusia Fataliste,
Diderota czy Króla Ubu Żarego.
Wie Pani, no to wszystko były,
ale też takie poetyckie dzieła,
jak Dantego, czy Ręboda,
czy Baudlera, Bretona,
Pisma Surrealistów.
Wie Pani, to wszystko tam oni sami też robili,
a wykłady z historii sztuki
wygłaszał później wybitny profesor,
historyk sztuki Mieczysław Porębski,
przyjaciel zresztą Tadeusza Kantora,
bo Porębski zdążył skończyć jeden rok
historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim przed wojną.
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
