5 grudnia minęło 100 lat od śmierci Noblisty Władysława Stanisława Reymonta. Narodowe Centrum Kultury wydało zbiór esejów, które ukazują twórczość pisarza z perspektywy całego stulecia. W rozmowie Katarzyny Sanockiej o Reymoncie mniej znanym, opowiada jeden z eseistów – prof. IBL PAN, dr hab. Marek Pąkciński.
Jak postrzegamy dziś teksty i postać Reymonta? Praca zbiorowa „Reymont. Perspektywy” wydana w serii Jubileusze przez NCK, pod redakcją prof. dr hab. Doroty Samborskiej-Kukuć i dr hab. Beaty Utkowskiej, to zbiór esejów, które ukazują pisarza z wielu różnorodnych perspektyw. Reymont dzięki tej publikacji staje się wielowymiarowy. To pisarz, który z jednej strony był „medium piszącym”, zafascynowanym środowiskiem spirytystów, wierzeniami przedchrześcijańskimi i rytuałami, a z drugiej „medium życia”, czerpiący z otaczającej go rzeczywistości i zapisujący swoje bezpośrednie doświadczenia.
W opracowaniu autorzy pochylają się nad Reymontem zarówno „pod lupą” – od strony szczegółu, patrząc z bliska na osobiste elementy codzienności, jak notatniki czy korespondencje z kobietami, którymi był zauroczony. Spoglądają też szerzej, z „lotu ptaka”, wskazując na wpływ dalekich jak i bliskich podróży – od pielgrzymki na Jasną Górę, poprzez inspiracje włoskie i reportaże z USA, po fascynację Japonią.
Poza tymi perspektywami, w książce nie mogło zabraknąć też wglądu w klasyczne dzieła pisarza. Esej o „Chłopach”, pozwoli dostrzec wątek starości w perspektywie losu starszych osób na wsi, a tekst o „Ziemi obiecanej” porusza kwestię samotności.
Dzień dobry Państwu, Katarzyna Sanocka to są Audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury.
5 grudnia minęło 100 lat od śmierci Władysława Stanisława Reymonta, laureata Nagrody Nobla z 1924 roku.
Nakładem wydawnictwa Narodowego Centrum Kultury ukazał się tom zatytułowany Reymont Perspektywy pod redakcją Doroty Samborskiej-Kukuć i Beaty Utkowskiej.
Jest to zbiór esejów poświęconych nobliście i temu jak patrzymy na jego twórczość z perspektywy całego stulecia.
Naszym gościem jest profesor Marek Pąkciński z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Dzień dobry.
Dzień dobry, witam serdecznie.
Pan profesor jest autorem eseju zatytułowanego Poszerzenie realizmu czy realizm mediumiczny?
Wampir Reymonta na tle modernistycznych prób reformy wzorca Poznania.
Brzmi enigmatycznie, ale zaraz pan profesor wyjaśni nam zawiłości, które kryją się w tej niezwykłej powieści, powieści wampir Władysława Stanisława Reymonta.
Zanim jednak o samej powieści, chciałam zapytać o samopoznanie twórczości Władysława Reymonta.
We wstępie do tego tomu czytamy, że od lat uprawiamy coś w rodzaju reymontologii przygodnej.
Jak pan profesor zinterpretowałby to zdanie i dlaczego w zasadzie tak jest?
Zgodnie z opinią obu redaktorek tomu, wybitnych badaczek moim zdaniem twórczości Reymonta,
rzeczywiście jest tak, że Reymont nie miał szczęścia do interpretatorów, do historyków literatury i wreszcie do edytorów.
W tym sensie, że jego edycje, jego utworów, jak też i interpretacje oraz historyczno-literackie syntezy
nie dorównywały tym, których doczekali się najwybitniejsi pisarze XIX i XX wieku.
Orzeszkowa, Sienkiewicz, Żeromski i w związku z tym jest tak, że Reymont jest przypominany najczęściej przy okazji właśnie rocznic,
tak jak ta właśnie, która została odnotowana za pomocą tego tomu oraz takich badań w pełnym sensie przygodnych,
czyli wtedy, kiedy jakiś badacz sięga po Reymonta jako egzemplifikację swoich tez, prawda?
Ponieważ Reymont bywa też wygodnym pisarzem do na przykład stosowania różnego typu teorii, prawda?
Znana jest ta książka Kazimierza Wyki o Reymoncie, Reymont Ucieczka do Życia,
gdzie wyróżnia badacz trzech narratorów w chłopach.
Oczywiście głównym tematem są zawsze chłopi, jako ta powieść noblowska Reymonta.
Narrator realistyczny, narrator impresjonistyczny i narrator tak zwany wsiowy gaduła, prawda?
To zawsze podoba się studentom ten trzeci typ narratora.
W związku z tym jest to przykład takiej bardzo misternie skonstruowanej także od strony teoretyczno-literackiej powieści, prawda?
I no również inne teorie takie jak na przykład strukturalizm pasują do części utworów Reymonta,
ale rzeczywiście nie ma takiej Reymontologii systematycznej.
I tutaj w pełni się zgadzam z profesor Samborską Kukuć i z profesor Utkowską,
są redaktorkami tomu, że tego brakuje w przypadku Reymonta.
Ten tom wydany przez Narodowe Centrum Kultury w jakimś stopniu być może tę lukę wypełnia.
Pański esej, pański artykuł dotyczy powieści wampir Władysława Reymonta.
Dlaczego zajął się pan właśnie tym dziełem?
Wynika to z mojego podejścia do literatury.
Znów jest to pewnie przykład w pewnym sensie takiej może nie tyle przygodnej Reymontologii,
co Reymontologii stosowanej przy okazji jakby próbowania pewnych teorii w odniesieniu do literatury.
Moim takim obecnym zainteresowaniem naukowym są kognitywne aspekty twórczości literackiej,
czyli to w jakiej mierze twórczość literacka służy poznaniu otaczającego nas świata.
I tu wydaje się, że Reymont jest wdzięcznym obiektem badań,
ponieważ jest to pisarz, który jak wielu historyków literatury zauważa,
nie czerpie z innych książek.
Zresztą brak jakichś reakcji na lektury,
na takie nośne w owym czasie, na początku XX wieku lektury,
stanowi ważny element jego dzienniku, ważną cechę charakterystyczną.
Reymont czerpie z życia przede wszystkim,
a zatem czerpie wszystkimi zmysłami i wydaje się,
że dla kognitywistów byłby dobrym przykładem właśnie takiego literackiego poznania.
No i starałem się tym zająć w przypadku powieści Wampir,
bo z kolei jest to powieść osobliwa, przez wiele lat niedoceniana,
nie tylko ze względu na taki powiedzmy w pewnym sensie postępowy,
może trochę w cudzysłowie charakter polonistyki w PRL-u,
ale także ze względu na to, że spirytyzm został w oczach wielu badaczy,
a stopniowo także w oczach ogółu skompromitowany jako zjawisko kulturowe,
a także jako sposób poznania tego innego świata,
innego niż ten świat zwykły, codzienny, poznawalny zmysłami.
I z tego właśnie powodu sięgnąłem po wampira.
Pana esej rozpoczyna rozdział zatytułowany, i tu cudzysłów,
medium piszące. Tak właśnie określano Władysława Reymonta.
Pan się z tym określeniem zgadza. W takim razie co ono oznacza?
Oznacza to, myślę, kilka rzeczy.
Przede wszystkim to, że Reymont rzeczywiście miał cechy określane wówczas
w epoce pisania tej powieści jako mediumiczne.
Istniała cała skomplikowana wiedza na ten temat.
Wiedza zresztą nie tylko nienaukowa, ale wiedza, którą zajmowali się badacze,
prawda? Między innymi w Rosji wybitny chemik Mendelejew
zajął się badaniem spirytyzmu, ponieważ po prostu uważano wtedy,
że są to zjawiska warte zbadania. Były do tego stopnia nośne,
społecznie popularne, że postanowiono je zbadać.
Wiemy skądinąd też, że spośród naszych pozytywistów Julian Ochorowicz,
znany psycholog, pozytywista i Bolesław Prus.
Reymont zajmowali się seansami spirytystycznymi, uczestniczyli w nich
i starali się wydobyć takie sprawdzalne, faktyczne sedno z tychże seansów.
W związku z tym rzeczywiście Reymont należał do tego kręgu ludzi wrażliwych
pod tym względem. Medium, czyli mówiąc potocznie osoba, która potrafi
nawiązać kontakt z duchami, z bytami niematerialnymi, z duszami ludzkimi
egzystującymi gdzieś w międzyświatach, prawda, poza światem realnym.
Część jego biografii, taka dość tajemnicza, z okresu młodości,
kiedy Reymont nie bardzo wiedział jeszcze, co ze sobą zrobić, mówiąc potocznie,
związana jest właśnie z tym, że nauczyciel z Częstochowy, Pusz,
który był wyróżniającą się postacią ruchu spirytystycznego,
namówił Reymonta do uczestnictwa w tym ruchu. Reymont jeździł wówczas na seanse
nie tylko i jakby takie spotkania spirytystów, nie tylko na ziemiach polskich,
ale także być może, choć nie na pewno, tutaj są różne opinie za granicę.
I praktykował spirytyzm jako właśnie tak zwane silne medium, prawda.
No, oprócz tego drugie znaczenie dotyczyłoby samego charakteru pisarstwa Reymonta.
Reymont jest pisarzem, który w bardzo dużym stopniu czerpie z życia.
A zatem można powiedzieć, że jako pisarz jest on pewnego typu medium życia,
życia bieżącego, dziejącego się na naszych oczach.
Nie tyle medium lektur wcześniejszych, jak wielu innych pisarzy, prawda,
którzy czerpią wzory z przeszłości, z literatury.
Reymont czerpie przede wszystkim z życia.
Czyli to by było takie drugie znaczenie tego terminu.
Czytamy w pana artykule, że powieść ta skupia wszystkie wątki
związane z duchowością przełomu stuleci,
wskazując zjawiska, których autor doświadczył bezpośrednio.
To jest dokładnie to, o czym pan profesor mówi.
W takim razie, jakie to są zjawiska, których Reymont doświadcza
i które potem przekłada na karty powieści wampir?
Jest to portret przede wszystkim środowiska spirytystów, prawda.
Reymont należał do związanego właśnie z panem Puszem
i innymi spirytystami tak zwanego Towarzystwa Psychologicznego,
którego nominalnym celem było propagowanie światopoglądu idealistycznego,
wśród społeczeństwa.
Chodziło o walkę z materializmem, w domyśle być może z socjalizmem,
czyli tymi tendencjami, które wówczas zmierzały do rozsadzenia społeczeństwa,
ale ten aspekt polityczny nie był najważniejszy.
Najważniejsze było właśnie to, że zaznaczająca się na przełomie XIX i XX wieku
potrzeba transcendencji, potrzeba uzupełnienia naukowego obrazu rzeczywistości,
jakby utworzonego przez pozytywizm, prawda,
ograniczającego się do siły i materii, jak napisał jeden z niemieckich filozofów,
doprowadziła do duże kręgi społeczeństwa, do takich właśnie poglądów i takich właśnie przekonań.
I Raymond opisuje to środowisko, lokalizując akcję swojej powieści w Londynie,
gdzie rzeczywiście w pewnym momencie życia przebywał
i pokazując, jak te seanse były skonstruowane.
Czyli jest to jakby zapis bezpośrednich doświadczeń Raymonda,
zapis pewnego środowiska, a także zapis funkcjonowania miasta, prawda.
Wiemy, że Londyn był wówczas, no bodaj najbardziej żywotną,
taką międzykulturową metropolią, prawda, ponieważ funkcjonowało jeszcze
w dużej mierze to imperium brytyjskie, nad którym, w cudzysłowie mówiąc,
słońce nigdy nie zachodziło, prawda, czyli właściwie wszystkie ludy,
że tak powiem, partycypowały w tym imperium w mniejszym lub większym stopniu.
I w związku z tym to oddziaływanie kultur orientu, kultur południa,
dzisiaj się nazywa to globalnym południem i kultury zachodniej było tam szczególnie widoczne.
I to jest jakby drugi z takich ważnych elementów powieści.
Raymond stara się skomentować jakoś to oddziaływanie
i zastanowić się nad wpływem kultur wschodu i południa na kulturę europejską i odwrotnie.
Rozlicza trochę Europejczyków z własną przeszłością, jeżeli chodzi o kontakt
i postrzeganie właśnie orientu i w ogóle innych kultur?
Tak, na pewno. Jeden z bohaterów tej powieści jest Brytyjczykiem
i on właśnie reprezentuje taki właściwie można powiedzieć rezygnacyjny aspekt kultury zachodu
w owym czasie. Jest to rezygnacja z imperium, ale idąca także za tym rezygnacja z wpływów kulturowych
na inne Europy, na inne kultury.
Jest tam takie znamienne zdanie, że Hindusi są tak naprawdę ludźmi ducha, ludźmi poznania.
Całej rzeczywistości Europa uwięzła w schematach czysto racjonalnych,
w tworzeniu technicznej cywilizacji i to nie pozwala Europejczykom
partycypować w takim szeroko rozumianym świecie duchowym.
I na tym właśnie polega ta krytyka, ale trzeba powiedzieć, że Raymond nie jest aż tak radykalny.
Nie przypadkiem główny bohater tej powieści reprezentuje inne stanowisko
i można powiedzieć, że w domyśle jakoś faworyzuje on, czy stara się pokazać kulturę polską,
czy kulturę środkowo-wschodniej Europy jako tę, która mogłaby tchnąć nowego ducha
w kulturę zachodu.
Pan profesor wspomniał na początku, że powieść wampir była uznawana za nieudaną,
być może za, a być może była niedoceniana.
Przytacza pan profesor kilka interpretacji tej powieści wcześniejszych,
ale też snuje własne rozważania, w których odwołuje się pan profesor
do filozofii Eduarda von Hartmana.
Na czym w takim razie polega ta ścieżka interpretacji i co nowego wnosi,
w jaki sposób, być może inny od poprzednich postrzega pan tę powieść?
W mojej takiej, w mojej badawczej perspektywie może tak,
ten filozof, psycholog, filozof niemiecki, Eduard von Hartman właśnie,
filozof dodajmy z drugiej połowy wieku XIX,
był w pewnym sensie prekursorem psychoanalizy.
I to jest interesujące, że zarysował on pewnego typu inną ścieżkę
interpretacji pojęcia nieświadomości zwłaszcza,
niż ta ścieżka, którą później poszedł Freud i jego następcy.
Ta druga ścieżka freudowska była ścieżką psychoterapeutyczną, prawda?
Czyli niezależnie od tego, jak opiniujemy psychoanalizę,
trzeba powiedzieć, że psychoanaliza wywodziła się z praktyki terapeutycznej, prawda?
Była zawsze ta słynna kozetka, rozmowa z pacjentem
i interpretacja jego snów, jego myśli.
Natomiast von Hartman poszedł w innym kierunku,
interpretował nieświadomość w duchu, no powiedzmy,
klasycznej filozofii niemieckiej w wieku XIX,
czyli w tradycji wywodzącej się od Artura Schopenhauera
i jego słynnej książki
Świat jako wola i wyobrażenie.
No, można powiedzieć, że jest to nurt, który także wracając do tego tematu
międzykulturowości przyswaja w pewnej mierze
nurty wschodu, nurty Indii, prawda?
Przede wszystkim buddyzm, kulturze zachodniej.
Stąd właśnie Schopenhauer wprowadził w obieg filozoficzny
pojęcie Nirwany.
Natomiast Hartman rozwinął to w stronę opisu pewnej warstwy
nie tyle ludzkiej psychiki, co warstwy rzeczywistości,
która jest niepoznawalna przez umysł racjonalny
i która istnieje nie tylko jakby w naszych mózgach,
w naszych psychikach, ale w całym świecie jako takim, prawda?
I wydaje się, że w wampirze Raymond tak postrzega tę sferę,
którą starali się eksplorować spirytyści.
Czy robili to w sposób udany?
No, to jest inna sprawa, prawda?
Rzeczywiście nie ustrzegli się od takiego ułatwiania sobie zadania
w postaci oszukiwania po prostu w niektórych przypadkach widowni,
ponieważ ta widownia seansów spirytystycznych
po prostu chciała być oszukana.
Chciała w to uwierzyć.
Chciała w to uwierzyć.
I w związku z tym było to wdzięczne pole
do wszelkiego rodzaju nadużyć.
Te nadużycia ostatecznie posłużyły do zakończenia kariery
ruchu spirytystycznego, spowodowały zakończenie ruchu spirytystycznego,
ale tym niemniej wydaje się, że nadal aktualny jest ten opis nieświadomego
jako pewnej sfery rzeczywistości, być może związanej jakoś,
nie wiem, z fizyką kwantową, prawda?
Tutaj jestem bardzo sceptyczny wobec aż takiego dalekiego łączenia
dziedzin wiedzy, prawda? Przestrzegałbym przy okazji
przed różnego typu kwantowymi teoriami, prawda?
Udoskonalenia siebie. Takich książek mamy obecnie mnóstwo.
Natomiast chodzi tutaj o taką rzetelną wiedzę
wywodzącą się z bardzo solidnych źródeł filozoficznych
i taką wiedzę starał się szerzyć von Hartmann.
I wydaje się, że Raymond opisuje tę rzeczywistość
od strony sensualnej, od strony przeżycia, prawda?
Tę samą, którą Hartmann opisywał, posługując się pojęciami
filozoficznymi Schopenhauera.
Czy na zakończenie w takim razie Władysław Raymond
w wampirze przewidział jakieś zagrożenia współczesności
albo na ile ta powieść jest aktualna, na ile możemy ją interpretować
myśląc o współczesności?
To znaczy, snując interpretację wampira Raymonda,
nawet już w trakcie samego pisania artykułu zwróciłem uwagę
na taką znaczącą zbieżność pomiędzy terminologią
zakresu spirytyzmu, no choćby seans, medium, prawda?
Inne tego typu słowa i terminologią z dziedziny filmu
i mass mediów, prawda? Czyli jest to coś, co rodziło się wówczas
nie tylko w technice filmu czy radia, ale też w świadomości
ówczesnych Europejczyków i w ogóle ówczesnych ludzi.
Wydaje się, że tym samym Raymond nawet być może niekoniecznie świadomie
pokazał pewien mechanizm manipulacji świadomością ludzi,
świadomością widzów, świadomością słuchaczy, czy w przypadku polityków
świadomością wyborców, prawda?
Za pomocą takich bardzo subtelnych, psychicznych chwytów,
które wykorzystywali spirytyści.
A zatem jest to pewnego typu powieść profetyczna w tym sensie,
że zapowiada ona być może nawet totalitaryzmy, prawda?
Ta magia przemówień przywódców totalitarnych, no Mussoliniego,
Hitlera, prawda? Znamy zapisy tych przemówień.
No później też zdaje się, że Fidel Castro słynął z takich
wielogodzinnych przemówień w trakcie których...
No Stalin również, prawda?
Oni słynęli z takich wielogodzinnych przemówień,
w trakcie których jakby zaczynali władać świadomością
swoich słuchaczy, prawda? Tym samym świadomością polityczną
całego społeczeństwa. I to zagrożenie wydaje się jest jakby
innuce w takiej postaci rodzącej się dopiero zauważone
w wampirze Raymonta.
W książce Raymont Perspektywy mamy kilkanaście bardzo ciekawych
artykułów opowiadających o tym, jak postrzegamy dziś
Władysława Raymonta i w jaki sposób badacze interpretują
być może również na nowo jego twórczość.
Pan profesor z pewnością może nam opowiedzieć o tym,
jak nowatorskie to są spojrzenia i co w tym tomie znajdziemy.
No jest to rzeczywiście tom, no wydaje się, złożony z artykułów
najwybitniejszych obecnie badaczy Raymonta.
Wspominałem już o wkładzie pani profesor Doroty Samborskiej-Kukuć
i Beaty Łódkowskiej. Ta książka jest podzielona na jakby podrozdziały.
Są to egodokumenty, peregrynacje, dzieła i wreszcie koda.
Wszystkie te artykuły wskazują na pewne nowe tropy w interpretacji Raymonta.
Pani profesor Dorota Samborska-Kukuć przypomina pewien dokument
napisany przez Raymonta pod kątem już autoprezentacji w trakcie odbierania
czy przed odbieraniem Nagrody Nobla.
To jest tak zwana autobiografia nicejska, gdzie Raymont w przejmujący sposób
pisze o swoim życiu, akcentując biedę, cierpienie,
takie wydobywanie się z trudem, no z takiej zapaści życiowej.
Wiemy też, że Raymont wielokrotnie był nękany myślami samobójczymi, prawda?
I można powiedzieć, że jego stanie się pisarzem i to wybitnym pisarzem
było dla niego pewnego typu cudem, prawda?
O charakterze niemalże transcendentnym, prawda? Właśnie.
Sam był tym bardzo zaskoczony, prawda?
Że stał się raptem najwybitniejszym polskim pisarzem.
Paweł Rodak pisze o charakterze notatników
Władysława Stanisława Reymonta i o kształtowaniu się jakby tekstu
tych notatników. Stara się ująć ten proces teoretycznie.
Pokazuje jakby takie krążenie tekstu.
Bodajże takim słowem najczęściej używanym w tym tekście
jest oscylacja, prawda?
Czyli oscylowanie pomiędzy ja racjonalnym, ja świadomym, ja pisarza,
a ja właśnie tego człowieka rozdartego, zgłębionego.
Dawid Maria Osiński kontynuuje w pewnym sensie ten wątek.
Pokazuje Reymonta w korespondencji.
I tam wydaje się, że jednym z najciekawszych wątków jest
korespondencja Reymonta z kobietami,
z kobietami, którymi był zauroczony.
Niektóre z nich rzeczywiście stawały się jego partnerkami.
I pokazuje to jakby takie zatarcie granicy ja w relacji miłosnej.
Jest to też bardzo ciekawy temat, ponieważ Reymont jakby rezygnuje
ze swojej podmiotowości, jakby przerzuca na kobietę część swojego ja,
swojej jaźni. Jest to związane z jego charakterem.
Jest też dokument relacji, zwłaszcza pomiędzy Reymontem a Orzeszkową,
zawarty w dokumentach pisanych przez samą wybitną pozytywistkę,
opublikowany przez pana Dariusza Kukucia i Dorotę Samborską-Kukuć
Reymont we Florianowie.
Druga część peregrynacji poświęcona jest podróżom Reymonta.
Zaczyna się od artykułu Cezarego Zalewskiego
dotyczącego pielgrzymki do Jasnej Góry.
Ujmuje to profesor Cezary Zalewski w sposób nowatorski,
z tego względu, że wykorzystuje do interpretacji tego tekstu
słynnego reportażu Reymonta za pośrednictwem teorii doświadczenia
liminalnego, czyli liminoidalnego, jak wyraża się pan profesor.
Jest to taka niedawno przyswojona naszej humanistyce teoria,
która właśnie mówi o granicznym charakterze tych doświadczeń
i co ciekawe w tym artykule pan profesor nie uznaje jednoznacznie
tego reportażu za wyraz religijności Reymonta,
ale właśnie za pokazanie jakby pewnego typu więzi religijnej,
która tworzy się w społeczeństwie.
Można powiedzieć, że Reymont zdaniem Cezarego Zalewskiego
ukazuje, jak ludzie tworzą religię za pomocą swoich zachowań,
swojej wspólnoty.
Artykuł Wiesława Ratajczaka pisze o wpływach włoskich,
tam pan profesor pisze o wpływach włoskich w twórczości Reymonta,
między innymi podróż do Watykanu.
Beata Utkowska pisze o ostatnim reportażu Reymonta,
czyli o jego reportażu z podróży do Ameryki.
To jest tekst, który ukazał się już w latach trzydziestych.
Ciekawy jest też wątek wschodni, który porusza pani profesor Hanna Ratuszna
oraz pan profesor Jarosław Ławski.
Jest to fascynacja Japonią.
Ten japonizm, jak wówczas to nazywano, był cechą kultury polskiej
przełomu XIX i XX wieku, być może częściowo uwarunkowaną kwestiami politycznymi,
czyli wojną rosyjsko-japońską i stworzoną w ten sposób szansą
na odzyskanie przez Polskę niepodległości.
I tutaj Reymont jakby wybiera się na wschód w swojej wyobraźni,
natomiast wyrazem takim symbolicznym tego jest opowieść Komurasaki,
jeden z późnych tekstów głęboko zakorzeniony w kulturze japońskiej,
który jakby wieloaspektowo analizuje pan profesor Jarosław Ławski.
Wspomniałbym jeszcze o kwestii samotności w Ziemi Obiecanej Reymonta.
Tutaj z kolei przez ten pryzmat jest pokazany kapitalizm, prawda?
Uważa się, że Ziemia Obiecana to pierwsza polska powieść o kapitalizmie,
ale też powieść o samotności, o takiej atomizacji społeczeństwa.
I pan profesor Piechota na konkretnych przykładach bohaterów pokazuje,
że ta samotność dotyka wszystkich.
Sabina Brzozowska zajmuje się starością w chłopach Reymonta.
Też jest to przejmujący artykuł, który pokazuje postacie z chłopów Reymonta,
takie jak stara Agata, Jagustynka, w perspektywie właśnie losu człowieka starego na wsi.
Jest to bardzo ambiwalentny artykuł.
Wiadomo, że ten los był trudny, prawda?
Trudno było przeżyć starszemu człowiekowi w realiach polskiej wsi
początków wieku XX.
Jest też artykuł na temat wierzeń przedchrześcijańskich w chłopach.
Jest tam kilka takich momentów pana profesora Adama Mazurkiewicza.
Jest tam wiele takich momentów, gdzie takie przedchrześcijańskie rytuały się ujawniają.
Profesor Grażyna Legutko porównuje obraz bytu autochtonów w chłopach
Stanisława Reymonta i na kresach lasów Wacława Sieroszewskiego,
jego debiutanckiej powieści, tego zesłańca, wieloletniego zesłańca, pisarza,
który jakby z trudem wypracowywał swoją drogę twórczą w dalekiej Syberii, prawda?
Zesłany oczywiście z powodów politycznych.
Zajmował się w swoich powieściach społecznością Jakutów, prawda?
Czyli tą odległą syberyjską społecznością i to porównanie jest przedmiotem
artykułu pani Grażyny Legutko.
Wreszcie Maria Jolanta Olszewska pisze o narodzinach nowoczesnego narodu polskiego
w powieści Rok 1794.
Jest to związane także z pewnym politycznym obliczem Reymonta,
które było obliczem, trzeba powiedzieć, bliskim endecji,
najbardziej bliskim narodowej demokracji.
Nie wszystkim interpretatorom się to podobało,
ale z pewnością jest to próba stworzenia nowoczesnego pojęcia narodu,
co pokazuje pani profesor.
Wreszcie są jakby takie artykuły wokół Reymonta
i taki artykuł jest to tekst pani profesora Agnieszki Kunniczuk-Czcinowicz,
Futurystyczne wizje filmowe Władysława Stanisława Reymonta,
Niedokończony projekt, Reymont w wybranych obiegach medialnych
w roku 1925, pani profesor Małgorzaty Litwinowicz-Droździel
oraz artykuł pana profesora Bąbiaka
Okoliczności śmierci i pogrzeb narodowy Władysława Stanisława Reymonta.
Tu chciałbym jeszcze tylko na zakończenie stwierdzić,
że takie wokółliterackie zjawiska kulturowe,
jak na przykład rocznice, pogrzeby, wystawy,
różnego typu medialne reakcje na zachowania pisarzy i ich utwory,
stanowią obecnie bardzo silny nurt obecnej humanistyki
i to także jest reprezentowane w tej książce.
Jestem przekonana, że już na podstawie samego streszczenia,
które przedstawił nam pan profesor,
nasi słuchacze są zaintrygowani i sięgną, mamy taką nadzieję,
po tom zatytułowany Reymont Perspektywy.
Książkę wydało Narodowe Centrum Kultury,
a opowiadał o niej pan profesor Marek Pągciński
z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko. Choć Pola Nireńska… Czytaj dalej o Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
