Wybrany utwór: „Demon ruchu”: powrót klasyki polskiej literatury grozy
Zbiór słynnych opowiadań kolejowych pióra Stefana Grabińskiego, porównywanego z Edgarem Allanem Poe, powrócił na półki księgarń. Wydanie wzbogacone o pełne dynamiki i ekspresji ilustracje Rity Kaczmarskiej, przenosi Czytelników w mroczny świat fascynacji i tęsknot związanych z żelazną koleją.
Stefan Grabiński (1887–1936) uznawany jest za klasyka noweli fantastycznej okresu międzywojennego. Z zawodu nauczyciel polonista, zasłynął jako autor powieści, dramatów i opowiadań. Największą rozpoznawalność przyniósł mu „Demon ruchu” czyli cykl opowiadań rozgrywających się w scenerii kolejowej.
W opowiadaniach regularnie pojawiają się tajemnicze sygnały alarmowe, pociągi widma czy ślepe tory, które zmieniają się w przejścia do innych wymiarów. Bohaterowie Grabińskiego to osobliwe postacie: dróżnik zamkniętej stacji, szalony maszynista upojony prędkością, pasażer uzależniony od podróży czy żyjący w mroku strażnik tunelu. Wszyscy dręczeni złowróżbnymi wizjami i straszliwymi przeczuciami, niekiedy na granicy obłędu. Łączy ich fascynacja: ruchem i pędem, która z czasem przejmuje nad nimi kontrolę.
Grabiński tworzył w dwudziestoleciu międzywojennym, czasie fascynacji nowoczesnością i postępem. Mimo to w jego opowiadaniach na pierwszy plan wysuwa się metafizyka, obsesja i urojenia. Szkicowane przez niego kolejowe uniwersum wypełnione jest widmami zbliżającej się katastrofy – a wrażenie to potęgują ilustracje Rity Kaczmarskiej.
W książce znajduje się czternaście opowiadań opatrzonych posłowiem pisarki i literaturoznawczyni Elizy Kąckiej, która o twórczości Grabińskiego opowiedziała w Audycjach Kulturalnych.
Nowe wydanie „Demona ruchu” przygotowało wydawnictwo Dwie Siostry w ramach serii „Świeżym okiem”.
Zdjęcia dzięki uprzejmości Wydawnictwa Dwie Siostry.
Bardzo się cieszę, że się słyszymy, bo to oznacza, że rozpoczynamy kolejne spotkanie w audycjach kulturalnych w podcaście Narodowego Centrum Kultury.
Ja się nazywam Aleksandra Galant i będę miała dzisiaj ogromną satysfakcję zabrać Was w podróż.
Kiedy myślimy o podróżach, najczęściej myślimy o ich celu, o miejscu, do którego zmierzamy.
Natomiast dzisiaj skupimy się zdecydowanie bardziej na tym, w jaki sposób do tego miejsca będziemy próbowali się dostać i jaki ta droga będzie miała charakter.
Postawimy na stare, sprawdzone od wieków rozwiązanie, mianowicie na kolej żelazną.
Będzie to też podróż w czasie, dlatego że cichą bohaterką dzisiejszego spotkania jest książka.
To jest zbiór opowiadań Stefana Grabińskiego pod tytułem Demon ruchu.
Opowiadania zostały opublikowane w 1919 roku, więc już trochę czasu temu.
Natomiast została przypomniana i wznowiona przez wydawnictwo Dwie Siostry w serii Świeżym Okiem.
Książka jest przepięknie wydana.
Jej bardzo ważnym elementem są ilustracje rity kaczmarskiej, które dynamizują jeszcze bardziej treść książki.
Żeby dowiedzieć się więcej o Demonie Ruchu, ale i samym Stefanie Grabińskim,
postanowiłam zaprosić do naszej rozmowy autorkę posłowia, literaturoznawczynię i pisarkę związaną z Uniwersytetem Warszawskim,
panią doktor Elizę Gącką.
Bardzo się cieszę, że będziemy rozmawiać.
Też się cieszę.
Postanowiłam przełamać swój opór i wstyd i jeszcze zanim włączyłyśmy mikrofony,
przyznałam się do tego, że dla mnie publikacja wydawnictwa Dwie Siostry była pierwszym kontaktem z twórczością Stefana Grabińskiego,
ale mówię o tym również po to, żeby z zupełnym spokojem i czystym sumieniem powiedzieć,
że jest to przygoda ze wszechmiar fascynująca.
Ja jestem pod ogromnym wrażeniem tych opowiadań, które są unikatowe z wielu powodów.
Ja oczywiście będę dopytywała o te elementy, które sobie wynotowałam, jednak jestem ciekawa tej perspektywy literaturoznawczej.
Co decyduje o tym, że do tych opowiadań warto jest wracać? Co czyni je wyjątkowymi, unikatowymi?
To jeśli chodzi o samego Grabińskiego, bo oczywiście Grabiński też bywa różny,
chociaż myślę, że zwolennicy jego twórczości mają frajdę w związku z lekturą nie tylko Demona Ruchu,
ale myślę, że też późniejszych rzeczy, a bo tych wcześniejszych nie jest tak znowu wiele.
Demon rzeczywiście się ukazał w XIX. My się w zasadzie odwołujemy, tak zresztą i Paweł Dunin-Wąsowicz wydając swoją edycję Demona
i też siostry wydając swoją edycję Demona.
Odwołujemy się do tego wydania z XXII, nieco większego już, aczkolwiek ciągle ten zestaw tekstów jest jakoś za każdym razem ostukiwany
co do tego, czy na przykład ten Gramy, Szatery się pojawią, czy się nie pojawią.
Tutaj mamy jeszcze przypowieść o Krecie Tunelowym, bardzo ciekawy tekst, mówię tutaj, czyli w tym wydaniu, do którego dopisywała my swoje posłowie.
Dlaczego Grabiński? Z jednej strony można powiedzieć, że my nie mieliśmy znowu aż tak wielkiego szczęścia w literaturze polskiej do literatury grosy.
Tego wcale nie jest tak znowu dużo.
Oczywiście Grabiński jest łużnikiem takiego jednego bardzo charakterystycznego typka, pisarza Edgara Alana Poe'u, Velpoego.
I to nie jest tak, że Grabiński jest absolutnie samoswój, a jednocześnie jest absolutnie samoswój.
To znaczy mówię coś takiego, co sobie przeczy na jednej linii, być może kolejowej, ale też nie mówię zupełnie bez sensu,
dlatego, że Grabiński ma szczególną wrażliwość literacką, to znaczy ten jego zmysł grozy, ale też jego i tutaj wchodzimy na jeszcze troszeczkę inne piętro, zmysł metafizyczny.
Ta metafizyka, która jest oczywiście taka bezpośrednio dla czytelników demona ruchu utopiona w tej kolei,
to znaczy w tym znikaniu, w tych przepoczwarzeniach, w tym, że nie wiem, mamy ten ślepy tor, mamy też te wszystkie stany obłędne i paraobłędne,
które musimy sobie jakoś w ogóle postawiać w głowie, co się tutaj dzieje, nie? Głuchą przestrzeń, fantastyczną.
Nie wiem, czy nie najlepsze opowiadanie na nim, konkurujące co najmniej ze ślepym torem, które nam mówi o tych asocjacjach przeciwnych, dźwiękowo-metafizycznych.
A z drugiej strony jest też jakiś taki poziom, który jest poziomem nawet, nie wiem, czy by go określić alchemicznym,
myślę, że jeszcze troszeczkę inaczej trzeba by było, ale taki poziom, który jest jakimś w ogóle poziomem koncepcji, czy koncypowania Grabińskiego co do świata.
I tutaj każdy autor grozy, mimo tego, że literatura grozy jest dość poważnie gatunkowa,
że w przeciwieństwie do różnych takich rzeczy, które mogą się uchylać od tej gatunkowości,
to grozę jednak postrzegamy, tak jak różne inne jej odmiany i różne inne późniejsze jej wykwity jako gatunkowe,
to mimo wszystko w Grabińskim jest coś szczególnego, pewnie zaraz dojdziemy jeszcze do tego, co jest tutaj takiego szczególnego,
ale broniłabym mimo wszystko jego wyjątkowości mimo dużej skali inspiracji w związku z literaturą europejską i nie tylko.
Zaczęłam naszą rozmowę od pytania o wyjątkowość opowiadań Grabińskiego, które zostały wznowione przez wydawnictwo Dwie Siostry,
a w czasie czytania książki zaczęłam zadawać sobie pytanie o to, co tak wyjątkowego i fascynującego jest w kolei.
Czy było dla Grabińskiego w kolei, że on ten kolejowy świat wykorzystał jako tło i niezbywalny element każdego z tych opowiadań
i wielu bohaterów jego opowiadań fascynuje się ruchem, fascynuje się pędem, przestrzenią za element absolutnie zbędny,
uznając wszystkich ludzi, którzy się pojawiają, za tych, którzy przeszkadzają, którzy są męczący, którzy są niepotrzebni.
Jakby jest ta fascynacja koleją jako taką.
Tak, no to jest oczywiście demon ruchu.
Tutaj sam Grabiński ma różne fascynacje później, które już nie są.
Ja nie twierdzę, że biograficznie nie są kolejowe, bez przesady, a myślę, że kiedy ktoś się zafascynuje koleją, to ma już tego bakcyla do końca życia.
To krąży i tego Grabińskiego, który biograficznie, to jest bardzo ciekawe, charakterystyczne zresztą.
Że ci ludzie, którzy są, to podobnie z Bergsonem i z paroma innymi takimi, którzy są od tej siły, od tej woli, od tego pędu, od tego trzasku.
To nie jest bezwyjątkowe, ale takie mam w tej chwili skojarzenie.
Czy pod taką sugestią siedzę tutaj.
Oni bywają po prostu nieprawdopodobnie mikrej postury, postury takiej fizyczno-psychicznej.
To znaczy Grabiński, ten skromny nauczyciel, podobnie jak Bruno Schulz, po którym by się w zasadzie kompletnie nie można było spodziewać tego typu pędu wyobraźni.
Bo to była osoba, która zupełnie jakby, jeśli ktoś by go sobie przedstawiał, jak nie wiem, maszynistę Grota.
To jest absolutnie odwrotna persona.
To znaczy, to jest taka persona z pozoru drastycznie poukładana, która sobie wychodzi na stację i sobie marzy i sobie projektuje.
Nie mówię, że nie ma do czynienia z tym medium kolei.
Ma, tylko że no nie siedzi w środku tego wszystkiego.
Wszystko to jest dziełem wyobraźni.
Nawet to nie jest dziełem bezpośredniej zależności biograficznej.
Aczkolwiek tak, jak już przytaczałam na spotkaniu, które mieliśmy z Pawłem Duninem Wąsowiczem, on potrafił sobie ustawiać.
Nie, on miał na przykład fiksację też na matryce kolei, żeby sobie to ustawiać, nie wiem, projektować.
Miał te swoje elementy, to znaczy krótko mówiąc, potrafił to sobie rozgrywać wyobraźniowo nawet na takim materiale materialnym, to znaczy na tych wagonikach malutkich i tak dalej.
Ale to, co jest tutaj najważniejsze, to jest jakaś tęsknota za jakąś formą transgresji, te przekroczenia, wielorakiego przekroczenia.
To znaczy tego przekroczenia tych ludzi, którzy nas krępują, to jedno.
Przekroczenia jakichś limitów czasowo-wyobraźniowych, wskoczenia w jakiś inny wymiar.
Ta tęsknota oczywiście bywa tęsknotą autodestrukcyjną, bo ta tęsknota bywa tęsknotą za śmiercią, za jakąś formą nirwany kolejowej.
Takie rzeczy też się dzieją przecież w demonie ruchu. W demonie ruchu my po prostu już tak trochę gubimy nie tylko buty w pogoni za demonem ruchu, ale w ogóle gubimy poczucie, gdzie my tak naprawdę stoimy w pewnym momencie, nie?
Natomiast jest to bardzo ciekawe i ciekawe jest to, że to nie jest tylko i wyłącznie domy na wyobraźni samego Grabińskiego.
Szulcowi się udzieliła ta kolej. Ta odnoga, powiedzmy boczna odnoga czasu szulcowska jest zadłużona wyobraźnią w ślepym torze Grabińskiego.
W ogóle kolej, pociąg jako medium, może nieprzypadkowo jednak mówię medium, bo tutaj rzeczywiście jest jakieś jednanie światów się tutaj dokonuje.
Jako z jednej strony symboli figura pędu, ale też jako symboli figura i środowisko przemiany jest w ogóle w literaturze nie tylko polskiej absolutnie obecny.
Już nie mówiąc o tym, że ludzie, którzy mieli rzeczywiście w swoich rodzinach, jak chociażby, nie wiem, Kazimierz Wierzyński, o którym też żeśmy z Duninem rozmawiali,
ale też malarz Wojciech Weiss, którzy mieli zawiadowców stacji w swojej biografii, oni patrzą na pociąg jako na miejsce szczególne.
To nie o to chodzi, że to jedzie. Jedzie wiele innych środków transportu.
Chodzi o to, że pociąg jest szczególnym miejscem i przygody metafizyczne w pociągu są wpisane w samą kolej, od kiedy ta kolej została poddana refleksji.
A pęd, czy to jest Alain Vital Bergsonowski, który akurat znajduje dla siebie tutaj łożysko, czy to jest pęd wedle Grabińskiego, czy to jest...
Ten demon ruchu mogłoby się nazywać w sumie demonem pędu też przecież.
Ta zasada ruchu jest tutaj czymś szczególnym. Ten uwiedziony nią Tadeusz Szygoń, który jedzie i nie wiadomo w ogóle gdzie on jedzie i gdzie on te bilety kupuje w sumie jak najdalej.
To ten pociąg jest takim jego dybukiem. On na prostu siedzi, siedzi, on wchodzi w to wszystko i on ulega jakiemuś specyficznemu zatraceniu.
I Grabiński nam daje to zrozumienie jednak, że jakkolwiek tego świata, bo on później przecież pisał i o żywiole ognia, no pisał różne rzeczy.
To nie tylko pisał o kolei. Pisał rzeczy z pogranicza życia, jawy, snu i grozy.
Natomiast, że jednak to, że pociąg jest szczególnym siedliskiem takich gruz i przeobrażeń i wyzwoleń jakichś metafizycznych, to jest pewne.
A to nie tylko on tak miał.
Są to powieści grozy, tak jak pani wspomniała, taki gatunek szczególny i nieprzesadnie rozwinięty w polskiej literaturze, zwłaszcza tamtego okresu.
Wydaje mi się, że tej grozy opowiadania nabierają również ze względu na sposób przedstawiania samych pociągów, zwłaszcza tej lokomotywy, która błyska oczami,
która jest porównywana czasami do cyklopa, która jest bestią, żelaznym demonem.
Ale w odniesieniu do tego, o czym pani mówiła przed chwilą, pomyślałam, że pociąg jako miejsce pewnego zakrzywienia czasu i przestrzeni, jakiejś takiej wyrwy w tej linearnej rzeczywistości,
w bardzo charakterystyczny sposób w tych opowiadaniach wpływa na bohaterów.
Oni tam doświadczają bardzo specyficznej przemiany, zwłaszcza jeden z bohaterów, który na co dzień jest człowiekiem niewyróżniającym się, raczej nieśmiałym i niepewnym.
Zyskuje pełnię sił, no w takim dosłownym można powiedzieć znaczeniu, kiedy wsiada do pociągu.
Znajomi nawet mówią mu, jeżeli miałbyś podejmować jakieś ważne decyzje albo brać udział w dyskusji, zadbaj o to, żeby to się działo w pociągu.
Zresztą maszynista Grot, o którym pani wspomniała, również w tym pociągu nabiera jakiejś niezwykłej mocy i siły?
Tak, Grot jest w ogóle specjalną osobą, nie?
To jest w ogóle niesamowita rzecz, że kolej jest jakąś formą katalizatory osobowościowego.
Czasem też katalizatory obsesji oczywiście, o czym trochę sobie pisałam w posłowiu.
Już abstrahując od tego, że oczywiście sama obsesyjność ma taki jakby to powiedzieć przeciwległy biegun, jeśli tak można w ogóle powiedzieć, w tych bocznych odnogach czasu.
To znaczy w tych miejscach, w które też przejeżdża pociąg, który już jakby to powiedzieć sam wyrywa się nawet ze swojej postaci, nie?
To znaczy jakoś ją przekracza i wchodzi w teren, który jest już terenem albo poza życiem i śmiercią, albo terenem już rzeczywiście zawieszenia czasu, w którym ludziom ulegają jeszcze innym przemianom niż tylko na przykład takim przemianom psychologicznym powiedzmy.
Bo te przemiany psychologiczne to jest taki pierwszy poziom, w którym na przykład aktywizowane są jakieś skłonności.
Że na przykład ktoś ma lekkiego bzika, to na kolei dostanie większego bzika.
Albo, że na przykład jest nieśmiały, to raptem bierze go jakiś szwunk.
Bohater główny, nie wiem, demona ruchu, który raptem wpada w jakieś obsesyjne ciągi.
Możemy założyć, że gdyby nie było tego żywiołu kolejowego, to być może on by się tak nie woził nigdzie.
To znaczy, krótko mówiąc, nie miałby takich lotów.
I te loty czasami tych ludzi podnoszą, czasami tych ludzi destruują.
To nie są jednoznaczne rzeczy.
A wreszcie to, że ktoś się upiera przy jakichś takich swoich algorytmach,
albo to, że ktoś śni, potrafi wyśnić czyjeś przypadki przyszłe.
Raptem się okazuje, że może wyśnić również swoją śmierć.
Jakie środowisko, jeśli nie kolejowe, może być siedliskiem takich snów?
Generalnie to ta oniria, o którym powiedziałam samo o snach, no więc wypadałoby to wzmocnić.
Sny kolejowe też prawdopodobnie są specjalną kategorią snów,
które są jakąś negocjacją metafizyczną między tym, kim my faktycznie jesteśmy na jawie,
a tymi naszymi drugimi i pomnożonymi personami.
To coś takiego też taką sugestię czasami daje Grabiński,
że ten sen kolejowy, to jest oczywiście, nie mam nadzieję, że tutaj herezji nie opowiadam,
ale takie mam wrażenie, że ta oniryczność kolejowa jest też szczególnej kategorii onirycznością,
że to nie jest taka po prostu na zasadzie, nie wiem, drzemka kogoś, która rwała.
Oso łatwo w pociągu, tylko że to jest zupełnie coś innego,
że my tak na dobrą sprawę, im dalej w tym pędzie, tym bardziej tracimy te granice.
To naprawdę nie tylko w literaturze polskiej coś takiego się dzieje,
a co do przedstawiania pociągu, jak już pani powiedziała o tych niesamowitych rzeczach wizualnych,
to znaczy takiej specyficznej synestezji pociągu,
bo z jednej strony mamy to światło, nie?
Granie światłem i granie barwą.
To nieprzypadkowo te rysunki kaczmarskie bywają takie ekspresjonistyczne
i to naprawdę nie chodzi tylko o te momenty, kiedy na przykład, nie wiem,
pociąg jak pod wpływem maszynisty Grota jego obsesji,
po prostu jednocześnie z nimi wylatuje de facto w powietrze.
Czy na przykład te karambole, które się tutaj opisuje.
Bardzo wiele jest tych karamboli.
Katastrofy kolejowe to jest...
Katastrofy kolejowe, Dickens o tym pisał,
to jest jeden z najbardziej sugestywnych modeli katastrofy w ogóle.
To znaczy to, że można niedoszacować.
I ten obłęd lęku, a takiego zakładu specyficznego z rzeczywistością,
że na przykład my możemy zapobiec tej katastrofii.
A potem ludzie, którzy stają się, i to już u Grabińskiego widać,
samobójcami bądź widmami,
po tym jak im się nie udało zapobiec bądź przewidzieć katastrofy, nie?
Albo zapobiec katastrofii.
I oni wtedy przechodzą w jakiś taki inny stan półbycia, półśmierci.
Czegoś takiego, z czego nigdy się już nie dźwigną.
Ale też lokomotywa ma w sobie czasem ten wręcz naturalistyczny element takiej bestii.
Czy lokomotywa jest rzeczywiście czymś takim, co z jednej strony ma szalenie mocny wsad,
taki zmysłowy, zmysłowy, plastyczny, słuchowy też.
Pociąg w ogóle kolej, ten turkot, którego my już w tej chwili, przepraszam, jeżdżąc pendulino,
nie doświadczamy, ponieważ nie ma już tego dudut, dudut, dudut.
Ale to dudut jest po prostu źle.
Jakby na to nie spojrzeć, ten rytm jest rytmem narkotycznym.
I to przecież bardzo wielu pisarzy też taki rytm rejestrowało i opisywało.
Nie mówię o pisarzach grozy, tylko po prostu pisarzy,
dla których po prostu ten specyficzny rytm pociągu oddawalny głosowo.
I to, że my słyszymy, że ten pociąg się zbliża, nie tylko przez gwizd,
ale przez to właśnie turkotanie, które staje się coraz mocniejsze,
że możemy przyłożyć ucho do szyny.
Jest to narkotyk, krótko mówiąc, narkotyk ruchu, narkotyk pędu,
ale też narkotyk kolei, która stwarza sobie swój mikroświat.
A poza Szulcem myślę, że tak jak pani pytała o sugestywność Grabińskiego,
o osobność Grabińskiego, dlaczego on jednak jest taki ważny dla nas.
Kolej to jedno, ale to jest jeden z lepszych mitologów w ogóle.
On stworzył mit.
Kolej u niego stała się nie tylko koleją, stała się mitem,
a jakąś jego prywatną mitologią.
I myślę, że w ogóle takie prywatne mitologie, silne mitologie,
prywatne literackie, bądź inne malarskie też mogą być,
są czymś takim, co po prostu ma w sobie jakąś taką nieprawdopodobną energię przekazu,
że kiedy my po to sięgamy, to my więźniemy w tym świecie.
Ten świat został przygotowany po to, żeby nas zassać.
I to chyba się dzieje przy Grabińskim w tej lekturze,
że to nie jest tylko kwestia tego, że ach jejku, coś się wydarzy,
jakiś upiór kolejowy wychynia zza węgła,
tylko, że po prostu my mamy tutaj coś więcej.
My mamy jego prywatną mitologię, którą on bardzo intensywnie przeżył,
w związku z tym my też ją przeżywamy.
Pani bardzo rozbudowała wątek tego narkotyzowania się koleją.
Cieszę się, że wypisałam sobie sformułowanie frazy,
która pojawia się w jednym z opowiadań,
mianowicie, że jazda pociągiem ma znamiona opiumizowania się ruchem.
No i też przytoczenie tej frazy jest dla mnie dobrym momentem,
żeby zwrócić uwagę na język, którym posługuje się Grabiński.
Język niezwykle misterny.
Rozmawiałyśmy przed momentem o sposobach,
w jaki on opisuje samą lokomotywę, uwadzę, jaką poświęca maszynom.
Natomiast niech przykładem języka, którym on operuje,
będzie zaledwie jedno zdanie, które chciałabym zacytować.
Mianowicie, mokre, beecher, dżu, chłostały oświetlane jasno szyby
i rozbryzgiwały się na szkle we łzawe różańce kropel.
No cóż to jest za zdanie?
Tak, to znaczy, to zdanie jest już takie troszeczkę aż afektowane,
ale jednocześnie rzeczywiście to pokazuje też na bardzo dużą pracę.
Dłubaninę w metaforze, można tak powiedzieć.
To jest bardzo, bardzo złożony obraz w gruncie rzeczy.
On jest bardzo zmysłowy, ale jednocześnie jest bardzo złożony,
jeśli chodzi po prostu o to nagromadzenie tych efektów.
I to jest rzeczywiście też bardzo charakterystyczne dla Grabińskiego.
Ja sobie tutaj przerzucam kartki tego z najważniejszych opowiadań,
co prawda nie tytułowego.
To akurat o opis ślepego toru mi idzie.
Z poezji owej, w jej głęboki motyw tęsknoty, tęsknoty ku nieskończonym dalom,
uboczna, wzgardzona odrośl szyn, ten ślepy tor.
Samotne odgałęzienie toru, rozciągnięte na przestrzeni pięćdziesięciu stu metrów,
bez wyjścia, bez wylotu, zamknięte sztucznym wzgórzem i rampą kresową,
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko. Choć Pola Nireńska… Czytaj dalej o Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
