Irena Huml. Ikona mody i kolorowy ptak

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

Styl wyrażał chęć otaczania się estetycznymi przedmiotami i pragnienie piękna w codziennym życiu.

Kiedy usłyszałam to zdanie, pomyślałam sobie, jakże wspaniale byłoby być osobą, której to zdanie dotyczy.

Komplementować możemy się na wiele sposobów, natomiast mam jakieś takie podskórne wrażenie, że potrzeba piękna w codziennym życiu byłoby wspaniale, gdyby definiowała każdego z nas.

Nie wnikam w to, czy tak jest, natomiast spróbuję przybliżyć wam postać, którą te słowa opisują.

To jest profesor Irena Huml i właśnie jej poświęcona jest wystawa w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.

Te ekspozycje można oglądać do 18 maja i nosi ona tytuł Moda.

Historia osobista profesor Irena Huml, 1928-2015.

Przed momentem powiedziałam, że to ja postaram się przybliżyć tę postać, ale już to sprostuję,

dlatego że o wystawie, a także o jej bohaterce będzie opowiadała kuratorka,

doktor Małgorzata Możdżyńska-Nawodka, która w Muzeum Narodowym we Wrocławiu opiekuje się działem tkanin i ubiorów.

Bardzo mi miło, że przyjęła pani zaproszenie, no i że będziemy dzisiaj rozmawiać.

Dzień dobry.

Zanim zapytam o to, kim była Irena Huml, w jaki sposób zasłużyła się dla historii sztuki, historii mody, ale także dla swojego regionu,

zapytam o to, czy ona na ulicach była osobą widoczną i rozpoznawaną.

No bo na wystawie możemy oglądać stroje, przedmioty do niej należące, które w jakiś sposób tworzyły jej wizerunek

aż przez cztery dekady, bo od lat pięćdziesiątych do dziewięćdziesiątych.

Pani profesor Irena Huml była warszawianką. Przez dekady związaną z Instytutem Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie,

w Warszawie urodzoną. W Warszawie przeżyła wojnę, wrzesień, powstanie, w Warszawie studiowała i działała.

Chociaż dla Dolnego Śląska i myślę, że dla wielu różnych miejsc była osobą ważną,

bo wspierała artystów z całej Polski w ich przedsięwzięciach, które się w różnych miejscach w Polsce odbywały.

A na Dolnym Śląsku owszem bywała często, bo była współinicjatorką Festiwalu Srebra w Legnicy,

imprezy, która odbywa się do dnia dzisiejszego.

Jako najwybitniejsza specjalistka od polskiej tkaniny artystycznej bywała też gościem na warsztatach tkackich,

w plenerach tkackich, w Kowarach przez całe lata i miała kontakty z artystami czynnymi także tutaj.

A dla wielu osób rozsianych po Polsce była też osobą ważną, inspirującą, zachęcającą do podejmowania różnych działań naukowych i artystycznych

i można powiedzieć, ja się także w ten sposób z panią profesor spotkałam ponad 20 lat temu właśnie przy okazji Festiwali Srebra w Legnicy

i pani profesor bardzo mnie namawiała, wręcz stosowała szantaż emocjonalny skłaniając do pracy nad doktoratem, a potem była moją recenzentką.

Ja jestem tylko jedną z licznych osób, które do takich działań mobilizowały. Także miała rzeczywiście związki z Dolnym Śląskiem, ale jej największą miłością i miejscem jej życia była Warszawa.

Kiedy też o niej myślałam, to do głowy przechodziło mi takie określenie kolorowy ptak, ale przyznam szczerze, że sama trochę zganiłam się w myślach,

bo to jest takie określenie może już troszkę kliszowe, może troszkę nadużywane niekiedy, ale rzeczywiście kiedy o pani profesor czytałam,

kiedy oglądałam zdjęcia i te wspaniałe stroje, nabierałam pewności, że po prostu nie dało się jej nie spostrzec, nie zwrócić na nią uwagi.

Nie tylko dlatego, że łączyła style, łączyła takie różne podejścia do mody i ubioru, ale też na ten wizerunek patrzyła chyba niezwykle świadomie.

To nie była tylko pasja do pięknych rzeczy, ale takie bardzo świadome korzystanie z tego, co pewien konkretny określony wizerunek daje,

bo tutaj chyba warto dodać, że ona była bardzo mocno zaangażowana i była bardzo ważną postacią środowiska naukowego,

nie oszukujmy się, w owym czasie zdominowanego przez mężczyzn.

Tak, zwłaszcza na tych wyższych szczeblach hierarchii akademickiej.

Odniosła sukces wybierając dziedzinę badań, która była niestandardowa i która nie była tak bardzo doceniana wtedy,

kiedy Irena Huml postanowiła zająć się sztukami, które określa się jako dekoracyjne, czy użytkowe,

czy stosowane designem, tkaniną artystyczną, biżuterią artystyczną.

To znakomita monografistka polskich projektantów, Olgierda Szlekesa na przykład,

autorka epokowych prac o warsztatach krakowskich, o polskiej sztuce stosowanej XX wieku,

o polskiej tkaninie artystycznej. Więc ten wybór był odważny, niestandardowy,

realizowany z ogromną konsekwencją, pracowitością i taką świadomością teoretyczną

połączoną z głęboką wiedzą o tym, co dzieje się w ogóle w świecie, w tych dziedzinach.

Z umiejętnością zastosowania tego aparatu do badania, dokumentowania i promowania działalności polskich artystów.

I co było takie wyjątkowe i charakterystyczne dla jej metody, było to, że ona osobiście towarzyszyła im w pracy

i w tych przedsięwzięciach i często je też inspirowała. No i właśnie jej się chciało jeździć na wernisaże,

na plenery przez dziesiątki lat. Bardzo czynnie nie tylko pracować naukowo,

ale też pisać artykuły do czasopism, występować w roli historyka, nie tylko historyka,

ale także krytyka sztuki, organizować wystawy. No między innymi była współkuratorką pierwszej w Polsce

w latach sześćdziesiątych wielkiej wystawy Secesji w Muzeum w Płocku, która stała się wielkim przebojem.

I ta świadomość designu, tkaniny, formy to na pewno było coś, co wpływało na jej sposób patrzenia na modę,

na ubiór, na sposób ubierania się, bo jeszcze przecież kontakty z artystami osobiste.

Ona nosiła biżuterię artystów, których znała. Tworzyły dla niej w latach osiemdziesiątych

piękne dzieła, które można nazwać wręcz sztuką do noszenia, artystki działające w obszarze właśnie włókna

i tkaniny artystycznej. I była pani profesor bardzo kolorowa. Pani pięknie to powiedziała,

bo ten kolor był ważny. Ona była w ogóle zielono oka, miała takie włosy ciemne,

z czerwonawym odcieniem. Lubiła kolor, znakomicie ten kolor na siebie dobierała,

więc to były zielenie, fiolety, brązy, odcienie pomarańczu, ale także czerń i biel

w takich bardzo graficznych zestawieniach i była piękną kobietą.

Dość wysoką jak na tamte czasy, szczupłą, z takim naturalnym szykiem i elegancją

i taką, której styl ubioru był zauważalny i wyróżniający, ale nie był krzykliwy

czy ekstrawagancki. Myślę, że on bardzo korespondował z takim stylem

przedwojennej polskiej inteligencji, że miał w sobie ten element dyskrecji,

umiejętności dobrania stroju do sytuacji, ale także do własnych warunków fizycznych,

cenienia dobrej jakości tkanin i dobrej konstrukcji. Zresztą mało kto wie,

pani profesor była absolwentką w liceum krewieckiego i miała dyplom

czelednika krewiectwa damskiego. I znała się bardzo dobrze na kroju,

na szyciu, na tkaninach. Ona zresztą tak ładnie kiedyś powiedziała,

że uroda tkanin to jest to najważniejsza dla niej rzecz w odzieży

i rzeczywiście stroje, które pokazujemy na wystawie są ze znakomitych tkanin

i tkanin naturalnych i pięknych wełen i jedwabiów i linu, który bardzo lubiła,

ale też była otwarta na tkaniny nowoczesne, na nowoczesne dzieniny maszynowe,

na skórę, a nawet na saj, czyli miała taką umiejętność rozumienia materii

i dobrania materiału do formy, świetne oko do wzorów.

Więc w tym sensie była ptakiem kolorowym i rzadkim,

chociaż nigdy nie była pawiem czy papugą.

Jakby właśnie, tak sobie myślę, jakim mogła być ptakiem.

Myślę o niej jako o łabędziu przy tym zamiłowaniu do czerni i bieli,

ale z piękną zieloną torabką.

Dowody na to, że Irena Huml posiadała spore umiejętności krawieckie,

również na wystawie znajdujemy.

Takim bardzo poruszającym przykładem jest strój baletowy,

który ona sobie sama uszyła, później również szyła na miarę,

korzystała z pomocy wsparcia wybitnych krawcowych,

ale także, co wydaje mi się bardzo istotnym elementem,

jeżeli chodzi o jej życiorys, biografię, twórczą pracę,

to, jak wyglądała, były elementy, a także nowinki przywożone ze świata.

I tutaj chciałam odnieść się do plakatu, konkretnie do zdjęcia,

który możemy oglądać na plakacie promującym wystawę,

bo to jest zdjęcie, które wydaje mi się, że mogłoby zdobić

okładki magazynów modowych i to przez wiele dekad.

Widzimy kobietę z przepiękną wiklinową torebką,

no a w tle majaczy imponujący nowojorski budynek.

To zdjęcie o takim bardzo filmowym charakterze,

a ta młoda kobieta jest gwiazdą tego filmu.

1964 rok, Międzynarodowy Kongres Rzemieł Są Artystycznych,

gdzie prezentowała referat.

Podróż zapisana też w modowej biografii i tym koszyczkiem,

o którym pani wspominała, ale także piękną, mianą garsonką

i świetnym kompletem plażowym w Paski i etolą z Lisa.

Nasza wystawa dotyczy okresu od końca lat czterdziestych

do końca lat osiemdziesiątych, korespondującego także

z tym najważniejszym okresem w działalności zawodowej.

Wiemy, że wtedy podążanie za modą nie było taką rzeczą łatwą i oczywistą.

I dla mnie jednym z takich momentów kluczowych w ogóle przy tworzeniu

pomysłu tej wystawy był obraz Wojciecha Fangora,

postaci. Sławne dzieło socrealizmu z 1950 roku,

pokazujące parę młodych robotników w takich bezpłciowych,

granatowych kombinezonach, patrzących z takim właściwie dezaprobatą,

ale nie bez zainteresowania i podziwu na młodą kobietę

w słonecznych okularach, w pięknej, modnej sukience,

takiej w stylu new look, obcisły stanik, obszerna spódnica,

drukowanej w takie motywy, które mówią o świecie New York,

Wall Street, okulary słoneczne, polakierowane paznokcie,

piękna torebka. I ja tak sobie myślałam, że jakby Irena Huml

wtedy 22-letnia pozowała do tego obrazu, to ona byłaby tą dziewczyną

w tych okularach i w tej pięknej, modnej sukience.

I zresztą okazało się, że bardzo podobną sukienkę miała w swojej garderobie

i ona zresztą na podstawie jest. Był w niej taki element glamour

i takiej świadomej światowości, o której zresztą w swoich tekstach

też pisała, że to taka też i polska cecha, że może w tym dążeniu do tego,

żeby być tak w zgodzie ze światową modą, jest może jakiś kompleks,

zaścianka, ale mówi też taka właściwie szlachetna ambicja,

żeby być obywatelem świata. I ona obywatelką świata była,

co wyrażało się w różnych dziedzinach, także w ubiorze.

Garderobę zaopatrywała, tak jak pani wspomniała, z dwóch źródeł.

Jedno to było szycie na miarę, a drugie to były ubrania przywożone

z podróży zagranicznych, ale nie kupowane tam jako nowe ubrania

z wieszaka sklepowego, tylko wyszukiwane w sklepach z odzieżą vintage'ową,

czy w second handach, czy na jakichś aukcjach.

Ona złapała tego bakcyla bardzo wcześnie, w roku 1957,

kiedy pierwszy raz wyjechała za granicę, wyjechała służbowo,

w ciekawych okolicznościach. Bo na fali politycznej odwilży

przebywający w Szkocie na emigracji generał Zając postanowił przekazać

do Katowic, z którymi był bardzo przed wojną związany,

swoją wartościową kolekcję sztuki. I ktoś musiał z Polski przyjechać,

żeby tę kolekcję skatalogować i pomóc przygotować wysyłkę,

ale generał sobie zażyczył, żeby to nie był ktoś związany z partią,

tylko osoba o takim systemie wartości, z którym on także się utożsamiał.

I Irena Huml, córka przedwojennego oficera, bardzo pasowała do tego profilu.

To była ważna zawodowo podróż, ważna rodzinnie, bo wtedy zobaczyła się

pierwszy raz po latach z bratem, który po wojnie do Polski nie wrócił,

ale też właśnie złapała tego bakcyla wędrówek po plichtargach,

po aukcjach, po sklepach, takich second handach.

I zresztą bardzo interesująco do ówczesnego, narzeczonego,

późniejszego męża o tym pisała.

Ta podróż też się zapisała w garderobie i pięknym futerkiem z baranka,

materiałem na suknię ślubną i kilkoma świetnymi rzeczami,

które są na wystawie.

Jej bratowa była projektantką mody.

W prezencie jej ofiarowała też różne ubrania,

z których młoda, ambitna historyczka sztuki tu po powrocie sobie jeszcze

to przerabiała i na przykład z takiej sukienki, która miała obszerną spódnicę

z takiego materiału w piękne, kolorowe rąby, uszyła takiej komplet spódnicę

i dwie bluzki o takiej bardzo smukłej, pięknej linii,

podkreślającej jej znakomitą figurę.

Także ten element sięgania do konfekcji zachodniej,

ale nie do jakichś wielkich projektantów,

po prostu do takiej bardzo dobrej jakości ubrań,

które ona sobie potrafiła wypatrzyć

i które podobnie jak te szyte na miarę nosiła bardzo długo.

To był styl indywidualny, ale jednocześnie i modny i ponadczasowy.

Ona bardzo o swoje ubrania dbała.

Brała ręcznie, oddawała do profesjonalnego czyszczenia.

W związku z tym one bardzo jej długo służyły

i wiemy na przykład, że tu mamy jakiś żakiecik taki chiński,

kupiony pewnie na przełomie lat 60. i 70.,

a jeszcze widzimy na zdjęciach czy filmach około 2010 roku.

Jej sposób konsumowania odzieży na pewno był czymś zupełnie innym,

niż sugeruje dzisiejsza szybka moda,

natomiast był czymś bardzo zgodnym z tym,

jak się przed wojną właśnie w kręgach inteligenckich patrzyło na ubrania,

że mają być dobrej jakości, bardzo starannie wykończone.

Tak jak patrzyłam i na zdjęcie, i na te ubrania,

to mam wrażenie, że taką rzeczą, która była w nich niejako konstans,

ona się utrzymywała przez całe dekady,

to był pewien stały stosunek między ubraniem a ciałem.

To znaczy to są stroje, które powiedzmy opływały sylwetkę

i delikatnie ją podkreślały, ale nie oblepiały,

ale jednocześnie nie były nigdy zbyt obszerne,

zbyt jakieś workowate i ten stosunek między ciałem a ubraniem

był tak przemyślany i wcześniej ustalony,

że potem te ubrania bardzo długo jej służyły,

pozostając piękne i aktualne.

I bardzo taką ciekawą sprawą jest to,

że tak właśnie na nie reagują dzisiejsi widzowie,

że tu przychodzą ludzie i mówią,

o Boże, to bym włożyła i to bym włożyła i to jakie świetne,

a jak będziecie domontować tę wystawę,

to czy to ewentualnie można by uszczknąć

któryś z tych pięknych ciuchów.

Więc myślę, że jest to też taka interesująca sprawa,

stosunek między modą a stylem.

Co jest przemijające, a co jest w jakiś sposób

bardziej długowieczne, że nad tym się możemy zastanawiać

na tej wystawie.

Coraz ciekawszy obraz profesor Ireny Huml wyłania się z naszej rozmowy.

Mam wrażenie, że jej podejście do mody cechowało

takie największe światowe elegantki.

Myślę tu na przykład o koncentracji na tym,

żeby tkaniny były jakościowe,

żeby materiały, wzory były unikatowe.

Ona też bardzo dbała o swoją garderobę,

czego dowodem są eksponaty na wystawie,

dlatego że one w świetnym stanie do muzeum zostały przekazane.

No i właśnie do tej garderoby chciałabym zajrzeć,

bo sam pomysł wystawy wydaje mi się dość unikatowy.

Zazwyczaj, kiedy rozmawiamy w muzeach,

na wystawach o modzie,

to są rozważania dotyczące konkretnych projektantów,

nurtów, kierunków, całych dekad,

kiedy dana moda funkcjonowała.

Natomiast rzadziej zaglądamy do pojedynczej,

konkretnej szafy.

Ta garderoba stanowi chyba jakieś odbicie czasów,

w jakich żyła i też możliwości,

z jakich korzystała,

bo wydaje mi się,

że ona w bardzo umiejętny sposób

lawirowała między tym, co było dostępne,

między tym, co można było zdobyć,

między tym, co sama osobiście uważała

za piękne i wartościowe,

no ale też z realiami, w których żyła.

Rzadko mamy możliwość spojrzenia

do czyjejś szafy,

zachowanej tak w miarę kompletnie,

dzięki daru, które pani profesor

czyniła dla zaprzyjaźnionych muzeów.

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

chyba jest największym beneficjentem,

ale przyjechały także rzeczy

z Centralnego Muzeum Półkiennictwa w Łodzi,

Muzeum Mazowieckiego w Płocku,

Muzeum Kręgowego w Koninie.

Dostaliśmy taką naprawdę wyjątkową możliwość,

żeby na tę garderobę taką w miarę kompletną popatrzeć.

Jest to rzecz wyjątkowa i rzadka,

ale z drugiej strony chyba korespondująca

z takim właśnie rodzącym się też na świecie

zainteresowaniem rzeczywistymi,

prawdziwymi ubraniami,

które mówią o prawdziwych,

rzeczywistych ludziach i ich życiu.

To się wyraża w aktualnych właśnie publikacjach,

takich przedsięwzięciach wystawienniczych,

które mówią o ubraniu

jako o takim medium pamięci,

przechowania pamięci o osobie, o życiu,

o możliwości zapisu biografii właśnie w ubraniach.

Bardzo umiejętnie wykorzystywała też ubiór

jako formę autoprezentacji,

do tworzenia, podtrzymywania pewnego wizerunku,

takiej świadomej siebie elegancji

i otwartości na nowe,

przy szacunku dla tradycji

i rozumienia ekstrawagancji,

ale umiejętnego jej kontrolowania.

Pani użyła, myślę, że tego określenia,

kolorowy ptak rzeczywiście trafnie,

bo dużą część tej garderoby

stanowią ubrania do pracy.

Taka garderoba kobiety pracującej,

bo ona była kobietą pracującą bardzo intensywnie

i ciężko i wszechstronnie.

I to jest garderoba bardzo nowoczesna.

Są kostiumy, owszem,

ale w kolorach,

pistacjowej zieleni,

fioletu, różu,

też w tych ukochanych takich tweedowych brązach,

bardzo wyrafinowanych kombinacjach.

Są częścią tej garderoby

świetne sukienki z dzianień

i maszynowych,

i też takie komplecy z ręcznych dzianień.

Ale zwłaszcza te sukienki są takim

interesującym elementem,

bo przecież one były w latach 70.,

czyli właśnie wtedy,

kiedy Irena Hum

je do swojej garderoby pozyskiwała

i nosiła na obronie doktoratu

i habilitacji

w czasie różnych wystąpień publicznych.

One były symbolem kobiety nowoczesnej,

wtedy takiej pewnej swojej kobiecości,

nie wstydzącej się jej,

ale też nie epatującej

przesadną nachalnością.

Ta kwestia nowoczesności,

przyswojonej,

zindywidualizowanej,

dopasowanej do okoliczności.

Z drugiej strony

też bardzo ciekawe zagadnienie

takiej osobistej i społecznej dystynkcji

w warunkach,

kiedy przecież oficjalna doktryna

była egalitarna.

A tutaj ona się bez wątpienia

tym ubiorem wyróżniała,

ale to nie było wyróżnianie się nowobogackie

i taką soczewką,

w której można chyba to zobaczyć,

to jest sprawa wielkiej pasji

i zawodowej,

i osobistej,

i kolekcjonerskiej,

czyli srebrnej biżuterii artystycznej,

którą Irena Huml

bardzo oceniła,

o której pisała,

którą badała,

wystawiała

i którą też nosiła.

I jak sama mówiła,

lubię,

ale nie lubię się obwieszać,

ale się nie obwieszę.

Ale w ogóle wybór

takiego elementu stroju,

o którym ona sama pisała,

że coraz większą jakby ta biżuteria artystyczna

zdobywa renomę

wśród Polek,

które chcą zaznaczyć

swoją indywidualność

i elegancję,

ale które chcą uniknąć

takich formuł drobnomieszczańskich.

I proszę pomyśleć,

że tak,

biżuteria srebrna

nie epatuje

ceną materiału,

ale jest design,

jest forma

i jest też sugestia

pewnego ekskluzywizmu

przez aluzję

do osobistych kontaktów artystycznych,

do dostępu

do tego rodzaju przedmiotów,

które przecież nie były w PRL-u

czymś dostępnym na ulicy.

One się pojawiały

w obiegu galeryjnym,

ale też bardzo szybko wtedy znikały.

Także to, że ona rzeczywiście

nosiła biżuterię najlepszych

polskich artystów

było tym subtelnym sposobem

komunikowania

i osobistej,

i społecznej dystyncji,

ale w sposób,

który nie był odbierany

jako coś,

przy którym inni by się źle czuli,

tylko był zachętą

do podziwiania piękna,

do rozmowy,

do cenienia tego,

czego wartość jest

bardziej estetyczna

niż materialna.

To są naprawdę ciekawe

i fajne wątki

i gdzieś tam w tle jest pytanie

o praktyczny feminizm,

jest pytanie właśnie

o trwałość tradycji

przedwojennej inteligencji,

ale o to, jak one się

nowocześnie

modyfikowały.

Tak jak styl

Ireny Huml

mógł być

zachętą do

pewnego spojrzenia

na rzeczywistość,

tak wystawa

w Muzeum Narodowym

we Wrocławiu

moda,

historia osobista

profesor Ireny Huml

jest zachętą do tego,

żeby tę postać

dla siebie odkryć,

żeby lepiej ją poznać,

dowiedzieć się,

jak funkcjonowała,

czym się kierowała,

no i odkryć

piękno strojów,

które gromadziła,

które kolekcjonowała

i z których

po prostu korzystała.

Wierzę, że ta dzisiejsza rozmowa

trochę w tym pomogła,

a to za sprawą obecności

pani dr Małgorzaty

Morżyńskiej-Nawodki,

która jest kuratorką

tej ekspozycji

w Muzeum Narodowym

we Wrocławiu,

zajmuje się

zbiorem ubrań i tkanin

i dzisiaj o tej wystawie

zgodziła się opowiedzieć.

Bardzo pani dziękuję

za tę rozmowę.

Dziękuję bardzo.

Irena Huml. Ikona mody i kolorowy ptak

O autorze

Aleksandra Galant

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

„Południk 21. Czapski – Kozera”