Wybrany utwór: „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu.
Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem i późniejszym rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.
Najbardziej rozpoznawane są jego barwne płótna, będące efektem fascynacji kolorem, wśród nich słynne portrety i autoportrety. Równolegle spełniał się, tworząc na papierze, mając do dyspozycji zdecydowanie mniejszą paletę barw. Kilkadziesiąt takich prac, można oglądać na wystawie „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”.
Ze względu na wrażliwy charakter prac i ograniczoną możliwość ich eksponowania, wystawa została podzielona na dwie części. W pierwszej z nich, pokazywano pejzaże, które stanowiły wyraźne odbicie stanu emocjonalnego autora – powstawały od początku XX wieku aż do czasów niemieckiej okupacji.
Druga część pt. „Portrety – autoportrety – akty – wnętrza” to prace, na których Weiss eksperymentuje ze światłem i przestrzenią. Szczególną uwagę warto zwrócić na odbitki graficzne, a także na studia i projekty rysunkowe.
Wystawę można oglądać do 12 lipca, a w Audycjach Kulturalnych opowiedziała o niej kuratorka, Agnieszka Salamon-Radecka.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jak już powiedziałam przed momentem naszej dzisiejszej rozmówczyni, bardzo cieszę się na tę rozmowę, na rozmowę, która jest przed nami.
Oczywiście wszystkie nagrania do audycji kulturalnych są dla mnie ważne, natomiast dzisiaj będziemy rozmawiać, odnosić się do postaci,
która bardzo często w różnych nagraniach, które realizowałam się pojawiała, natomiast nigdy nie przyglądałam się jej bliżej.
Bowiem Wojciech Weiss, malarz, rysownik, grafik, reprezentant nurtu ekspresjonistycznego w sztuce młodej Polsce, pojawiał się bardzo często w kontekście kapistów,
bo on był takim ich inicjatorem, trochę duchowym i artystycznym przewodnikiem.
Wspominałam o nim, nawiązywałam do jego twórczości, natomiast dzisiaj za sprawą pokazów w Muzeum Narodowym w Poznaniu,
jego twórczości, zwłaszcza tej związanej z grafiką i rysunkiem, przyjrzymy się bliżej.
To dlatego, że w Muzeum Narodowym do połowy lipca prezentowana jest wystawa Wojciech Weiss, nieznane grafiki i rysunki,
a dzisiaj o tym pokazie będę rozmawiała z panią Agnieszką Salamon-Radecką, która jest kierowniczką gabinetu rycin i rysunków Muzeum Narodowego w Poznaniu,
a także kustoszką i kuratorką tej ekspozycji. Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry.
Przyjrzyjmy się na początek zbiorom Muzeum Narodowego w Poznaniu, dlatego, że posiadają Państwo unikatową kolekcję owych grafik i rysunków,
które wyszły spod ręki Wojciecha Weissa, który, dodajmy tutaj na początku, wydaje mi się, że o wiele lepiej, szerzej znany jest jako wybitny malarz.
To, że Wojciech Weiss wykonywał prace graficzne, to jest pierwsze zaskoczenie dla widzów, nawet dla specjalistów, którzy mieli kontakt z jego twórczością malarską,
a drugie takie zaskoczenie, które właściwie towarzyszy przez cały czas tego pokazu, to to, że to nie był epizod w jego twórczości artystycznej.
A on grafikami zajmował się ponad 40 lat.
Czyli jeżeli mówimy o 40 latach, no to już mówimy o bardzo poważnym dorobku.
Natomiast wracając do pierwszej części Pani Pytania, na pewno mamy już w tej chwili taką liczbę prac, bo około 100 prac na papierze autorstwa Wojciecha Weissa w naszych zbiorach.
I to już jest taka liczba, którą się można pochwalić.
I ona też jest zbudowana, ta kolekcja, od pewnego czasu dzięki kontaktom z Renatą Weiss, wnuczką artysty, z pewnym zamysłem.
Czyli oprócz odbitek graficznych kupujemy też szkice, rysunki do tych odbitek.
Mamy też takie założenie, jeżeli będzie taka możliwość, żeby kupować też odbitki stanowe.
Stanowe to są takie odbitki, które w pewien sposób dokumentują kolejne etapy opracowania matrycy graficznej.
Więc na które rzeczy są unikatowe.
Bo to jest jakiś tam kolejny etap, robi się z tego odbitkę i potem w dalszym ciągu się opracowuje matrycę.
Dzięki tej odbitce wiadomo, czy te prace, które się wykonało, one są zadowalające dla artysty, czy nie.
No i zasadnicza odbitka stanowa będzie odbitką jednak unikatową.
Natomiast ja przede wszystkim nie mam takiej stuprocentowej wiedzy na temat tego, co jest w zbiorach chociażby Muzeum Narodowego w Warszawie,
czy Muzeum Narodowego w Krakowie, a Kraków jest tym matecznikiem Weissa,
żeby w ogóle próbować, nawet próbować się porównywać.
Aczkolwiek oczywiście mamy ambicje, żeby tak się złożyło i to jest wynik wielu różnych działań i zbiegów okoliczności też,
że mamy tych prac tyle.
Cały czas mamy na tyle dobry kontakt z posiadaczami tych prac,
że istnieje szansa, że będziemy mogli ten zbiór powiększać.
Niemniej kolekcja jest spora, a to, co może zachęcić wszystkich miłośników twórczości Wojciecha Weissa,
albo osób, które są zaciekawione jego twórczością, jest to, że gros tych prac jest pokazywana po raz pierwszy.
To jest okazja, żeby zobaczyć prace wcześniej nieprezentowane.
Co więcej, spotykamy się w takim momencie, że o części tego pokazu będziemy mówić w czasie przeszłym,
dlatego, że te prace mają bardzo wyjątkowy, wrażliwy charakter, który umożliwia bardzo krótką ekspozycję.
Niemniej wydaje mi się, że warto za pomocą tego pokazu opowiedzieć o jego zainteresowaniach twórczych,
o tym, co na tych rysunkach, grafikach się pojawiało.
Pierwsza część nosiła tytuł Pejzaż, symbol duszy, impresjonistyczne efekty.
Tam pojawiły się 22 rysunki i te odbitki graficzne, o których pani mówiła,
które powstawały od początku XX wieku, aż po okupację.
Jakie motywy tam się pojawiają, charakterystyczne dla tego okresu jego twórczości?
Jeżeli chodzi o ten pierwszy, już zamknięty pokaz, bo on trwał od połowy kwietnia mniej więcej do 1 czerwca,
to rzeczywiście takim motywem wiążącym i tematycznym motywem był Pejzaż.
Pejzaż, który właściwie w twórczości malarskiej, która zawsze będzie punktem odniesienia do twórczości graficznej,
ale takim bardzo ciekawym, ponieważ dającym możliwość lepszego scharakteryzowania do roku graficznego,
bo nie jest tak, że graficzny rebek Weissa to jest kopia, to znaczy on czasowo powstawał równolegle do działań malarskich,
natomiast też równolegle Weiss podejmował podobne tematy, natomiast rozwiązywał je zupełnie inaczej.
I tutaj, że jak wchodzimy głębiej, no to wiadomo, że w malarstwie tym jednym z podstawowych elementów budowania w ogóle przedstawienia malarskiego jest kolor.
W przypadku grafik ten kolor u Weissa jest bardzo ograniczony.
Czyli tu też mamy do czynienia z taką sytuacją, kiedy Weiss należy pokoleniowo do takiej grupy grafików polskich,
którzy zainteresowali się twórczością graficzną na przełomie XIX i XX wieku.
Pierwsze wykształcenie i pierwsze ich zainteresowania artystyczne to było malarstwo.
I wzorem francuskich artystów używa się tu często określenia pentgrawerów,
które jest o tyle trafne, że w tłumaczeniu to jest po prostu malarz grafik.
Taka grupa artystów, tu między innymi do nich należał Stanisławski,
gdzieś tam oscylował w tej grupie malczeskiej, wyczółkowskiej oczywiście.
I oni na początku swojej przygody z grafiką przenosili,
próbowali przenosić środki typowe dla malarstwa na grafikę, czyli między innymi kolor.
Czyli tu będziemy mieć bardzo barwne odbitki, głównie litograficzne Stanisławskiego,
właśnie wyczółkowskiego i wielu tam innych malarzy.
Natomiast Weiss właściwie od samego początku,
mimo tego, że właśnie zainteresował się grafikami mniej więcej w tym samym czasie,
co Leon Wyczółkowski, to stronił od tego koloru w twórczości graficznej.
I tu już należy, jeżeli byśmy go próbowali jakoś sklasyfikować
pod względem stosunku do istoty twórczości graficznej,
to już należy do kolejnego pokolenia polskich grafików,
czyli tej grupy, która się pojawiła w XX-leciu międzywojennym.
I tutaj mamy oczywiście ośrodki lokalne, jest ośrodek krakowski,
zawsze tym najważniejszym mistrzem tam był Pankiewicz,
ośrodek warszawski, czyli uczniowie skoczy lasa.
I tam też pojawiło się takie pojęcie rasowego drzeworytu,
poniekąd rasowej grafiki, czyli takiej, która operuje tylko środkami
charakterystycznymi dla grafiki, czyli czernią i bielą,
kreską i kontrastem.
I Weiss się właściwie wpisuje w tą definicję,
wręcz powiedziałabym idealnie,
aczkolwiek w pejzażach,
i to się pojawiło też w tytule tej pierwszej części naszego pokazu,
pojawiały się tak zwane impresjonistyczne efekty.
Czyli to jest takie znowu sformułowanie klucz,
trochę też, nie chcę użyć takiego stereotypowego określenia,
jak pod publiczkę, ale to zawsze intryguje,
bo impresjonizm dla przeciętnego widza jest czymś rozpoznawalnym.
Ale chodzi mniej więcej o to,
że on tam też próbował rozwiązywać kwestie światła
czy też zmienności pejzażu
w różnych momentach dnia, w różnych porach roku.
To, o czym się zajmował w balarstwie,
również operując tylko tą czernią i bielą,
kontrastami i bardzo ograniczoną plamą,
bo jednak drzeworyt daje możliwość prowadzenia plamy,
wprowadzał w grafice.
Warto zaznaczyć, że pierwsze prace graficzne Weiss'a
to w ogóle były techniki metalowe.
To jest tak mniej więcej 1899-1900.
Niewiele dokładnych informacji wiadomo na ten temat,
bo tylko pojawią się wzmianki w jego korespondencji do rodziców.
On wtedy przebywał na stypendium w Paryżu
i tam gdzieś wspomina, że wykonał pierwsze akwaforty.
I to są głównie akwaforty,
łączone z aquatintą i z różnymi innymi technikami metalowymi.
To jest znowu worek bez dna,
piękne suche igły tak zwane
i cała masa różnych też eksperymentalnych technik.
Natomiast w latach dwudziestych zainteresował się drzeworytem
i skupił się na drzeworycie,
a w latach trzydziestych pojawiła się jeszcze jedna technika,
właściwie określona techniką efemeryczną,
czyli monotypie.
Dla nas kojarzone,
czy dla nas, dla przeciętnego widza przede wszystkim z Jaremą,
Marią Jaremą.
Monotypie wykonywali również inni artyści,
między innymi właśnie Weiss.
I to już w latach trzydziestych XX wieku.
I tam pojawia się bardzo subtelnie też wprowadzany kolor.
Czyli dla mnie to jest taki kompromis
pomiędzy Weissem malarzem, a Weissem grafikiem.
Weissem malarzem, którego też często określa się mianem kolorysty,
czyli właściwie artysty bardzo, bardzo, bardzo wrażliwego na kolor
i niuanse kolorystyczne.
Ale monotypie Weissa też są dość specyficzne pod jednym kątem.
Mianowicie one mają tak zwany odcisk płyty.
On je wykonywał na płytach miedzianych
i do wykonania odbitki używał prasy,
której normalnie używa się do wykonania odbitek z technik metalowych.
Czyli właściwie monotypie Weissa mają coś,
co jest nietypową cechą odcisk płyty.
Czego nie mają na przykład monotypie Mariermy,
bo były wykonywane na innym materiale.
Na szkle albo na pleksi.
Niepotrzebny jest nacisk,
a nacisk nawet może zniszczyć matrycę.
Kiedy pani słuchałam, to pomyślałam sobie,
że chcąc zgłębić czyjąś twórczość,
można dowiedzieć się wiele nie tylko na temat motywów,
które były dla niego ważne,
ale również technik, które stosował.
To, co pani mówiła, jest naprawdę niezwykle ciekawe.
Również w kontekście Marii Jaremy.
Druga część pokazu,
która zastąpiła pierwszą ze względu na dobro tych prac,
nosi tytuł Portrety, autoportrety aktywnętrza.
To już sporo mówi o tym, co tam znajdziemy.
25 prac, czyli trochę więcej.
To, co mnie zainteresowało,
to to, że Weiss, nie wiem, czy powiem dobrze,
bawi się tam trochę tematem dosłowności, iluzji.
Bardzo jest to intrygujące.
Pytanie jest, jak potraktujemy takie słowo.
Ja w ogóle mam takie wrażenie,
ale nie jestem specjalistką,
jeżeli chodzi o w ogóle twórczość Weissa.
To przede wszystkim tam widać ogromny entuzjazm.
To jest taki artysta, który przez ten czas,
kiedy, no bo tak, umiera w 50 roku,
w 1950 roku,
gdzieś tam ta jego twórczość początki
ma w latach 80-tych, 90-tych XIX wieku,
czyli to jest ponad 50 lat
jednak takiej stałej aktywności twórczej.
I malarskiej, i graficznej.
No, graficznej trochę krótszej,
ale 40 lat, no to jest kawał czasu.
Z pozycji nie takiego specjalisty,
ja w ogóle nie roszczę sobie pretensji do tego,
żeby się określać mianem specjalisty,
ale bardziej może nawet z pozycji
takiego zaangażowanego widza.
Mój zawód mnie interesuje i wciąga.
To ja mam takie wrażenie,
że to jest artysta,
który w tych wszystkich dziedzinach,
w których funkcjonował,
to on wykazuje ogromny entuzjazm.
Tam ciągle się czuje tą pasję
i ciągle można zauważyć rozwój.
Oczywiście będzie miał lepsze,
słabsze momenty.
Jak każdy artysta,
ale być może to, o czym pani wspomniała,
czyli ta zabawa,
to jest właśnie ta chęć zgłębiania
i dochodzenia też do pewnej doskonałości
w tych obszarach,
które on tam sobie bierze na celownik.
Czyli te drzeworyty,
właśnie wracając na nasze podwórko graficzne,
to jest w sumie trudna technika
pod tym względem,
że wydaje się,
że ma bardzo ograniczone możliwości.
No bo cóż można właściwie osiągnąć,
posługując się tylko czernią, bielą i kreską.
Natomiast jak się ogląda te jego drzeworyty,
to każdy z nich jest jakością samą w sobie.
I tak jak miałam okazję rozmawiać na temat tych prac
z praktykiem,
czyli graficzką,
która tutaj współpracuje z naszym muzeum,
akurat prowadziła warsztaty
przy okazji pokazu Weissa,
to ona zwróciła uwagę na to,
że one z jednej strony są te kompozycje
takie bardzo ekspresjonistyczne,
nawet te, które powstawały w latach czterdziestych,
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie prezentuje pierwszą w historii tak szeroką prezentację dorobku artystycznego tej karpackiej społeczności. Obejmuje twórców uznanych, takich jak Andy Warhol, Epifaniusz Drowniak (Nikifor) czy Jerzy Nowosielski oraz artystki i artystów funkcjonujących dotąd poza głównym nurtem. Wystawa przywraca widzialność twórczości Łemków (nazywanych także Rusinami Karpackimi), która przez… Czytaj dalej o Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich
