„Muzycy w kręgu paryskiej »Kultury«”

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

O paryskiej kulturze wydaje mi się, że mówiliśmy już w audycjach kulturalnych wiele.

Inna sprawa, że 2026 rok to jest rok Jerzego Giedrojcia, w związku z tym ten temat w wielu mediach jest podnoszony.

Natomiast warto zastanowić się o kim najczęściej przy okazji paryskiej kultury mówimy.

No oczywiście legendarny redaktor, czyli wspomniany już Jerzy Giedrojd, Józef Czapski, on także w audycjach kulturalnych się pojawiał, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz.

Wymieniać można by tutaj długo, natomiast okazuje się, że błędem jest założenie, że w przypadku tego miesięcznika warto pamiętać wyłącznie o pisarzach, literatach, artystach plastycznych i wizualnych,

bo muzyka i muzycy także odegrali w tym kręgu niebagatelną rolę.

A przekonuje o tym wystawa pod tytułem Muzycy w kręgu paryskiej kultury, którą do 30 października można oglądać w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk.

A ja mam tę przyjemność, że dzisiaj o tej ekspozycji zgodzili się opowiedzieć jej twórcy i kuratorzy, czyli pani profesor Beata Bolesławska-Lewandowska z Instytutu Sztuki PAN,

a także pan doktor Michał Ceglarek z Muzeum Fryderyka Chopina, Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.

Witam w audycjach kulturalnych.

Dzień dobry.

Sama już trochę o tym powiedziałam, może państwo sprostują to moje założenie.

Dlaczego tak jest, że o muzykach w kontekście kultury paryskiej mówimy trochę mniej, powiedziałam trochę mniej, łagodząc trochę swoje założenie, mówimy dużo mniej?

Ta muzyka rzeczywiście pozostawała trochę na obrzeżu samej kultury, ale przede wszystkim badań nad kulturą przez długie lata z powodów dosyć może naturalnych,

dlatego że tak jak pani wspomniała, literaci wspaniali, publicyści czy malarze to był ten krąg najbliższy również badaczom.

Rzeczywiście badania nad kulturą przez wiele lat prowadzone były, są przede wszystkim przez literaturoznawców, przez historyków

i stąd również te tematy muzyczne gdzieś tam były pomijane.

Druga rzecz, która na to wpływała to też takie silne przekonanie całego kręgu osób związanych z paryską kulturą,

że podtrzymywane przez samego Jerzego Giedrojcia, że on właściwie się na muzyce nie zna, słoń mu na ucho nadepnął i stąd jakby jego znajomość jest żadna.

Dlatego właśnie tutaj trochę chcemy odwrócić, czy też zwrócić uwagę na to, co było pomijane.

Ja się od wielu lat przy okazji badań nad kompozytorami emigracyjnymi też zajmuję, czy zajmowałam tematem ich łączności z kręgami emigracji politycznej w ogóle

i kultura jest tutaj bardzo ważnym medium i stąd kompozytorzy tacy jak Andrzej Panufnik, Roman Palester, Konstanty Regamej i Zygmunt Mycielski.

Jedyny w tym gronie kompozytor nie emigracyjny, ale taki łącznik między krajem a emigracją.

I rzeczywiście chciałam pokazać, że oni mieli znaczenie dla różnych działań redaktora Giedrojcia, a z drugiej strony, że redaktor Jerzy Giedrojd po prostu traktował,

to nawet nie chodzi o jakieś działania na rzecz twórczości muzycznej, ale uważał, że twórcy muzyki, kompozytorzy, muzycy są po prostu częścią świata kultury

i również należy albo im pomóc, kiedy potrzebują tego, tutaj to dotyczy przede wszystkim sprawy Andrzeja Panufnika, jego ucieczki z komunistycznej Polski.

To był taki temat bardzo nośny w owym czasie i porównywalny z ucieczką z kraju Czesława Miłosza trzy lata wcześniej.

Albo właśnie włączać ich w różne działania dotyczące takich tematów jak wolność twórcy, wolność artysty,

albo spraw różnych codziennych, o których też tutaj na wystawie jest sporo mowy.

To też jest ciekawy wątek, w jaki sposób artyści, muzycy mogli angażować się w sprawy związane z polityką,

bo oczywiście kultura była takim forum wymiany myśli, ale też myśli politycznej.

Związane z nią osoby zajmowały bardzo konkretne stanowiska w wielu sprawach.

Czy muzycy w ten sposób także się angażowali?

Tutaj należałoby przyjrzeć się każdej z tych postaci, którą prezentujemy na wystawie z osobna.

My chcieliśmy też pokazać, że te postaci, one nie tworzą kręgu estetycznego,

czy pewnego kanonu, który można byłoby przez ten pryzmat klasyfikować te osoby,

czy te postaci artystów.

Natomiast w kontekście, o który pani pyta, to jest bardzo skomplikowane pytanie,

bo raczej każdy z nich starał się trzymać pewien dystans.

Tutaj, żeby nie być gołosłownym, to widzimy w przypadku chociażby Konstantego Rega Meja,

czy też innych teksty, które pisali do kultury, ale także w korespondencji.

To bardzo mocno widać na przykładzie Stefana Kisielskiego.

Te listy były pisane, ta korespondencja była utrzymywana w pewnej konwencji pseudonimów,

pewnej tajemnicy, bo musimy pamiętać o tym, że mamy do czynienia z ludźmi,

którzy zdecydowana większość z nich była w kraju,

chociażby Zygmunt Mycielski, czy też wspomniany Stefan Kisielski,

którzy tu mieli swoje rodziny, tu mieszkali i kontakty z ośrodkiem emigracyjnym,

jakim była kultura Jerzego Giedrojcia, ale nie tylko zresztą kultura Giedrojcia,

na pewno narażała ich na różnego rodzaju przykre sytuacje.

Może tak, jak to wyglądało w praktyce, to tutaj dość wspomnieć o słynnym procesie taterników,

chociażby z roku aresztowania w 1969 i potem słynny proces w roku 1970,

skazujący ich na karę więzienia właśnie za kolportaż kultury i książek wydanych przez Instytut Literacki.

Podsumowując to, tutaj nie zobaczymy tak bardzo widocznie, ewidentnie ich postaw politycznych,

ale to myślę, że każda z tych postaci zajmowała jakieś konkretne stanowisko,

chociażby wybory, które dokonywali, jak na przykład Ancze Pan Ufnik, czy też Roman Palester,

ich emigracja z kraju, potem właściwie, tak jak w przypadku Romana Palestra,

związanie się z Radiem Wolna Europa, czyli z kolejnym medium,

które dla władz w Polsce, władz komunistycznych, ta przestrzeń była w ogóle nietolerowana.

Rzeczywiście każda z tych postaci jest trochę innym światem, inną jednostką, inny los,

częściowo wspólny, ale częściowo to są takie biografie równoległe

i nawet na tej wystawie mówimy też o tym, że niektóre wątki się tu łączą,

ale musimy też pamiętać, że z każdym z nich Jerzy Kiedroć miał osobne kontakty.

To jakby właśnie nie jest ta grupa ludzi, którzy jakby razem działali w jakiejś sprawie.

Dla wszystkich bardzo ważna była po prostu sprawa wolności twórcy

i sprawa obrony przed komunizmem w Polsce i przed tymi władzami.

Obrona też taka intelektualna, czyli to, co było wspólne dla całej kultury

i dla wszystkich, którzy wokół niej się gromadzili.

Więc rzeczywiście te postawy są różne, ale zawsze antykomunistyczne mówiąc bardzo ogólnie.

Są takie na pewno momenty, w których wyraźniej każdy z nich deklaruje swoją postawę polityczną.

Może nie każdy, ale wielu z nich.

Kisielewski to wiadomo, to jest zresztą postać kompozytor.

Przypominamy go tutaj jako kompozytora, ale on akurat funkcjonuje jako autor kultury

bardzo mocno w tym środowisku również literatów, publicystów.

Nawet dużo bardziej niż jako kompozytor.

Natomiast jeżeli chodzi na przykład o Zygmunta Mycielskiego,

to takim gestem absolutnie politycznym było opublikowanie przez niego

na łamach kultury listu otwartego do muzyków czeskich i słowackich

po agresji wojsku układu warszawskiego na Czechosłowację latem 1968 roku.

Mycielski w numerze specjalnym poświęconym właśnie wydarzeniom w Czechosłowacji

jako jedyny obok Jerzego Andrzejewskiego, czyli jedyny też ze środowiska muzycznego,

kompozytor, twórca z Polski daje taki sygnał za granicę właśnie w tym medium zagranicznym,

emigracyjnym, gest wsparcia, gest solidarności z Czechosłowacją,

z twórcami z Czechosłowacji i za to absolutnie jest represjonowany w Polsce.

To faktycznie był moment, kiedy on został praktycznie pozbawiony środków do życia

przez władze komunistyczne w Polsce i przez następne dwa lata też nie dostawał paszportu.

Także były takie momenty, właśnie taki czas, czy takie gesty, które były bardziej polityczne,

a które były może o innym charakterze.

I tu, jeżeli chodzi o Mycielskiego, to wcześniej, w 50-tym właściwie jego pierwsze ukazanie się

na łamach kultury, to jest rok 58, w którym on akurat występuje trochę w kontrze

do wielu środowisk emigracyjnych, broniąc decyzji Witolda Małcuszyńskiego,

wybitnego pianisty, jego decyzji o przyjeździe z koncertami do Polski.

Wiele środowisk emigracyjnych krytykowało bardzo mocno, włącznie z kompozytorami,

włącznie na przykład z Andrzejem Panównikiem, który w prywatnej korespondencji z Mycielskim

wspierał się właśnie o to, że on absolutnie jest przeciwny temu,

że Małcuszyński zdecydował się pojechać do Polski, no bo sankcjonuje w ten sposób

jakoś ten układ, który jest w Warszawie, mimo że to była odwilż już.

I wtedy właśnie Zygmunt Mycielski postanowił w kulturze napisać taki list poparcia,

że chodzi o to, żebyśmy my też i w Polsce mieli kontakt z tym, co się dzieje na Zachodzie,

że właśnie o to walczyliśmy też.

Tego nie było przez ten czas stalinizmu, przez te najgorsze lata,

że jednak to jest ważne również dla środowiska muzycznego w Polsce,

żeby tak wielkie postaci jak Małcuszyński właśnie mogły do kraju też przyjeżdżać z koncertami,

choćby na chwilę.

Przed momentem w swoich wypowiedziach wspomnieli Państwo o ścierających się

postawach artystów, muzyków, kompozytorów, o których dzisiaj rozmawiamy,

które były wyrażane chociażby w korespondencji.

I to jest dla mnie taki pretekst, żeby zapytać o to, co prezentują Państwo na wystawie,

bo o ile dobrze się zorientowałam, to są obiekty unikatowe,

które wcześniej bardzo trudno było zobaczyć.

Prezentujemy głównie dokumenty archiwalne.

Ta wystawa jest inna niż zazwyczaj przywykliśmy do tego, co oglądamy w muzeach

czy w instytucjach kultury.

Nie ma tutaj spektakularnych dzieł sztuki, rzeźb ani innych rzeczy w tym stylu.

To, co jest najważniejsze na tej wystawie i to, co jak Pani to nazwała, jest unikatowe.

Prezentujemy oryginalne dokumenty z archiwum Instytutu Literackiego Kultura w Paryżu

czy w Mezon Lafitte i niewielką część zbiorów także archiwalnych ze spuścizny

wspomnianego tutaj już Witolda Małcurzyńskiego, która jest przechowywana w zbiorach

Muzeum Fryderyka Chopina.

Tak więc to nie są faksymile, to nie są kopie, tylko oryginalne dokumenty

pokazujące czasami skomplikowane losy bohaterów tej wystawy.

Mamy zatem tutaj listy wymieniane przez każdego z bohaterów wystawy,

a może jeszcze uporządkujmy, że jest ich obok Jerzego Giedrojcia,

który pozostaje w centrum tego kręgu.

Już mi jest niezręczny, że stoję tyłem do niego, bo nie wspomniałam na początku,

że my oczywiście rozmawiamy w przestrzeni wystawy.

Kuratorzy jednogłośnie stwierdzili, że to właśnie w miejscu poświęconym

Jerzego Giedrojciowi naszą rozmowę powinniśmy zacząć.

Tak, bo rzeczywiście on jest punktem centralnym, wokół którego umieściliśmy

tabloty i portrety siedmiu wybranych przez nas twórców.

I to jest Konstanty Rega-Mey, kompozytor, pisarz również, orientalista,

który po wojnie mieszkał w Szwajcarii i miał kontakt z Giedrojciem

już od początku, właściwie jeszcze w tym okresie, kiedy instytut literacki

był jeszcze w Rzymie, później też w Paryżu.

Często zresztą w sprawach literackich, akurat w sprawach książek

z Giedrojciem korespondowali.

Witold Małcuszyński obok, wspomniany już, wspaniały nasz pianista, muzyk,

również bardzo mocno zaangażowany w restytucję zbiorów, skarbów wawelskich.

Postać ogromnie zasłużona.

Tutaj właśnie Michał Ceglarek jest też autorem biografii Małcuszyńskiego,

w której precyzyjnie odsłania to jego zaangażowanie właśnie na rzecz Polski

spoza kraju.

Małcuszyński potrafił swoją pozycję wielkiego, wybitnego artysty też wykorzystać

właśnie w tym celu, żeby wesprzeć sprawy polskie, w tym także samą kulturę.

Mamy właśnie przykłady tego również, jak to wyglądało.

A obaj, Konstanty Rygamej i Witold Małcuszyński, nie bez powodu

sąsiadują z Andrzejem Panufnikiem, bo obaj byli najmocniej zaangażowani

w wydobycie Andrzeja Panufnika z komunistycznej Polski.

Zaaranżowali zaproszenie dla niego w 1954 roku do Szwajcarii na koncerty.

Pomogli mu przedostać się do Wielkiej Brytanii, gdzie Panufnik poprosił o azyl polityczny.

W całą sprawę tej ucieczki był też zaangażowany sam Jerzy Giedrojć.

I tak jak mówię, o ile same listy, sama korespondencja Panufnika z Giedrojciem

jest lakoniczna bardzo, to cała sprawa Panufnika, jego ucieczki,

pomocy też dla niego przez Zachód, przez właśnie koła emigracyjne i kulturę,

i Kongres Wolności i Kultury była szeroko przez Giedrojcia dyskutowana

z różnymi bliskimi mu osobami.

Obok Andrzeja Panufnika Zygmunt Mycielski, z którym się przyjaźnili

chyba przez długie lata i też tutaj taki wspólny element,

to z kolei już później, w rok 1963, artykuł o muzycznych myślach

Chruszczowa opublikowany na łamach kultury pod nazwiskiem Andrzeja Panufnika

i dopiero przez badania korespondencji i zachowanych tek korespondencyjnych

udało się odkryć, że tak naprawdę tym autorem tego tekstu

wcale nie był Andrzej Panufnik, tylko Zygmunt Mycielski.

W sensie umówili na to, żeby właśnie Mycielski nie miał tutaj kłopotów w Polsce,

umówił się po prostu z Panufnikiem, że to on podpisze ten artykuł,

co spowodowało różne komplikacje, o których gdzieś tam będę pisać,

więc może już tutaj nie będę mówić, ale między innymi

ostrą krytykę Stefana Kisielewskiego, który jest również tutaj u nas obecny,

krytykę Panufnika, która była skierowana trochę nie do tej osoby,

która napisała ten tekst, ale no właśnie to pokazuje też,

to o czym już wspominał też Michał, całą politykę kultury,

ukrywanie się pod pseudonimami, kamuflaż autorów,

niezwykłą też dyskrecję samego redaktora Giedrojcia,

który niezwykle dbał o to, żeby właśnie te tożsamości właściwe

niepotrzebnie się nie ujawniały, żeby nie narażać nikogo

na jakiekolwiek kłopoty.

I jeszcze mamy Romana Palestra, o którym już też wspominaliśmy.

On jest autorem bardzo ważnych dwóch tekstów opublikowanych

w kulturze w 1951 roku, przede wszystkim Konflikt Marsjasza,

taki właśnie manifest właściwie, tekst rozważający pozycję,

rolę, znaczenie artysty, również kwestie jego wyboru właśnie,

przed jakim staje, kiedy opuszcza swoją publiczność dotychczasową,

bo udaje się na emigrację, zostaje odcięty od swoich korzeni,

takich również, jeśli chodzi o odbiorców, jak ma się w tej sytuacji zachować.

To był tekst bardzo mocno również rezonujący w środowisku kultury,

przy czym Roman Palester rok później rzeczywiście związał się

z Radiem Wolna Europa i pozostawał z redaktorem Giedrojciem

w kontakcie dość regularnym, ale dość oszczędnym od czasu do czasu

jeszcze na łamach kultury teksty już stricte związane z muzyką pisał,

ale mniejsze na pewno. Zaangażowany był gdzie indziej,

po prostu bardzo mocno. I ostatnia i najmniej znana postać

to Jan Holzman, pianista, krytyk muzyczny, bardzo bliski przyjaciel

Józefa Czapskiego, który gdzieś tutaj patronuje prawie każdej z tych postaci,

no był wielkim przyjacielem również Zygmunta Mycielskiego.

Tutaj akurat Czapskiego nie pokazujemy, ale on się tutaj nam wyłania

przy Holzmanie bardzo mocno, bo rzeczywiście on poznał Jana Holzmana,

dzięki niemu Holzman z armią Andersa wyszedł ze Związku Radzieckiego

i rzeczywiście z Giedrojciem starali się Holzmana wspierać,

kiedy już był w Nowym Jorku. Jest, jak się okazuje, autorem bardzo ciekawych

tekstów muzycznych pisanych na łamach kultury i jeszcze ciekawszych

chyba korespondencji z redaktorem Jerzym Giedrojciem.

Jan Holzman jest mi tutaj najbardziej bliski i nie ukrywam też,

że czyniłem zabiegi, żeby go dołączyć do tej grupy.

Tak mamy tym sposobem siedem postaci.

Śmiem też powiedzieć, że postać Jana Holzmana, czy osoba jego,

jest chyba tutaj najmniej oczywista w tym gronie,

bo o ile, tak jak Beata wspomniała, te postaci, one się jakoś przenikały.

Większość z nich znała się z redaktorem Giedrojciem z okresu dwudziestolecia międzywojennego.

Potem te relacje były kontynuowane już w nowych uwarunkowaniach polityczno-społecznych,

a postać Jana Holzmana, pianisty, tak jak wspomniała też Beata Krytyka,

ale także wynalazcy, ona pozwoliła utrzymywać kontakt z środowiskiem polonijnym poza Europą,

bo to jest jedyny chyba tutaj nasz bohater, który jest spoza grona Europy

i koresponduje z Giedrojciem z Nowego Jorku, bo tam mieszka.

Co ciekawe, mieszkał w tym samym domu, co inny znany emigrant Jan Lechoń.

Postać bardzo ważna dla polskiej kultury, czy też literatury.

Ta nieoczywistość, ona na tej wystawie łączy się z pozostałymi artystami,

tak roboczo to nazwaliśmy i tak przyjęliśmy muzykami, żeby ich w tej sieci połączyć.

Więc myślę, że tutaj chyba najbardziej nieoczywistą postacią jest właśnie postać Holzmana,

żeby było też jeszcze ciekawie polskiego Żyda, cudem ocalałego z Holokaustu.

Słucham Państwa z ogromną uwagą, bo nie ukrywam, że do każdej rozmowy staram się przygotować,

natomiast tutaj nie wstydzę się przyznać, że biografie, które Państwo przybliżają,

ich losy i zaangażowanie w paryską kulturę są dla mnie czymś zupełnie nowym.

Powiedziałam, że nie wstydzę się do tego przyznać, dlatego że cały ten krąg jest dużo mniej znany

i dlatego na koniec naszej rozmowy chciałam zapytać, czy w trakcie przygotowań do tej wystawy

udało się Państwu natrafić na jakieś nowe tropy?

Na pewno tak, to znaczy może nie tyle podczas kweryny i już przygotowań do samej wystawy,

ale w moim przypadku już od wielu lat prowadzonych badań i wyjazdów do archiwum Maison-Lavie,

to właściwie za każdym razem, kiedy właśnie zajrzałam, zaglądałam do korespondencji tego czy innego kompozytora,

to właśnie były to jakieś odkrycia. Na przykład w przypadku Konstantego Rega Meja

to okazało się, zaglądając do jego korespondencji, że on się również kryje pod nazwiskiem Jerzy Zawadzki

w latach 50. dwa artykuły opublikowane pod tym nazwiskiem.

Oczywiście wielu autorów publikowało pod pseudonimami i też wiele pracy, wiele osób wkładało w to.

Jest cała taka książka jakby deszyfrująca różne pseudonimy, ale właśnie w przypadku muzyków

część tych pseudonimów nie została zdeszyfrowana, bo mało kto mógł przypuszczać,

przecież nikt na to nie wpadł, że to mogą być muzycy albo gdzie szukać w ogóle.

No ja jestem muzykologiem, więc jakby od tej strony muzykologicznej interesowali mnie kompozytorze,

zaglądałam do ich korespondencji i przy okazji właśnie badając te materiały źródłowe

udało się właśnie zdeszyfrować kilka tych pseudonimów, czyli Jerzy Zawadzki,

to właśnie Konstanty Rega Mej, czy właśnie ten wspominany już artykuł Pan Uchnika.

Również to rzeczywiście podczas pracy nad biografią Zegmunta Mycielskiego,

gdzie również jest rozdział poświęcony jego relacjom z kulturą paryską,

to jeszcze dodatkowo udało mi się potwierdzić, że taka notatka, podpisana redakcja tylko,

opublikowana w kulturze paryskiej po zamachu na papieża Jana Pawła II,

to tak naprawdę tekst również przygotowany przez Zegmunta Mycielskiego.

To jest taka trochę detektywistyczna praca, którą my badacze często robimy

i ona jest niesłychanie fascynująca, ciekawa i na każdym kroku powoduje,

czy też daje satysfakcję z różnych odkryć, ale też często wiemy,

że dopiero porównując różne korespondencje, często jakieś rzeczy,

które w danym momencie są niejasne, to dopiero po jakimś czasie

i czasem nawet często przy okazji zupełnie właśnie zaglądając do jakichś innych zbiorów

udaje się to odkryć. Także trochę tutaj wydaje mi się, że odkryć jest,

ale to, co z mojej perspektywy jest najważniejsze, to to, że wydaje się,

że mam wrażenie, że udaje nam się też dzięki i wystawie i książce

Jerzy Giedroyd i kompozytorzy, którą opublikowaliśmy w Instytucie Sztuki Pan

latem tego roku, pokazać, że to jest też ważna część tego dorobku kultury,

tych działań Jerzego Giedroyd, który nawet jeśli nie znał się na muzyce

czy nie chodził na koncerty, to wiedział po prostu, że kompozytorzy, muzycy,

że muzyka jest częścią kultury po prostu polskiej i tak samo jest ważna jak literatura

czy sztuka, że po prostu twórca to twórca. Trzeba twórców, również kompozytorów

czy muzyków włączać do tego kręgu takiej, no wtedy się mówiło,

rzeczywiście walki o sprawę polską, tak, o sprawę niezależności polskiej kultury.

Wystawa nasza, tak na dobrą sprawę, jest wynikiem już wieloletnich naszych badań.

Jak powiedziała Beata, prowadzi swoje badania od dłuższego już czasu,

pokłosiem są chociażby książka o Mycielskim, czy też opublikowana dotychczas korespondencja,

więc to pokazuje, że pewne nowości, one się pojawiały na etapie konstrukcji

tych książek dotyczących epistolografii, czy też samych biografii.

Ja ze swojej perspektywy mogę dodać, że tutaj też na wystawie Państwo mogą zobaczyć

w tej gablocie z biografiami biografię Witolda Małcurzyńskiego.

On dotychczas funkcjonuje jako pianista, jako laureat konkursu Chopinowskiego z 1937 roku

i potem ten ktoś, kto jest dobrym pianistą, prowadzi międzynarodową karierę,

ale gdyby nie właśnie badania archiwalne, badania typowo biograficzne

i zwrócenie uwagi na tę przestrzeń pozamuzyczną,

no to rzeczywiście ta biografia nie byłaby pełną biografią.

I właśnie w tej przestrzeni pozamuzycznej widzimy to, co tutaj zostało też już wspomniane.

Ogromne zaangażowanie w powrót skarbów wawelskich,

czy tych dóbr kultury wywiezionych z kraju w 1939 roku,

czy pomoc dla Andrzeja Panufnika, czy też pomoc dla Stefana Kisielewskiego,

czy też dla Czesława Straszewicza.

Tych wątków jest naprawdę sporo.

Większość z nich jest zawartych właśnie w biografii,

czy też w opublikowanej korespondencji pomiędzy Małcurzyńskim a Giedrojciem,

więc to są te przestrzenie, które my kiedyś jako badacze,

jako biografowie tych ludzi przenieśliśmy na karty opracowań.

I także jeszcze chcę wspomnieć o tej postaci Jana Holzmana,

który tutaj już się pojawiał jako coś nieoczywistego,

czy inaczej jako ktoś nieoczywisty.

Bo gdyby rzeczywiście nie praca nad, w moim przypadku,

praca nad biografią Witolda Małcurzyńskiego,

to rzeczywiście nie trafilibyśmy...

Znaczy wiedzieliśmy, że ona istnieje, że Jan Holzman istnieje,

bo Jerzy Giedroć prosił, żeby w jakikolwiek sposób

dopomóc młodemu Holzmanowi za oceanem.

Albo pozyskać płyty, albo napisać rekomendacje do jego książki,

którą za oceanem próbował wydać i w końcu wydał.

I dopiero te wątki, które znajdujemy w poszczególnych listach,

czyli w całym tym archiwum Mezum Lafitte,

one dopiero pokazują, że rzeczywiście zwrócenie bacznej uwagi

na konkretne nazwisko jest początkiem pewnego procesu,

który przywraca historiografii,

czy może nie, to tak zabrzmi w tym wymiarze,

polskiej kulturze, postaci zapomniane,

a postaci, bez których namysł nad kulturą Polski

w drugiej połowie XX wieku, ich brak byłby na pewno,

zubażałby cały ten obraz, pejzaż polskiej kultury.

Tutaj połączyliśmy siły mnie muzykologa i Michała historyka,

co wydaje mi się, że też pozwoliło nam jakby z dwóch perspektyw

spojrzeć na ten krąg i faktycznie uzupełniamy sobie

często nawzajem jakieś wątki.

A Michał mówi o tych wielu letnich badaniach,

to ja tylko dodam, że pierwsze zetknięcie z tematem kultury

i rzeczywiście miałam jeszcze to szczęście,

że rozmawiałam z Jerzym Giedrojciem w 2000 roku,

kiedy pracowałam nad książką, biografią Andrzeja Panównika.

Jerzy Giedrojci powiedział mi wtedy, że rzeczywiście tam pomógł

panównikowi przy ucieczce z Polski,

ale dopiero kiedy już po latach badałam szerzej

całą tą tutaj częściowo pokazaną też korespondencję,

to sama sobie zdałam sprawę z tego, że ta jego rola była naprawdę

dużo większa niż tylko to, o czym mi wtedy powiedział.

My też prowadząc wieloletnie badania, to jakby wracając,

czy też poszerzając te wątki, często korygujemy jakieś swoje własne

też przekonania, czy nawet błędy.

Też w którymś momencie, kiedy pisałam pierwszy artykuł

o Mycielskim na łamach kultury, to zidentyfikowałam chyba

osiem jego tekstów. Dopiero właśnie w ostatnim roku

podczas pracy nad biografią stwierdziłam, że jeszcze dwa kolejne teksty

są również przez niego napisane. Także to są, wszyscy badacze to mają,

że te badania często można jeszcze korygować i weryfikować

i na tym też polega nasza praca.

Więc tutaj, jeśli też te wątki komuś otwierają,

jakieś inne możliwości, czy inne zapytania, czy wyjaśniają jakieś ich badania,

no to bardzo tylko możemy się cieszyć, bo na tym to polega.

Myślę, że to jest najpiękniejsze zaproszenie na wystawę, o której dzisiaj rozmawialiśmy.

Również Pana wcześniejsze słowa dotyczące poświęcania uwagi

i przypominania postaci, które bardzo często niesłusznie pozostają w cieniu

lub mówiąc wprost zostały zapomniane.

Ten nurt odpominania wydaje mi się, że też jest bardzo mocno eksplorowany

przez polskich badaczy, badaczki, ale także historyków i historyczki sztuki.

Ale cóż, raz jeszcze zapraszam Was do odwiedzenia wystawy muzycy

w kręgu paryskiej kultury, do sali sobieskich w Instytucie Sztuki

Polskiej Akademii Nauk.

Możecie zajrzeć jeszcze do 30 października tego roku,

także nie zostało wcale aż tak dużo czasu.

A dzisiaj o bohaterach tej ekspozycji, a także przygotowaniach,

które poprzedziły jej wystawienie opowiadali kuratorzy,

pani profesor Beata Bolesławska-Lewandowska z Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk

oraz dr Michał Ceglarek z Muzeum Fryderyka Chopina,

Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.

Bardzo Państwu dziękuję za poświęcony czas i wszystko, co Państwo mnie,

a tak naprawdę naszym słuchaczkom i słuchaczom zgodzili się opowiedzieć.

Bardzo dziękujemy.

Dziękuję i zapraszamy na wystawę.

„Muzycy w kręgu paryskiej »Kultury«”

O autorze

Aleksandra Galant

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

„Utracone/ Odzyskane” – przedstawienia kobiet

Obywatelka Cepelia

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst