Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Inne Różnorodność podmiotów kultury – szanse i wyzwania dla budowy nowoczesnych, transparentnych i skutecznych mechanizmów finansowych

Różnorodność podmiotów kultury – szanse i wyzwania dla budowy nowoczesnych, transparentnych i skutecznych mechanizmów finansowych

Audycje Kulturalne 3 lutego 2025
Różnorodność podmiotów kultury – szanse i wyzwania dla budowy nowoczesnych, transparentnych i skutecznych mechanizmów finansowych

Kultura jest dynamiczna, różnorodna, nieokiełznana i twórcza. Kultura zakorzenia, jednoczy, rozwija i inspiruje. Kultura jest wolna, silna, wrażliwa. Kultura to nie (tylko) instytucje kultury. Podmiot – osoba, twórca, instytucja, środowisko, jednostka, wspólnota. Kultura jest naszym wspólnym, nieograniczonym potencjałem i rezerwuarem możliwości.

Jak efektywnie i transparentnie finansować kulturę? Budżet, plan finansowy, nabory, dotacje, współfinansowanie, współprowadzenie, fundusze, mecenat. Jak budować nowoczesne mechanizmy, procesy, rozwiązania finansowe by służyły kulturze? O tym debatowali Paweł Pietrzyk, Magdalena Zawadzka, Dorota Sidorowicz-Mulak, Tomasz Makowski, Artur Jóźwik podczas współKongresu Kultury. Zapraszamy do wysłuchania nagrania dyskusji.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Dzień dobry Państwu. Witamy bardzo serdecznie na Współkongresie Kultury,
który dzisiaj w samo południe rozpoczął się tutaj obok w Teatrze Dramatycznym.
Witamy na debacie panelowej jednej z pierwszych w tym kongresie w sali Goethego.
To tytuł debaty, wyświetlany też za mną, różnorodność podmiotów kultury,
szanse i wyzwania dla budowy nowoczesnych, transparentnych i skutecznych
mechanizmów finansowania. Zanim przedstawimy się wszyscy Państwu zgromadzonym
na tej sali, dwa komunikaty takie ode mnie. Po pierwsze, jeżeli ktoś z Państwa
przyszedł specjalnie, żeby zobaczyć na tej debacie Panią Magdalenę Zawadzką,
to muszę od razu przeprosić i sprostować, że niestety Pani Magdaleny
nie będzie dzisiaj z nami z przyczyn zawodowych. Ostatecznie nie mogła dzisiaj
wziąć udziału w naszym wydarzeniu. Jednym słowem mogę powiedzieć,
występuje, ale nie w tym teatrze niestety. Więc bardzo za to przepraszam,
jeżeli ktoś specjalnie akurat przeszedł ze względu na udział w tej debacie
Pani Magdaleny Zawadzkiej, no wycofała się, nie mogliśmy specjalnie dać
wcześniej anonsu, dopiero chyba wczoraj, jak dobrze widziałem na stronie,
to nazwisko Pani Magdaleny zniknęło. Mimo wszystko proszę dać nam szansę,
postaramy się dać radę temu przedstawieniu bez profesjonalnej aktorki.
Drugie wyjaśnienie jest takie, że tak jak tutaj razem we czwórkę siedzimy,
znaczy ja stoję jeszcze na razie, ale za chwilę pozwolę sobie też usiąść,
nikt z nas nie jest, bym powiedział, nie wiem jak nazwać, zawodowym finansistą,
finansistą, księgowym, biegłym rewidentem, ani nie wiem innym specjalistą od finansów,
również finansów publicznych i w związku z tym nie będzie to debata o liczbach,
o artykułach, o poszczególnych ustawach i przepisach, mimo tego, że została
zakwalifikowana w obszarze finansowanie kultury. Natomiast na pewno będzie dużo
o finansowaniu z punktu widzenia, bym powiedział, osób od lat zajmujących się
w pewnym sensie, czy zmagających się bardziej, może tak bym powiedział, tak,
osób od lat zmagających się z systemem finansowania kultury i na pewno będzie dużo
o tym, jak ta kultura jest różnorodna i jak ta różnorodność na to jej finansowanie
wpływa. Jak Państwo mogliście przeczytać we wprowadzeniu do debaty,
chcemy podyskutować bowiem o tym, jak efektywnie i jak transparentnie
finansować kulturę, kulturę w całej jej rozciągłości i właśnie różnorodności,
o której wspomniałem, kulturę widzianą z różnych perspektyw, podmiot, osoba,
twórca, instytucja, środowisko, jednostka, wspólnota wreszcie.
Kulturę postrzeganą jako dobro wspólne z nieograniczonym wręcz potencjałem
i rezerwuarem możliwości, która ona nam daje.
Chcemy rozmawiać o systemie, w jakim funkcjonujemy i o możliwościach,
jakimi dysponujemy obecnie.
Te możliwości też są prawdopodobnie Państwu znane.
Mówimy o budżecie, o budżetach, o planach finansowych, o dotacjach,
o współfinansowaniu, o funduszach, o mecenacie, nie tylko Państwu,
ale również tym mecenacie prywatnym i o tym, czy da się to jakoś ten system ulepszyć,
czy też może skazani jesteśmy tylko i wyłącznie na niego.
Osobiście też bardzo chciałbym zwrócić uwagę na fakt, że kultura,
no właśnie, to nie tylko instytucje kultury, również w takim bardzo szerokim rozumieniu,
czy instytucje artystyczne, instytucje kultury.
Ale w dziale kultura mamy bowiem na przykład instytucje,
które, instytucje, którą ja reprezentuję dzisiaj, czyli archiwa państwowe,
które, uwaga, są urzędami administracji publicznej i tak naprawdę mają
bardzo ważną funkcję administracyjną do spełnienia,
związaną na przykład z zarządzaniem dokumentacją w tejże administracji,
jak podkreślam, publicznej, czyli i samorządowej i państwowej,
a ze względu z kolei na narodowy zasób archiwalny, czyli ten zasób historyczny,
właśnie to dobro narodowe, dziedzictwo narodowe, zostały ostatecznie
zakwalifikowane, no właśnie w dziale kultura i dziedzictwo narodowe,
choć wcześniej oczywiście bywało różnie. Mogę wręcz powiedzieć,
że jesteśmy całkiem nową instytucją w dziale kultura, bo jak dobrze pamiętam,
to był dwutysięczny rok, kiedy archiwa państwowe wtedy z działu,
to było jeszcze ciekawe, nie dwutysięczny, proszę mi wierzyć,
z działu szkolnictwo wyższe trafiły właśnie do działu kultura i dziedzictwo narodowe.
W tym samym dziale są też na przykład, jest też na przykład cały czas
szkolnictwo artystyczne, czyli też zupełnie coś innego mimo wszystko
niż instytucja kultury, a częściowo z pieniędzy z tego działu
przecież finansowana jest też działalność kulturalna w trzecim sektorze.
Generalnie chcielibyśmy dzisiaj zastanowić się nad tym, jak budować
nowoczesne mechanizmy czy procesy, czy rozwiązania finansowe,
by tej wielkiej właśnie różnorodności w kulturze służyły,
a nie ją ograniczały. Byśmy mogli wyjść z takiej,
no trochę bym powiedział, nawet dosyć ostro, czyli z takiej biedy
i z takiego wiecznego deficytu w kulturze, z tego permanentnego stanu
niedofinansowania lub niezadowalającego stanu dystrybucji środków finansowych.
I tutaj pewne zastrzeżenie do tego, co powiedziałem, ważne zastrzeżenie,
z którego musimy sobie zdawać sprawę, my sobie zdajemy sprawę,
chciałbym, żebyśmy państwo też sobie zdali sprawę, pewnie większość z państwa
zdaje sobie z tego doskonale sprawę. Ta dyskusja nie jest niczym nowym
i prawdopodobnie nie będzie niczym nowym. Ona toczy się od dawna,
tak naprawdę. Nie sięgając w ogóle historycznie daleko, daleko wstecz,
możemy powiedzieć, że ona toczy się od początku lat dziewięćdziesiątych,
czyli zaczęła się tak naprawdę od momentu transformacji ustrojowej,
która w naszym kraju się dokonała, te zmiany się dokonały.
I w różnych konstelacjach i w różne formy ta dyskusja przybiera,
ale ona się generalnie toczy. Jak dobrze pamiętam, nawet chyba na stronie,
obecnej stronie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
jest taka podstrona, gdzie wiszą dokumenty dotyczące zarządzania kultury,
finansowania kultury i tam pierwsze z nich są właśnie chyba z początku lat dziewięćdziesiątych
różnego rodzaju strategie, różnego rodzaju plany, różnego rodzaju,
nie wiem jak tam jeszcze one są nazwane, do końca nie pamiętam.
W każdym razie kilka czy kilkanaście co jakiś czas te dokumenty się pojawiają,
co jakiś czas pojawia się nowa strategia związana z tym, co i jak w kulturze zmienić,
żeby oczywiście było lepiej. Więc w tym sensie mówię, że ta dyskusja,
którą również dzisiaj tutaj odbywamy, nie tylko tutaj, nie tylko na tym panelu,
ale również w trakcie tych trzech dni, kiedy Współkongres Kultury będzie trwał,
jak dobrze się Państwo przyjrzeli programowi, jest spora część tych debat panelowych,
wybranych zresztą przez Państwa, przez uczestników kongresu, związanych
mniej lub bardziej, ale właśnie z finansowaniem, z finansowaniem kultury.
Chciałbym też Państwa zaprosić do takiego aktywnego udziału,
najpierw aktywnego słuchania, a potem aktywnego udziału, bo jak Państwo wiecie,
panele są skonstruowane w ten sposób, że najpierw my będziemy tutaj dyskutowali,
zaproponujemy Państwu jakiś przekaz, z którym chcemy do Państwa wyjść
i potem będzie na końcu część taka, że będzie oczywiście można aktywnie
włączyć się w tę dyskusję, czyli albo zadawać nam pytania,
albo po prostu zgłaszać od siebie jakieś rzeczy, które w trakcie być może tej dyskusji,
którą my tutaj z Państwem będziemy odbywać w Waszych głowach,
powstaną i się narodzą. Chciałbym, żebyśmy mogli, żeby mimo wszystko
to, co powiedziałem wcześniej, że dyskusja nie jest nowa i się toczy,
i pomysły na to, jak kulturę finansować, czy współfinansować,
jak sobie radzić z tą jej różnorodnością, jak ona jest nazywana w tych strategiach,
bo to jest też ciekawe. W każdym razie chciałbym, żebyśmy,
chciałbym, żeby ta nasza, ten nasz panel zakończył się mimo wszystko
jakimiś konkluzjami albo konkluzją przynajmniej jedną.
Organizatorzy zaproponowali coś takiego, że po każdej, po każdym tym,
tej debacie panelowej będzie do wypełnienia przez nas, przez uczestników
albo przeze mnie, czyli tego, który tę debatę zaproponował,
taka tabela właśnie z ewentualnymi propozycjami, które być może będą się już
mogły pojawić od razu na zakończenie tego kongresu, czyli w tej debacie
zamykającej, debacie ministrów, lub później w jakikolwiek inny sposób
być spożytkowane do tego, żeby no właśnie jakieś nowe, czy stare,
czy te same pomysły po prostu w inny sposób ubrać i żeby mogły zostać wykorzystane
i przyniosły tak naprawdę, jak rozumiem, oczekiwane przez nas wszystkich,
przez nas wszystkich zmiany. Dobrze, proszę Państwa, to tyle chyba tytułem
mojego wstępu. Zacznijmy zatem, rozpocznijmy właściwy panel,
natomiast bardzo bym poprosił, zanim zaczniemy, poprosiłbym moich szanownych
współfanelistów o to, abyśmy się przedstawili, bo chyba mogę powiedzieć,
że my na tej scenie, tak jak siedzimy, raczej znamy się dobrze lub lepiej,
ale z pewnością nie wszyscy Państwo na sali być może nas kojarzycie,
czy rozpoznajecie, zatem bardzo Was proszę, uczyńmy się może bardziej
rozpoznawalnymi dla Państwa. No i zacznijmy może od jedynej uczestniczki,
czyli kobiety w naszym gronie, tak jak mówię, miały być dwie,
została, Dorota została osamotniona, także bardzo proszę,
rozpocznijmy od Doroty, potem może alfabetycznie, Tomek, Artur,
ja w takim razie zostanę na koniec, bo też się przedstawię.
Proszę bardzo, pozwolę już sobie teraz usiąść.
Dzień dobry Państwu, nazywam się Dorota Sidorowicz, jestem z urodzenia
wrocławianką, więc chyba jako jedyna tutaj współpanelistek nie reprezentuję
instytucji warszawskiej. Zawodowo od 1996 roku związana jestem z Zakładem Narodowym
imienia Ossolińskich, jestem absolwentką polonistyki wrocławskiej,
skończyłam tutaj studia magisterskie, jak i doktoranckie, znaczy nie robiłam studiów,
tylko obroniłam doktorat. Już na dalszej drodze kariery zawodowej
ukończyłam menedżerskie studia podyplomowe na Uniwersytecie Ekonomicznym
we Wrocławiu i jakby z tym miastem jest związana prawie cała moja kariera
zawodowa. Z racji pełnionych różnych funkcji jestem często w Warszawie,
jestem członkinią Rady do Spraw Narodowego Zasobu Bibliotecznego,
Polskiego Komitetu Programu UNESCO Pamięć Świata, a w Ossolineum bywałam
już jako studentka. Czytałam liczne lektury na polonistyce właśnie
w Ossolińskiej Czytelni i po studiach postanowiłam związać swoje życie
zawodowe właśnie z tą instytucją. Zaczynałam od stanowiska młodszego
bibliotekarza przez wszystkie szczeble kariery do starszego kustosza.
Byłam kierowniczką działu starych druków, prowadziłam takie badania i do tej pory
prowadzę, a obecnie jestem wicedyrektorem do spraw biblioteki Ossolineum.
Jestem także przewodniczącą ogólnopolskiej proweniencyjnej grupy roboczej,
która zajmuje się badaniami księgozbiorów historycznych.
Działam w Polskim Towarzystwie Bibliologicznym, w Stowarzyszeniu Bibliotekarzy Polskich
i w Polskim Komitecie, przepraszam, i w Polskim Towarzystwie Badań nad wiekiem XVIII.
Nie chcę Państwa zanudzać, myślę, że to wystarczy na dzień dobry.
Jeszcze w Polskim Komitecie...
Programu UNESCO Pamięć Świata, powiedziałam chyba, czy nie?
Tak, mam. Nieuważnie słuchaj.
Bo wtedy bywam w Warszawie najczęściej, nie tylko, ale właśnie z racji pełnionych
różnych funkcji. Dziękuję.
Dziękuję bardzo.
Ponieważ kultura jest dyskusją, jak mówiono dzisiaj na otwarciu,
więc mam właśnie dyskusję z dyrektorem Jóźwiakiem, przepraszam,
że kto jest w kolejności alfabetycznej pierwszy, ale rozumiem, że zostałem ja wskazany.
Biblioteka Narodowa, Tomasz Makowski, pracuję 33 lata w Bibliotece Narodowej.
Z Ossolineum mnie wiąże to, że jestem przewodniczącym Rady Naukowej Ossolineum,
a z Warszawą to, że byłem przewodniczącym Rady Muzeum Warszawy.
A Biblioteka Narodowa jest najwspanialszym miejscem otwartym 277 lat temu
i wówczas była to największa i najstarsza Biblioteka Narodowa,
czy publicznie otwarta w całej Europie, w oświeceniowej Europie.
I warto o tym pamiętać, że jest to jeden z najcenniejszych zabytków naszej przeszłości,
który mieliśmy i o którym nie pamiętamy, że mieliśmy taki skarb tutaj w Warszawie,
jedną z najcenniejszych bibliotek i wtedy bardzo nowoczesną,
nie historyczną, a bardzo nowoczesną, jak na tamte czasy.
Dzień dobry Państwu, ja nazywam się Artur Juźwik.
Od 2019 roku jestem dyrektorem Biura Kultury i myślę, że tak jak powiedział dyrektor Paweł,
nikt z nas tu nie jest finansistą, ale nie zgodzę się, że nie mamy oglądu finansów,
ponieważ głównie przez ostatnie pięć i pół roku moja rola polega na obserwowaniu finansów
wszystkich warszawskich instytucji kultury, więc cały czas muszę patrzeć,
czy ktoś albo nie generuje za dużego deficytu, albo nie wydaje za dużo pieniędzy,
ale do tego mam jeszcze ponad 16-letnie doświadczenie w prowadzeniu organizacji pozarządowych,
więc można powiedzieć, że widzę te doświadczenia z obu stron
i myślę, że w kontekście finansowania w trakcie tej naszej dzisiejszej debaty
to też może być ciekawy punkt widzenia. Bardzo dziękuję.
Na pewno będzie ciekawy.
Dobrze, to zostałem ja, który już trochę się nagadałem stojąc,
więc teraz pozwólcie Państwo już też na siedząco przedstawić się.
Nazywam się Paweł Pietrzyk. Od pięciu, ponad pięciu lat już pełnię funkcję
naczelnego dyrektora archiwów państwowych, ale z archiwami państwowymi
tak naprawdę jestem związany zawodowo, no nie mam takiego stażu,
ale około dwudziestu pięciu lat jak liczę. Tak, z małymi przerwami.
Te przerwy spowodowały to, że miałem również okazję spojrzeć na to, co robimy
i czym się zajmujemy trochę z innego punktu widzenia.
Nie chcę powiedzieć, że zupełnie z zewnątrz, ale trochę jednak z zewnątrz tak.
Myślę, że to było bardzo ciekawe doświadczenie, natomiast co do zasady
tak, jestem związany z archiwami państwowymi, czyli byłem z nimi związany
jeszcze właśnie zanim były one w kulturze i przez cały czas, kiedy w tej kulturze
do dzisiaj są, też z nimi jestem związany, tak jak mówię, przez ostatnie pięć lat
pełniąc funkcję naczelnego dyrektora archiwów państwowych.
I trochę nawiązując, albo żeby wprowadzić dobrze w temat, dodałbym jeszcze osobie,
że jestem profesjonalnym żebrakiem.
Cieszę się, że przynajmniej niektórym z państw się to spodoba, natomiast co do zasady
powiem szczerze, że mnie taka rola nie do końca jednak się podoba, ale tak, jestem
i nawet bym powiedział więcej, profesjonalizuję się i czy doskonalę się coraz bardziej w tym,
żeby być jak najlepszym żebrakiem, czyli żeby jak najlepiej wypełniać tę swoją rolę.
I mówię o tym nie bez kozery, to wspomniała o tym też dzisiaj pani Agnieszka Holand
na rozpoczęciu współkongresu kultury, mówiąc o tym, że ostatecznie wszyscy jesteśmy
w pewnym sensie klientami. Klientami, czyli, no właśnie, czyimi klientami, tak?
No znaczy zawsze do kogoś chodzimy, no nie chcę tego używać, że chodzimy po prośbie,
ale zawsze chodzimy jednak po to, żeby jakieś fundusze na naszą działalność,
mówiąc brzydko i kolokwialnie, załatwić. I mówię to specjalnie po to,
żebyśmy od tego zaczęli tą naszą dzisiejszą debatę, bo bardzo bym chciał,
abyśmy doczekali takich czasów, kiedy nie będziemy musieli załatwiać funduszy,
tylko system będzie skonstruowany w ten sposób, że będziemy mogli mądrze
te fundusze pozyskiwać, potem z głową je wydawać i na końcu transparentnie je rozliczać.
I wtedy przestaniemy być, no właśnie, tymi klientami, tymi żebrakami,
jakkolwiek oni by byli profesjonalni w tym, co robią.
Także pozwólcie, że zaczniemy już teraz tę debatę, ale też jeszcze jedna rzecz,
żebyśmy, bo myślę, że to jest dobre takie rozpoczęcie naszej debaty,
czyli zacznijmy jednak od tego, bo mój pomysł na to, żeby taką debatę zaproponować,
w ogóle chciałem podziękować wszystkim, którzy głosowali na tę debatę,
bo to też mnie troszkę, powiem szczerze, byłem zaskoczony,
bo nie liczyłem aż na taką popularność, a debata spośród 250,
bo nie wiem, czy państwo sobie zdajecie, 250 debat zostało zgłoszonych
do tego Współkongresu Kultury, wybranych zostało jedynie 20,
ta uzyskała drugi wynik, więc bardzo wszystkim serdecznie państwu dziękujemy
za to, że głosowaliście na tę debatę i tak jak mówię, spróbujemy zrobić tak,
żeby jednak ona zakończyła się jakimiś konkluzjami, no bo to będziemy wtedy
można uznać za jakąś, jakiś względny sukces tej naszej dzisiejszej rozmowy,
więc chciałbym zacząć od tego, pracujemy w różnych instytucjach,
no właśnie, to już jest wstęp do tej różnorodności troszkę,
a troszkę nie, dlatego one są różne, miejscami są bardzo podobne,
na pewno są różnie finansowane.
Jednak chciałbym zacząć od tego, żebyście przybliżyli, no właśnie,
to w jaki sposób instytucje, w których pracujecie, którymi kierujecie również,
czy z którymi współpracowaliście, albo które nadzorujecie teraz ze swojego
punktu widzenia, jak one są finansowane.
I ponieważ Artur sam do tego się przyznał, że obecnie jako dyrektor Biura Kultury
w Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy, no właśnie, przygląda się temu,
jak te finanse wydawane na kulturę są rozparcelowywane, jak one są wykorzystywane,
tak naprawdę, ale jednocześnie ma to olbrzymie doświadczenie, no właśnie,
z tego sektora trzeciego, na który też, jak rozumiem, bardzo potężny grosz,
mimo wszystko przeznaczony na tą działalność kulturalną idzie,
więc pozwólcie, że zaczniemy od Ciebie, Arturze.
Dobrze, ja bym chciał zacząć od takiej przedstawienia szerszej panoramy,
ponieważ jeżeli mówimy o finansowaniu kultury, to musimy pamiętać o jednej
podstawowej rzeczy, że w 80% polska kultura jest finansowana z funduszy samorządowych.
Gdy porównamy wydatki państwa do wydatków samorządów na kulturę,
to jest to dość duża różnica.
Według danych GUS-u za 2023 rok polskie samorządy na kulturę wydały ponad 11 miliardów złotych,
gdy z budżetu państwa było to trochę powyżej 3 miliardów złotych.
To widać, że głównym, głównym źródłem finansowania kultury w Polsce są samorządy.
Gdy popatrzymy procentowo, jak to wygląda, to średnio w przypadku wszystkich samorządów
3,17% wszystkich wydatków samorządów to są wydatki na kulturę.
I myślę, że wszyscy przestalibyśmy być profesjonalnymi żebrakami, gdyby taki sam poziom wydatków państwa
byłby przeznaczony na kulturę, bo to oznaczałoby skokowy wzrost środków finansowych,
którymi wszyscy jesteśmy w stanie się w miarę podzielić.
Zawsze, gdy jest Kongres Kultury, chodzi o wypracowanie pewnych systemowych rozwiązań.
Wydaje mi się, że przed nami jest duża dyskusja, ona się toczy już od wielu, wielu lat
dotyczące programów ministra.
Ja bardzo bym oczekiwał i też będę bardzo zachęcał resort kultury do głębokiej reformy programów ministra
z racji tego, że gdy mówimy o konkurencyjności podmiotów kultury, to jednak trudno jest,
że w ramach jednego konkursu rywalizują ze sobą instytucje państwowe, instytucje samorządowe
i małe organizacje pozarządowe.
Więc mamy tak naprawdę konkursy, w ramach których jest prowadzona ocena organizacyjna danego podmiotu
i w jaki sposób duża instytucja państwowa może w tym zakresie na równych zasadach
rywalizować z małą organizacją pozarządową z mniejszej miejscowości.
To jest jedna rzecz.
A druga rzecz, powinniśmy myśląc o planowaniu wydatków publicznych na kulturę,
patrzeć, spojrzeć również jak wyglądają wydatki na kulturę na mapie Polski.
Mamy takie województwa, gdzie jednak wydatki na kulturę są skokowo mniejsze niż w innych regionach.
Szczególnie to dotyczy województwa świętokrzyskiego, województwa podkarpackiego, podlaskiego,
i więc może oprócz zmiany dotyczącej rywalizacji w ramach jednych konkursów bardzo różnych podmiotów,
powinniśmy pomyśleć również o pewnych funduszach regionalnych.
Bo inaczej dziedzimy, dzielimy tylko programy ministra na poszczególne kategorie kultury,
a w mniejszym stopniu patrzymy, w jaki sposób te środki mogą trafiać do konkretnych miejsc na terenie Polski.
Rzucam te pomysły po to, żeby też może współpaneliści, współpanelistka się ze mną nie zgodzili.
Więc to jest jakby to, co rzucam na sam początek. Dziękuję.
Nie zgadzam się, dlatego że reforma programów ministra jest właśnie wprowadzana.
Pierwszym krokiem wprowadzonym przez minister Hannę Wróblewską, przez Departament Mecenatu Państwa,
który zarządza programami, było właśnie rozdzielenie małych podmiotów i dużych,
co znaczy, że głos środowiska jest słyszalny. Niektóre już programy zostały w ten sposób ogłoszone.
Również zmiana programów dotyczyła naboru powszechnego ekspertów.
Mogli Państwo na stronie ministerstwa zobaczyć ogłoszenia i rzeczywiście takie nabory były ogłoszone.
I to jest jedyna rzecz, z jaką się nie zgadzam w wypowiedzi Artura Juźwika.
Ja z całą resztą się całkowicie zgadzam. Pytanie, w jaki sposób państwo powinno wpływać finansowo
czy merytorycznie na niezależne instytucje kultury, bo to jest paradygmat, który jest dla nas bardzo ważny,
że każda instytucja kultury powinna się cieszyć niezależnością od wpływów politycznych, często medialnych.
Ma realizować swoją misję, do czego została powołana. To, co bardzo często w tej chwili jest podnoszone w literaturze zachodnioeuropejskiej,
amerykańskiej w zakresie funkcjonowania niezależnych instytucji kultury, to jest kwestia odporności, resilience.
Każda z instytucji kultury w świecie zmieniającym się bardzo szybko, w świecie, który nie zawsze pokojowo traktuje instytucje kultury,
musi się nauczyć budować narzędzia odporności, żeby realizować swoją misję.
Oczywiście najłatwiejszym sposobem ingerencji w niezależność instytucji kultury jest ingerencja finansowa,
czyli albo obcięcie środków na konkretne działania, albo zmniejszenie ogólnej dotacji, ogólnego budżetu instytucji kultury.
I oczywiście nie warto o tym mówić szerzej, bo kongres nie tylko kwituje czasy historyczne, ale także, a może przede wszystkim zajmuje się tym, co powinno być zbudowane.
W Bibliotece Narodowej bywały takie lata, w których prawie 60% naszego budżetu stanowiły środki zewnętrzne, poza dotacją, głównie środki Unii Europejskiej.
Wynikało to z wielu powodów. Czy to jest właściwie, czy nie, to jest kwestia dyskusyjna, ale dyskusyjna nie w tym negatywnym sensie.
Pomysł, aby instytucje były aktywne, czyli dostawały tylko finansowanie na swoją podstawową działalność,
a całą resztę budżetu zdobywały w otwartych konkursach, jest jednym z pomysłów na kulturę.
Ja nie jestem bardzo bliski temu pomysłowi, od razu mówię. Uważam, że instytucje dużo sprawniej potrafią wydać pieniądze,
jeżeli je dostają w budżecie, zwłaszcza wcześniej zaplanowanym. Jeżeli jesteśmy w stanie zaplanować zespół,
jeżeli jesteśmy w stanie przygotować wydatki, to oczywiście, kiedy mamy rok budżetowy sześciomiesięczny,
a tak często bywa w programach, a czasami jeszcze krótszy, co państwo korzystający,
zwłaszcza z organizacji pozarządowych widzą w różnych programach, to oczywiście jest to po prostu niemożliwe.
Jest to również niemożliwe z powodów formalnych, bo kodeks pracy nie jest właściwie zawieszany na ten czas,
więc instytucja ma do wyboru albo budować na wyrost swoje zespoły, bo może trafi się finansowanie projektu,
ale ponosi w czasach, kiedy nie ma tego projektu, koszty pracowników, albo nie przyjmować większej grupy pracowników,
a jedynie ograniczyć się do podstawowego zespołu, a jedynie na potrzeby projektów przyjmować większe grupy.
Natomiast kończąc tę część naszej dyskusji powiem, a propos Artura Jóźwika, który był z różnych stron barykady,
używając wojennego języka, powiem tak, że z satysfakcją zawsze konstatujemy jako szefowie różnych instytucji,
jeżeli ktoś trafia z instytucji nadzorującej, czy z ministerstwa, czy z urzędu wojewódzkiego, miejskiego,
czy jakkolwiek innego do instytucji i mniej więcej trwa dwa do trzech miesięcy, kiedy mówi,
to ja nie wiedziałam, ja nie wiedziałem, że to tak wygląda z drugiej strony.
I rzeczywiście mamy tę satysfakcję, patrzę i na Artura, i na Pawła, który też miał swój epizod nadzorczy,
że jest to doświadczenie pewnie z obu stron bardzo ważne, że pewne rzeczy oczywiste, kiedy się zmienia miejsce patrzenia,
radykalnie się różni. My bardzo często, nieświadomie nawet, bez złej woli,
wpadamy w pułapkę oczywistości, przywiązani do własnych wyobrażeń, do własnych projekcji
i uważamy, że jest to prawda. Rzadko tak bywa.
Tak, to prawda, dziękuję bardzo, ale Tomku, nie odkładaj jeszcze mikrofonu,
bo jednak chcę dopytać pewną rzecz, bo ja też nie wiem do końca,
więc też, też moje pytania czasami, nie wiem, nie traktujcie ich,
znaczy traktujcie je w sposób przychylny. Czy chcesz nam powiedzieć,
bo powiedziałeś, że bywały lata, że w 60% budżet Biblioteki Narodowej
był finansowany ze środków innych niż budżetowe, tak? Dobrze, zrozumiałem.
Tak, to były środki unijne albo środki prywatne.
Dobrze, czy to, to moje pytanie jest takie, znaczy, bo zadałem to pytanie o to,
jak się finansujemy generalnie, prawda, czyli czy to jest taki stan permanentny w bibliotece,
znaczy, jaka jest ta zależność co roku, znaczy, skąd jednak większość tych środków pochodzi?
Dzisiaj już to zupełnie inaczej wygląda, natomiast rzeczywiście były takie lata,
kiedy to było prawie 60%. Dlaczego było? Dlatego, że decyzja była albo zasychamy,
czyli koncentrujemy się naprawdę na bardzo takiej podstawowej działalności,
albo inwestujemy w rozwój. W przypadku Biblioteki Narodowej była to
cyfrowa biblioteka narodowa polona.pl, bo w tej chwili 4 miliony obiektów,
czy wypożyczalnia akademika cyfrowa, czy budowa nowych czytelń,
czy remont Pałacu Rzeczypospolitej i wiele innych takich projektów
moglibyśmy wymienić, ale wszystkie one angażowały działalność biblioteki.
Nie była to w tym rozumieniu dodatkowa działalność.
My powinniśmy na to dostać pieniądze w budżecie państwa.
Natomiast udało się tak opowiedzieć o tych projektach na zewnątrz,
że nikt nie miał wątpliwości, że należy ten krok i to finansowanie nam przyznać,
mimo że może by się wydawało, że to jest działalność finansowana z dotacji.
Ponieważ nie wybieramy czasów, w jakich żyjemy, przynajmniej ludzie racjonalni
tak uważają, że żyją w tych, w których przyszło im żyć i nie dyskutują z tym,
tylko racjonalnie podejmują decyzje. Oceniliśmy, że możemy czekać na środki,
które może ktoś nam podrzuci pod próg drzwi, ale pewnie do dzisiaj byśmy się tego nie doczekali,
więc lepiej było po prostu intensywnie szukać pieniędzy akurat szczęśliwie w Europie,
ale nie tylko w Europie. Udało nam się to zdobyć.
Jeszcze raz powtarzam, to pytanie, czy rzeczywiście instytucje rozwijają się wtedy,
kiedy muszą konkurować w konkursach o środki dodatkowe na rozwój,
jest pytaniem, na które ja w tej chwili odpowiedzieć wprost nie mogę,
też widząc zyski tego, ale wolałbym mieć wszystkie te pieniądze po prostu w dotacji corocznej,
a najlepiej z wyprzedzeniem kilkuletnim.
Dobra, dziękuję. Artur, jeszcze coś chciałeś dodać?
Tak, bo to co dyrektor Tomek zaczął, to jest jakby kwestia też zapisu,
który jest w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej,
która w przypadku instytucji publicznych mówi o tym,
że organizator zapewnia środki finansowe na funkcjonowanie instytucji.
I oczywiście to jest bardzo kłopotliwy zapis, ponieważ można go interpretować
na wszystkie możliwe sposoby, bo przekazanie dotacji podmiotowej,
która będzie pokrywać tylko 20% kosztów bieżących instytucji,
również jest spełnieniem tego przepisu, ale 100% także.
I to jest dyskusja, która toczy się od wielu lat.
Nie ukrywam, że również w samorządzie warszawskim
są takie instytucje, które mają pokrywane 100% kosztów,
są takie, które mają pokrywane 60% tych kosztów.
Ważne, żeby w końcu spróbować opracować zasady,
według których wszyscy organizatorzy instytucji i kultury
będą mogli w większym stopniu planować swoje finanse,
ale też, żeby dyrektorzy instytucji i kultury
mogli także mieć pewność dotyczącą tego,
jak będzie wyglądać ich instytucja w trakcie najbliższych lat.
Bo myślę, że ten brak pewności w przypadku prowadzenia instytucji kultury
jest najtrudniejszy, ponieważ nie wiemy co wydarzy się za 2-3 lata.
A jaki jest kłopot w kształtowaniu wysokości dotacji podmiotowej dla instytucji?
Otóż organizator bierze pod uwagę,
ile, przynajmniej w przypadku Warszawy,
ile dana instytucja kultury jest w stanie pozyskać środków własnych.
I my, kształtując wysokość dotacji podmiotowej,
nie ukrywam, bierzemy to pod uwagę.
Ponieważ musimy zastanowić się, jaki potencjał mają teatry repertuarowe,
teatry rozrywkowe, ile one są w stanie zdobyć tej gotówki z rynku w sposób samodzielny,
na ile również, tak jak Biblioteka Narodowa ma potencjał w zdobywaniu środków europejskich,
bądź środków sponsorskich.
Ale wydaje mi się, że gdyby spróbować przynajmniej,
nie wiem czy to się uda, skategoryzować instytucje kultury w taki sposób,
żeby pomóc organizatorom kształtować tę wysokość dotacji podmiotowej,
tak, żeby zapewnić tą przewidywalność wysokości dotacji podmiotowych w latach następnych.
Bardzo dziękuję. Dorota, poproszę teraz Ciebie,
bo pewnie tu będziesz miała akurat dosyć ważne rzeczy do dodania,
bo reprezentujesz instytucję, która właśnie, proszę.
Oselineum jest taką jedną z wyjątkowych instytucji w Polsce.
Jest jedną z trzech fundacji finansowanych z budżetu państwa.
Wynika to z naszej historii.
Jak zapewnie wszyscy Państwo wiecie,
w roku 1817 Józef Maksymilian Ossoliński
przeznaczył swój majątek i zbiory,
a cesarz Austrii wyraził na to zgodę
i podpisał ustanowę Narodowej Biblioteki Ossolineum.
Jako symbol po II wojnie światowej
praktycznie niewiele rzeczy udało się odzyskać
z tak zwanych dawnych ziem wschodnich.
Najprawdopodobniej przed referendum 1946 roku
władze radzieckie ze względów symbolicznych
zdecydowały się oddać właśnie zbiory Ossolineum,
panoramę racławicką oraz kilka lwowskich pomników.
Ossolineum było trudną instytucją,
patrząc na powojenne dzieje Polski.
Ossolineum było fundacją prywatną.
Utrzymywało się z majątków zapisanych przez Ossolińskiego
z Ordynacji Przeworskiej Lubomirskich,
z majątku zapisanego przez Hrabinę Worcelową.
Nie było majątków prywatnych po II wojnie światowej.
Majątki te pozostały na dawnych terenach Polski.
W Ossolineum były oczywiście też rozmowy,
gdzie te zbiory Ossolineum mają trafić.
Ze względu nawet na straty Biblioteki Narodowej
rozważana była Warszawa,
rozważana była Biblioteka Jagiellońska,
jednak środowisko wrocławskie,
gdzie no tutaj tak głównie książka niemiecka pozostała,
a osiedlali się ludzie jakby przesiedleńcy
i z tych ziem wschodnich i z innych ziem polskich,
trafiło do Wrocławia.
I żeby w ogóle mogło jakoś funkcjonować,
tak naprawdę Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu
udzieliła Ossolineum, użyczyła budynek.
Wicedyrektor tak naprawdę pełnił funkcję dyrektora
i działaliśmy, ponieważ reaktywowano,
to się udało Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum.
Jednak był to bardzo dziwny twór
i w roku 1953 włączono nas w struktury
Polskiej Akademii Nauk,
wycinając z naszej nazwy
jedno bardzo ważne i gryzące wtedy słowo –
narodowe.
Staliśmy się zakładem imienia Ossolińskich.
Nie byliśmy już zakładem narodowym.
Podzielono też Ossolineum na bibliotekę i wydawnictwo,
co w naszej historii i również w finansowaniu do dziś
ma pewne konsekwencje.
Po przełomie roku 1989
udało się dyrektorowi Józ Wence
odtworzyć fundację.
Staliśmy się dzięki temu
pełnoprawnym jakby spadkobiercą
Ossolineum przedwojennego.
Te zbiory są rzeczywiście nasze.
Ponieważ nadal jesteśmy fundacją,
fundator zapisał nam w spadku te rzeczy,
również lubomirscy zapisali nam swoje zbiory w tym celu.
Darczyńcy prywatni też przekazywali nam swoje zbiory.
Jesteśmy dzięki temu instytucją zaufania społecznego.
Początkowo również po 95 roku,
kiedy Sejm uchwalił ustawę
o fundacji zakład narodowy imienia Ossolińskich.
Także byliśmy,
jakby byliśmy finansowani,
czy kontrolowani,
bo też jesteśmy takim specyficzną fundacją,
która, w której nadzór sprawuje rada kuratorów.
Kuratorzy są jakby z różnych organów naukowych,
samorządowych i państwowych,
ponieważ w Radzie Kuratorów
zasiadają przedstawiciele
Uniwersytetu Wrocławskiego Urzędu Miasta,
Urzędu Wojewódzkiego,
Urzędu Marszałkowskiego,
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
oraz Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum.
Mam nadzieję, że nikogo nie pominam.
Przepraszam jeszcze
Polskiej Akademii Umiejętności i Panu.
Czyli strumień pieniędzy do Was płynie.
Zaraz, powoli.
Jak powiedziałam,
jesteśmy finansowani z budżetu państwa,
więc jesteśmy takim dziwnym tworem,
bo jakby budżet daje nam pieniądze,
a teoretycznie dyrektor odpowiada
przed Radą Kuratorów.
Tym niemniej oczywiście składamy sprawozdania
do Ministerstwa Kultury
i się z nim rozliczamy.
Tym niemniej jest to taka specyficzna fundacja
i także staramy się dzięki temu,
że jesteśmy fundacją pozyskiwać,
startować w tych wszystkich konkursach.
Ossolineum też, no ma tę ustawę o fundacji,
ale w ramach swojego działania,
ponieważ z mocy ustawy prowadzi
Narodową Bibliotekę Ossolineum
Muzeum Książąt Lubomirskich
oraz prowadzi działalność wydawniczą,
ponieważ również jeszcze później
odzyskaliśmy właśnie wydawnictwo Ossolineum
od Polskiej Akademii Nauk.
Więc mamy taki rozbudowany wachlarz działań,
no a finansowanie z budżetu jest takie, jakie jest.
Zawsze przyglądamy się i walczymy również,
jak ci żebracy, o zwiększenie tej dotacji podmiotowej,
żeby starczyło nam na cele statutowe
i te dodatkowe, czyli przyciąganie.
To jeszcze, bo w tym momencie,
przepraszam, że tak przerywam,
ale to trzeba wyjaśnić, co to jest,
co to są cele statutowe w waszym przypadku,
czyli na co ma wam wystarczyć tej dotacji podmiotowej?
Tej dotacji podmiotowej teoretycznie ma nam wystarczyć
nagromadzenie zbiorów,
czyli utrzymanie i powiększanie zasobów
Narodowej Biblioteki Ossolineum
i Muzeum Książąt Lubomirskich
na działalność wydawniczą
oraz na upowszechnianie wiedzy
o Zakładzie Narodowym imienia Ossolińskich.
Należy dodać, że jesteśmy również biblioteką naukową,
należymy także do ogólnokrajowej sieci bibliotecznej,
więc mamy takie tych wiele członów
i działalność muzealna i biblioteczna i wydawnicza,
więc ta kołdra finansowa
co chwilę gdzieś jest przykrótka
i co gdzieś nie przeciągniemy,
to albo któryś palec u stopy,
albo bark, albo cała ręka jest odkryta
i dlatego też startujemy w tych różnych konkursach
i właśnie mamy różnych mecenasów,
no jednak głównym tym naszym mecenasem jest państwo,
no ponieważ jesteśmy fundacją.
Drugim naszym mecenasem, który często nas wspiera
przy zakupach jakichś szczególnych zbiorów
jest gmina Wrocław,
przy zakupach jakichś szczególnych obiektów,
jak na przykład archiwum Tadeusza Różewicza,
czy uzupełnienie naszej kolekcji rękopisów Henryka Sienkiewicza.
Natomiast jeśli chodzi o mecenas prywatny,
no to trudno nam pozyskiwać fundusze,
bardziej polega to na tym,
że jako ta instytucja zaufania publicznego
otrzymuje...
Trudność polega na czym?
No jakoś nieszczególnie zgłaszają się do nas osoby,
które by nam chciały przekazywać środki,
bardziej są to rzeczywiście osoby,
które no mogłyby na przykład sprzedać jakieś swoje archiwum cenne,
a jednak przekazują nam je w darze.
Myślę, że też jest to specyficzny rodzaj mecenatu,
który cały czas buduje nasze zasoby,
czyli wzbogaca i to też jest realizowanie celów statutowych,
poszerzanie naszych zbiorów,
no i utrzymywanie ich, tak?
To też jest ważna część później wydatków,
utrzymanie tego zasobu,
zapewnienie właściwych warunków przechowywania i tak dalej.
Super, ja dopytuję tak trochę w szczegółach,
oczywiście jak się domyślacie nie bez kozery,
bo z tego też nam wychodzi ta różnorodność właśnie w sferze,
w dziale bym powiedział, w dziale kultura powiedzmy.
Kultura jest tak pojemnym hasłem,
to chyba Herder powiedział,
że w zasadzie nie ma bardziej niedookreślonego słowa niż kultura,
więc faktycznie dużo, dużo w tej kulturze możemy zmieścić,
ale to też pokazuje, dlatego to dopytuję,
bo dodając do tej dyskusji znowu dwa zdania od siebie,
jak państwo pamiętacie, jak przedstawiałem archiwa państwowe,
jesteśmy chyba w dziale kultura,
czyli instytucją podległą pod Ministerstwo Kultury,
chyba jedyną, która właśnie nie jest instytucją kultury,
nie jest instytucją artystyczną, jest urzędem.
A z tym wiąże się w kwestii finansowej co?
No przede wszystkim to, o czym wszyscy moi poprzednicy tak naprawdę mówili,
my tak naprawdę jesteśmy z tego wyłączeni,
znaczy jedynym źródłem finansowania archiwów państwowych
jest budżet państwa.
Nie możemy skorzystać z żadnych dotacji,
chociaż czasami też bardzo byśmy chcieli,
na przykład jest, i o to chciałem zapytać też,
myślę, że nam się to powiąże, a propos dotacji i korzystania z tego,
i jestem ciekawy, bo nie wiem też,
na przykład chciałbym zapytać, czy Ossolina z tego korzysta,
czy w ogóle źle to rozumiem,
czyli Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa, Tomku,
czy ty mógłbyś tutaj, prawda?
Bo to jest tak wieloletnia.
My skorzystaliśmy, mamy Almę od paru lat,
a mieliśmy najstarszą wersję innego programu,
także był to dla nas milowy krok naprzód.
Rzeczywiście my korzystamy z różnych programów i tych krajowych,
no ale także, tak jak tu mówił Pan Dyrektor Makowski,
korzystamy też z tych zagranicznych, z norweskich,
z różnych unijnych, z programów marszałkowskich,
wszędzie, gdzie się da, startujemy.
Ciągle gonimy tego króliczka, którym są pieniądze.
Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa jest dobrym przykładem
i idealnie się wiąże ze współkongresem kultury,
dlatego że pomysł powstał podczas poprzedniego kongresu
w 2009 roku, kiedy zresztą Agnieszka Holland,
kilka innych osób wówczas, kiedy się zgromadziliśmy,
uznała, że czas na, Hanna Wróblewska,
ruch obywateli kultury i to, co wówczas było bardzo pocieszające i przyjemne.
Powiedziano, że trzeba nie więcej pieniędzy na filmy,
na spektakle teatralne, co oczywiście zawsze chętnie się przyjmie,
ale trzeba wychować obywateli kultury,
znaczy dać szansę osobom, które do kultury nie mają nie tylko dostępu,
ale powiedzmy skłonności.
Czyli to, co zwykle tak bardzo szkolno brzmi wychować,
ale chodzi o to, żeby każdy człowiek, każdy z naszych obywateli
poczuł potrzebę korzystania z kultury.
Wówczas uznano, że sieć bibliotek jest tak naprawdę pierwszym krokiem,
który należy uruchomić, dać dostęp zarówno młodym, jak i starszym do kultury
poprzez jedną z niewielu powszechnych sieci, które są w Polsce,
czyli sieci bibliotek publicznych, oczywiście również bibliotek szkolnych,
co w pierwszej edycji się nam nie powiodło, ale do bibliotek publicznych już tak.
Dwie trzecie bibliotek publicznych w Polsce znajduje się na terenach wiejskich
lub wiejsko-miejskich i prawie zawsze są to jedyne instytucje kultury
w danej społeczności lokalnej. Jest to jedyny kontakt z kulturą w większości przypadków,
do których ma dostęp osoba dorosła. Dzieci, młodzież mają jeszcze możliwość w szkole,
natomiast osoba dorosła do szkoły nie pójdzie, żeby korzystać z jakiejkolwiek formy kultury,
czy chociażby podnieść swoje kompetencje technologiczne, cywilizacyjne.
Sieć bibliotek i miejsc bezpiecznych, darmowych, w których można spotkać
osobę kompetentną i życzliwą wydał nam się wówczas kluczowy do wzmocnienia.
Biblioteki w 2009 roku to były biblioteki bardzo często o słabej kondycji finansowej,
o bardzo niewielkich zbiorach w budynkach, które nie miały toalet.
Dzisiaj ta sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Dzisiaj rzeczywiście biblioteki stają się miejscami,
do których się przychodzi z rodziną, ze znajomymi. Ta inwestycja, mamy nadzieję,
też na tym kongresie chcielibyśmy to w pewnej formie skwitować, przełożyły się na bilety kupione do kina,
na kolejki do teatrów warszawskich. Proszę spróbować kupić bilety do któregoś z teatrów warszawskich.
To jest sukces. Udało nam się pewne grupy uruchomić. Natomiast to na pewno nie jest.
Na miarę naszych aspiracji cywilizacyjnych, sam poziom czytelnictwa, który jest najlepszym wskaźnikiem,
czy kultura się rozwija, czy zwija, zwłaszcza w perspektywie wyjazdu w różnych okresach z Polski,
za granicę, osób szczególnie mobilnych, bardzo często najlepiej wykształconych.
To miało dość duży wpływ na wiele naszych wskaźników kulturowych.
I ta sieć, o której mówię, w ramach Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa,
jest wzmacniana poprzez ową nadzwyczajną interwencję państwa.
Przede wszystkim poprzez dokładanie pieniędzy samorządom, które inwestują w zakup książek.
Zarówno do bibliotek publicznych, jak i szkolnych.
Na zasadzie w biednych gminach to jest złotówka do złotówki.
Każda złotówka przeznaczona na zakup książek dostaje drugą złotówkę z budżetu państwa.
W przypadku bogatych samorządów, przepraszam pana dyrektora, Warszawa do nich należy,
to jest 80% środków samorządu, 20% środków rządowych.
Bo oczywiście, jak pan dyrektor słusznie powiedział, to samorządy są odpowiedzialne
za finansowanie instytucji kultury w ramach swoich wspólnot lokalnych.
I oczywiście biblioteki w 100% powinny być finansowane przez samorządy,
zarówno budżety na płace, jak i prąd, jak i zakup książek.
Ponieważ jednak nie wszędzie to się udawało, postanowiono dać ów szczególny nadzwyczajny gest
ze strony centralnego rządu, że dla nas, dla naszej pozycji nie tylko cywilizacyjnej,
ale naszej pozycji rozwojowej, kreatywności, ważne jest, żeby nawet w najmniejszej
rolniczej gminie w Polsce były dostępne książki, żeby utalentowana młodzież z jednej strony,
a z drugiej strony osoby oczekujące kultury nawet w małej gminie miały dostęp do książek,
ale także do osoby kompetentnej, która opowie o świecie.
I Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa w kolejnych edycjach uzyskiwał kolejne funkcje
i mam nadzieję, że następna edycja, którą przygotowujemy,
będzie również wzbogacona kolejne edycje.
W pierwszej edycji powiem Państwu od razu, co się nie udało,
skoro to jest takie podsumowanie kongresu z 2009 roku,
nie udało się dużego uruchomienia organizacji pozarządowych przy bibliotekach.
Planowaliśmy, że przy każdej bibliotece publicznej będzie jakaś organizacja pozarządowa,
która będzie z jednej strony pomagała, z drugiej strony trochę stymulowała,
trochę inicjowała działalność biblioteki i to będzie taki budynek,
przy którym różne inicjatywy będą...
Ale w niektórych jednak to się chyba udało,
bo z tego tak naprawdę chyba ten ruch archiwów społecznych,
który tam się rozwija przecież przy centrum i też tam jest jakiś panel przewidziany
a propos tego, to przecież biblioteki, nie archiwa gdzieś,
biblioteki są głównie tymi miejscami, gdzie ten ruch archiwistyki społecznej
no właśnie się albo narodził wręcz, bo w niektórych miejscach się narodził,
a czasami bardzo mocno rozwinął.
Tak i w pierwszej edycji biblioteki publiczne były bohaterem,
w drugiej edycji biblioteki szkolne i przedszkolne weszły.
Teraz chcemy, żeby takim bohaterem naszym były organizacje pozarządowe
i szanse, które otrzymają do działań właśnie w tych miejscach,
gdzie one nie rozwijają się samodzielnie, jak gminy wiejskie chociażby,
większość przynajmniej, ale także biblioteki szpitalne,
które wydaje się, że są nieco porzucone, a to jest dobry czas na czytanie.
I czytanie daje też wyłączenie z bieżących trosk.
I czytanie w szpitalu jest dość istotne, a książka na receptę wydaje się pomagać
też na wiele kłopotów.
Znamy ten cytat z jednego słynnego pisarza, który powiedział,
że można przeżyć wiele żyć. Oczywiście, to jest jak najbardziej.
Arturze, chciałeś coś dodać do Narodowego Programu?
Nie, ja chciałem, skoro mowa o finansowaniu,
ja chciałem powiedzieć o pewnym marzeniu, które mam,
bo powiedzieliśmy o finansowaniu...
Do marzeń jeszcze przejdziemy.
Tak? Dobrze. To jak nie, to nie.
Na razie marzenia, na razie marzenia, zostawmy.
A ja mogę jeszcze o NPRCZ, jeżeli to jest fragment o NPRCZ,
o jednej rzeczy, właśnie a propos marzeń.
Za bardzo wielki sukces uważam, że w ramach NPRCZ od samego początku do dzisiaj
uzyskaliśmy niezależność bibliotek, zwłaszcza małych.
Nikt nie mówi bibliotekarce, jakie książki ma kupić.
Każda bibliotekarka, każdy bibliotekarz, każda biblioteka
decyduje sama, co ma kupić dla swojej społeczności lokalnej.
To świetnie, bo tutaj rozumiem, że nie masz na myśli, broń Boże, polityków,
nawet w sensie działaczy samorządowych, że dyktują, co kupić do biblioteki,
bo to byśmy byli chyba w jakichś oparach absurdu.
To obserwujemy na świecie bardzo wielu, czy w Stanach Zjednoczonych,
czy ostatnio nawet w Irlandii, w wielu miejscach.
W Polsce, jak na razie, taka poważna próba była tylko raz,
może ostatnio jeszcze taka druga, ale za każdym razem spotykała się
bardzo poważnym protestem, oporem,
bardzo skutecznym, że rzeczywiście w Polsce nie wolno,
nie wolno naruszać bibliotecznej niepodległości.
Bardzo słusznie. Myślę, że też od tego zaczęliśmy,
i chyba z tym się zgadzamy, że tak chcielibyśmy dążyć do tego,
żeby kultura faktycznie była jak najbardziej wolna,
a instytucje kultury, szeroko pojęte instytucje kultury,
no cieszyły się jak największą niezależnością,
niezależnie od tego, pod kogo one podlegają
i od kogo są uzależnione i czyimi są klientami.
Tak, Doroto, jeszcze...
Tak, tak, ja chciałam powiedzieć tylko,
że Józef Maksymilian Osoliński wręcz zakazał dyrektorom
i kuratorom angażować się w sprawy polityczne,
aby właśnie instytucja nie była nigdy uwikłana w jakieś sprawy,
bo to potem właśnie może wpływać
i na niewypowiedziane słowo cenzura...
Dobrze, że się z tym wszyscy zgadzamy.
Myślę, że tutaj nie ma co do tego wątpliwości,
aczkolwiek może jak będziemy mieli jeszcze czas,
to w którymś momencie ja tam też o pewne rzeczy jeszcze zahaczę.
Na razie podsumujmy tyle, że jak rozumiem i zgadzamy się z tym,
to co padło z waszych ust jednak dotacje,
pozyskiwanie środków zewnętrznych
jest jakąś ważnym elementem waszej działalności również w instytucjach.
I to chciałem podkreślić, bo tak jak tutaj siedzimy, no właśnie, tak,
to nie mówimy jednak o teatrach, o osobach twórczych,
o świecie muzyki, rozrywki, filharmonii, opery i wszystkiego innego,
gdzie to finansowanie w ramach biletowania, mówiąc brzydko,
może zapewnić jakąś mniejszą lub większą stabilność,
w zależności oczywiście od repertuaru.
My mówimy tutaj o instytucjach, które w sferze kultury
są ogólnie bym powiedział kustoszami,
kustoszami trochę pamięci, tradycji,
budowania właśnie tego wątku wspólnotowego w narodzie,
bo już, jak słyszałem dzisiaj na otwarciu kongresu,
też nie musimy się już ponownie wstydzić używania tego słowa narodowy,
bo, chociaż jak dla mnie, no trochę dużo jest tych narodowych instytucji różnych,
ale to zostawiam, natomiast rozumiem, że nie musimy,
nie powinniśmy się tego wstydzić, tak, instytucje, które reprezentujemy,
choć różne i różnie finansowane, jak to mam nadzieję jasno i klarownie wybrzmiało,
tak naprawdę nasza działalność w wielu sferach się przenika,
uzupełnia w jakiś sposób, czy czasami robimy naprawdę bardzo podobne rzeczy,
znowuż nie bez kozery to mówię, bo w pewnym momencie do tego nawiążę,
a mimo wszystko, no właśnie, są pewne ograniczenia w tym finansowaniu,
które wynikają, żeby nawiązać do Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa
w archiwach państwowych też mamy biblioteki, czasami bardzo dobre biblioteki,
a czasami w niektórych miejscowościach jedne z najlepiej wyposażonych
w kontekście księgozbioru bibliotek, też mamy czytelników i też mamy czytelnie,
no natomiast z całego tego programu jesteśmy w sposób naturalny wykluczeni,
no właśnie przez to, że jesteśmy Urzędem Administracji Państwowej.
Ja tylko dodam, że my książek z tego programu nie możemy kupić,
my tylko, bo to, tylko właśnie, ale za to otrzymaliśmy, no tutaj program Alma,
tak, wdrożenie Almy, co też jest bardzo ważne i olbrzymią oszczędnością.
Chociażby to my w archiwach musieliśmy się tam starać o jakiś inny system,
chociażby do obsługi bibliotek i teraz też z nim kłopot mamy,
nie o tym chciałem powiedzieć, chciałem bardziej skonkludować tę część
naszej dyskusji tym, to padło tutaj chyba zdaje się z ust Doroty,
że możemy się zgodzić, pewnie Państwo się z nami też zgodzicie
bez jakichś zbytnich zastrzeżeń. Ta kołdra jest za krótka,
mimo tego też, co Artur wspominał, ile miliardów samorządy przeznaczają,
ile miliardów Państwo przeznacza i myślę, że nawet jakbyśmy doszli do tego etapu,
że Państwo by się jeszcze więcej dołożyło, to mimo wszystko ta kołdra
zawsze w jakimś sensie będzie za krótka. Ja mam swoją teorię na ten temat,
na razie nie będę się z nią dzielił. Generalnie jest za krótka.
Czy to, że ta kołdra jest za krótka, siłą rzeczy prowadzi do,
a to padło z kolei już chyba z ust Artura, który mówił o programach
i o tej rywalizacji małych z dużymi. Ja bym tę rywalizację na razie,
tę rywalizację na razie chciał zostawić z boku, ale bardziej,
szerzej do tej rywalizacji podejść. Czy postrzegacie naszą działalność,
że ona też jest oparta w pewnym sensie na tej rywalizacji,
rywalizacji o publiczną złotówkę, tak? No, ponieważ ta kołdra jest za krótka.
Czy w ogóle w ten sposób na to nie patrzycie? Ciekawy jestem waszego zdania.
Zaraz ja też się będę rozwijał dalej. Na razie zostawiam pytanie o rywalizację.
Znaczy, czy czujecie tę rywalizację, czy zupełnie nie?
Ale konkurencja nie jest czymś złym. Absolutnie, ja nie powiedziałem, że jest.
Ja natomiast chciałbym zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz,
ponieważ strasznie się skupiliśmy na wymiarze instytucjonalnym kultury,
a mało powiedzieliśmy o osobach indywidualnych w kulturze.
A jak porównamy to, ile wynoszą wydatki na kulturę na instytucje i porównamy to na wydatki na osoby fizyczne,
które są freelancerami, które są immanentnym elementem polskiej kultury,
to ta proporcja jest już bardzo zachwiana i to, o czym powinniśmy myśleć w kategoriach długoterminowych,
to to, żeby jednak środki na stypendia artystyczne, na rezydencje artystyczne też skokowo wzrastały,
bo instytucje oczywiście są w kulturze polskiej bardzo potrzebne,
ale stypendia artystyczne wytwarzają kreatywność, tworzą nowe osoby artystyczne,
ale też dbamy o to, żeby rosły wraz z nimi kompetencje kulturowe.
Ale jeżeli chodzi o konkurencję, to tak skupiliśmy się też tylko na publicznych środkach,
a warto powiedzieć o tym, że w Polsce mamy jednak kryzys związany z filantropią prywatną,
ale jest jeden element, który można by było ruszyć, to znaczy mamy środki zespółek Skarbu Państwa.
Myślę, że jak tutaj wszyscy siedzimy na sali, każdy kiedyś spróbował dostać środki od spółki Skarbu Państwa
i bardzo często tworzone są fundacje korporacyjne.
Trudno nam jest czasami znaleźć, kiedy ten nabór jest ogłaszany, kiedy on się kończy i tak dalej,
a może by można pomyśleć o transparentnym systemie, kiedy to spółki Skarbu Państwa,
przeznaczają jakąś część na działania społeczne i to niekoniecznie od razu jest sport i jakiś maraton,
pomimo tego, że lubię sport, ale z tego co widzę ciągle spółki Skarbu Państwa dają na maratony w mniejszym stopniu na kulturę.
Idzie to do jakiegoś jednego worka i zbierana jest niezależna komisja, która w sposób jasny,
trochę taki system jak stworzono PIS, prawda?
Że jest stworzony fundusz, w ramach którego mamy środki finansowe,
jakaś ich część jest przeznaczona na sport, jakaś ich część jest przeznaczona na kulturę.
My wiemy, kto wchodzi w skład tej komisji, jakie są priorytety.
Nie musimy wtedy szukać wszystkich spółek, których przekazują jakiekolwiek środki finansowe,
na nazwijmy je to ogólne cele charytatywne.
I wtedy uruchamia nam się kolejne bardzo ważne źródło finansowania kultury i to tej instytucjonalnej
i tej powiedzmy dla osób artystycznych, indywidualnych.
Bo też pamiętajmy, że był taki, była taka tendencja i ona też w dalszym ciągu istnieje w polskiej kulturze,
że jeżeli chcesz coś zrobić, to najlepiej żebyś założył organizację pozarządową.
I przez to ta liczba organizacji pozarządowych bardzo wzrastała.
Ktoś realizował jakiś projekt, a później ta udręka administracyjna
związana z prowadzeniem organizacji pozarządowych powodowała,
że nawet ta osoba zapomniała ją zamknąć.
W związku z tym, jeżeli chodzi o liczby organizacji pozarządowych w Polsce,
to mamy ich wysyp, ale jak zobaczymy, które z nich są aktywne,
to okazuje się, że te liczby już nie są tak atrakcyjne.
I wtedy, gdybyśmy jeszcze dołożyli do tych środków publicznych,
państwowych, samorządowych, ale także fundusze spółek skarbu państwa,
no może ta konkurencja już nie byłaby dla wszystkich tak bardzo uciążliwa.
Dziękuję, że oczywiście podniosłeś ten temat.
Ja się od razu wytłumaczę, dlaczego nie poruszałem do tej pory
i nie będę poruszał dalej tego finansowania związanego z osobami,
z twórcami, z artystami. Po pierwsze dlatego, że są inne debaty,
które o tym będą mówiły. Po drugie dlatego, że nie mam absolutnie pojęcia.
Absolutnie. A po trzecie dlatego, że ta debata jest jednak o instytucjach.
Mnie zależało na tym, żebyśmy porozmawiali o instytucjach.
Ja wiem, że to nie zawsze jest i dobrze widziane w tej szerokiej sferze kultury
i nie wszyscy chcą chętnie o tym mówić, bo jak jest coś instytucjonalne,
to zawsze może się wiązać z czymś innym.
Dla mnie to w tym momencie nie ma znaczenia. Myślę, że my tak samo,
jak instytucjonalnie działamy, wypełniamy na tyle ważną część kulturową w społeczeństwie,
że chciałbym porozmawiać i o tym rozmawiamy, dlatego nie poruszałem tamtego wątku,
o tym, jak można finansować jednak mimo wszystko instytucje,
w tym duże instytucje, w tym duże instytucje państwowe, które za,
no mówię, no bardzo szeroką część sfery kultury odpowiadają,
mimo że, jeszcze raz podkreślę, nie jesteśmy osobami twórczymi absolutnie,
wręcz bym powiedział odwrotnie odtwórczymi, no jakby głównie zajmujemy się tym.
Mów za siebie.
Przepraszam, tak, czasami piszę, ale zazwyczaj za to, co piszę, nie dostaję pieniędzy,
więc nie chcę nazywać tego dużą twórczością.
Poza tym bardzo chętnie powtarzam po tobie to, bo wydaje mi się to ważne i rozsądne.
Przestańcie pisać, zacznijcie czytać. Jestem też tego samego zdania.
Ale nieważne, nie o tym chciałem.
To był komentarz, do któregoś z badań czytelnictwa spadło znowu.
Chciałem trochę specjalnie pobudzić was do tego, żebyśmy się tutaj troszkę
przy tym stoliku pospierali o tej rywalizacji. I nie mówiłem o tym, że to jest cokolwiek złego.
Wręcz przeciwnie, bym powiedział, że to jest dobre.
Natomiast, znaczy w niektórych sferach jest dobre, w niektórych niedobre.
I teraz, jeżeli rozmawiamy o tym, że kołdra jest za krótka i my nie rywalizujemy
na polu naszej oferty kulturalnej, bo to jest rzecz logiczna.
Ona może być, czasami może być wspólna też, ale czasami może być zupełnie różna.
I to jest oczywiste, tak?
Natomiast, jeżeli rywalizujemy o tym za krótką kołderkę,
czyli chcemy każdy dla siebie jednak wyciągnąć jak najwięcej,
to co to powoduje? No, ja mam takie przemyślenie, że to powoduje pewną,
albo umacnia pewną silosowość. Silosowość, która jest w ogóle charakterystyczna
dla naszego państwa, ale ja już to zostawiam nie o tym,
ale ona też jest budowana właśnie w sferze kultury, prawda?
Czyli jednak skupiamy się na tym, i to też jest rzeczą naturalną,
znowu, żebym został dobrze odebrany, no, że każdy chce dla tej swojej instytucji,
którą w danym momencie zarządza, wyciągnąć z tej przy krótkiej kołderki
jak najwięcej. Co to powoduje? No powoduje to to, w tym kontekście
mówimy o rywalizacji, że ten drugi, czy ta druga, która zarządza inną instytucją,
chcąc też wyciągnąć z tej kołderki, albo nie zdąży nic dla siebie uszarpać,
albo się w ogóle nie załapie, żeby się do tej kołderki chwycić,
albo będzie musiała sobie radzić inaczej wtedy, tak?
I teraz znowu, niektóre instytucje mogą sobie radzić inaczej,
czyli mogą sobie czymś się podeprzeć, tą swoją działalność, inne nie mogą.
Więc w tym kontekście pytam tylko i wyłącznie o rywalizację,
nie oceniając tego i nie mówiąc tutaj nic o tym, czy jest źle,
ale pytanie moje było proste, czy czujecie jednak te rywalizacje,
że chcemy każdy gdzieś tam kawałek z tej przy krótkiej kołderki
dla siebie wyszarpać?
Wydaje mi się, że rywalizacja po prostu jest w jakimś sensie wpisana
w ideę konkursu, tylko nie...
Konkursu tak.
Konkursu, ale...
Konkursy też zostawiamy na boku.
Dorota, przepraszam Cię.
Zostawiamy.
To z ustartura padło.
To ja powiem...
Konkursy są ze swej natury...
Jasne.
...pewnym współzawodnictwem.
Znaczy, startuje wiele instytucji i każda chce dostać na swoją działalność,
bo każda jest przekonana o tym, że pomysł, który ma w tym momencie
do zrealizowania, jest przecież najlepszy, to po pierwsze,
bardzo dobrze przygotowany, to po drugie, a po trzecie,
jest najbardziej potrzebny tym, do których on będzie skierowany, prawda?
Więc to jest rzecz oczywista, że tam jest ta współzawodnictwo,
rywalizacja o to, żeby dostać pieniądze.
Tylko te pieniądze, znaczone pieniądze z konkursów, one po to są, tak?
Znaczy, jest pula pieniędzy w budżecie, którą mówimy,
że czy minister, czy samorządy rozdajemy w ramach konkursów.
Zgłaszajcie się.
Kto ma jaki pomysł, będziemy dzielić mniej lub bardziej transparentnie
przy użyciu takich czy innych ekspertów.
No, jakiś tam system do tego jest, będziemy to robili.
Ja mówię o takiej rywalizacji naszej instytucjonalnej, tej budżetowej,
bo zgodziliśmy się co do tego, że nawet w budżecie, w tym finansowaniu
największego mecenasa kultury, jakim jest państwo, nie tylko w Polsce,
w ogóle w tej części Europy, tak naprawdę.
Samorząd.
Samorząd.
Przepraszam, środki publiczne.
Środki...
Nie mogę zapominać, tak, nie mogę zapominać o samorządzie, Arturze,
tak, absolutnie samorząd, kultura jest mocno zdecentralizowana,
dzięki Bogu i samorząd przeznacza dużo większe środki na kulturę niż państwo.
Chodzi mi o środki publiczne, czyli jedne i drugie, tak.
Te zinstytucjonalizowane, czyli te, które idą w ramach budżetu,
tam też jest ich za mało i teraz to powoduje to, że jak mnie się w tym roku uda
wyrwać większą część tej kołdry, no to dyrektor Makowski sobie
jakiegoś pomysłu w bibliotece na przykład nie zrealizuje, no bo właśnie mu
za tej kołderki nie wystarczy.
Czujecie tę rywalizację, czy nie?
To jest pytanie, wiecie.
Jaki ja widzę efekt konkurencji wśród instytucji kultury,
co na pewno też widać też przy kształtowaniu dotacji podmiotowych,
że bardzo często niektórzy dyrektorzy wychodzą z założenia,
że jak ja zrobię więcej premier, to ja będę, to ja mam szansę na to,
że ja dostanę większą dotację podmiotową i to jest później zjawisko nadprodukcji w kulturze,
który nam się bardzo często pojawia, bo my chcemy być lepsi niż ci pozostali.
W związku z tym my zrobimy więcej wystaw, więcej eksploatacji danych spektakli.
Później na to przekłada się, że te pieniądze, które niby dostaliśmy trochę więcej
wcale nie wystarczają i może to spowodować dodatkowy deficyt.
Do tego powoduje duży kłopot pracowniczy, bo ludzie są przeładowani pracą.
A ja pamiętam, że w okresie pandemii, kiedy wiadomo jak to kultura też odczuła,
prowadziłem rozmowy z dyrektorami samorządowych instytucji kultury i mówiłem,
ale zamiast siedmiu premier my możemy zrobić, proszę cię zrób pięć premier.
Nic się nie stanie.
Proszę państwa to było, oni myśleli, że ja żartuję,
albo że ja ich zaraz odwołam, bo zrobią nie siedem, tylko pięć.
Zróbmy pięć, zaplanujmy to w taki sposób, żeby wydłużyć okres eksploatacji.
Wiadomo, że każdy tytuł ma też swoją wyporność, bo tytuł może być eksploatowany
do momentu, kiedy przychodzi na niego widownia.
Ale ta konkurencja powoduje, że efektem bardzo często jest nadprodukcja.
Bo jeżeli jest instytucja, która planuje, nie wiem, dziesięć premier w sezonie teatralnym,
no to nie oszukujmy się, nie da się też wyeksploatować tych wszystkich tytułów.
Więc to jest problem konkurencyjności, która wzbudza czasami niepotrzebną nadprodukcję.
Świetnie, bardzo dziękuję, że to padło, znowuż nie do końca z naszej działki,
ale doskonale to ilustruję, bo właśnie o tę taką właśnie mniej zdrową rywalizację
chciałem zapytać. Ona jest często spowodowana różnego rodzaju tak zwanymi,
nazwałbym to, może nie akcjami ad hoc, ale różnego rodzaju właśnie programami,
albo rocznicami, albo czymkolwiek innym, co sobie w kulturze wymyślimy.
Uwielbiamy te rzeczy.
Każdy...
Są klientami, to mówiliśmy od początku, klientelizm nie jest nam obcy
i prawdopodobnie nie da się tego klientelizmu w jakikolwiek sposób ominąć.
Nie nazywałbym tego jakimkolwiek podlizywaniem.
Właśnie chodzi bardziej o to, że jeżeli mamy jakieś ograniczone środki,
a jest pomysł na to, żeby coś uczcić, coś bez nazywania, prawda,
to co to powoduje? Powoduje to to, że każda instytucja raptem ma pomysł na to,
jak to uczcić.
Tak?
Nie ma tego myślenia wspólnego o tym, że zaraz, a może, a może nie ścigajmy się ze sobą
na to, czy zrobimy dziesięć premier, czy pięć premier.
Nie ścigajmy się ze sobą, czy zrobimy dziesięć wystaw, czy piętnaście wystaw,
a w ogóle my, my mamy najfajniej, ja mam trzydzieści dwa archiwa,
po co możemy zrobić trzydzieści dwie wystawy?
Nikt nas nie przebije, naraz, nie?
Tylko może nie, może nie o to chodzi, a może trzeba się zastanowić
i zobaczyć, że w tej kulturze, mimo ta różnorodność,
może nam też pomóc w przypadku takim, gdy kołderka jest za trudna, tak?
W jednej instytucji mogą być pieniądze, w drugiej instytucji mogą być zasoby,
a w trzeciej instytucji może być pomysł, tak?
I może nie musimy występować jako trzy różne instytucje po to,
żeby z tej przykrótkiej kołderki wyszarpywać,
tylko może trzeba wystąpić z jednym dużym pomysłem,
który da się zrealizować wspólnie.
Nie wiem, co o tym sądzicie.
Ja zawsze staram się to lansować i pokazywać
i w archiwach to wdrażam i przechodzimy trochę na tę działalność taką,
że niekoniecznie musimy robić coś sami.
Może trzeba zrobić coś z kimś,
bo może to w ogóle wyjdzie lepiej tak naprawdę.
Nie tylko będzie taniej dla całości i jeszcze dla kogoś zostanie
w tej przykrótkiej kołderce,
tylko może w ogóle nawet będzie lepszy produkt,
który będziemy mogli oferować publiczności, tak?
Ja myślę, że współpraca jest ważna.
Może nie przy każdym projekcie da się ją zrealizować.
Absolutnie.
Nie no.
Natomiast...
Nie no, bo chodzi w tym wszystkim...
Przepraszam, przepraszam.
Bo chodzi w tym wszystkim również o to, że jakby,
jeżeli zgodzimy się co do tego, że kołderka jest przykrótka,
to jak nawiążemy do tej słynnej piramidy Maslow'a,
to znaczy, że my zaspokajamy swoje potrzeby
na tym poziomie najniższym.
Natomiast, tak?
No, bo często pewnie to samo jest u was.
No, budżet macie po to, żeby zapłacić pracownikom.
Tak?
No, nie powiedziałaś tego wprost.
Największy procent budżetu oczywiście,
że tak idzie na płace.
Już dwa razy nawiązywałem do tego,
jak sobie z tym radzicie.
Rozumiem, że to ciężko, żeby padło,
ale no myślę, że tu się nie ma czego wstydzić.
Znaczy, no to, to musi wybrzmieć, tak?
Wasz budżet, który dostajecie jest po to,
żeby opłacić pracowników.
Większość z tego budżetu.
Tak.
Idzie na płace.
Co możecie zaoferować w związku z tym
dla swojej publiczności, skoro jesteście skupieni na tym,
żeby zapewnić najbardziej podstawowe
potrzeby w swojej instytucji?
Wydaje mi się, że to wszystko zależy od instytucji
i od ustawienia priorytetów.
Tak jak tutaj nawiązał Pan Dyrektor Makowski,
na przykład jednym, no z najstarszych tych trzonów
o solineum jest biblioteka.
Wydaje mi się, że ta promocja czytelnictwa
cały czas jest bardzo ważna.
I co teraz dla tego młodego człowieka?
My jesteśmy jeszcze na dodatek biblioteką profilową,
humanistyczną i naukową.
Praktycznie nie mamy książek dla dzieci,
nie mamy takiego repertuaru,
jesteśmy biblioteką dla osób dorosłych,
no od szesnastego roku życia.
To co takiego możemy zrobić?
Podstawową rzeczą moim zdaniem jest informacja.
Oczywiście też staramy się uczestniczyć w tych różnych programach
promujących czytelnictwo, narodowe czytanie,
Noc Bibliotek, która jest taką nową,
stosunkowo już ma swoją tradycję,
ale krótszą niż Noc Muzeów i przyciąga mniej osób.
Natomiast wydaje mi się, że w przypadku takich instytucji
to jest jednak opracowywanie wzbiorów w systemach elektronicznych,
ponieważ dla młodego odbiorcy bardzo często jest tak,
że jak czegoś nie ma w sieci, to tego nie ma.
Oczywiście inną rzeczą jest ta popularyzacja,
żeby przyciągnąć jakaś ilość wystaw,
też trzeba ją zmierzyć,
ile, na ile osób przyjdzie,
ale też no rozliczamy się z frekwencji, tak?
To jest na różnych płaszczyznach,
bo ta frekwencja może się przełożyć na zwiększenie
tej dotacji podmiotowej, to już się, no więc ciągle,
jest ciągle.
Wszystko jest, ze wszystkim się zgadzam,
no ale Doroto, sama pamiętasz,
z ostatniego roku rzecz, która się zadziała,
nawet nie byliście na przykład,
nie mieliście na to funduszy, tak?
Tak jest.
To my przygotowaliśmy piękną wystawę
w ramach właśnie programu UNESCO Pamięć Świata,
która jeździła po Polsce, tam właśnie,
żeby zaistniała we wszystkich miejscach,
z których te dokumenty wpisane na tę listę zaistniały.
Oselineum nie miało pieniędzy, nie tylko,
nie, nie, wystawa była gotowa.
Tak.
Nie miało pieniędzy po to, żeby ją przyjąć, sprowadzić.
No to, to jakiej ofercie mówimy, prawda?
Jeżeli ja, ja mogę się wtrącić, jest tak,
że my musimy pamiętać o naszym użytkowniku końcowym.
Tak.
Naprawdę właściwa perspektywa wydatkowania środków,
którymi dysponujemy, to jest oczywiście perspektywa
użytkownika i naszej misji.
Po co jesteśmy powołani?
Paradoksalnie w tej konkurencji, o której mówisz,
my oczywiście musimy konkurować,
bo tak jest zbudowany świat, w którym funkcjonujemy,
świat konkurencji, wyborów i demokratycznych,
i instytucjonalnych, więc konkurencja jest po prostu wpisana,
a również starania o środki budżetowe.
I to jest oczywiste, ale paradoksalnie tajemnicą
naszego przetrwania w walce o środki, czyli mówiąc twoim językiem,
czy odmrozimy sobie stopy, dłonie czy nos,
co sobie przykryjemy tej przy krótkiej kołdrze,
to jest naprawdę kierowanie się tym, jaka jest indywidualna
i unikalna rola każdej z instytucji,
bo ona nam gwarantuje przetrwanie.
I oczywiście, jeżeli znajdziemy taką unikalną rolę,
to jesteśmy w stanie naszych użytkowników przekonać.
Nie ma uśrednionego użytkownika,
nie ma uśrednionego konsumenta kultury.
Każdy jest inny i kultura rozwija się wtedy,
kiedy trwa interakcja między różnymi użytkownikami kultury.
Nie ma tej interakcji między uśrednionymi,
chociażby dlatego, że ich nie ma.
Więc jeżeli archiwa proponują co innego,
o Solineum jako Fundacja Historyczna Biblioteka i Muzeum,
co innego, instytucje miejskie, co innego,
a duże instytucje jak Biblioteka Narodowa i jeszcze co innego,
to jest konkurencja, ale konkurencja merytoryczna,
której pochodną jest staranie się o środki.
I oczywiście argumentem w staraniu się wówczas o środki
jest to, co jest bardziej potrzebne.
I tutaj stoimy przed dwoma kryteriami.
Pierwszy to jest użytkownik oczywiście,
a drugi to jest to, czy te pieniądze zostaną wykorzystane
do podtrzymania albo budowy jakiegoś cennego środowiska
artystycznego, intelektualnego.
Teatry nie tylko są ważne, kiedy wystawiają konkretne spektakle
czy prowadzą warsztaty, ale także są po prostu zjawiskami.
Grupa aktorów, reżyserów, scenografów, pracowników tworzy środowisko.
I wielokrotnie, co też przy redakcjach różnych czasopism kulturalnych występuje,
nie tylko liczba odbiorców, tych, którzy kupują, prenumerują czasopismo
jest ważne, ale pewien kulturowy fenomen, który stworzyli redaktorzy
i autorzy między sobą.
Zawsze literaturę na świecie podajemy jako przykład,
gdzie oczywiście nie osiągniemy już 12 tysięcy nakładu,
ale to jest fenomen stworzenia redakcji, która trwa tak długo.
i dla polskiej kultury zarówno cała redakcja, jak Anna Wasileska,
można by długo wymieniać osoby tam pracujące, były ważne dla tworzenia kultury.
Rzecz, która na pewno nam przeszkadza też w takiej dyskusji jest to,
że my postanowiliśmy owskaźnikować zjawiska kulturowe
i owskaźnikować nasze aktywności.
Nie da się ogarnąć kultury, z jednej strony jesteśmy bezradni,
bo nie możemy przy najlepszej wiedzy i największych kompetencjach
owskaźnikować prawidłowo obiektywnymi wskaźnikami zjawisk kulturowych,
ich wpływu krótkotrwałego i długotrwałego,
ale z drugiej strony musimy mieć jakieś narzędzia, którymi to jakoś policzymy.
I ta dyskusja, to znaczy ta konstatacja nie wynika z bezradności mojej,
tylko musimy się przyzwyczaić, że my będziemy po prostu stale o tym rozmawiać
i szukać optymalnych sposobów wskaźnikowania czy oceny naszej działalności.
Ale nie osiągniemy stanu, który pewnie nas zadowoli,
bo po prostu kultura tym się różni od produkcji.
Kultura tym się różni od produkcji, że nie da się pojąć i wymierzyć wpływu,
jaki ma na każdego z twórców i każdego z uczestników,
oraz także na nas jako społeczeństwo, jakąś wspólnotę.
I pewnie... Tak, kołdra jest za krótka, wiadomo.
Poproszę następne pytania.
Bardzo się cieszę z tego trochę podsumowania twojego Tomku,
no bo musimy już zmierzać też pomału do końca.
Chcemy zostawić państwu trochę czasu na zadawanie nam pytań,
więc przejdźmy już troszkę do tej konkluzji w takim razie,
albo nawet nie troszkę, tylko całkowicie.
Czyli to takie pytanie zasadnicze na koniec.
Też w nawiązaniu już do tego wszystkiego, co powiedziałeś,
czyli czy można coś z tym wszystkim, z tym wszystkim,
w sensie z systemem zrobić, czy raczej jesteśmy skazani na to,
co jesteśmy, bo właśnie kultura jest nieokiełzana, niemierzalna,
nie da się jej owskaźnikować, bardzo ciężko zmierzyć.
Ale być może są jakieś wyjścia, albo są jakieś...
albo fundusze, z jakich korzystaliście, tam może macie jakieś doświadczenie,
gdzie jest pokazane, jak można osiągać pewne cele,
żeby mimo wszystko było lepiej i sprawniej.
Ja mam zdanie i konkluzję, której go nie zmieniam
i której nie zmieniam od bardzo wielu lat.
Polskiej kulturze potrzeba dużo, dużo więcej pieniędzy.
Zresztą kultura sobie świetnie poradzi.
Naprawdę, organizacja kultury jest ważna,
ale kultura, osoby artystyczne, instytucje sobie naprawdę świetnie poradzą,
jeżeli będą przytłoczone funduszami.
Naprawdę, damy sobie radę.
A chciałbym dożyć takich czasów, kiedy z głównych ulic dużych miast Warszawy,
kiedy Marszałkowska będzie pełna teatrów, księgarni, świetlic, muzeów
i bankowcy będą narzekać na to, że zostali wyparci i będą organizować demonstracje protestacyjne,
że użytkownicy kultury zepchnęli ich do narożnika.
Tamku, czuję, co chcesz powiedzieć. Myślę, że niestety, ponieważ jesteśmy już w czasie czwartej rewolucji,
czyli rewolucji sztucznej inteligencji, to twoje marzenie z księgarniami, muzeami na Marszałkowskiej
i wszystkimi innymi pięknymi rzeczami, które pochodzą ze złotych czasów radia i telewizji,
prawdopodobnie już się nie ziści, ale musimy się również odnaleźć w tym świecie,
który już w zasadzie u nas jest, a za chwilę będzie i musimy sobie z tym światem też radzić.
Ale ja bym mimo wszystko dążył do tego, bo czasami małe rzeczy do poprawy
mogą przynieść dużą zmianę i myślę, tu o tym padały z waszych ust kwestie takie,
że na przykład bardzo często i korzystaliście w swoich instytucjach z funduszy europejskich.
I jest to potężny zastrzyk gotówki, który można w dobry sposób spożytkować
i nawet się nauczyliśmy już z tych funduszy korzystać, co nam dały te fundusze.
Oprócz tego, że nam dały pieniądze, dały nam również to, że właśnie nauczyliśmy się,
jak trzeba te wnioski składać, nauczyliśmy się planować, nauczyliśmy się myśleć o tym,
że trzeba najpierw mieć pomysł w ogóle na to, żeby o te fundusze występować,
a potem nauczyliśmy się je rozliczać.
To jest bardzo ważna wiedza, którą już żeśmy posiedli i możemy z niej korzystać.
Czy ona nam jest pomocna? Jest pomocna.
Mogłaby być pomocna bardziej? Moim zdaniem mogłaby być pomocna jeszcze bardziej.
Jakbyśmy zrobili jedną małą rzecz, na przykład, tak sobie myślę,
jakbyśmy dostosowali, byli w stanie dostosować budżet państwa do tego,
jak się rozlicza fundusze europejskie, tak?
Gdzie jest perspektywa trzy czy pięcioletnia, a jak wiemy, w budżecie państwa
dostajemy pieniądze, które musimy do końca roku wydać.
No jak można te dwie rzeczy złączyć i konstruktywnie skorzystać z tego?
To jest perspektywa osoby, która zwyciężyła w konkursach na środki europejskie.
Natomiast pamiętajmy, że środki europejskie, bo to tak zabrzmiało,
że nam tutaj wjeżdża ciężarówka pieniędzy i mamy środki europejskie.
Niestety zapewniam państwa, że tak nie jest, że procent sukcesu,
może o tym też warto powiedzieć w różnych programach,
że procent sukcesu aplikujących jest oczywiście dość niewielki.
Pierwsze sito to jest oczywiście skomplikowana procedura aplikacyjna,
ale nawet jeżeli się przejdzie, to później ci, którzy są beneficjentami
stanowią mniejszość i oczywiście jeżeli ktoś już dostanie,
jak rozumiem archiwa, to ma problem później z realizacją i rozliczeniem.
Natomiast to jest kropla w morzu potrzeb kultury w Polsce
i oczywiście to są środki dodatkowe, a nie środki codzienne.
I pewnie świadomość, dlaczego kultura jest ważna.
W Warszawie pewnie aż takiej trudności Pan Dyrektor nie ma w przekonywaniu,
czy Rady Miasta, czy Urzędu Miasta, ale są gminy, czy nawet miasta,
i to nawet wojewódzkie, w których przekonanie, że książki muzea, teatry są potrzebne, nie jest proste.
I ja nie zapomnę rozmowy z jednym z wójtów bardzo bogatej gminy,
bardzo bogatej gminy, który powiedział, że nie da pieniędzy na bibliotekę,
dlatego że mieszkańcy nie przeczytali wszystkich książek.
I rzeczywiście była to trudna rozmowa.
Znaczy było za dużo książek w bibliotece.
Nie, on czekał do momentu, kiedy wszyscy będą przeczytane i wtedy da pieniądze na następne.
I oczywiście wtedy zrozumiałem, że mamy jakiś kłopot w dyskursie też między nami,
a niektórymi samorządami, bo my nie rozumiem, nawet nie wyobrażamy sobie,
jakie argumenty, bo to z jego perspektywy było racjonalne.
Dlaczego bibliotekarka domaga się dodatkowych środków?
Przecież są jeszcze książki do przeczytania.
Kultura inaczej jest zbudowana, kultura inaczej funkcjonuje.
I jeżeli bym szukał jakiegoś narzędzia, jak zwiększyć kołdrę,
no bo przecież nie skurczą nam się ani nogi, ani ręce.
No raczej nie.
Jak kołdrę jednak podłużyć i poszerzyć,
to bym raczej widział nacisk naszych użytkowników na tych, którzy są wybierani.
To jest najlepszy sposób.
Jeżeli kultura będzie ważna, jeżeli w instytucjach kultury będzie dużo użytkowników,
to żaden wójt będący z wyboru nie śmie podnieść ręki na instytucje.
Tak jak pięć razy się zastanowi, zanim podniesie rękę na klub sportowy,
bo wie co się wydarzy.
No tak, ale naszymi użytkownikami nie są kibice.
Znaczy może są czasami, ale...
Dobrze, proszę Państwa, bo tak, czas nam się kurczy,
pytania już widzę, także czy ktoś pytania obsługuje, sam obsłuży.
Ja mam jedną rekomendację i jedno pytanie.
Rekomendacja to od razu bym prosiła wpisać,
bo już skoro mówimy o transparentnych i nowoczesnych,
skutecznych mechanizmach finansowych,
to wpisywanie wszystkich wydatków przez każdą instytucję kultury,
każdej umowy w Biuletynie Informacji Publicznej,
rejestry umów.
Wtedy może się okazać, że instytucja ma pieniądze,
tylko dystrybuuje je trochę w dziwny sposób,
jak to na przykład mogło mieć miejsce w wielu warszawskich instytucjach kultury,
że nie wspomnę na przykład o TR-ze.
Puszczam oko do Pana Dyrektora.
Rejestr umów w BIP-ie.
Centralny rejestr umów, który będzie w państwie,
nie będzie dotyczył osób prawnych,
samorządowych i państwowych osób prawnych.
Nie, nie, ja mówię o instytucjach kultury,
których nie obejmuje ta ustawa,
więc już teraz w tym momencie należałoby wszystkie wydatki
wszystkich instytucji kultury.
To, jakie umowy są podpisywane z gwiazdami,
nie z gwiazdami,
za ile pieniędzy kupuje się pewna dobra kultury,
to wszystko powinno być jawne,
ponieważ to jest dyspoznawanie naszymi pieniędzmi.
I może się okazać, że nie tylko tych pieniędzy jest jednak dużo,
tylko że są źle dystrybuowane,
to również tymi pieniędzmi publicznymi pracownicy i pracowniczki kultury
są na przykład dyskryminowane.
A jeżeli chodzi o pytanie,
są przepisy dyscypliny finansów publicznych,
generalnie ja to społecznie robię,
więc możemy potem jakby porozmawiać,
w jaki sposób to robić, w jaki sposób.
Czyli na przykład stawki dla aktorów,
te same role mężczyzna dostaje więcej,
ponieważ on sobie potrafi wynegocjować,
a kobieta nie.
My w konstytucji nie mamy o sprawiedliwości,
która należeć ma do tych, którzy z niej potrafią wynegocjować,
tylko równe traktowanie kobiet i mężczyzn.
Więc na przykład takie rzeczy można zweryfikować,
jeżeli te umowy wszystkie będą jawne.
Tymczasem nas cały czas się zaczarowuje,
że o stawkach nie wolno rozmawiać,
więc skorzystam od razu z okazji.
To, co zarabiamy, jak zarabiamy,
jest naszym dobrem publicznym.
Żadna umowa nas nie może wykluczyć z tego,
że my sobie będziemy ze sobą rozmawiać, kto ile zarabia.
A drugie moje pytanie jest bardziej takie filozoficzne.
Chciałam zapytać właściwie osoby,
które dyrektorują instytucji kultury,
instytucjom państwowym,
ale może pana Juźwika też.
Jak państwo, nie wiem, oceniliby taką hipotetyczną sytuację,
w której, skoro mówimy o transparentności,
instytucja publiczna dokonuje ogromnego zakupu.
Dajmy na to 10-11 milionów złotych.
Dóbr kultury o prawdopodobnie dużym znaczeniu dla narodu.
I przez, dajmy na to, 16 lat nie wprowadza tych dóbr kultury do ewidencji.
Instytucje takie mają również ustawowy obowiązek udostępniania i informowania o zbiorach,
mówię o bibliotekach.
I ten dyrektor, ta instytucja tego przez 16 lat nie ujawnia,
nie ewidencjonuje.
Nie wiemy, jak te zbiory były, byłyby,
bo to cały czas hipotetyczna przecież jest sytuacja,
opracowywane i wszystkie inne rzeczy, które są w tych bibliotekach,
ustawa nakłada na bibliotekę.
Jak państwo by ocenili taką hipotetyczną instytucję kultury,
jej działalność i dyrektora pod kątem,
czy my możemy darzyć taką osobę zaufaniem publicznym,
czy ta osoba powinna kontynuować zarządzanie instytucją narodową?
Dziękuję.
Zależy, czy ta osoba zna praktykę w instytucjach takich jak biblioteka,
bo jeżeli taka osoba pracuje w bibliotece, która przechowuje zbiory,
a jednocześnie zna ustawę o bibliotekach,
a także zna ustawę o prawie autorskim, najlepiej dobrze,
wówczas, wówczas zorientuje się, że prawa pewne do osób,
które występują tam są gwarantowane prawem.
I oczywiście może odpowiedzieć taki dyrektor,
że po pierwsze nie jest to jedyny tego rodzaju zakup, ani...
Czyli jest możliwe, że...
Ale ja nie skończyłem.
Aha, czyli możliwe jest, że pan ukrywa jeszcze więcej zasobów w bibliotece narodowej?
Ja myślę, że powiem to, co chcę powiedzieć.
Okej.
A jest to normalna praktyka, w której zbiory są najpierw ugromadzone,
potem katalogowane, następnie przechowywane i udostępniane.
Kiedy nastąpiło, kiedy nastąpiło skatalogowanie?
Czy może pan...
Oczywiście mówimy o bibliotece narodowej i listach Jana Pawła II.
A ja chcę powiedzieć inną rzecz.
Ossolinoum kupuje i dostaje w darze archiwa.
I zarówno przy zakupie od osoby prywatnej, jak i przy darze, zdarza się, że darczyńca czy oferent
zastrzega sobie, wręcz czasami każą lakować dane pudełko na konkretną liczbę lat,
dopóki on nie umrze i jeszcze ileś lat po tym albo osoby...
Akurat wystąpiłam o tę umowę i nie ma takiego, wręcz zrzeka się osoba,
która je sprzedawała, zrzekała się praw autorskich.
Ale słuchajcie państwo, bo to chyba troszkę...
Tak, bo to chyba troszkę nam uciekło, bo nie o tym był...
O transparentności mówimy.
Więc rozumiem transparentności w finansowaniu instytucji kultury
i w działalności instytucji kultury, a nie...
Ja mam za krótką kołderkę.
Dlatego mam za krótką kołderkę, że coś jest nieudostępniane gdzieś?
Nie, to zupełnie są...
Ale to nie ma...
Znaczy tak, proszę państwa, to są rzeczy...
Znaczy inaczej, inaczej...
Macie państwo zarzut do państwa polskiego,
że kupuje czy płaci za jakieś dobra narodowe dla instytucji...
Nie udostępnia, nie zarzut, że kupuje.
Rozumiem, że udostępnianie jest rzeczą kolejną.
Sam zarzut do tego, że państwo kupuje i wzbogaca w sobie zasób,
nie jest zarzutem, rozumiem, tak?
Nie jest.
Okej, to reszta, myślę, że poza tą...
Bo są jeszcze inne osoby, które by chciały zadawać pytania,
mam nadzieję, że na temat.
Ja jeżeli mogę...
Chciałem odpowiedzieć na pytanie dotyczące BIP-u,
ponieważ centralny rejestr umów oczywiście jest dobrym rozwiązaniem.
Natomiast chciałem zwrócić uwagę,
że to nie jest kwestia nawet kompetencji resortu kultury,
tylko Ministerstwa Finansów,
bo to jest zmiana ustawy o finansach publicznych
i do tego definicji samych finansów publicznych,
ponieważ instytucje kultury publikują swoje wydatki
w ramach centralnego rejestru umów,
natomiast dotyczy to tych środków,
które pochodzą z dotacji podmiotowych,
ponieważ wszystkie środki,
które pozyskają ze środków pozabudżetowych,
nie są objęte centralnym rejestrem umów,
ponieważ nie są w sensie definicyjnym środkami publicznymi.
Więc to jest potrzeba większej zmiany,
żeby rzeczywiście instytucje kultury robiły to w taki sposób.
To tyle a propos BIP-u.
Super, dziękujemy.
Widzę, że są następne pytania.
Tak, proszę bardzo.
Proszę się podzielić.
Tak, super, dziękujemy.
Bardzo dziękuję.
Ja co prawda bardziej będę występowała z tej strony przeciwnej do Państwa,
bo raczej tej, której, no nie,
raczej tej, którą Pan Jóźbik częściowo kiedyś reprezentował,
czyli NGO-sów.
Jeszcze przez jakiś czas będę szefową Stowarzyszenia Międzynarodowe
Trenionale Grafiki w Krakowie,
żeby też się przedstawić i nie być zupełnie anonimową,
ale nie o grafice będę mówić,
tylko generalnie o sztukach wizualnych.
Przepraszam za zdenerwowanie,
ale trochę te emocje wcześniejszym, tak powiem, podburzyły.
Więc adrem.
Były powiedziane dwie rzeczy.
Uważam, że jedna bardzo cenna
i mam nadzieję, że rzeczywiście wyjdzie z tej sali,
a nie tylko na niej zostaje i bardzo o to proszę,
czyli spółki Skarbu Państwa.
I rzeczywiście włączenie ich dofinansowania,
bo robią to dla sportu i wiemy,
że robią to za pośrednictwem między innymi związków sportowych,
czyli też podmiotów, które, że tak powiem, działają,
no częściowo tak jak Państwa,
a częściowo tak jak NGO-sy, prawda?
Natomiast myślę, że problemem, przed którym stoimy
i na który z kolei piękną odpowiedzią w 2009 roku
było to, o czym Pan Dyrektor mówił,
czyli Narodowy Program Wspierania Czytelnictwa,
który, problem ten również pięknie spełnia
Polski Instytut Sztuki Filmowej,
czy właściwie wypełnia lukę programami Filmoteki Narodowej
dla szkół, przepraszam, bo mi zaczyna oczywiście coś dzwonić,
dla szkół, które cudownie wprowadzają młodzież
wczesną i późną w kulturę filmową,
ciągle mamy problem ze sztukami wizualnymi.
I teraz się odwołam do prywaty.
Trzy dni temu byłam w miejscu, które dotknęła katastrofa,
na szczęście nie byłam świadkiem tej katastrofy,
czyli byłam w Walencji.
Natomiast to, co mnie tam absolutnie powaliło na kolana
i dosłownie wywołało łzy w moich oczach,
to było Muzeum Sztuk Pięknych,
dostępne za darmo, proszę Państwa.
Nie za 40 złotych wystawa Chełmońskiego
w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Proszę sobie policzyć,
ile to jest, jeżeli chce iść rodzina
z dwójką dorastających,
ale już po 18 roku życia dzieci
do takiego muzeum,
nie będących jeszcze studentami
i już się nie uczących,
bo tak się może zdarzyć,
bo nie zawsze młody człowiek od razu idzie na studia.
Taki młody człowiek razem ze swoją rodziną
to jest wydatek rzędu 160 złotych.
I to jest potem problem,
że ten młody człowiek,
który nie pójdzie na studia artystyczne,
na przykład,
albo nie pójdzie na historię sztuki,
tylko pójdzie na ekonomię,
pójdzie potem do spółki Skarbu Państwa
i on nie rozumie,
dlaczego on ma dać na sztuki wizualne
i on nie rozumie,
dlaczego on ma to wspierać,
nie dlatego,
przepraszam za bardzo brzydkie określenie,
że jest tępy,
tylko dlatego,
że myśmy nie dali mu szansy na to,
żeby zrozumiał.
A problemem jest również to,
że mamy,
bo na pewno też są przedstawiciele
różnych galerii,
muzeów tutaj,
mamy szereg programów
dla dzieci w takich instytucjach,
natomiast bardzo niewiele programów
dla młodzieży,
zwłaszcza starszej młodzieży.
Ja wiem, że ona jest trudna.
Sama pracuję ze studentami,
ale mam też za sobą 10 lat pracy w liceum.
Dla dzieci,
oczywiście, ja to doskonale wiem,
ponieważ w naszym stowarzyszeniu,
dzięki współpracy z cudownymi studentami
grafiki ASP w Krakowie,
prowadzimy warsztaty dla młodzieży,
pokazując im,
że mogą iść na przykład na protesty rozmaite,
choćby klimatyczne,
niekoniecznie z kartonem,
na którym flamastrem jest coś napisane,
tylko z własnoręcznie wykonanym sitodrukiem.
I to jest super.
Zresztą Muzeum Sztuki Nowoczesnej
po sąsiedzku właśnie sitodruki pierwsze
autorskie wypuszcza jako wsparcie dla muzeum.
Także naprawdę jest dużo możliwości,
ale jest myślę potrzebny,
mocny namysł nad tym,
jak udostępniamy dobra sztuk wizualnych,
bo inaczej nie zbudujemy po prostu
zrozumienia w tych spółkach Skarbu Państwa,
natomiast zdecydowanie jest to bardzo dobry pomysł.
Przypominam, co się dzieje w Wielkiej Brytanii
i kto jest głównym sponsorem
największych wydarzeń artystycznych,
to są też spółki Skarbu Państwa
oraz odpowiednik naszego LOTTO.
Dziękuję bardzo za głos.
Ja mogę do tego się odnieść,
bo to jest bardzo ciekawy wątek,
który Pani poruszyła,
a właściwie dwa wątki.
Pierwszy to jest powszechna obecność sztuk wizualnych
w przestrzeni publicznej,
że my nie chodzimy do muzeum jak do sanktuarium,
żeby zobaczyć dzieło sztuki przygotowane przez artystkę
czy artystę sztuk wizualnych,
tylko to po prostu powinna być część naszego życia.
I dzisiaj pewnie bardzo wiele osób by broniło,
jak zresztą się działo,
różnych instalacji Jany Rajkowskiej.
Natomiast chcę zwrócić uwagę na obowiązek
czy może kierunek działań instytucji kultury,
to znaczy zamawianie dzieł sztuki.
I to zachęta prowadziła, jeśli dobrze pamiętam.
I to też było po Kongresie Kultury.
Rzeczywiście zamówienia dzieł sztuki u naszych artystów,
które ani nie są przesadnie kosztowne,
ani nie są też uciążliwe.
Mogą to być i utwory,
chociażby, przepraszam, trochę prywaty,
wystawa Herberta ostatnio otwarta, rękopisów.
Nie zrobiliśmy scenografii tradycyjnej,
którą później wyrzucimy,
tylko zamówiliśmy cały spektakl dźwięku i światła,
żeby przyciągnąć zupełnie inną widownię,
żeby była zainteresowana.
I my wpuszczamy za darmo.
Pałac Rzeczypospolitej jest otwarty za darmo.
Kultura jest naszą wspólną własnością oczywiście,
więc chcemy maksymalnie dużo udostępniać za darmo,
dlatego, że chcemy wychować tych,
którzy będą gotowi wyjąć 50 czy 40 zł,
żeby skorzystać z kultury płatnej.
Dlatego, że dopiero zrównoważona kultura bezpłatna i płatna
daje rozwój oraz szansę artystów.
Słuchajcie, przepraszam, że wam przerywam tę przemiłą konwersację,
ale musimy punktualnie opuścić salę,
bo zaczyna się następny panel,
a tam jeszcze pan miał pytanie i pan miał pytanie.
Tak? Proszę.
A.
Czyli mikrofon wrócił do mnie.
Myślałem, że proszę dobrać.
Dzień dobry.
Dzień dobry.
Ja reprezentuję, można powiedzieć, województwo zachodniopomorskie.
Jestem dyrektorem Małego Domu Kultury.
Jesteśmy taką niszą i wypowiem się z mojej perspektywy.
Fajnie jest, że ministerstwo organizuje na przykład różne,
różnego typu konkursy ministerialne na na przykład infrastruktura Domów Kultury.
Teraz Narodowe Centrum Kultury, Synergie.
To są fajne projekty, to są tylko, to są takie projekty zadaniowe.
Działamy, ogłaszamy projekt, miesiąc, wszyscy burza mózgu,
wymyślamy coś, no robimy jakiś projekt.
Często te projekty niestety przez ten czas nie są do końca tak przemyślane.
Nie są w pełni wykorzystane tak, jak powinny być.
I nie są niestety robione na tak długofalowo,
żebyśmy mogli zaplanować sobie to na przykład w projekcie budżetu.
I to jest taka główna bolączka.
Może pomyślmy o takich długofalowych programach ministerialnych.
Jak tu Pan powiedział o tym, że na przykład dofinansowuje się biblioteki złotówka do złotówki.
A czemu by nie spróbować w Domu Kultury?
Naszą bolączką jest...
W ogóle, przepraszam, w ogóle pewnym rozwiązaniem jednak musi być to,
i to jest bardziej chyba pytanie też nie do nas niestety, ale do Ministerstwa Finansów,
czyli planowanie wieloletnie i budżetowanie wieloletnie.
To, żebyście wszyscy mogli sobie coś zaplanować, coś zrealizować i wiedzieć,
czy za rok będziecie mieli na to pieniądze, żeby to działało...
I możemy to w dobry sposób wykorzystać.
Tu Pan bardzo fajnie powiedział, że to jest dobra sprawa, że każdy może mieć w tych małych miejscowościach,
w jednych gminach dostęp do kultury, czyli biblioteki.
Ale są też Domy Kultury na przykład.
I my jesteśmy takim pierwszym etapem wyłapywania tych ludzi zdolnych, wrażliwych na sztukę.
Kiedyś były wojewódzkie Domy Kultury, powiatowe, gdzie były przeglądy,
gdzie te wrażliwe osoby na sztukę się wyłapywało.
I my mogliśmy ich pokierować.
Mówię ich, no ja mam 30 lat dopiero, więc ja pamiętam te czasy z perspektywy dziecka.
Ale my mogliśmy wyłapywać ich i pokierować jakoś.
One trafiały potem dalej albo gdzieś do...
Naszą bolączką teraz jest to na przykład w moim Domu Kultury.
Mam pieniądze, mam swój budżet, ale muszę wydać go na zatrudnienie na przykład instruktorów.
To są dla mnie koszta.
Muszę jakoś zrobić cennik tych zajęć, więc nie każdy jest stać skorzystać z tych zajęć.
Szkoły nie prowadzą rytmiki, nie prowadzą jakichś konkursów,
gdzie nie ma jak wyłapać tych dzieci.
Nie ma dotacji.
Ja bym chętnie zrobił na przykład zajęcia z rytmiki, gdzie szkoła by przychodziła,
ale nie mam na instruktora.
Może pomyślmy o tym, żeby prowadzić jakieś programy na zatrudnienie instruktorów.
My zatrudnimy instruktorów.
Oni te dzieci wyłapią, oni podkierują te dzieci.
Wyprodukujemy, powiem tak brzydko, kolokwialnie, wyprodukujemy ten produkt,
jakim są uwrażliwione na sztukę dzieci, artyści, młodzi twórcy.
Pokierujemy ich dalej, a my będziemy mieli osoby, które wrażliwe,
taki odbiorca sztuki, który jest wrażliwy, dziecko, które jest zaangażowane,
gra na fortepianie, ono całkiem inaczej odbiera sztukę.
Ono potrafi korzystać z koncertów, ono potrafi inaczej brać udział w tym,
niż jako taka, ja mówię na to ameby, które przyjdą i popatrzą się tak bezużytecznie na ten koncert.
No był koncert, no coś tam pograł Pan na fortepianie, ale dziecko, które już ma wspólnego coś z tym,
ja mam dla kogo tą sztukę wtedy robić, ja mam dla kogo robić koncerty fortepianowe,
mam innych odbiorców.
Niestety, no, finanse nas cały czas ograniczają.
Panie Radzie, pomysł dobry, bardzo dziękujemy za to pytanie.
Proszę tutaj przekazać Panu Michałowi, na pewno jeszcze nam zada jeszcze jedno.
Natomiast te programy, one muszą, znaczy to jest podstawa, to nie może być program,
tak, no bo to, co mówiliśmy, zazwyczaj zostaje potem sześć miesięcy na jego realizację,
więc nie możemy rozmawiać o czymś takim długofalowo, tak, a zrobienie jednorazowo takiej akcji
nie zmieni nam rzeczywistości w ogóle.
Panie Michale, proszę, ostatnie pytanie, bardzo Państwa przepraszam,
ale naprawdę, no po prostu zaczyna się następne, musimy uciekać.
Ja, ja mam do Pana prośbę, gdyby mógł Pan wyjaśnić pokrótce,
na czym polega to wyrywanie kołderki, te kulisy tego żebrania,
bo ja to sobie wyobrażałem, ja to sobie wyobrażałem jako właśnie te konkursy,
a skoro mówi Pan o trybie pozakonkursowym, to jak to, jak to wygląda,
bo to, co Pan mówił, żeby się zastanowić na przykład, że jest robione, nie wiem,
16 wystaw, mogłaby być jedna, no to mi się wydawało, że takie rzeczy powinno ogarnąć,
no Ministerstwo Kultury, więc Pan dla mnie, no mówił jak, jak,
jak Minister Kultury, nie jak, no dyrektor archiwów.
A, a druga rzecz, którą chciałem zaznaczyć, to zdziwiło mnie, że archiwa
nie mogą być finansowane, znaczy nie wiem, czy dobrze zrozumiałem,
że nie mogą być finansowane spoza budżetowych środków, tak?
Nie mogą, nie. Nie mogą, aha, no dobrze.
Nie, nie, tak, no to nas odróżnia w całej, w całej olbrzymiej sferze,
w całej różnorodnej, w tej, w całej różnorodności kultury,
my jesteśmy jeszcze dodatkowym wyjątkiem, bo my jesteśmy urzędy, po prostu.
W sferze kultury znajdujemy się tylko, żebyśmy dobrze były zrozumiane,
znajdujemy się tylko i wyłącznie ze względu na zasób, który przechowujemy,
czyli na ten historyczny zasób, który jest narodowym zasobem archiwalnym,
czyli jest dobrem kultury, częścią tego wspólnego dobra kultury, tak?
Dlatego jesteśmy w tym dziale kultura, zresztą w całej cywilizowanym świecie,
chciałem powiedzieć, ale to bym przesadził, ale na pewno w Europie,
w większości krajów takie rozwiązanie zostało przyjęte.
Archiwa są w kulturze, natomiast nie są instytucjami kultury, tak?
To, to jest ta różnica, w związku z tym nie możemy, wręcz przeciwnie,
to my dajemy, to znaczy ja, jako naczelny dyrektor, jeszcze daję dotacje
na przykład dla NGO-sów na to, żeby też o tę część niepaństwową
Narodowego Zasobu Archiwalnego można było lepiej dbać,
czyli na konserwację, na opracowanie, też są rozdawane dotacje
przez naczelnego dyrektora, także archiwa są wykluczone, bym powiedział,
w sferze kultury ze wszystkiego. Znaczy to, co dostaniemy w budżecie,
to jest to, czym możemy dysponować i też bym chciał mieć taki komfort,
jak Pan o tym wspomniał, że mógłbym planować długofalowo,
czyli troszkę do przodu, a nie myśleć o tym, co mogę zrobić dzisiaj,
bo muszę wydać pieniądze do 31 grudnia, a od 1 stycznia zaczynam od nowa.
Tak? No, ale...
To właśnie, co Pan robi, do kogo Pan chodzi, jak to wygląda w praktyce?
Tak, dlatego powiedziałem, dlatego zacząłem przedstawienie, kończąc już zupełnie,
dlatego zacząłem przedstawienie, zakończyłem przedstawienie siebie od tego,
że jestem profesjonalnym żebrakiem, bo niestety duża część...
Proszę nam zdradzić kulisy tej profesji.
Znaczy to nie są żadne kulisy, proszę...
Tak, w kuluarach mogę bardziej kulisy zdradzić, jeżeli ktoś, kogoś to bardzo interesuje.
Natomiast myślę, że większość z osób, które mają do czynienia z tym,
że zarządzają jakąkolwiek instytucją, szczególnie instytucją kultury,
nawet tak jak Pan występował jakimś małym domem kultury gdzieś w jakiejś niewielkiej miejscowości,
też raczej występują z pozycji żebraka.
No, czy bardziej profesjonalnego, czy mniej profesjonalnego,
to już zależy, jak bardzo sobie przyswajają tę wiedzę.
Natomiast raczej z pozycji żebraka, tak?
I czyli tego klienta, który musi chodzić do swoich gdzieś tam mocodawców
na różnych szczeblach i prosić o to, żeby coś dostał, żeby mógł zrobić lekcję rytmiki dla dzieci,
bo ona jest fajna i na pewno będą chętni na to.
I mój profesjonalny żebraczy styl życia również polega na tym,
że też chodzę i mu przekonuję do tego, że to, co robią archiwa,
jest ważną częścią nie tylko dbania o tradycje,
ale również ważną częścią dziedzictwa kulturowego Polski
i trzeba tę część z tej przykrótkiej kołderki jednak starać się wygospodarować
i coś tam musi też skapnąć.
Dziękuję Państwu bardzo.
Panu Michałowi wytłumaczę pewne rzeczy jeszcze po.
Bardzo dziękujemy.
I Państwu bardzo dziękuję.
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst

Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst

Już nie białe ściany galerii, a przestrzenie usługowe, niszczejące, postindustrialne – coraz częściej to w nich prezentowane są wystawy sztuki. Dlaczego biją rekordy popularności i czego szukają na nich widzowie, którzy czekają na bilety w długich kolejkach? Pop-up to rozwiązanie stosowane w marketingu i reklamie, które doskonale przyjęło się w… Czytaj dalej o Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst

„Być tu i teraz” – 75 lat NCK

„Być tu i teraz” – 75 lat NCK

Święto Narodowego Centrum Kultury to nie tylko okazja, by lepiej poznać program instytucji i obszary, w których działa, ale także ludzi, którzy ją tworzą. Ich wspomnienia niedługo zostaną wydane w formie jubileuszowej publikacji. Przez 75 lat istnienia instytucji zmieniały się jej nazwy i lokalizacje; stałe pozostało jednak… Czytaj dalej o „Być tu i teraz” – 75 lat NCK

Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach

Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach

„Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” Były przede wszystkim miejscami religijnego kultu, ale także: architektonicznymi perłami,  punktami orientacyjnymi i kluczowymi miejscami na mapie miast. Dziś po wielkich synagogach z kilkunastu polskich miast, nie pozostał nawet ślad. Owej pustce przygląda się Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, które na wystawie czasowej, przypomina ich… Czytaj dalej o Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach

Wielkanocne życzenia

Wielkanocne życzenia

Z okazji Wielkanocy przesyłamy audycje o tematyce wielkanocnej, które pomogą w zanurzeniu się w tradycji i zaproszą do refleksji. W okołoświątecznym czasie życzymy Wam dużo spokoju i oddechu. Mamy nadzieję, że spędzicie te dni w gronie bliskich i znajdziecie też czas dla siebie.  O sacrum z perspektywy muzycznej: Paweł… Czytaj dalej o Wielkanocne życzenia

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina