Święto Narodowego Centrum Kultury to nie tylko okazja, by lepiej poznać program instytucji i obszary, w których działa, ale także ludzi, którzy ją tworzą. Ich wspomnienia niedługo zostaną wydane w formie jubileuszowej publikacji.
Przez 75 lat istnienia instytucji zmieniały się jej nazwy i lokalizacje; stałe pozostało jednak nastawienie na wspieranie sektora kultury oraz osób z nim związanych. Dziś szeroka oferta obejmuje programy dotacyjne, działalność badawczą, wydawniczą czy edukacyjną.
Posłuchaj rozmowy z dyrektorem NCK Robertem Piaskowskim, zarejestrowanej w związku z jubileuszem.
Urodziny to świetna okazja do świętowania. Za nami jest piknik „Wolna sobota”, otwarte wydarzenie z udziałem partnerów instytucji. Odbywają się liczne debaty oraz spotkania; w planach są także rocznicowe publikacje. Jedna z nich będzie zawierać rozmowy z pracowniczkami oraz pracownikami NCK, a także byłymi dyrektorami, którzy podzielili się swoimi doświadczeniami pracy w tej instytucji.
O planach na ten rok a także o wpływie NCK na polską kulturę opowiedziała w Audycjach Kulturalnych Elżbieta Wrotnowska-Gmyz, zastępczyni kierowniczki Działu Animacji i Edukacji Kulturalnej NCK oraz koordynatorka jubileuszu.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Wielka to radość reprezentować i być częścią instytucji i móc mówić o niej w roku jej jubileuszu.
W tym roku Narodowe Centrum Kultury świętuje 75-lecie swojego istnienia.
Być może słyszeliście i słyszałyście już rozmowę z dyrektorem, który opowiadał o historii Narodowego Centrum Kultury,
które nie zawsze nosiło tę nazwę. Ta nazwa się wielokrotnie zmieniała, ale nie zmienia to faktu, że od zawsze wspierało, działało na rzecz osób pracujących w dziale kultury,
animujących kulturę, którym po prostu te tematy były bliskie i które starały się, by kultura docierała do wszystkich, niezależnie od wielkości ośrodka czy obszaru zainteresowań.
Ale urodziny to oczywiście wielka radość i wielkie świętowanie. To bardzo konkretny program jubileuszowy i jego obchody.
Z tego powodu zaproszenie do audycji kulturalnych przyjęła pani Elżbieta Wrotnowska-Gmyz, która jest zastępczynią kierowniczki w dziale edukacji i animacji kulturowej Narodowego Centrum Kultury.
No a w tym roku zajmuje się też i jest koordynatorką jubileuszu Narodowego Centrum Kultury. Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry, witam Państwa.
Czym dla Pani osobiście jest ten jubileusz? Dlatego, że Pani zmiany, które następują w obrębie NCU obserwuje od lat. Pani zna te instytucje. Pozwoliłam sobie jeszcze przed włączeniem mikrofonu powiedzieć, że znają od podszewki.
Można tak powiedzieć z pewnością, gdyż jestem w tej chwili jedną z najdłużej pracujących tutaj osób, choć jest jeszcze kilka osób, które mają dłuższy i bogatszy staż ode mnie.
Ja tu pracuję od 2008 roku z przerwami. Natomiast myślę, że rzeczywiście jest to moment taki dosyć szczególny, bo pomimo, że ja osobiście należę do grona osób, które są zdania, że świętujemy 75-lecie jako ciągłość instytucji, która się wielokrotnie przekształcała, zmieniała nie tylko nazwę, ale także i zakres swojej działalności.
I że ta ciągłość sięga tak głęboko, że ja osobiście się nie do końca identyfikuję akurat z tym początkiem w roku 50, bo wtedy wiadomo, że ta instytucja działała kształtując postawy, także profil amatorskiego ruchu artystycznego w duchu wzorca realnego socjalizmu.
Wiadomo, że były to lata stalinowskie i szalał terror stalinowski wtedy, kiedy ta instytucja powstawała. I później przez wiele lat i przez wiele dziesięcioleci również z różnym natężeniem ta propagandowa otoczka jej towarzyszyła w zasadzie przecież do okresu transformacji.
Dlatego też, tak jak dyrektor Piaskowski też w swoim wywiadzie wspomniał, jednocześnie mamy jubileusz, już możemy go przełamać datą 2002 roku, kiedy to Narodowe Centrum Kultury już pod tą nazwą powstało po raz pierwszy i kiedy jego można powiedzieć profil został tak sformatowany, że możemy już mówić o pewnej ciągłości,
czyli w przyszłym roku będziemy to 25-lecie Narodowego Centrum Kultury w obecnej formie i kształcie, można powiedzieć, zmieniającym się, ale już bardzo mocno zorientowanym na rozwój i kształtowanie tego, co się nazywa sektorem kultury,
rozwijaniem działaniami na rzecz czegoś, co nazywamy sektorem, czyli do tej pory zarówno i środowiska, bo do tej pory można powiedzieć, że zanim zaczęto mówić o nas jako o sektorze,
o dziale nie tylko działalności twórczej i artystycznej, ale także jest o sektorze gospodarki narodowej, bo także wielokrotnie NCK zajmowało się dziedziną zwaną przemysłami kreatywnymi,
także NCK zajmowało się tak wieloma dziedzinami, które później uzyskały swoje różne formy instytucjonalne, bo przecież zajmowaliśmy się także edukacją historyczną,
prowadziliśmy kampanie społeczno-edukacyjne towarzyszące wielu filmom i wydarzeniom historycznym, więc zakres naszej działalności był i jest tak,
szeroki, że w międzyczasie też z NCK wypączkowały różne instytucje, takie jak Europejska Sieć Pamięci Solidarność, ale także w międzyczasie inne instytucje objęły i przejęły od nas pewne obszary, które NCK w przyszłości inicjowało.
Więc to jest bardzo szeroka instytucja obejmując swoją działalnością tak szeroki zakres działań i form, że rzeczywiście jest się czym chwalić.
Także podsumowując, bo zaczęłyśmy od można powiedzieć rysu historycznego, który może naszym słuchaczom nieco przybliży naszą tożsamość.
Ludziom kultury nas przedstawiać nie trzeba, ponieważ wiadomo, że jesteśmy instytucją wszechobecną.
To też chociażby jeden z naszych projektów jubileuszowych o tym traktował, który dyrektor Piaskowski nazwał NCK w drodze.
Filmując wiele naszych działań zarówno okolicznościowych, jak i naszych różnych spotkań związanych z naszymi programami dotacyjnymi,
czy też takich programów jak pracuj w kulturze, naszych filmowych można powiedzieć działań,
że w tym roku przyłączono do nich ten stempel NCK w drodze, gdyż NCK można powiedzieć metaforycznie jest nieustająco zarówno w drodze,
w całym kraju w ramach różnych działań oraz także dotując, przyklejając etykiety naszych marek, naszych programów dotacyjnych,
jak i jesteśmy też nieustannie w czasie nieustających, można powiedzieć, przemian działalności edukacyjnej, animacyjnej,
także w mecenacie, przemian mecenatu państwa nad kulturą.
Cofnę się w czasie, ale nie tak daleko jak przed momentem, żeby rozmawiać o historii NCK-u.
Chciałabym skupić się teraz na tym roku jubileuszowym, na wydarzeniach, które ten rok uświetniają.
Z pewnością punktem kulminacyjnym był piknik Wolna Sobota.
On jest już za nami, wydaje mi się, że osoby, które wzięły w nim udział doskonale wiedzą, jakiego rodzaju to było wydarzenie.
Natomiast zaglądając trochę za kulisy, jestem bardzo ciekawa, jak wyglądało to organizacyjnie,
bo była to praca bardzo, bardzo wielu osób i wydaje mi się, że taka praca wokół wydarzenia,
który jest wspólnym świętem, to jest trochę inny rodzaj motywacji, trochę inny rodzaj zaangażowania.
Ta myśl i to było związane też z dużą, można powiedzieć, przyjemnością organizowanie i planowanie tego wydarzenia,
choć miało ono rzeczywiście taki duży wymiar i skupiało wszystkie działy merytoryczne Narodowego Centrum Kultury.
Była to bardzo ciekawa praca programowa, gdyż wiodącym działem w organizacji tego wydarzenia
właśnie był dział Edukacji i Animacji Kulturowej wraz z działem produkcji Narodowego Centrum Kultury.
Wspólnie kreowaliśmy program tego wydarzenia, odwołując się zarówno do naszych flagowych projektów artystycznych,
takich jak program stypendialny Młoda Polska, choćby, że wymienię,
ale także odwoływaliśmy się do różnych innych projektów, takich jak podsumowywany w minionym roku
projekt Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa, czy też sięgnęliśmy, można powiedzieć, do esencji naszych działań,
czyli do działań animacyjno-edukacyjnych, czyli zaprezentowaliśmy również program Barwy Wspólne,
którego geneza sięga roku 2018, ale który wywodząc swoje źródła od propagowania symboli narodowych edukacji patriotycznej
rozwinął się w kierunku programu promującego różne formy lokalnego przywiązania do tradycji, do kultury,
jak i właśnie miłości chociażby do przyrody, do pięknych polskich kwiatów, do polskiej kuchni,
czyli merytoryczny zakres znacząco się rozszerzył, a także prezentowaliśmy w czasie naszego pikniku działania animacyjne
związane z czytelnictwem, związane z kreowaniem obrazów na podstawie wierszy i utworów literackich.
Jak to mówią nasze koleżanki pracujące w różnych działach, NCK zwykle działa na poziomie meta,
czyli kreuje ideę, jest instytucją ekspercką, ale także zajmuje się problemami szkoli w obszarach,
które są coraz bardziej rozległe, kieruje wsparcie finansowe także do domów i centrów kultury w całym kraju,
a także do bibliotek. Natomiast postanowiliśmy przypomnieć o tym naszym źródłowym działaniu,
także zaprosiliśmy na piknik naszych partnerów z Akademii Łucznica, dworek w Łucznicy
i istniejące tam stowarzyszenie Łucznica. Ci ludzie wywodzili się z Narodowego Centrum Kultury.
Inicjatorką powołania Akademii Łucznica była pani Zofia Bisiak, która w tej chwili mieszka
i też nadal inicjuje różne działania. Teraz marzy o tym, żeby powstały tam kursy zszycia,
bo sama zajmowała się przez całe lata w Centrum Animacji Kultury pracownią zabawki miękkiej,
ale też edukacją w obszarze zabawy i międzypokoleniowych działań adresowanych do rodzin.
Więc pani ekspertki z Łucznicy, w której prowadzone są na co dzień warsztaty z wikliniarstwa,
z ceramiki, także z Batiku, prezentowały właśnie pokaz Batiku.
To, co pani powiedziała, w bardzo ciekawy sposób obrazuje skalę działań Narodowego Centrum Kultury,
dlatego że wspominała pani przed momentem o dużych programach dotacyjnych,
o wsparciu kierowanym do konkretnych osób, podmiotów dla całego sektora,
a teraz wspomniała pani o Batiku, o osobach, które malują na Jedwabiu.
To jest coś, co mnie bardzo interesuje, czyli przestrzeń do spotkań,
którą oferuje Narodowe Centrum Kultury.
Ten piknik był chyba tego bardzo jasnym zobrazowaniem,
ale to dzieje się na co dzień. Ludzie się spotykają, łączy ich kultura,
łączy ich pasję, łączy ich zainteresowanie, tak jak chociażby to malowanie na Jedwabiu.
Myślę, że to w tych czasach zcyfryzowanych ostatnio naszą uwagę skupiały wyniki badań
o uczestnictwie w kulturze. Te badania pokazują, że jesteśmy coraz bardziej zanurzeni
w tym cyfrowym, bardzo takim mocno zaatomizowanym, indywidualizowanym wymiarze
obcowania z kulturą. Natomiast dla nas z tych badań, ale także z naszego innego programu,
czyli Bardzo Młoda Kultura, wynika, że niezwykle istotne jest to wspólnotowe uczestnictwo,
takie, jak to mówiliśmy w czasie pandemii i po niej, na żywne,
czyli przeżywanie czegoś osobiście i robienie czegoś wspólnie z innymi,
ale także z własnymi rękami. To jest niezwykła wartość bycia tu i teraz,
kiedy nic nas nie rozprasza, kiedy możemy być właśnie w pięknym łazienkowskim parku
w przepięknej pogodzie, kiedy możemy robić coś, czego efekty widzimy,
własnymi rękami tworzyć, kreować, czy też podziwiać same pokazy,
bo to też jest niezwykle istotne, bo niektóre techniki właśnie takie jak tkanie,
czy garncarstwo, czy wikliniarstwo są trudne i wymagające, czy też wspomniany batik.
I one po prostu wymagają czasu i najpierw może warto zapoznać się z tymi technikami,
i które dzisiaj mogą już uchodzić za techniki tradycyjne,
ale warto po prostu zobaczyć, jak to się robi,
by być może później spróbować zaangażować się osobiście.
Spotkania, o których Pani przed chwilą mówiła, są też pretekstem do rozmowy
i rozmowa wydaje mi się takim elementem stałym, jeżeli mówimy o różnych wydarzeniach jubileuszowym.
Spotkania, dyskusje, debaty, które poświęcone są sytuacji w polskiej kulturze.
Myślę, że dyskusje i debaty, w których uczestniczy Narodowe Centrum Kultury,
mają wiele form i wiele przejawów, bo to są zarówno panele w trakcie naszych wydarzeń
toczących się w całym kraju i dotykających, związanych bezpośrednio z wydarzeniami artystycznymi,
które bądź też konferencjami, które dotujemy,
ale choćby ostatnio również niezwykle istotna dyskusja w periodyku prowadzonym
przez Narodowe Centrum Kultury w Kulturze Współczesnej poświęcona sztucznej inteligencji.
Tematowi, który nas wszystkich niezwykle teraz trapuje i w związku z prawami autorskimi
kwestią na styku z twórczością, naruszaniem również praw autorskich
i imitowaniem pracy artystów, ale również zastosowanie sztucznej inteligencji
na różne inne sposoby w naszej pracy, w kulturze.
To są też tematy, które ogniskują uwagę całego środowiska,
a choćby też ostatnio temat festiwali artystycznych.
Tej formy, która teraz w czasie wakacji towarzyszy nam niezwykle istotniej.
Jak to się ładnie mówi, nasz ekosystem kulturalny jest przesycony festiwalami
i dyskusja jest też bardzo ważna, bo mówimy też o zjawisku,
tak jak mówimy o grantozie, tak mówimy też o festiwalozie.
Czyli ekosystem kulturalny przepełniony jest festiwalami,
które mają być rodzajem artystycznego święta,
a ich wymiar także doceniliśmy szczególnie, można powiedzieć, po pandemii,
kiedy kultura była zamrożona i po pandemii musiała się długo odradzać.
Z tym większą radością my teraz uczestniczymy w tych wydarzeniach
i cieszymy się możliwością uczestnictwa w wydarzeniach artystycznych,
koncertach, spektaklach.
A namysł nad przemianami naszej kultury towarzyszy nieustannie właśnie naszym działaniom.
Będę w dalszym ciągu przy wątku rozmów, dlatego że mogę zadać bardzo dosłowne pytanie o nie,
bo pani przeprowadziła serię wywiadów, które już wkrótce pojawią się w publikacji jubileuszowej,
która będzie trochę rozmową o Narodowym Centrum Kultury od środka,
czyli z osobami, które z tym miejscem są związane, które tutaj od lat pracują.
Wywiady, które przeprowadziłam, a które zainicjował dr Paweł Płoski,
który od jesieni ubiegłego roku przeprowadzał pierwsze rozmowy właśnie z byłymi dyrektorami,
z najdłużej związanymi z Narodowym Centrum Kultury osobami.
Ja miałam je zaszczyt później kontynuować.
Można powiedzieć, że w ten sposób postawiliśmy pierwszy krok w dokumentowaniu naszej historii,
dlatego że choć jest to instytucja o niezwykle długim trwaniu i niezwykłym też wkładzie
w polski, można powiedzieć, ustrój kulturalny, to rzeczywiście pod względem opowiadania właśnie
o własnej pamięci, o własnej historii można powiedzieć, dopiero raczkuje.
Ta refleksja też nam towarzyszyła w trakcie układania programu tego jubileuszu,
że pomimo iż jest to instytucja, tu powiem trochę kombatancko tak ważna,
która ma tak bogatą historię, to w zasadzie nie mamy się do czego odwołać,
to jest też historia ludzi, historia osób, które tutaj nadal pracują
i osobiście, ekspercko mają wielki wkład w kształtowanie naszych projektów i programów,
ale także te rozmowy uświadomiły mi, to zresztą ten termin ukuł Paweł Płoski,
ilość tak zwanych nowych i własnych początków, czyli w zasadzie każdy dyrektor,
który wiadomo tu przychodził, chciał pozostawić tutaj swoją pieczęć i pozostawić po sobie ślad
i miał swoje inicjatywy, swoje działania programowe, ale także każdy miał
swój początek też często związany z tym, że stawiały przed nim nowe wyzwania,
które także nie tyle narzucał, co inicjował nasz organizator,
czyli Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i miałam też przyjemność
przeprowadzić rozmowę z dyrektorem Mateuszem Adamkowskim, który właśnie o tym mówił.
Podawał tutaj przykład z ostatnich lat, czyli mówił o tym, w jaki sposób NCK mogło
i reagowało w sposób szybki i bardzo sprawny na to trudne doświadczenie pandemii z 2020 roku.
Tak się wydaje niedawno, a jakby to była już inna epoka, prawda?
To taki przykład z ostatnich lat, ale także chociażby sprzed lat 20,
czyli osoby, które tutaj zaczynały pracować w okresie przedakcesyjnym,
bo wtedy, kiedy NCK powstało pod tą nazwą po raz pierwszy w 2022 roku,
Polska wchodziła już w ten okres przed akcesją do Unii Europejskiej
i wtedy NCK było prekursorem szkoleń w ogóle w kulturze,
ale to jeszcze dużo wcześniej.
Natomiast akurat wtedy szkolono ludzi, którzy już wkrótce
ubiegali się o środki w pierwszych programach unijnych,
więc powstał taki program, który miał piękną nazwę
Polskie Instytucje w Europejskiej Przestrzeni Kulturowej.
Także tutaj też między innymi kształtował się Polski,
Polska Odsłona Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego w 2007 roku.
Także to były działania prekursorskie, którym NCK musiało po prostu stawić czoła
i stawiało czoła z dużym, można powiedzieć, znowu po kombatancku, z sukcesami.
Także naprawdę ta praca nad tymi wywiadami mi uświadomiła,
że to jest historia warta opowiedzenia nie tylko nam samym,
bo też odbyliśmy tutaj szkolenie w trakcie tych prac jubileuszowych
z kolegami i koleżankami nad archiwizacją historii mówionej,
bo chcielibyśmy też w przyszłości opowiadać historię osób młodszych,
takich jak pani, które tutaj pracują od kilku lat na przykład,
a które też są tutaj, ponieważ mamy grupę bogatych osobowości,
ludzi wielu zainteresowań, często też o artystycznym wykształceniu,
które tu przychodzą i z których doświadczeń też międzypokoleniowo można powiedzieć,
jako osoba już starsza mogę powiedzieć, możemy też czerpać,
uczyć się i wzajemnie od siebie korzystać.
To mogłoby być podsumowanie naszego spotkania i nie wiem nawet,
czy nie jest to odpowiedź na ostatnie pytanie, które chciałabym pani zadać,
które odwołuje się trochę do pani osobistej historii,
mianowicie chciałabym zapytać o to, co dla pani w pracy w NCEK-u jest najważniejsze.
Jest coś, jakiś mechanizm, jakiś element, który decyduje o tym,
że są osoby, które tu pracują lat kilka, jak ja, kilkanaście, kilkadziesiąt.
Na pewno to jest instytucja, która daje niezwykłą szansę współpracy
z najwybitniejszymi twórcami, artystami, osobowościami kultury polskiej,
więc to jest taka korzyść, powiedzmy, natury artystycznej.
Możliwość osobistego uczestniczenia w bardzo wielu projektach,
bo ja także zajmuję się kordegardą i zajmuję się, można powiedzieć, nią od bardzo dawna.
To jest ta niezwykła możliwość osobistego uczestniczenia w tej kulturze artystycznej
i w bardzo wielu dziedzinach tejże kultury, bo także realizowałam projekty literackie
i wszelakie inne projekty kulturalne.
To jest możliwość też zdobycia tego niepowtarzalnego doświadczenia,
ale także ta instytucja daje mi takie doświadczenie zrozumienia wagi,
jak ważna jest instytucja, która pewne rzeczy czyni możliwymi,
która pewne rzeczy, dzisiaj słowo sprawczość i tak zwane dowożenie, brzydkie bardzo,
czyli że jesteśmy instytucją, która czyni pewne rzeczy możliwymi w sposób dobrze zorganizowany.
Jest to po prostu sprawna maszyna, która wprawia w ruch bardzo ważne inicjatywy i programy
i nadaje im kształt i tutaj możemy się przekonać o tym,
jak ważna również jest ta sfera zarządcza i organizacyjna w kulturze.
Elżbieta Wrodnowska-Gmyz, zastępczyni kierowniczki w dziale edukacji i animacji kulturowej,
a także koordynatorka jubileuszu Narodowego Centrum Kultury.
Dzisiaj w audycjach kulturalnych opowiadała i o roku jubileuszowym,
i o pracę w Narodowym Centrum Kultury, ale też o tym, co daje kontakt i bliskość z kulturą.
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Już nie białe ściany galerii, a przestrzenie usługowe, niszczejące, postindustrialne – coraz częściej to w nich prezentowane są wystawy sztuki. Dlaczego biją rekordy popularności i czego szukają na nich widzowie, którzy czekają na bilety w długich kolejkach? Pop-up to rozwiązanie stosowane w marketingu i reklamie, które doskonale przyjęło się w… Czytaj dalej o Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst
„Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” Były przede wszystkim miejscami religijnego kultu, ale także: architektonicznymi perłami, punktami orientacyjnymi i kluczowymi miejscami na mapie miast. Dziś po wielkich synagogach z kilkunastu polskich miast, nie pozostał nawet ślad. Owej pustce przygląda się Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, które na wystawie czasowej, przypomina ich… Czytaj dalej o Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach
Z okazji Wielkanocy przesyłamy audycje o tematyce wielkanocnej, które pomogą w zanurzeniu się w tradycji i zaproszą do refleksji. W okołoświątecznym czasie życzymy Wam dużo spokoju i oddechu. Mamy nadzieję, że spędzicie te dni w gronie bliskich i znajdziecie też czas dla siebie. O sacrum z perspektywy muzycznej: Paweł… Czytaj dalej o Wielkanocne życzenia
Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina
Jest uznawana za jedną z najważniejszych przedstawicielek sztuki animalistycznej XX wieku. Rysunki, rzeźby i fotografie zafascynowanej naturą artystki, można oglądać w Koszarach Kantonistów na wystawie „Miasto zwierząt. Domicella Bożekowska”, będącej pierwszą od lat tak dużą ekspozycją jej prac. Domicella Bożekowska niemal całe swoje twórcze życie poświęciła studiom nad zrachowaniami zwierząt. Czytaj dalej o Domicella Bożekowska: „Opętana rysowaniem”.
