Partnerstwa organizacji pozarządowych (NGO) z instytucjami kultury – wypracowanie nowych modeli współpracy

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Szanowni Państwo, ponieważ jak wiecie to jest jedna z tych debat, w wypadku której dokonywaliśmy zmian, to jest taka możliwość, że pewnie niektórzy z Państwa będą jeszcze docierali, ale mam nadzieję, że w krótkim czasie i nie umknie im większość Waszej rozmowy.

Ja się nazywam Agata Diduszko-Zyglewska i bardzo serdecznie witam wszystkich Państwa w imieniu Zespołu Programowego Współkongresu Kultury. Chcę też powiedzieć, że tak jak wszystkie inne debaty, ta debata także będzie nagrana i zaraz po kongresie znajdzie się w internecie, więc jeżeli padną tutaj bardzo istotne kwestie, a podejrzewam, że tak będzie, to oczywiście będziecie mogli Państwo później upowszechnić tę debatę,

podzielić się z osobami, które nie mogą być z nami na miejscu, a powinny to wszystko usłyszeć, do czego bardzo zachęcam i życzę miłego dyskutowania. Oddaję głos prowadzącej.

Dobry wieczór, witam Państwa serdecznie na debacie zatytułowanej Przyszłość Bibliotek z punktu widzenia osób piszących książki.

Myślę, że na widowni mamy proporcjonalną ilość w stosunku do tego, ile osób pisaniem książek się w Polsce zajmuje, a zajmuje się nią, tą twórczością, zaledwie nieco ponad trzy tysiące,

więc tym bardziej cieszę się, że Państwo zdecydowali się wybrać ten nasz tutaj blog, tę naszą debatę.

Ten temat zgłosiła razem Unia Literacka i Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury.

Temat, jak się okazuje, to borek bez dna, bo w gruncie rzeczy dotyczy funkcjonowania pisarzy, pisarek, tłumaczy, tłumaczek na rynku literackim i wydawniczym.

A w związku z tym, co się na tym rynku ostatnio dzieje, czyli ujawnieniem afery Legimi, która tak naprawdę jest symptomem choroby

toczącej naszą rzeczywistość od dawna, to myślę, że jest o czym rozmawiać.

Tym bardziej, że jak mi się wydaje, wszyscy jak tutaj jesteśmy, mamy poczucie wyjątkowości tego czasu, tego czasu przełomowego

i okazji, która pewnie zbyt szybko się nie powtórzy, żeby dokonać pewnych zmian systemowych, żeby wypracować dobre praktyki, dobre rozwiązania

i która to okazja, to już moja prywatna nadzieja, przywróci centralną pozycję osobom tworzącym literaturę,

na których się przecież zasadza cały rynek książki, a o czym uczestnicy tego rynku tak naprawdę, jak mi się wydaje, zapomnieli.

Złośliwi mówią, że polscy wydawcy spokojnie mogą się obyć bez polskiej literatury, bez polskich twórców, bez polskich twórczyń,

że mogą właściwie skupić się na wydawaniu literatury zagranicznej, która z góry, nie wiadomo za bardzo na podstawie jakich kryteriów,

jest oceniana jako ta ważniejsza, bardziej wartościowa, ciekawsza, a jeszcze bardziej złośliwi mówią,

że wyjdą na swoje wydawcy polscy, jeśli będą handlować towarem książkopodobnym, tym generowanym przez sztuczną inteligencję,

bo przecież dobra sprzedaż zależy od dobrej reklamy. No i tak to się stało, że właściwie układ, który powinien być scalający pisarzy i wydawców,

jest układem absolutnie nas niezadowalającym, różniącym i powodującym, że chodzimy osobnymi ścieżkami,

choć niby w obszarze tym samym. Podobna sytuacja dotyczy też bibliotek, które, tak są systemowo ustawione,

że zasadnym zdaje się być pytanie, gdzie w nich miejsce jest dla polskiej literatury, dla polskich twórców,

dla polskich twórczyń. A afera Legimi także biblioteki dotyka. Rozmawiać będziemy w gronie.

Agnieszka Borkiewicz, prezeska Stowarzyszenia Dyrektorek i Dyrektorów Bibliotek Inicjatywy

oraz dyrektorka Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy Jarocin. Grzegorz Jankowicz, krytyk, eseista,

tłumacz i przede wszystkim dyrektor Instytutu Książki. Zygmunt Miłoszewski, pisarz, scenarzysta filmowy

i telewizyjny, członek Zarządu Unii Literackiej. Rafał Lisowski, tłumacz, prezes Stowarzyszenia

tłumaczy literatury. A ja się nazywam Anna Kochnowicz-Kan. Jestem dziennikarką,

reżyserką filmów dokumentalnych, pisarką i członkinią Zarządu Unii Literackiej.

Oczywiście zachęcam Państwa do wzięcia udziału w tej naszej dyskusji.

W każdej chwili możecie się Państwo włączyć do naszej rozmowy.

Bez Państwa będzie ta rozmowa tutaj w takim wąskim gronie. Myślę, że Państwo mają

swoje pytania już gdzieś tam przygotowane i jakieś tematy, które szczególnie będą Państwa

zainteresować, więc ja będę reagowała na każde podniesienie ręki, zapewniam.

No dobrze, to zacznijmy w takim razie od bibliotek. Gdzie tu miejsce w bibliotekach

dla polskiej literatury, dla polskich pisarzy, pisarek? Nie chodzi mi o tych historycznych

Prusa-Sienkiewicza-Naukowską, tylko o tych współczesnych, całkowicie współczesnych.

Czy, Agnieszko, jest przestrzeń, czy jej nie ma? Jak to wygląda?

Oczywiście, że jest przestrzeń. Biblioteki żyją, można powiedzieć, też z polskich pisarek

i pisarzy. Gromadzimy książki polskich pisarek i pisarzy.

Zapraszamy też naszych twórców na spotkania autorskie.

Ilu? Ilu w tym roku było polskich pisarzy?

W tym roku u mnie akurat sześciu.

W całym roku?

W całym roku.

W sześciu?

Tak, sześciu.

To jest rzeczywiście imponująca liczba.

Można to obśmiać, można to obśmiać, ale może to jest źle zadane pytanie.

Na ilu nas stawia?

A to ja doprecyzuję, przepraszam, doprecyzuję od razu to moje pytanie.

A wśród tych osób zaproszonych byli tłumacze?

Nie.

A byli poeci?

Też nie.

A byli debiutanci?

Też nie.

A byli pisarze nagrodzeni na przykład w ostatnim czasie?

Nie.

To w takim razie jakieś nazwiska byś nam podała?

Kto u was był na spotkaniu autorskim?

Była u nas pani Sylwia Hutnik, z którą przeprowadziliśmy bardzo jedną, myślę, z ważniejszych spotkań

i jeden z ważniejszych rozmów na temat w ogóle literatury, ale też na temat sytuacji bieżącej

i też sytuacji kobiety, był pan Wojciech Cesarz, był pan Michał Rusinek,

była pani Katarzyna Stoparczyk, był pan Sławomir Wierzcholski i był pan Wojciech Lis,

więc byli naprawdę różni ludzie.

I teraz ja muszę tutaj, chciałabym, żeby ta nasza dyskusja nie obróciła się przeciwko bibliotekom.

Ale broń Boże.

Tak, chciałabym też, żebyście państwo wiedzieli, że te sześć spotkań,

i państwo zaczęliście się śmiać, ale te sześć spotkań to jest to,

na co nas w tej chwili po prostu stać.

Plus festiwal podróżniczy, na którym będzie następnych sześciu pisarzy.

Dlatego my nie jesteśmy przeciwko polskim pisarkom, pisarzom, debiutantkom, poetkom, tylko...

Nie, ja nie, nawet nie podejrzewam was o to, że ktoś jest przeciwko komuś.

My także nie jesteśmy przeciwko bibliotekom, broń Boże.

Chodzi o pewne ujawnienie jakiegoś systemu, w którym biblioteka funkcjonuje.

Pewnej struktury, w której jest zanurzona i która pozwala lub nie pozwala na pewne czynności.

Są programy rozwoju czytelnictwa, ale w tych programach nie ma na przykład nakazu jakiegoś

dotyczącego pewnej ilości zakupu książek polskich autorów, nowości właśnie książek nagradzanych.

Nie ma nakazu zapraszania literatów, autorów, autorek, tłumaczy, tłumaczek.

Te dane są bardzo różne, oczywiście, w zależności od tego, jak biblioteka funkcjonuje,

ale wszystkie biblioteki, bo to jest chyba istotne w tym momencie,

wszystkie biblioteki są organizacjami samorządowymi, prawda?

I to decyduje o bardzo wielu sprawach.

To jest przede wszystkim najważniejsze, że rozmawiałyśmy tutaj dużo z moimi kolegami,

koleżankami właśnie o tym, o tej debacie i o tym, co ma tutaj z niej wyniknąć.

I proszę sobie wyobrazić, że jest tutaj też na sali, są tutaj dyrektorzy i dyrektorki

takich bibliotek, które muszą pieniądze z rozdziału, przedziału z tego worka

na spotkania autorskie przesunąć na zakup energii, bo taką mają dotację

i nie dostają ją większej od samorządu. To są takie nasze wybory.

To są też wybory takie, kiedy nasz organizator mówi,

okej, zróbcie spotkanie, ale on na to spotkanie przychodzi

i przepraszam, że to powiem, liczy ludzi, którzy są na tym spotkaniu

i się zastanawia, czy warto tej bibliotece w przyszłym roku w budżecie

pieniądze na te spotkania dać, czy nie.

Jest taki, który mówi, po co wam więcej książek z nowości wydawniczych?

Przecież macie już tam pięć tysięcy, to jeszcze chcecie?

Tak, drodzy państwo, to tak wygląda z naszej perspektywy.

I to nie jest to, że my tego nie chcemy.

My naprawdę jako, ja sama jako dyrektorka biblioteki,

po prostu muszę naprawdę liczyć co miesiąc, żeby tych pieniędzy starczyło

przede wszystkim dla moich pracowników, których mam 38,

żebym zapłaciła media i dopiero potem mogę się zastanowić,

ile rzeczy, ile tych środków zostaje mi na działalność.

Ja dostałam takie dane dzisiaj rano z Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu.

Sama jestem z tamtego miasta, więc koszula bliska ciału.

No i okazuje się, że Biblioteka Raczyńskich, czyli instytucja duża,

znacząca, ikoniczna, jeśli chodzi o Wielkopolskę,

miała w tym roku do końca października 33 spotkania autorskie.

Nie ma stałego funduszu. Na szczęście ma dotacje,

dotacje celowe z Funduszu Rozwoju Czytelnictwa.

Ma też zewnętrznych oferentów, czyli na przykład wydawnictwa same się zgłaszają,

że chętnie tam przeprowadzą jakieś spotkanie autorskie

i oni, ci oferenci zewnętrzni za te spotkania płacą.

I czasami są jeszcze mecenat prywatny się odzywa.

Nie wiem jak często, bo to trudno powiedzieć.

Oczywiście, kiedy mi przekazano te dane, no to w tych danych było ujęte,

że byli pisarze, byli tłumacze, byli debiutanci, byli wszyscy.

Ja śledząc strony na Facebooku, tak jakoś sobie tego nie przypominam,

żeby to szczególnie było jakoś uderzające, to zróżnicowanie,

jeśli chodzi o osoby zapraszane.

No ale powiedzmy, że tak jest.

I wiem, że w tym roku dział promocji i organizacji imprez

na spotkania autorskie swoich funduszy miał 20 tysięcy.

W przyszłym roku ma być 30 tysięcy, plus granty, tak jak powiedziałam,

z dofinansowania.

Honoraria wynoszą od zera do 3 tysięcy siedmiuset złotych brutto.

Kryterium, które...

Przepraszam, mogę sprostować?

Proszę.

Honoraria wynoszą od zera do 6, 10, 8 tysięcy brutto.

Na pewno nie do 3, 700 tysięcy.

W gminnej bibliotece, tak?

Nie, w każdej bibliotece, w zależności od...

Tutaj dostałam informację taką, że 3 tysiące siedemset złotych

to była górna granica.

No ale jakby to jest mniej istotne w tej chwili.

Kryteria, jakimi się kieruje biblioteka, zapraszając gości,

jeśli to robi sama, poczytność, popularność, aktualność tematu spotkania,

regionalny charakter, chwała za to, publikacja lub związki autora z poznaniem,

wskazania czytelników.

Wiem, że wielką popularnością w Poznaniu cieszą się spotkania z podróżnikami,

którzy wydali książki, że tutaj są zawsze komplety, jeśli chodzi o zaproszenia.

No i oczywiście wymogi honoracyjne.

Zygmuncie, ty może coś dopowiesz z własnego doświadczenia?

Nie.

A Rafale, czy ty masz jakieś dane dotyczące tego, jak często tłumaczy się, zaprasza?

Danych konkretnych nie mam.

Próbowałem się czegoś dowiedzieć od kolegów i koleżanek w sposób taki, powiedzmy,

nieformalny właśnie rozmawiając, po prostu pytając się ostatnio i wynika z tego,

oczywiście to jest bardzo jakby nienaukowa metoda badawcza,

ale tych odpowiedzi, że no tak, zdarzyło mi się w ostatnim roku,

była jakaś tam garstka.

Rzeczywiście to nie zdarza się rzadko, nie zdarza się często.

Notabene akurat w Bibliotece Raczyńskich Stowarzyszenie Tłumacz Literatury,

znaczy cykl, który Stowarzyszenie w Poznaniu prowadzi z grantu miejskiego,

odbywa się nie wiem czy w całości, czy w części Bibliotece Raczyńskich,

ale to tak na marginesie, więc kilka osób powiedziało,

tak było spotkanie właśnie tam.

Natomiast rzeczywiście nie jest to częste,

dlatego że też z tych rozmów z kolegami, koleżankami wynikało coś takiego,

tego, że jeśli mieli okazję rozmawiać z bibliotekarzami,

to często ta możliwość, czy ta atrakcyjność,

czy ta okazja do zaproszenia tłumacza, czy tłumaczki,

jako tej osoby będącej właśnie tym pomocnem,

bo tutaj mówimy, że z jednej strony tak przeciwstawiamy sobie trochę tak

konfrontacyjnie tę literaturę światową, literaturę zagraniczną

i literaturę polską, więc wiadomo, że tłumacze i tłumaczki

są tymi osobami, tymi pomostami między literaturą światową

i kulturą polską, więc to nie zawsze jest albo często nie jest oczywiste

dla osób właśnie organizujących spotkania w bibliotekach,

wybierających tych autorów i autorki, których zaproszą,

że tłumacz czy tłumaczka są atrakcyjnym rozmówcą,

który może nie reprezentować tego autora zagranicznego,

ale jest tym trochę ambasadorem, trochę wglądem w kulturę zagraniczną,

czy w tematykę książki, o której mówimy,

czy w przypadku autorów, czy autorek poczytnych,

albo w inny sposób atrakcyjnych zagranicznych,

którzy no nie przyjadą do Polski,

ale mogą o tej książce i o kulisach tej książki

i o rzeczywistości, której ta książka dotyka,

opowiedzieć właśnie ci najuważniejsi czytelnicy

i pośrednicy, jakimi są tłumacze i tłumaczki.

Natomiast tak jak mówię, no nieczęsto to się zdarzyło.

Jedna, tutaj dodam, koleżanka, która jest,

bo oczywiście tak też się zdarza,

że są osoby piszące i tłumaczące,

powiedziała, że jako autorka miałam w zeszłym roku

tych spotkań, tam ileś tam już nie pamiętam,

no jako tłumaczka nie zdarzyło mi się nigdy.

Więc to też, jak gdyby, no totalnie oczywiście

anegdotyczny przykład,

ale ewentualnie pokazuje jakoś tam tę proporcję.

Wracamy do ciebie, Agnieszko, tak?

No bo ten temat jakoś trzeba by było pociągnąć

i może coś jeszcze dopowiedzieć.

Czynnik frekwencyjny, jaki on ma właściwie znaczenie?

Bo to trochę tak jak słupki oglądalności

w telewizji publicznej, które kiedyś decydowały o tym,

czy program jest, czy go nie ma,

czy on schodzi, czy on nie schodzi,

czy zmienia godzinę.

W bibliotekach publicznych czynnik frekwencyjny

jako znaczący dla przyszłych dotacji

czy przyszłych pieniędzy kierowanych do was.

Czy to znaczy, że jest jakiś nacisk wewnętrzny,

czy taki niepisany, że należy, no nie wiem,

sprowadzać Radka Majdana, przepraszam,

jeżeli jest tu Radek Majdan,

ale to jako przykład celebryty, a nie pisarza, tak?

Który wypełnia tę potrzebę spotkań autorskich.

Czy to jest właśnie to,

że to tak jakoś gdzieś wewnętrznie działa

podświadomie, że szukacie autorów?

Pytam już ciebie jako osobę,

która jest także prezeską stowarzyszenia.

Dyrektorów i dyrektorek, 20 bibliotek, tak?

W tym uczestniczy, w tym stowarzyszeniu?

150 dyrektorów i dyrektorek.

O Jezu, no to już w ogóle macie wgląd w całość

i z jakiegoś powodu to stowarzyszenie powstało, prawda?

Ale skupmy się na tym czynniku frekwencyjnym,

bo mnie on bardzo intryguje.

Nie jakość rozmowy, nie treść rozmowy,

tylko co jest decydujące?

Ile osób przyjdzie, tak?

Czyli?

Niekoniecznie frekwencja nie idzie w parze z jakością.

No to wiadomo.

Powiedzmy to sobie szczerze, tak?

Bo jak wybieramy,

może od tego by trzeba zacząć,

jak wybieramy autorów, autorki na spotkania.

Zazwyczaj dzieje się to na prośbę naszych czytelników.

W różny sposób jest możliwość zgłoszenia przez stronę.

W niektórych bibliotekach są wystawione takie tablice,

na których można te prośby zapisać.

W niektórych bibliotekach są ankiety i tak dalej.

W ten sposób to są, to jest jeden sposób.

Jest też taki sposób, że piszemy projekty

na różne dofinansowania

i wtedy jakby pod pomysł na projekt

szukamy też autorów i autorki.

Jakie są szanse, żeby w takim projekcie

się znalazły pozycje debiutujące?

Czy ludzie debiutujący?

Albo ci, którzy są z jakiejś niszowej półki?

Trzeba by zapytać oceniających też po trochu,

ale no też trudno mi,

o debiutantach jest mi trudno powiedzieć.

Ja mogę powiedzieć, czym my się sugerujemy.

Jeżeli ja w budżecie, który,

budżet biblioteki, który mam,

który wynosi 2 miliony 800

i mam w tym budżecie 20 tysięcy

na spotkania autorskie,

których jeszcze nie zawsze mi się uda uratować

do końca tego roku budżetowego,

bo jak tu Państwu przed chwilą wspominałam,

bywa tak, że te pieniądze trzeba przesunąć,

bo ich brakuje na to,

żeby zapłacić za prąd zwyczajnie.

No to szukamy takich spotkań,

z których będą zadowoleni nasi odbiorcy,

czyli czytelnicy.

No to jest proste przełożenie,

ale bywa też tak,

że nasi organizatorzy,

którzy dają nam te pieniądze w budżecie,

też na tą frekwencję patrzą.

To, co powiedziałam wcześniej.

Nie w każdym samorządzie oczywiście.

Bo tu, słuchajcie, tu nie można jest...

Tyle bibliotek nawet w naszym gronie tych 150 osób

jest w każdej bibliotece jest inaczej.

Są biblioteki, które mają bardzo dużą autonomię

i samodzielność, ale są też takie,

w których Pan Wójt czy Pan Burmistrz

mówi, kogo można zaprosić, a kogo nie.

Bywa i tak.

I który naprawdę liczy tę frekwencję.

Dlatego ja się cieszę, że ja tu jestem,

bo my naprawdę bardzo chętnie

zapraszalibyśmy debiutantów,

zapraszalibyśmy tłumaczy,

zapraszalibyśmy mniej znanych pisarzy,

tylko nie mamy na to pieniędzy.

To jest naprawdę takie przełożenie.

I każda nasza decyzja,

to nawet nie tylko o spotkanie autorskie,

ale o wszystko.

O to, czy kupić, wyposażyć kolejną filię

w nowe meble, czy być może zrobić

kolejny fajny projekt dla naszych czytelników.

To jest cały czas walka z tym,

gdzie te pieniądze jakby skierować.

Piszemy projekty.

To jest super w ogóle,

że mamy taką możliwość,

że partnerstwo dla książki,

że promocja czytelnictwa.

Ale pomyślmy przez chwilę,

czy naprawdę biblioteki powinny

swoją działalność opierać na tym,

czy dostaną grant dodatkowy, czy nie.

Ten dodatkowy grant powinien być właśnie

na zaproszenie tych debiutantów,

być może na zrobienie takiej imprezy

ponad to, co robimy zazwyczaj.

A dla nas to czasami jest być albo nie być.

To czasami jest tylko to jedyne spotkanie,

czy tych pięć spotkań,

jeżeli nam się uda pozyskać

te środki.

A pewnie pan dyrektor tu może potwierdzić,

ile bibliotek aplikuje,

a ile pieniędzy jest

i jak trudno pewnie te środki podzielić.

To jest po prostu nasza rzeczywistość,

taka codzienna.

Właściwie to pytanie jest takie,

czy system dotacyjny w takim wypadku

jest systemem wystarczającym i właściwym.

Jeżeli te projekty,

trzeba składać te pomysły na projekty,

składać trzeba z rocznym wyprzedzeniem,

no to właściwie.

I zresztą wydaje się,

że priorytet w rozwoju czytelnictwa

Narodowego Centrum Kultury Blisko

to raczej wspiera czytelnictwo

i taką funkcję czytelniczą

wskazuje bibliotekom niż kulturotwórczą,

w której by się mieściły spotkania z literaturą,

takie, o które nam chodzi.

Tak, tylko właśnie dzięki temu programowi Blisko

wiele bibliotek w Polsce mogło sobie pozwolić na to,

żeby zaprosić do siebie pisarzy, pisarzy, pisarki.

To naprawdę Blisko zrobiło bardzo dobrą robotę też teraz.

No, ale tak nie do końca,

bo pewien obszar jest wyłączony.

Z tego naszego researchu wynika,

że no właśnie poetów nie ma,

pisarzy niszowych nie ma.

Na regionalistów także jest niewiele właściwie miejsca,

bo czynnik frekwencyjny

i to, co się czytelnikom podoba, tak?

To jeszcze powiem.

Funkcja kulturotwórcza jest jakby na drugim miejscu.

Czynnik regionalistów w każdej bibliotece,

przynajmniej tego szczebla gminnego, jest bardzo dużo.

To jest po prostu...

No ale sześć spotkań jest, tak?

Ale ja tutaj mówiłam o spotkaniach,

na które wydaliśmy pieniądze,

bo tu nie mówią regionalista,

którzy przychodzą do nas, my im organizujemy spotkanie,

oni nie są dla nas kosztem,

bo my sprzedajemy im książki wtedy

i w ten sposób ich wynagradzamy.

Jak mamy w projekcie pieniądze,

na przykład z Instytutu Książki czy z Blisko,

to płacimy im honorarium.

Jeżeli nie ma, to ich zapraszamy na spotkanie

i w jakiś inny sposób właśnie sprzedając ich książki.

I to mnie burzy, że właśnie się traktuje twórców literatury,

niezależnie od tego, czy to są regionaliści,

czy są nieregionalistami,

czy są młodymi, czy nie są młodymi,

traktuje się często na zasadzie,

wy pełnicie misję, przyjdźcie,

będziecie mieli popularność,

wypijecie kawę i jest super za waszą pracę.

Ale wydajemy też im książki,

współwydajemy ich książki

i sprzedajemy im ich książki

i w ten sposób...

I dostają 4 złote, 10% od okładki.

Zgadzam, że system...

To są oczywiście wielkie pieniądze.

Tak, ja się zgadzam, że system jest niewydolny,

tylko to nie jest wina bibliotek.

To jest wina systemu, tak?

Agnieszko, nie rozmawiamy o winach, nie winach,

tylko o systemie, tak?

Więc nie bierzmy tego zupełnie dosłownie do siebie,

bo to jest kwestia systemu, który działa.

Że pisarz dostaje za swoją pracę,

którą...

Nie wiem, ilu tu jest pisarzy na tej sali,

ale może warto to przypomnieć,

że nawet powstanie książki obyczajowej

wymaga researchu, wymaga pracy,

bo pisać należy o tym, co się zna,

o czym się wie,

a nie fantasmagorie jakieś,

jak sobie Jasiu wyobraża coś tam.

W związku z tym każda książka,

czy to jest romans, czy to jest non-fiction,

wymaga pewnych przygotowań.

Roku, dwóch, trzech, różnie to bywa,

w zależności od tego, jaki sobie temat kto wymyśli.

Ja musiałam jeździć do Barcelony,

żeby poznać Barcelonę,

pisząc swoje książki.

Anna Bekan, tak się podpisywałam.

Musiałam się nauczyć flamenko,

żeby pisać o tym flamenko

i nie napisać bzdur, tak?

Więc ileś lat włożonej pracy

po to, żeby potem dostać

jakąś nędzną zaliczkę od wydawnictwa,

bo tak to jest ustawione,

a potem dostać te 7, 10, 13%

w zależności od umowy.

Umówmy się na 10%.

Ceny okładkowej

i od wypożyczenia,

od każdego wypożyczenia bibliotecznego

4 grosze, tak?

Żeśmy tak obliczali Zygmuncie,

że to tak wychodzi.

4 grosze.

Mediana wypożyczeń,

rekompensat za wypożyczenia biblioteczne,

nie wiem, czy wiedzą państwo,

ile wynosi.

To są rozliczenia roczne.

360 zł.

Ogromny pieniądz, prawda?

Za tyle pracy.

Więc w sytuacji takiej,

kiedy to tyle kosztuje,

tyle wysiłku kosztuje literatów,

piszące osoby, tłumaczące osoby,

tłumacze są jeszcze w gorszej pozycji.

Proponowanie komuś,

że przyjedzie i zrobi sobie publicity

za filiżankę kawy,

no dla mnie jako osoby piszącej

jest po prostu nie do przyjęcia, tak?

Albo za zwrot kosztów podróży.

Nie mówię tego do ciebie.

Mówię o tym,

że system jest po prostu źle ustawiony,

że być może kwestia tych właśnie

wszystkich umów,

tych wszystkich dotacji celowych

powinna być przemyślana od początku,

bo założenie było fajne,

tyle tylko, że wiemy o tym,

dużo gadam,

a zaraz oddam tobie głos,

założenie było fajne,

miało być transparentnie i fajnie

i wszystko miało się zgadzać,

tylko, że doskonale wiemy,

że w tych komisjach oceniających wnioski,

które wpływają

i te wnioski w ogóle

muszą mieć tak dziwne umotywowanie

dla swoich potrzeb,

wymyślanie jakieś,

no naprawdę prawa ręka,

lewe ucho,

pisałam takie wnioski,

więc cokolwiek o tym wiem,

plus komisje, które to oceniają,

na ogół zbiór dość przypadkowych osób

luźno związanych z tematem,

a pani jest od kultury,

to pani się zajmie teatrem,

muzyką, operą, baletem

i jeszcze kilka książek,

jakieś imprezy plenerowe,

proszę to ocenić i przyznać punkty,

a my na tej podstawie przyznamy dotację lub nie.

To wszystko jakoś, no nie styka,

nie idzie, nie czyni dobrze,

choć założenia były okej.

Czy coś Instytut Książki ma zamiar z tym zrobić?

Czy coś Instytut Książki uważa,

że wymaga przereformowania,

zbudowania tego systemu od nowa?

Po to, żeby znowu nastąpiło połączenie

między literaturą współczesną,

polską, polską.

Może potrzebny jest nakaz jakiś.

Wiemy już dobrze,

że bez wsparcia Mecenatu Państwowego

w ogóle ze sztuką i kulturą nic nie będzie.

Ma takie wsparcie teatr,

ma takie wsparcie balet,

mają takie wsparcie muzycy, filmowcy,

literatura, 4 miliony wsparcia

za wypożyczenia biblioteczne.

Czy coś z tym się zdarzy?

Czy coś z tym będzie,

żeby nam się wszystkim po prostu

lepiej trochę żyło

i lepiej funkcjonowało

to połączenie, ta relacja,

żeby była dobrze odbudowana między nami

a bibliotekarzami, bibliotekarkami?

Trudno odpowiedzieć na pytanie,

dobry wieczór Państwu,

na pytanie tak biblijne.

No, co zrobić?

Spróbujmy.

Bo to jest pytanie o,

raczej prośba o zbawienie.

Tak?

Myślę, żeby tak.

Po pierwsze, to nie jest jeden system,

tylko to jest zestaw różnych systemów wsparcia,

które działają w różnych obszarach,

w związku z czym ukierunkowane są

na wsparcie różnych grup,

zarówno twórczyni, twórców,

jak i innych podmiotów indywidualnych

i zbiorowych,

które w przestrzeni literackiej funkcjonują.

I o tym nie powinniśmy zapominać,

ponieważ ujednolicenie całego systemu

może się okazać niefunkcjonalne

i nieefektywne.

Ale to także się okazało nieefektywne.

Nie polemizuję z oceną tych systemów,

tylko zwracam uwagę

na sposób funkcjonowania całości,

dlatego, że żeby te zmiany były pozytywne,

żeby one doprowadziły do powstania narzędzi,

mechanizmów,

które rzeczywiście będą wspierać

tłumaczki, tłumaczy, pisarki, pisarzy,

bibliotekarki, bibliotekarzy,

to po prostu musimy też dobrze

rozpoznać te grupy

i uświadomić sobie także

jedną bardzo fundamentalną rzecz,

że mianowicie jest to

zestaw naczyń połączonych,

ale nie funkcjonujących

w obrębie jednego na pewno.

Grzegorzu, przerwę ci.

Ten system nie jest połączony.

Właśnie na tym ten cały problem polega.

Nie mówię o systemie teraz.

O tych środowiskach.

Mówię teraz o tym,

że przestrzeń literacka,

pole literackie,

składa się z różnych podmiotów,

które na siebie pozostają ze sobą

w różnych relacjach.

Nie pozostają.

Pozostają ze sobą w relacjach,

nawet jeśli te relacje są oparte na antagonizmie,

bądź też negatywnym,

destrukcyjnym sposobie ich współdziałania.

To dalej wpływają na siebie.

Dlatego na to warto zwrócić uwagę,

że nie uwzględniając na przykład

interesów jednej grupy,

takich interesów, o jakich mówi tutaj Zygmunt,

o jakich mówią tłumaczki i tłumacze.

Dzisiaj rozmawiałem z Justyną Czechowską.

To oczywiście spowoduje

tąpnięcie w innym miejscu tego pola.

Więc ja zgadzam się, że...

Ale tutaj wszystko tąpnęło.

Tu systemu nie ma.

Tu nie ma naczyń połączonych.

Żadnych naczyń połączonych.

Literatura polska jest w stanie katastrofalnym.

Wsparcie instytucjonalne,

tak jak powiedziałem,

mają wszystkie inne dziedziny kultury

poza literaturą.

Nie ma nakazu na przykład,

że biblioteki mają dostać jakąś pulę pieniędzy

specjalnie na zakup nowości.

Nie ma nakazu,

że wśród osób,

które są zapraszane na spotkania autorskie,

jakiś procent mają to być debiutanci

albo autorzy książek nagradzanych.

Nie.

Tu jest wolna amerykanka.

Absolutnie.

W związku z czym samorząd decyduje.

Pan burmistrz, pan doradca z Rady Gminy

mówi właśnie tak, jak Agnieszka powiedziała.

Macie tyle tych książek,

że po co wam jakieś nowości?

Niech czytają to, co jest.

A najlepiej Sienkiewicza.

I będzie super, wspaniale.

Zaprośmy także Sienkiewicza

na spotkania z nami autorskie.

Będzie super, ekstra.

Posługujemy się tą samą metaforą

w dwóch różnych znaczeniach.

Ale rozumiem, o co ci chodzi.

Słuchaj, bo ty reprezentujesz

instytucję ministerialną,

a ja się pytam o to,

jaka jest przyszłość dla nas?

Jaka jest wizja?

Czy my doczekamy się tak naprawdę ochrony?

Mogę?

Możesz.

Dziękuję bardzo.

Po pierwsze, albo już po drugie,

bo wspomniałem o systemie

i o tym, że ta odpowiedzialność

musi dotyczyć różnych podmiotów

działających w tej przestrzeni.

Dlatego uważam, że antagonizowanie

tych podmiotów, środowisk

nie jest dobrym pomysłem,

bo to obniży szansę na zmianę

potrzebną i w jednym, i w drugim miejscu.

Żeby odnieść się do tego przykładu,

o którym tutaj rozmawiacie od samego początku,

żeby biblioteki mogły zapraszać

większą liczbę autorek i autorów

i żeby ta lista była naprawdę zróżnicowana.

Co więcej, żeby była podporządkowana

pewnym standardom i pewnym kryteriom,

myślę, że o to ci chodziło,

które to kryteria, standardy będą

niejako automatycznie skłaniały

bibliotekarki i bibliotekarzy do tego,

ażeby uwzględnić na tej liście

osoby, które nie są popularne,

ale tworzą abitną literaturę.

Osoby, które debiutują

i ze względu na to nie tylko

potrzebują wsparcia instytucjonalnego,

ale także dzięki temu,

że pojawią się w takiej bibliotece

na takim spotkaniu,

będą w stanie budować swoją komunikację

z grupą odbiorczą.

Tych kryteriów, tych powodów,

tych narzędzi byłoby bardzo dużo.

Te standardy powinny być wprowadzane.

Biblioteki będą mówić wtedy,

potrzebujemy więcej pieniędzy od samorządu

albo potrzebujemy więcej pieniędzy

z budżetu centralnego.

Uwzględnienie jednego i drugiego

musi być naszym celem,

po to, żebyśmy po prostu

uzdrowili jedno i drugie.

To nie jest tak, że jak powiemy,

zrzucimy winę na biblioteki,

na bibliotekarki,

to wtedy biblioteki i bibliotekarki

zaczną działać inaczej.

Powiem Państwu dlaczego,

ale przytoczę kilka danych,

jeśli pozwolicie.

To, co przed chwilką usłyszeliśmy

na temat liczby

zaproszonych gościń i gości,

wydaje się być

bardzo miarodajną liczbą.

To są dane, które chyba są,

nie dotyczą tylko tej jednej jednostki.

Poprosiłem o to,

żeby nasz zespół

zgromadził dane od beneficjentów

różnych programów,

w których uczestniczą biblioteki

beneficjentów Instytutu Książki.

Instytut Książki jest

między innymi operatorem

programu,

jednego z programów,

Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa.

To jest Priorytet 2.0,

w ramach którego asygnowane są pieniądze

na infrastrukturę.

Więc poprosiliśmy

z tymi beneficjentami,

z którymi jesteśmy cały czas

w kontakcie,

żeby poinformowali nas,

myślę, że to też bardzo Cię interesuje,

żeby nas poinformowali,

ile spotkań autorskich

z pisarzami, pisarkami

zorganizowali w ostatnich latach.

I wychodzi, że to są dane

od 50 beneficjentów.

Wychodzi, że w 2023 roku

takich spotkań zostało,

50 bibliotek zorganizowało,

370 spotkań w ciągu jednego roku.

W 2024 tych spotkań

jest jeszcze mniej,

326,

może w listopadzie

i w grudniu jeszcze

coś się wydarzy.

50 bibliotek w 2023 roku

wydało na ten cel

414 tysięcy,

a w tym roku 471 tysięcy.

Jak to wszystko podzieliłem,

to wychodzi mniej więcej

około 7-8 spotkań

w jednej,

średnio w jednej bibliotece.

Więc wydaje się,

że te dane są po prostu

wiarygodne,

że to nie jest tylko

przypadek jednej jednostki.

Oczywiście dobór próby

powinien być większy,

żebyśmy uzyskali

tych informacji więcej.

Z jakich środków

były wypłacane te pieniądze

na spotkania autorskie?

Ze środków

Ministerstwa Kultury

i Dziedzictwa Narodowego,

ze środków

programu Blisko,

NCEK-u.

Niektóre środki były pozyskiwane

dzięki współpracy

z partnerami

na przykład powiatowymi

z programu

dyskusyjnego klubu,

dyskusyjnych klubów

książki

Instytutu,

ze środków

własnych bibliotek,

od sponsorów,

z budżetu obywatelskiego

albo były organizowane

bezkosztowo

z Urzędu Gminy,

z programu,

jeszcze jakiegoś innego

programu dotacyjnego.

Widać tutaj,

że tych źródeł,

z których biblioteki

próbują pozyskać

pieniądze

na organizację spotkań

jest bardzo,

bardzo dużo.

Zintegrowanie tego systemu,

zintegrowanie tych systemów

i uczynienie

takiego jednego

rezerwuaru środków

na ten cel

myślę, że mogłoby być

bardzo trudne

i paradoksalnie

ograniczyłoby

tę potencjalną różnorodność.

Pytanie tylko,

dlaczego

tej różnorodności

biblioteki

nie chcą

wprowadzić

jako złotego

standardu

w swoich

instytucjach kultury.

To jest pytanie,

na które ja nie znam odpowiedzi.

Być może

te motywacje są różne,

to nie jest jedna tylko,

nawet może

tych odpowiedzi

byłoby kilka,

kilkanaście.

Ale wydaje mi się,

że w takich rozmowach

jak te

i w ogóle

we wszystkich rozmowach,

które toczą się teraz

i będą się toczyć niebawem

w przestrzeni publicznej

na temat sytuacji

pisarek i pisarzy

w polu literackim

należy

proponować

te złote standardy

jako standardy

obowiązujące.

Potrafię sobie wyobrazić,

przez wiele lat,

zanim zacząłem

pracować jako dyrektor

instytutu książki,

organizowałem wydarzenia

w przestrzeni publicznej.

I nie jest tak,

że za każdym razem

na te wydarzenia,

wiecie Państwo pewnie o tym dobrze,

organizowałem przez 15 lat

festiwal Konrada

i to nie było wydarzenie,

na które zapraszaliśmy

wyłącznie wielkie gwiazdy

światowej literatury.

Zapraszaliśmy bardzo różnorodną

grupę pisarek i pisarzy,

osób piszących.

Mnóstwo miejsca poświęcaliśmy

na debiutantki i debiutantów.

I to nie było tak,

że na spotkania

z wielkimi pisarzami

przychodziło mnóstwo ludzi,

a garstka tylko na spotkania

z debiutantami.

Tak pracowaliśmy

z naszą publicznością,

tak komunikowaliśmy się

z tą publicznością,

obudowywaliśmy to tak

wieloma narracjami,

stosowaliśmy takie narzędzia,

żeby dzięki tej komunikacji

osiągnąć zamierzony efekt,

to znaczy przyciągnąć

jak największą publiczność.

Być może tutaj

na poziomie takiego też działania

o charakterze warsztatowym,

instytucjonalnym

jest wiele do zrobienia

w przestrzeni bibliotecznej.

Pytanie, czy można przenieść

te doświadczenia festiwalowe

w przestrzeń na przykład

biblioteki gminnej,

bo to są kompletnie inne żywioły,

inne światy,

inne rzeczywistości.

I jeżeli biblioteka gminna

jest rozliczana z frekwencji,

no to wiadoma sprawa,

że większą część pieniędzy

poświęci zamiast pięciu spotkań,

zrobi jedno spotkanie,

ale z celebrytą literackim.

To będzie gwiazda różnego kalibru,

nie tylko przywołany przeze mnie

Radosław Majdan,

tylko może to być zupełnie ktoś inny,

może to być wartościowy pisarz.

Tyle tylko, że ponieważ...

Zabrzmi to idiotycznie może trochę,

przepraszam Państwa bardzo,

trochę tak jakbym tęskniła

za dawno minionym czasem,

ale może, nie wiem,

jakieś ograniczenie,

jakieś widełki,

można było wprowadzić,

że na przykład górna granica,

honorarium za spotkanie autorskie

wynosi tyle, dol na tyle

i w związku z tym,

jeśli gwiazda literacka sobie życzy

większych pieniędzy,

no to się jej nie zaprosi.

Nie wiem.

Ale wydaje mi się,

że jakiś rodzaj wsparcia,

wspomagania,

czy pokazywania tych kierunków

za pomocą zachęt tylko słownych

i pokazywania,

że takie praktyki

nawet w festiwalu Konrada

zdały egzamin,

to jest niewystarczające.

To chyba musi być takie rozwiązanie,

jak na przykład się stało,

przy czym się wszyscy burzyli,

z piosenką polską,

z muzyką polską rozrywkową.

Po prostu stacje radiowe

dostały prikaz,

przepraszam, rusycyzm, straszny,

dostały nakaz,

że muszą ileś procent czasu antenowego

poświęcić na tę muzykę

i nie ma od tego odejścia, prawda?

To się przełożyło na tantiemy,

to się przełożyło na inne rzeczy

i wszyscy byli zadowoleni.

Być może, być może to jest jakiś kierunek,

który należałoby zaadoptować

dla potrzeb literackich

i potrzeb bibliotekarskich,

potrzeb naszych pisarzy.

Ja przypomnę Państwu,

że pisarz to jego pensja,

jego praca jest wyceniana

za pomocą kilku czynników.

Pierwszy to jest,

tak jak już wspomnieliśmy,

zaliczka od wydawcy.

Druga to są tantiemy

za sprzedaż książki,

czyli te średnio 10% od ceny okładkowej,

ale nie wiem, jak to wygląda

w przypadku obniżek, rabatów

i innych przecen,

które się odbywają,

jaka wtedy cena obowiązuje,

jak wysokie są tantiemy.

LPR-y, czyli tantiemy

za wypożyczenia biblioteczne,

które wynoszą 4 grosze

od wypożyczenia,

od jednej książki.

I spotkania autorskie.

To jest także jeden z czynników

naszego finansowego bytu.

Umówmy się,

że jednak nie można ciągle literatury

traktować jako hobby,

jako misji,

za którą jest tylko dziękuję.

To nie jest coś,

coś, co można porównać

do, nie wiem,

hobbystycznego sklejania

modelu statku z zapałek,

który można wykonywać

w weekendy

i wieczorami po pracy.

Tylko to jest normalna praca.

Normalna praca,

która nie ma normalnej płacy.

Więc być może nie tylko

opowieści o tym,

jak fajnie działał i działa

Festiwal Konrada,

zachęci do złotego środka szukania,

tylko jakieś konkretne,

konkretne wskazania,

nawet i finansowe,

jakaś pula ustanowiona.

Czy mogę jeszcze

przejść do drugiej części,

pojaścia?

Tak?

Tak, tak.

Bo to, co powiedziałem przed sekundką,

jest uwagą bardziej ogólną

dotyczącą sposobu funkcjonowania

całej przestrzeni,

na którą jako

Instytut Książki

patrzymy

z perspektywy,

tak, żeby uchwycić

dynamikę całości.

Natomiast jeśli chodzi o konkrety,

bo one są pewnie

najciekawsze,

co się dzieje na tę chwilę,

w jaki sposób działamy teraz.

Pierwsza rzecz dotyczy

programów rządowych.

Instytut Książki

jest operatorem

czterech takich programów.

To są,

to jest Partnerstwo dla Książki,

Promocja Czytelnictwa,

Czasopisma i Literatura,

Promocja Czytelnictwa.

I we wszystkich

tych czterech programach

zaproponowane zostały zmiany.

Ty wspomniałaś o tym

problemie z komunikacją,

samym regulaminem,

czy też opisami w ogóle

tych programów.

Wszystkie te,

do wszystkich tych programów

zaproponowane zostały

zmiany,

zarówno regulaminowe,

jak i

merytoryczne.

i Ministerstwo te zmiany

ogłosi niebawem.

Myślę, że to będzie

po prostu kwestia

dosłownie tygodnia, dwóch.

Też zostanie uruchomiony

kolejny, kolejny nabór.

Druga rzecz,

od kilku miesięcy

trwają prace

nad zmianami

w Funduszu Bibliotecznym.

Po raz pierwszy

ta sprawa została poruszona

przez Grzegorza Piątka

podczas takiego spotkania,

które odbyło się

w Ministerstwie Kultury

w związku

z proponowanymi

możliwymi regulacjami

rynku książki.

Grzegorz o tym

wówczas wspomniał

i sprawa została

podchwycona,

sprawa została

zaadresowana.

Na chwilę obecną

wygląda to w ten sposób,

że zaproponowane zostały

pierwsze zmiany

systemowe,

które dotyczyły

przede wszystkim

doboru próby.

Przez 10 lat

ten system

PLR

funkcjonował

w oparciu

o próbę

60 bibliotek.

Z rozpoznania,

zresztą z inicjatywy

strony społecznej,

wynikało,

z rozpoznania wynikało,

że istnieją

na mapie

tych raportujących

bibliotek

białe plamy,

co miało znaczenie

bardzo duże.

Przede wszystkim

reprezentatywność

jest takim kryterium,

które zawsze

powinniśmy

stawiać

na szczycie

listy naszych żądań.

Ale po drugie,

zdarzało się tak,

że na przykład

twórcy regionalni

wypożyczani

w poszczególnych

bibliotekach,

no nie wiem,

na Śląsku

czy na Opolszczyźnie,

mają dzięki,

mieliby dzięki temu

szansę

otrzymać więcej

pieniędzy

z tego funduszu.

Jeśli tam

nie ma wystarczającej

liczby bibliotek

raportujących,

no to rzecz jasna

oni są wtedy,

mogą być wtedy

poszkodowani.

Nie mówię tego

ultymatywnie,

mówię ostrożnie,

probabilistycznie.

Więc

ten dobór próby

najpierw został,

zmiana tego doboru próby

najpierw była

nieznaczna.

Chodziło o kilkanaście

bibliotek.

Na tę chwilę

z wcześniejszych

60

mamy docelowo

mieć 140

takich

jednostek

raportujących

w tym,

w tej

zmienionej

formule.

Pułap

tych pieniędzy

przeznaczonych

w ramach

funduszu

w przyszłym roku

będzie wynosił

mniej więcej

5 milionów

400

tysięcy

złotych.

Mogę Państwu

przedstawić,

jak on będzie

ruszył

przez następne lata,

jeśli to jest

interesujące

w tej chwili,

tak?

Tak, jest

interesujące.

Pozwólcie Państwo,

że sięgnę

po te dane.

Wygląda to tak,

że w roku

przyszłym,

w roku

2025

ten pułap

będzie wynosił

5 milionów

463 tysiące

i będzie

ruszył

także w roku

2030,

czyli po kolejnych

pięciu latach

osiągnie

pułap

6 milionów

230 tysięcy

złotych.

O la la.

Ja tylko

chciałam się zapytać

o jedno.

Czy to w dalszym ciągu

będzie skorelowane

z tym

fantastycznym

określeniem

maksymalnie

5%

od

ilości

pieniędzy

przeznaczonych

na zakupy?

To jest

fundusz,

którego

źródłem

jest

FPK,

Fundusz Promocji

Kultury.

No wiem to.

Trwają

i to,

co teraz Państwu

mówię,

to są kwoty,

które

zostały,

będą

asygnowane

z tego źródła.

Trwają rozmowy

na temat tego.

Nie mogę Państwu

podać wszystkich

szczegółów,

ponieważ

nie zostały,

ta sprawa nie została

przekonsultowana

we wszystkich

instytucjach,

które będą

o tym

współdecydować.

Trwają rozmowy

o tym,

żeby oprócz

tego źródła,

o którym teraz

mówię,

pojawiło się

jeszcze jedno

dodatkowe źródło,

tak żeby

te kwoty

całościowe

zwiększyć

substancjalnie.

Rozumiem,

że

teraz Zygmunt

chce coś powiedzieć.

A tak,

znaczy ja tak

chciałem tak w ogóle,

ale to mogę

akurat teraz.

Zobrzej takie

małe zastrzeżenie,

jak się mówi,

że są mężczyźni

wychowywani przez

wilki.

Ja jestem mężczyzną

wychowanym przez

bibliotekarki

i faktycznie całe moje

życie zostało

ukształtowane przez

biblioteki,

więc chciałem powiedzieć,

że wszystko to,

co się tutaj dzieje,

to są jakby różnice

w ogóle w bardzo

kochającym się,

kochającym się

małżeństwie.

i zanim przejdę do

bibliotek,

to takie

krótkie,

większy po prostu

obraz z lotu ptaka,

że mamy teraz

w naszym środowisku

takie przeświadczenie,

że trochę jesteśmy

w tej sytuacji,

w której było

dwadzieścia

pora lat temu

polskie kino,

że w momencie

po prostu jakiegoś

niesłychanego

boomu kinowego

i na wielkie

blockbustery,

i na kino niszowe,

na festiwalowe,

na narodowe,

gdzieś po prostu

polskie kino

było naprawdę

w ciemnym,

mrocznym,

biednym,

zaściankowym,

zaściankowym miejscu.

I wtedy

minister Dąbrowski

z Agnieszką Odorowicz

wymyślili PiS,

w którym gdzieś

jakoś wymyślił

sposób na ogarnięcie

tego polskiego kina

i co zresztą

działa całkiem nieźle

po prostu do dziś

jako taka

maszyna organizacyjno-finansowa

i ja nie postuluję

tutaj stworzenia

PiS-u dla literatury,

tylko mówię

jako analogię

do tego,

że polska literatura

jest w tym samym momencie.

Znaczy to nie jest tak,

że literatura na świecie

jest w jakimś odwrocie,

że wszędzie po prostu

zamykają księgarnie,

biblioteki są zabijane

dyskami,

a ludzie tylko

oglądają Netflixa.

Literatura na świecie

jest w wielkim uderzeniu,

co widzimy też u nas,

co widzimy po wynikach

sprzedawców książek,

wydawców książek

i to różna literatura.

To była ostatnia

wielka fala

literatury młodzieżowej.

To są oczywiście

rzeczy właśnie

bardzo popularne,

bestsellerowe.

To jest literatura

niszowa,

narodowa,

po prostu

z najdłużniejszych

zakątków świata

i na tym tle

polska literatura

jest w mizerii.

Ale nawet Państwo

nie macie pojęcia jakiej.

Nawet jest to,

że jest to

narodowy program

rozwoju czytelnictwa.

Nie ma

praktycznie żadnego

programu rozwoju

piśmiennictwa.

To, co my zawsze powtarzamy.

Targ jest w stu procentach

finansowany z budżetu państwa.

Firma PIS,

który jest też wspierany

z budżetu,

poza tym,

że zbiera kasę

od nadawców.

Muzycy mają potężny

zaiks i rozwiązania

po prostu dedykowane,

tak jak właśnie

konieczność

puszczania muzyki

w radiu i tak dalej.

My naprawdę

nic nie mamy.

Wiem,

że można dyskutować,

że gdzieś tam

są jakieś stypendium,

można dostać,

gdzieś się ubiega

jakiś grant,

nie ma żadnego

systemowego

wsparcia

literatury w Polsce.

Żeby to było jasne.

I my mówimy to,

co powiedzieli

25 lat temu

ponad filmowcy,

teraz albo nigdy.

Tak, że to jest moment

na stworzenie

systemowego rozwiązania

wspierania

polskiej literatury

rozumianej jako ludzi

tworzących literatury

po polsku.

Pisarek i pisarzy.

Nie infrastruktury

dla bibliotek,

nie wspierania

po prostu

połączenia biblioteki

z Aquaparkiem,

bo widziałem takie rzeczy

i spoko.

Narodowy Program Rozwoju

Czytelnictwa

to jest

przez ostatnich kilka lat

miliard dwieście

milionów złotych,

tak,

żeby było jasne.

To nie jest

pięć bańek.

Ile jest w tym programie

zapisanych

na rozwój

polskiej literatury,

na wsparcie ludzi

tworzących literaturę

po polsku?

Nic.

I teraz

schodzę trochę niżej,

ponieważ ten,

tam jest kilka nóg,

jest oczywiście rynek wydawców,

jest rynek sprzedawców książek

i jedną,

nazwijmy to trzecią nogą,

albo jedną z bardzo wielu ważnych

jest system bibliotek,

który kochamy

i z którego jesteśmy

bardzo dumni.

Prawie 8 tysięcy

tylko bibliotek publicznych.

Do tego biblioteki

szkolne,

zakładowe,

szpitalne,

więzienne,

uczelniane,

tego jest mnóstwo.

I teraz,

mówiąc o bibliotekach

tylko publicznych,

czy państwo możecie

iść do teatru,

tutaj do teatru dramatycznego

i wejść po prostu tutaj,

do tej sali,

tak na rympał,

wejść i powiedzieć

dzień dobry,

jestem podatnikiem,

wchodzę do teatru.

Nie, nie możecie,

musicie kupić bilet.

Czy możecie wejść do,

nie może zapłaciliście

ze swoich podatków za to,

czy możecie wejść do

kinoteki w złotych tarasach,

przepraszam,

do multikina,

200 metrów dalej

albo do kinoteki

w tym samym budynku

i powiedzieć,

to jest polski film

dofinansowany przez PiS.

Ja wchodzę na rympa,

bo jestem polską podatniczką.

Nie, nie możecie.

Efekty z kolei

naszej pracy

w żaden sposób

niewspieranej

są od dnia zero,

od dnia premiery

dostępne za darmo

w sieci bibliotek.

I to jest spoko.

My to kochamy.

My też z tego korzystamy.

Tylko mówimy,

że mówimy biblioteki

tak, wypaczenia nie.

Ten system

wymaga reformy.

Ten system

wymaga reformy.

Przede wszystkim,

jeśli państwo chce,

żeby efekty naszej pracy

były dostępne

od dnia zero

w bibliotekach

i w ogóle,

musi nam za to zapłacić.

Znaczy,

system PLR-u

wymuszony przez Unię Europejską

obecnie nie działa.

Znaczy,

bardzo się cieszymy,

że po latach

po prostu

naszych monitów

ilość badanych bibliotek

wzrosła z 60 do 140,

ale jak mówię,

jest ich prawie 8 tysięcy.

Znaczy,

to,

że to wzrośnie

od 4 milionów

do 6 milionów

w 2030 roku,

to oczywiście

nie zależy od,

nie zależy od ciebie,

tak,

ale w ogóle,

znaczy,

to ja wolę tego nie brać.

Znaczy,

umawialiśmy się,

że państwo za to,

co robi,

kupi nam obiad.

Państwo dało nam frytkę

i to zimną,

a teraz mówi,

ha,

dorzucimy wam jeszcze

jedną trzecią frytki.

Nie,

dziękujemy.

Byliśmy umówieni na obiad.

I jedna rzecz to jest to,

że ten system musi

nie tyle zostać

zdeformowany,

czy dorzucona tam bańka,

a on musi zostać

wymyślony od nowa.

Jest 2024 rok.

Jeśli każda stacja radiowa

może co do minuty

powiedzieć,

jaką muzykę puszczała,

jeśli każda stacja telewizyjna

może co do minuty

powiedzieć,

jaka audycja

została emitowana,

to każda biblioteka

w Polsce

może powiedzieć dokładnie,

ile egzemplarzy,

jakiej książki

wypożyczyła.

I my musimy dostać

za każdy ten egzemplarz

rekompensatę.

To oczywiście

nie musi być tyle,

ile dostajemy

za sprzedaż książki,

czyli powiedzmy

4-5 zł,

ale to też nie może być

na boga 3 grosze.

Albo niech Państwu

mówi poważnie,

da nam opcji

nieuczestniczenia

w tym systemie.

Ponieważ dzisiaj,

kiedy ludzie się

przyzwyczaili do tego,

żeby literaturę konsumować

w sposób abonamentowy,

nasze kochane biblioteki,

darmowy styl

imien fizycznej literatury

są po prostu gwoździem

do naszej biznesowej trumny.

Kiedy mówię o

reformie tego systemu,

to nie chodzi mi tylko

o wynagrodzenie,

tylko to,

o czym mówiliśmy wcześniej.

Czyli na przykład

wprowadzenie odgórnie

widełek za spotkania autorskie.

Nie może być tak,

że ktoś przyjeżdża,

jakiś po prostu

biedny pisarz,

który marzy o tym,

bo debiutuje,

żeby spotkać

chociaż dwóch czytelników

za darmo.

Niech to będzie

minimum dwa

i niech to będzie

maksimum powiedzmy pięć,

żeby nie można było

zapłacić

celowrycie literatury

20 tysięcy.

Znaczy spoko.

Ale my się zgadzamy.

To jest super rozwiązanie.

Mówię spoko,

jeśli znajdziecie na to

sponsora,

albo jeśli wójt

znajdzie sponsora,

bo to będzie

uatrakcyjnie

dni gminy.

Ja w tym sensie mówię,

że ja też chcę tych widełek.

Poproszę o mnie.

To mówię,

to są widełki.

Ja wiem,

że może

nie jest łatwo

znaleźć publiczność

na debiutanta,

ale jeśli byłby program

powiedzmy,

który

niemalże wymusza

za pomocą sposobu

finansowania,

zaproszenie debiutanta

i osoby już znanej,

to czemu nie?

Ja,

jak to robię 20 lat,

nigdy nie byłem

na spotkaniu w bibliotece,

gdzie byłaby więcej

niż jedna osoba.

Jakby to było

absolutnie

niewyobrażalne.

I tutaj myślę,

że w ogóle Grzegorzu

twoje doświadczenie,

które,

ja się z tego nie śmieję,

bo to jest bezcenne.

To, że ty masz 15 lat

Konrada za sobą,

czyli w ogóle

jakichś

niezwykłych umiejętności

w Polsce,

kojarzenia ze sobą

publiczności,

i literatury

różnych typów.

Czyli mówię,

to jest wynagrodzenie

i to jest jakieś jakby

parasolowa instytucja,

która by też

zreformowała

system,

system bibliotek.

Bo system bibliotek

wspiera czytelnictwo.

Ale znowu,

ja jestem czytelnikiem,

ale jestem też pisarzem.

Ten system

nie wspiera piśmiennictwa

rozumianego jako wsparcie

ludzi,

którzy tworzą

literaturę po polsku.

I ja mówię,

nie chcę tutaj uderzać

w jakieś grube tony,

ale my,

nasze po prostu plemionko,

naszą wspólnotę

identyfikujemy

przez język.

głównie.

Nasza wspólnota narodowa

nie jest wspólnotą granic,

tylko jest wspólnotą języka.

My, jak tutaj siedzimy,

koleżanki i koledzy,

piszący,

jesteśmy spadkobiercami

po prostu ludzi,

którzy tę kulturę tworzyli.

My tworzymy dziedzictwo narodowe

dla przyszłych pokoleń.

Znaczy,

i my naprawdę nie chcemy

jakiegoś,

żeby nagle nam nasypać,

zsypać nam na głowę

złote monety,

tylko żeby stworzyć system,

który obejmie nas opieką

i sprawi,

że na rynku,

który staje się kompletnie dziki,

który w żaden sposób

jest nieuregulowany,

biblioteki nie będą po prostu

kolejnym strzałem zza rogu,

tylko będą autentycznym wsparciem.

Bo być może ciężko jest

znaleźć publiczność dla poetki,

ale jeśli z poetką

będzie występowała też aktorka

lokalnego teatru,

która przeczyta tę poezję,

to już będzie prościej

i tak dalej, i tak dalej.

Może ciężko jest dla tłumacza,

ale jeśli w programie będzie 500 euro,

żeby na ścianie, na Zoomie

wystąpił pisarz

albo pisarka tłumaczona,

to już to będzie bardziej atrakcyjne.

Znaczy, ja to mogę robić tak,

czyli rozumiem, że komisje,

które mogą się tym zajmować

i które mogą dysponować

tymi pieniędzmi,

które są.

Mówię, Narodowy Program Rozwoju

Czytelnictwa,

miliard dwieście milionów.

PLR-y, to nie może być

sześć milionów.

Tak?

To ma być sto pięćdziesiąt milionów.

Znaczy, w ogóle każda kwota

poniżej stu milionów

jest w ogóle serio.

Zlikwidujcie to

i nie zawracajcie nam kłody,

nie udawać się,

że coś dostajemy.

I dlatego mówię,

że teraz

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa

jest, o ile dobrze pamiętam,

do 2025, tak?

Czyli teraz się tworzy,

teraz się tworzy następny.

I to nie jest po prostu

jakiś termin.

Proszę,

usłyszcie, jak mówimy,

że to jest ten moment,

że to jest teraz

albo nigdy.

Że my nie przesadzamy,

kiedy mówimy,

jak zła

jest sytuacja

polskiej literatury.

Ostatnia afera Legimi

to pokazała,

jak łatwo jest

nadużyć ten system.

Przecież co zrobiło Legimi?

Nadużyło system biblioteczny,

tak?

Udawali, że

robią biblioteki,

gdzie książki

są dostępne za darmo,

mimo, że to były

komercyjne produkty.

Znaczy, ktoś musi

nad tym zapanować

i to my nie będziemy

my,

małe stowarzyszenie

działające amatorsko

i społecznie,

tylko to musi być

Rzeczpospolita Polska.

Zwłaszcza, że

wydaje mnóstwo

milionów

i miliardów

na utrzymanie

systemu

dostępu

do naszej pracy.

Tak.

Trzecia część

mojej odpowiedzi.

Konsekwentnie.

No tak,

dlatego, że

ta odpowiedź

po prostu

jest częścią

pewnych

systemowych

rozwiązań.

Jeśli chodzi o mnie

jako dyrektora

Instytutu Książki,

jeśli chodzi o mnie

jako osobę,

która cały czas

uczestniczy

w rozmaitych rozmowach,

to rzecz jasna

moje uszy

są cały czas

dla Was.

Z tego,

co wiem,

a to są

informacje

z przestrzeni

instytucjonalnej,

to nie jest

żadna krytyka,

Zygmuncie.

Jak mówisz,

usłyszcie nas,

to jest to dla mnie

zrozumiałe,

że to są postulaty

ważne dla środowiska.

Tylko, że

w tym samym czasie

toczą się

konsultacje społeczne

dotyczące

funkcjonowania PLN

i strona społeczna,

której Wy jesteście częścią,

przedstawiła

zestaw postulatów,

które to postulaty

są na stole

jako podstawa

do zmiany,

która nastąpi

w przyszłości.

Jeśli chodzi o kwestię

czystej sprawczości,

w tym roku

wprowadzona została,

teraz referuję,

nie jest,

tym nie zajmuje się

Instytut Książki,

ale referuję to,

co się dzieje,

tak żebyście Państwo

mieli też

wgląd w tę sprawę,

bo Zygmunt to powiedział

tak, jakby te

po prostu rozmowy

się nie toczyły

i jakby te postulaty

nie były słuchane,

a są słuchane

i są przyjmowane.

W tym roku

wprowadzona została

implementacja

dyrektywy unijnej

do prawa autorskiego.

Zamknięte są

w zasadzie już

prace nad

ustawą

o ubezpieczeniach

dla artystek,

artystów.

Ta ustawa będzie

procedowana w roku

przyszłym

i w przyszłym roku

będą prowadzone prace

nad nowelizacją

prawa autorskiego,

której to nowelizacji

częścią

może być

cały pakiet zmian

dotyczących PLR-u.

To jest konkret

informacja dla Państwa,

co się dzieje w tle.

Nie w tle,

co się dzieje

na backstage'u

w gabinetach

i instytucjach.

Jeśli chodzi o

NPR-cze,

tak jest,

obowiązuje,

ten,

ta druga edycja

NPR-cze 2.0

to są

pięcioletnie programy.

Jej finał

nastąpi w grudniu

2025 roku,

w związku z czym

w tym momencie

rozpoczynamy

konsultacje

również społeczne

dotyczące tego,

jak powinna wyglądać

edycja 3.0.

Jak powinny być

asygnowane,

jak i na,

na co i jak

powinny być

asygnowane środki

z tego,

z tego programu.

To nie jest tak,

że decyzje

dotyczące tej trójki

zostały podjęte.

Nie, dlatego,

że to strona społeczna

będzie miała tutaj

mnóstwo

do powiedzenia

na temat tego,

w jaki sposób

te pieniądze rozdzielać,

na co położyć nacisk,

jakie instytucje

powinny zostać

doproszone

do tego,

do tych czterech,

do tej struktury

czterech filarów,

czyli Narodowego Centrum

Kultury,

Biblioteki Narodowej,

Ministerstwa Edukacji

oraz Instytutu Książki.

Więc jesteśmy

w przededniu

rozpoczęcia

tych konsultacji

społecznych.

One będą miały

różny charakter,

będą organizowane

przez ministerstwo.

To jest koniec

mojej pierwszej

odpowiedzi

na twoje

wcześniejsze.

Aha, okej,

to teraz już nie pamiętam,

jakie to pytanie było.

Jest pytanie z sali?

Jak mam pytania,

ja mam

komentarz.

Nazywam się

Krzysztof Lewandowski,

jestem prawnikiem,

zajmuję się

od bardzo wielu lat

prawem autorskim

i prawem kultury.

Miałem przyjemność

kształcenia

bibliotekarzy,

między innymi

dzisiejszej

panelistki.

Proszę Państwa,

akurat bibliotekarze

są grupą

zawodową,

zawodowo pracującą

w kulturze

najlepiej wykształconą.

I mówię to

z pełną

odpowiedzialnością,

bo mam

kontakt

także z autorami,

z artystami,

z wykonawcami

i to jest grupa,

którą trzeba

wyposażyć

w określone

środki i możliwości.

Wydaje mi się,

że takie

zamykanie,

że

jak zaprosi autora

to może zapłacić

dwa tysiące ani grosza więcej

albo tworzenie

jakichkolwiek widełek

albo tworzenie,

że w ogóle

na spotkanie autorskie

to ma tylko tyle pieniędzy,

a na debiutantów

to musi wydać tyle.

Moim zdaniem

współcześnie

jest absurdem.

Tak dobrze

wykształcona grupa

wie,

co zrobić

z tymi pieniędzmi,

które się tej grupie da.

i powinno się określić

pewne stałe

być może

obciążenia,

gdzie one mają być

nałożone

może na budżet miasta,

może na budżet gminy,

może w innym miejscu.

Tego nie wiem.

Być może

budżety

w Ministerstwie Kultury,

ale to pewnie

bibliotekarze powiedzą,

gdzie to obciążenie

byłoby najlepiej usytuowane.

Oni powinni

dostać te pieniądze

i mieć pewną autonomię,

żeby w ramach biblioteki,

w której funkcjonują,

czy jest to biblioteka

Raczyńskich,

bo jestem z tego samego miasta,

co pani,

bardzo lubię tę bibliotekę,

czy jest to biblioteka gminna,

która moim zdaniem

ma kapitalną rolę

do odegrania

w społeczności

i odgrywa taką rolę.

Tylko jak jest zamknięta

w jakimś absurdalnym budżecie

albo w jakimś absurdalnym

zupełnie układzie

zarządu gminy

czy określonego człowieka

nawet w tej gminie

jest skrępowana,

a ma możliwości olbrzymie.

To jest po pierwsze.

Po drugie,

public lending, right?

Ja miałem akurat przyjemność

z Jackiem Bocheńskim,

wtedy przyrodniczącym

Rady Stowarzyszenia Autorów ZAIKS,

rozmawiać na ten temat

w roku 2012,

jak to powinno być ukształtowane.

I wtedy z premierem Tuskiem,

bo wizyta była u premiera Tuska,

ustaliliśmy,

to był 2012 rok,

że ta kwota

powinna być złotówką

od obywatela Polski.

Nie mniej niż złotówka

od obywatela Polski.

Wyszło nam wtedy 38 milionów złotych.

Jak one mają być dzielone,

to już jest oczywiście inna sprawa,

ale tak jak są w tej chwili

znakomicie rozwinięte

systemy biblioteczne.

To ta popularna sowa,

która,

no i mamy ich teraz wiele,

które mają kapitalną łączność

i mogą raportować

bardzo dokładnie.

Myślę, że nic nie stoi

na przeszkodzie,

aby nawet ta organizacja

zbiorowego zarządu,

która tym się w tej chwili

zajmuje,

copyright Polska,

nie wiem, czy ktoś

z tej organizacji jest na sali,

a moim zdaniem

powinien tu być,

albo powinien posłuchać tego.

Myślę, że byłaby w stanie

opanować elektronicznie

obsługę tego systemu,

tak jak na przykład

ZAIX jest w stanie

sprawdzić,

ile polskich utworów muzycznych

granych jest

procentowo na świecie,

albo ile tego sprzedają

platformy muzyczne na świecie

procentowo do trzeciego miejsca

po przecinku w określonych

regionach, regionach świata.

Jest w stanie,

jest w stanie ten system

to zrobić.

Czyli kwota

na pabbling,

lending,

graj powinna być

zdecydowanie większa

niż jest w tej chwili.

W 12 mówiliśmy

o 40 milionach,

a jesteśmy po pięknej inflacji

i po wielu innych zdarzeniach.

Po drugie,

samo środowisko

zredukowało coś,

co odgrywało pewną rolę

taką jak PiS.

Mianowicie,

to prawda,

to zdaje się,

może skrzywdzę tutaj

akurat tę grupę,

a jest mi też bardzo bliska,

grupę wydawców.

Zdaje się,

że to środowisko wydawców

spowodowało usunięcie

z ustawy o prawie autorskim

Funduszu Promocji Twórczości,

gdzie debiuty

były wskazane

jako jedną

z dziedzin,

nawet jako główną,

bo tam były

dwa tak tłumacze,

debiuty,

które mogą

z tego źródła

korzystać.

Były tam ustalone

pewne kryteria,

jak te pieniądze

mają być przydzielane.

Ale skąd pochodziły pieniądze

na ten Fundusz

Promocji Twórczości?

One pochodziły,

jeśli dobrze pamiętam,

to było 5%

od sprzedaży książek

autorów tak zwanej

martwej ręki,

tak?

Czyli tych,

do których wygasły

autorskie prawa majątkowe.

Wydawcy wpłacali

tę kwotę,

niektórzy nie,

bo wiem,

że ministerstwo

egzekwowało te pieniądze,

ale mogło je egzekwować

na drodze

administracyjno-prawnej,

czyli bez konieczności

chodzenia do sądu,

tylko tak,

jak się egzekwuje

zaległe podatki

i to była całkiem

spora kwota,

którą dostawali

polscy autorzy

i polscy tłumacze.

Czemu by tego nie,

do tego nie powrócić?

Będzie nowelizacja ustawy

o prawie autorskim

w tym,

w tym obszarze.

Może należy

do tego wrócić.

Zwłaszcza,

że usłyszałem ostatnio

na targach książki,

że w Polsce funkcjonuje,

w ubiegłym roku

było zarejestrowanych

40 tysięcy wydawców.

Oczywiście

z tych 40 tysięcy

17 bodaj

to są tych,

którzy są wiodący

i którzy mają

rozbudowaną strukturę,

wydają setki tytułów.

Są tam również tacy,

którzy wydają

dwie książki w roku

albo jedną.

I są firmy dwuosobowe

i są firmy większe

i mniejsze.

Ale jest to spora grupa.

I rynek książki

był pierwszym rynkiem

z prawdziwego zdarzenia,

pierwszym rynkiem kultury

z prawdziwego zdarzenia,

który w Polsce funkcjonował.

Bo sam nad przełomie

lat 80., 90.,

jako kompletny smarkacz

miałem okazję

zarządzać

jednym z wydawnictw

w Poznaniu.

To były tragiczne

czasy.

To były tragiczne czasy.

Ale można to było

można to było zrobić.

Może warto powrócić

do pewnych pomysłów,

które, czy pewnych rozwiązań,

które już były.

Może warto dogadać się

środowiskowo

co do tego,

że jednak może wydawcy

od tych książek,

których sporo jest wydawanych,

martwej ręki,

może odpaliliby te 5%,

to by ich bardzo nie zubożyło,

bo zwykle te pozycje

wydawane są

w wielkich,

w wielkich nakładach.

Oczywiście pojawią się jeszcze

i pojawia się

oczekiwanie

naukowców,

gdzie wypożyczenia

książek naukowych

są dość liczne,

nie tylko w bibliotekach

uczelnianych,

ale są dość liczne

także w bibliotekach gminnych.

One też zakupują

takie książki.

Być może należałoby rozszerzyć,

bo nie wiem,

czy bibliotekarze

się dokładnie orientują.

Naukowcy praktycznie rzecz biorąc

za swoje wydawnictwa

w przewadze nie dostają nic.

Budują w ten sposób

swoją tylko pozycję naukową

nic więcej.

A wiele z nich

jest kulturowo

niezwykle istotne

i czasami wywołują

nawet publiczne afery,

jak ostatnio.

Akurat też w naszym mieście

książka

o wielkiej,

cygańskiej poetce.

O papuszy.

O ficowskim.

O ficowskim i o pap...

No tak.

Więc myślę,

że warto zaufać bibliotekarzom.

Warto docenić ich wysokie kompetencje.

Warto uzmysłowić,

że mają kapitalne narzędzia

informatyczne do tego,

żeby to opanować.

Będą mieli jeszcze ostatnia uwaga.

Bibliotekarze oczywiście będą mieli

wielki problem z jedną sprawą.

z możliwością

posłuchania książki

i z możliwością

ściągnięcia tej książki

na czytnik,

na tablet,

dlatego,

że tu stworzył się też

kanał biznesowy,

który zaczyna zajmować

coraz poważniejsze

miejsce na rynku kultury.

Dziękuję.

Dziękuję bardzo.

Nie do końca,

jeszcze tylko dopowiem,

nie do końca tak jest,

jak Pan mówi,

bo poza kanałem e-booków,

które stworzyło Legimi,

nasze ukochane Legimi,

to mamy coś takiego,

co stworzyła Biblioteka Narodowa,

Akademika.

4 miliony publikacji

za free.

Tyle tylko,

że one nie są dostarczane

do czytników prywatnych.

Nie można tego wynieść

poza miejsce,

w którym ta Akademika działa.

Można w czytelni przeczytać,

bibliotecznej,

ale można.

4 miliony publikacji.

Ogromna ilość.

O tej Akademice

prawie nikt nie wie.

To jest już inna rzecz,

jak działa marketing,

jak działa reklama,

jak działa informacja

jako taka.

A żeby jeszcze tylko

dopełnić to,

co Pan powiedział

dotyczące kwot PLR-ów,

Pan mówił o 38 milionach

tych wiele lat temu,

no to ja tylko dodam

orientacyjnie,

żebyście Państwo mieli

wyobrażenie,

że te 5-6 milionów,

które się nam obiecuje,

to jest po prostu

rzeczywiście śmieszna kwota.

W Szwecji w tym roku

na PLR-y

jest przeznaczone

w przeliczeniu

na złotówki

95 milionów.

W innych krajach

to po prostu

inaczej wygląda.

U nas dano nam

resztki ze stołu pańskiego

z obliczeń

nie wiadomo skąd wziętych.

Maksimum 5%.

A co się stanie,

jeśli w którymś momencie

kryzys będzie tak wielki,

że zaprzestaniemy zakupów

książek do bibliotek,

to wtedy co?

Pisarze nie dostaną nic,

tak?

Bo od czego będzie to obliczane?

Oddaję głos.

Czy mogę coś powiedzieć?

Mogę coś powiedzieć?

Ja?

Lisowski?

Bo ja dzisiaj

w ogóle bardzo mało mówię

albo jeszcze mniej,

co jest dla mnie

bardzo krępujące

i rzadkie,

więc się czuję nieswojo.

Więc chciałem,

czy tak zbiorczo spróbuję,

bo prawda,

dużo tematów się pojawiło.

Może zaczynając właśnie,

bo to też

chciałem do tego nawiązać,

do tego wątku pierwszego,

który się tutaj

pojawił dotyczącej tego,

co Zygmunt zasugerował,

czyli jakiegoś formy

zachęt, wsparć,

prawda,

mecenatu i tak dalej.

Z drugiej strony

jest ten wątek

autonomii bibliotekarzy

i bibliotekarek.

Wydaje mi się,

jak ja to rozumiem,

że nie sądzę,

żeby ktokolwiek

był przeciwny

autonomii

i kwestionował

te kompetencje,

o których pan mówi.

Wydaje mi się,

że to jest super ważne.

Zresztą,

kongres się dopiero zaczyna,

ale na tym plenarnej debacie,

która była w dużej sali

przed chwilą,

wielokrotnie była właśnie

mowa o uspołecznieniu,

oddaniu decyzji

właśnie ekspertom lokalnym

i tak dalej.

I to jest oczywiście super.

Natomiast wydaje mi się,

że to, o czym

wspomniał Zygmunt,

czyli kwestia jakiegoś

mecenatu państwa

i wsparcia dla twórców,

twórczyń literatury

pisanej po polsku,

no trzeba to by jakoś

po prostu pogodzić, tak?

To znaczy nie w tym sensie,

żeby wytykać

bibliotekarzom, bibliotekarkom

palcami,

że macie robić to, to, to

i nie macie tutaj

żadnego marginesu, manewru,

bo absolutnie nie,

tylko no właśnie

jakimś systemem zachęty.

Ja nie wiem, czy one są absurdalne.

Wydaje mi się, że nie.

Wydaje mi się, że na tym polega,

jeżeli mówimy o wydawaniu

pieniędzy publicznych,

no to, to, to

mecenat państwa

poniekąd na tym

polega, że ktoś decyduje

w jaki sposób są,

przynajmniej na jakiejś,

w jakiej skali,

jak one są wydawane,

żeby właśnie bibliotekom

pomóc.

To, co pani powiedziała

na początku, prawda?

Odwyszliśmy od tych

sześciu spotkań

rocznie, dlatego, że

więcej się nie da

z tej puli,

która już jest, prawda?

I chyba nikt nie mówi,

żeby ją jakoś, nie wiem,

uszczupić,

powiedzieć, nie, nie,

to jak macie tamte,

nie pamiętam,

ile tysięcy rocznie,

ileś tam, prawda?

To teraz z tego musicie,

nie możecie sześciu

autorów i autorek,

których czytelnicy

by chcieli spotkać,

to teraz macie podzielić,

zaprosić jedną tłumaczkę,

jednego poetę,

jedno coś tam,

nikt nie przyjdzie

i sukcesu z tego

żadnego nie będzie,

tylko mówimy o

dodatkowym systemie.

Wiadomo, łatwo się mówi,

że potrzebne są

dodatkowe pieniądze,

no ale w jakiś sposób są,

wydaje mi się,

i jakiegoś wsparcia

po prostu dla bibliotek

w tym sensie,

żeby to było właśnie,

zresztą chyba

z jakiegoś to powiedziała,

żeby to było ekstra,

prawda?

I żeby to nie,

znaczy to jest rola

wtedy decydentów,

tak?

Żeby bibliotekarze,

bibliotekarki nie odczuły

tego jako żelaznej ręki,

która im ogranicza swobodę,

tylko jakiegoś

mechanizmu pośredniego,

jak często mówimy,

prawda?

Każda regulacja

gdzieś jest

kompromisem

między swobodą decyzyjną,

a wyborem jakichś priorytetów,

które

legislator,

czy ogólnie rzecz,

biorąc władza,

stwierdza,

że są ważne.

Więc wydaje mi się,

że tutaj jakieś takie

wypośrodkowanie

jak najbardziej by się dało

i to, żeby po prostu

dla bibliotekarzy

to nie było

w ogóle cały ten proces

zapraszania,

organizowania wydarzeń

nie był jakąś męczarnią,

że po prostu,

żeby zaprosić

tego debiutanta

albo tłumaczkę,

albo kogoś,

no to trzeba przejść

przez całą procedurę,

która jest pracochłonna,

która jest dodatkową pracą

dla bibliotekarek,

bibliotekarzy,

a rzeczywiście

potem nikt na to nie przyjdzie,

no to nie może,

nie może być tak,

muszą mieć jakieś wsparcie.

I od razu o tym drugim wątku,

bo to w zasadzie

te dwa wątki

nam się w tej rozmowie,

czyli to wsparcie

dla bibliotek

i mecenat,

jeśli chodzi o wydarzenia,

które też jakoś

kreują też czytelnictwo troszkę,

tak jak Sekund zasugerował tutaj,

nie wiem,

czy łączone,

czy jakiekolwiek wydarzenia,

które rzeczywiście

pokażą czytelnikowi,

czytelniczce

to pole gdzieś tam

literackie,

o którym być może

nie mieli świadomości,

jeśli na przykład

przyjdą na jakieś takie

włączone spotkanie,

to jest jedna kwestia,

a jeśli chodzi o te

wynagrodzenia biblioteczne,

no to, że wszyscy tutaj powiedzieli,

prawda, że no w zasadzie

trudno mówić o podwyższeniu,

no jest to jakaś tam

po prostu indeksacja,

no też niepełna pewnie

do inflacji,

te kwoty,

które mają się zwiększyć,

natomiast warto jest po prostu

spojrzeć,

jeżeli już mówimy o tym,

że okej,

nie w tym roku,

ale w następnym,

w którymś przy okazji

nowelizacji ustawy

o prawie autorskim,

rzeczywiście ten system

w jakiejś części

wymyślić na nowo.

Owszem,

najbardziej spektakularnym

takim przykładem

jest Skandynawia,

rzeczywiście to idzie

w dziesiątki milionów.

Wiadomo, że Skandynawia

w ogóle jest

pod różnymi względami

jakby jakimś takim wzorcowym,

idealnym środowiskiem,

ale ogólnie jest tak,

znaczy z raportu

międzynarodowej,

czy organizacji

własności intelektualnej

wynika, że

mediana wynagrodzeń

PLR na,

znaczy fund,

nie wynagrodzeń,

sum przeznaczonych

na PLR

w przeliczeniu

na głowę właśnie,

czy na obywatela

we wszystkich krajach,

które zostały zbadane,

to jest coś tam

koło 13 centów.

W 2021 roku

w Polsce to było 2,8 centa,

prawda?

Więc tak czy inaczej,

żeby doszlusować

do tej mediany,

do tej średniej,

nie nawet do tych najlepszych,

prawda?

Którzy rzeczywiście

tą średnią gdzieś tam

wyciągają bardzo w górę

krajów skandynawskich,

no to musielibyśmy przeznaczać,

nie wiem,

5-6 razy więcej

i oczywiście wiadomo,

że nie przeznaczymy tego,

bo z tego,

z tych środków,

z tych funduszy,

które już są.

Natomiast znów,

te systemy w wielu krajach

są bardzo różne.

Jak gdyby każdy kraj

to sobie wymyślał

na swój sposób

i jeśli chodzi o sposób

rozliczania

i jeśli chodzi o sposób

finansowania,

więc chyba warto

spojrzeć na,

być może jakoś

patchworkowo właśnie

na to,

że tak,

w niektórych krajach

jednym z źródeł

fundowania tego systemu

PLR

są podmioty

handlujące książkami,

które gdzieś tam

razem ze źródłami publicznymi

składają się na ten.

W niektórych to są,

to są źródła,

dodatkowo źródła samorządowe.

Ja nie mam pojęcia,

to są rzeczywiście

mądre, skomplikowane rzeczy,

którymi systemowo

należy się przyjrzeć,

ale rzeczywiście,

żeby ta kwota

mogła rekompensować

w jakiś sposób,

to o czym

już kilka osób

tutaj powiedziało,

prawda, że ten system

inaczej nie ma

racji bytu.

Pewnie wymaga

to współpracy

na poziomie władz,

czy to centralnych,

czy niżej

różnych środków

i jakiegoś takiego

łączonego

finansowania,

żeby rzeczywiście,

nie wiem, czy rzeczywiście

100 milionów,

bo to może będzie ciężko,

ale na pewno

kilkadziesiąt milionów

złotych,

które jakoś by

uzasadniały to,

bo jeżeli te 300 złotych

czy 300 ileś złotych

jest przeciętnym

wynagrodzeniem dla autora

czy autorki,

to to rzeczywiście

nie ma sensu nawet

jak gdyby

cały zachód,

cały wysiłek

wkładany w administrowanie,

przetwarzanie

i tak dalej

tych danych

jest w sumie

taką pracą po nic,

prawda,

ale rzeczywiście

to wymaga

wymyślenia na nowo

i nie stwierdzenia

tylko, no dobra,

no to troszkę podniesiemy,

tylko szukania tych środków.

Ja wiesz,

wiadomo,

my jesteśmy

roszczeniowi twórcy

i mówimy

dawajcie nam kasę,

wiadomo,

że szukanie tej kasy

jest trudniejsze,

natomiast,

natomiast jest to

jakieś wyzwanie,

które chyba warto podjąć

właśnie patrząc na to,

jak to robią inne kraje,

gdzie te sumy

rzeczywiście

są wyższe.

Niekoniecznie,

nie mówimy o krajach

tych właśnie

najbogatszych

w świecie

czy w Europie,

ale nawet w krajach

porównywalnych do nas,

tak,

także to jest wyzwanie,

w którym my możemy być

stroną doradczą,

ale na pewno.

Ja tylko chciałem

potem jedno zdanie do,

ale to spoko,

tak,

oczywiście.

Dzień dobry Państwu,

Katarzyna Nowicka,

jestem,

Katarzyna Nowicka,

jestem dyrektorką biblioteki

w małej gminie

miejsko-wiejskiej.

Pracujemy we cztery,

w tym jedna koleżanka

sama we Filii.

To tak,

żeby Państwu

zbudować kontekst,

bo ten kontekst

jest ważny.

Jesteśmy tutaj

z koleżanką,

z kolegą

w Stowarzyszeniu

Dyrektorek i Dyrektorów

Bibliotek Inicjatywy.

Wspieramy naszą prezeskę

i szanowni Państwo,

muszę powiedzieć,

że jesteśmy na tym

współkongresie,

dlatego,

że sytuacja bibliotek

publicznych w Polsce

jest już wystarczająco

surrealistyczna

i bardzo mocno

to odczuwamy

i właściwie to

doskonale rozumiem

Pani uwagę,

że rozmawiamy

o systemie

i że nie musimy

tego odnosić

jakoś personalnie,

ale trudno

nie mieć poczucia

przykrości,

kiedy słucha się

o tym,

jak jak gdyby

z Państwa perspektywy

znikoma jest

kulturotwórcza rola

biblioteki,

ale konfrontują

nas Państwo

z bardzo

idealistycznym

założeniem,

takim,

które byłoby

może naszym

marzeniem czytelniczym,

które moglibyśmy

realizować w swoich

bibliotekach,

a chcieliśmy

jakoś to urealnić

tutaj wspólnie,

dlatego,

że biblioteki,

tak jak Pani powiedziała,

są samorządowymi,

instytucjami kultury,

to jest niezwykle ważne,

mainstream tego nie widzi,

samorządowe instytucje kultury

to jest taki byt

nierozumiany

w Państwie

i przez Państwo,

to jest pewna specyfika,

nikt nie wie do końca,

czym my jesteśmy,

czyi jesteśmy

i jak to rozgryźć,

otóż jesteśmy

samorządowe,

pocieszę Państwa,

że od 2018 roku

do 2023

jest 350

bibliotek publicznych

mniej

i gdyby nie to,

że prowadzenie

bibliotek publicznych

jest zadaniem

własnym samorządu,

myślę, że byłoby ich

jeszcze więcej,

mniej

i sytuacja jest taka,

że biblioteki,

tak właśnie,

to co jest dla nas

tutaj też trudne

i właśnie jest tym

surrealistycznym,

groteskowym

naszym dniem codziennym,

to właśnie są

te instytucje

non-profit,

które właściwie

w dużej mierze

funkcjonują

dzięki trzeciemu sektorowi,

który widzi w nas

potencjał

i nas wspiera,

bo Państwo

raczej nie,

po drugie

biblioteka publiczna

w swojej gminie

konkuruje

z innymi jednostkami

organizacyjnymi

samorządu,

który po prostu

właśnie patrzy

na policzalność,

jesteśmy rozliczane

w liczbach

na tą nieszczęsną

frekwencyjność,

ja kocham określenie,

Krzysztofa Czyżewskiego,

dyrektora

Ośrodka Pogranicze,

Kultura Małych Liczb.

Mam odwagę,

pan Zygmunt Miłoszewski

podał gotowy pomysł,

to się naprawdę dzieje.

Członki

Niekoła Teatralnego

recytowały

w mojej bibliotece

poezję

Zuzanny Ginczanki.

Tak,

zaprosiłam tłumacza,

o którym pisał

pan Grzegorz Jankowicz

kilka lat temu

w Tygodniku Powszechnym.

Tak,

honorarium było symboliczne,

ponieważ mam to szczęście,

że ten wybitny tłumacz

pochodzi z mojej miejscowości

i on po prostu,

ja nalegałam,

żeby przyjął jakiekolwiek.

Dlaczego przyszły osoby

na spotkanie z nim?

Dlatego,

że to był dla nich człowiek,

którego pamiętali

z czasów,

kiedy dojeżdżali do liceum.

Tak,

publiczne pieniądze.

Na publiczne pieniądze

bibliotek w tej chwili

patrzą pisarze,

wydawcy,

samorządowcy,

czytelnicy

i to są te nasze budżety.

Budżet mojej biblioteki

wynosi 570 tysięcy na rok,

na wszystko.

To, o czym mówiła Agnieszka,

to jeżeli oczekuje się,

że właśnie promujemy

czytelnictwo,

nie piśmiennictwo,

zasadą biblioteki

jest dostępność,

dostajemy rykoszetem

obecnie za wszystko,

również Legimi Gate,

bo jeżeli biblioteki

zaangażowały się w to,

żeby pokazywać czytelnikom

nowy rodzaj czytania,

po prostu,

no to właśnie okazuje się,

że znów tak,

są sprawy nieczyste,

które rozgrywają się

poza nami,

ale wizerunkowo

dostaje się nam.

Proszę mi wierzyć,

że jeżeli organizator

patrzy na Facebooka

i mamy spotkanie,

na którym są trzy osoby,

a ośrodek kultury,

który w danej gminie

odpowiedzialny jest

za nazwijmy to propagandę,

tak,

władz miejskich,

no bo musi to robić,

robi coś dla stu osób,

no to oczywiście biblioteka

wypada słabo.

Jakkolwiek nasze rozumienie

kultury jest naprawdę

takie, jakim my wszyscy mówimy,

bo łączy nas miłość,

ale staje się ona

w tej sytuacji

coraz trudniejsza.

Także

naprawdę,

jeżeli

proszę też jak gdyby

zwrócić uwagę na to,

że my wszyscy,

nikt z nas nie żyje w próżni,

jesteśmy w jakimś kontekście

i biblioteki również

i naprawdę jesteśmy

silnie powiązani

z samorządami

i jest problem w Polsce,

myślę, że dużo głębszy,

bo niezamożne samorządy

to są słabe biblioteki

i to jest po prostu

w ogóle taka tendencja

bardzo zniżkowa,

jeśli chodzi o kapitał

kulturowy mieszkańców,

starzejącego się

społeczeństwa i tak dalej.

I my

naprawdę

jak gdyby czujemy,

że też,

jeżeli państwo

nie będzie zauważało

dłużej tego stanu rzeczy,

no to takie biblioteki

jak moja

za jakiś czas

nie mają przyszłości,

zwłaszcza jeśli

na mapie trendów

prowadzonej

przez Natalię Hatalską

wpisano w tym roku

analfabetyzm.

Co a propos debaty

otwarcia i sformułowania

Deloty Masłowskiej

na temat naszego

groteskowego języka,

że analfabetyzm

stał się trendem globalnym,

no to nie wiem właśnie,

czy mamy się mu

wszyscy poddać

i może po prostu

też, nie wiem,

będą potem

zamykane te biblioteki,

bo nie wiem

jakie będzie źródło

ich finansowania.

To są naprawdę

sytuacje bardzo

złożone

i trochę nas tylko

niepokoi ta

centralizacja,

bo wobec tego

po co była

ta decentralizacja.

Dziękuję bardzo.

Ja wolałabym,

żeby pani jednak

nie traktowała

tej naszej rozmowy

rzeczywiście jako

uderzenie personalne

i w konkretne biblioteki

i że my jesteśmy tutaj

jakoś przeciw.

Jeżeli o czymś mówimy,

to po to,

żeby pokazać,

że system właśnie działa źle,

że samorządy tak,

ale coś tu nie zadziałało,

prawda?

Samorządy nie mogą,

nie pozwalać wam

na samorządność,

jak to mi pan powiedział.

Nie może być tak,

że decyzje polityczne

mają przełożenie

na decyzje kulturalne.

Powiązanie u nas

jest oczywiście

związane z pewną tradycją

polityki i kultury

i od tego jakoś

się nie możemy oderwać

i o to chodzi.

I chodzi także pewnie

o to,

żeby nie pudrować

systemów,

które nie działają,

tylko stworzyć je od nowa.

Następny głos.

Dobry wieczór.

Tomasz Siniew,

dyrektor Wielskiej

z kolei biblioteki.

Drodzy Państwo,

no zagotowałem się

na początku.

Zagotowałem się

na początku

i teraz mam jeszcze

stan podgorączkowy,

więc jakby schodzi mi

temperatura tych emocji

i początku spotkania,

ponieważ bardzo mnie to zabolało,

to wyliczanie spotkań

autorskich w bibliotece.

Biblioteka Jarocińska,

Biblioteka Stopnia Powiatowego,

tak, w mieście powiatowym

organizuje sześć.

My jako wiejska

organizujemy również

podobną liczbę,

niemniej pozyskując na to

środki zewnętrzne.

Wspomniani Biblioteka Raczyńskich

20-30 tysięcy na książki,

na spotkania autorskie.

Na szybko znalazłem sobie

budżet tej instytucji,

przychody w 2020 roku

to jest 26 milionów złotych.

Promil, takie dane

po prostu znalazłem,

stąd promil

na spotkanie autorskie,

no tak,

ale też spotkałem,

zapytałem siebie,

dlaczego tak naprawdę

przecież mógł,

żeby więcej tych spotkań

autorskich organizować.

Wszedłem sobie

na Unię Literacką,

Państwa organizację,

zobaczyłem,

kto należy do Unii Literackiej.

I są tutaj autorzy,

owszem,

którzy gościli również

w naszych bibliotekach.

No i tak szybko

sobie postarałem

podliczyć ten budżet,

który mam na spotkania

i gdzieś na czwartym nazwisku

mi się skończył,

ponieważ Państwo mają

zacnych autorów

w środku u siebie,

w swojej organizacji,

no ale którzy też się liczą.

I nie tylko mówimy

o kosztach spotkania autorskiego,

nie tylko mówimy

o kosztach noclegu,

ale mówimy też czasem

o kosztach wyżywienia

również tych autorów,

a stawki są naprawdę duże.

Ja wysiadłem w momencie,

kiedy autor powiedział

cenę brutto

wynoszącą 25 tysięcy złotych

z dojazdem do niego

i odwiezieniem go do domu.

Tak, nieźle.

I niezła też byłaby frekwencja

na tym spotkaniu autorskim.

Ale oczywiście nie powiem kto,

bo zabrania mi tego ustawa

o organizowaniu i prowadzeniu działalności

kulturalnej.

Mamy 2024 rok,

to prawda,

ale są jeszcze biblioteki.

65% bibliotek w Polsce

to biblioteki wiejskie,

gdzie jest jedna osoba,

która są takie jeszcze sytuacji

mimo infrastruktury biblioteki,

mimo Kraszewskiego,

gdzie nie ma komputera.

Jeżeli ma,

to pracuje jeszcze na Windows 95,

więc z tym raportowaniem

nie byłbym taki hop do przodu.

i bardzo, bardzo mnie zaskoczyło

to naskoczenie

na Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa,

a szczególnie na Blisko,

ponieważ Blisko jakby jest,

składa się z kilku liter,

tak, B i L i tak dalej.

I to L to jest ta lokalność,

na którą stawia ten program

i bez którego postawienia na lokalność

nie ma dofinansowania dla bibliotek.

To jest ten moment

na inicjatywy oddolne

zgłaszane przez czytelników,

użytkowników tych bibliotek

i to jest ogromna szansa

na to, żeby właśnie lokalni artyści,

lokalni twórcy

mogli zaistnieć w bibliotece,

żeby wokół biblioteki

stworzył się właśnie taki ekosystem.

Ale też myślę sobie,

że przecież i z tym

chcę Państwa zostawić

jako Unię,

jako osoby poszukujące

dodatkowego dofinansowania

albo finansowania swojej działalności.

Bo przecież stworzyli Państwo

organizację pozarządową.

Na równych prawach

możecie aplikować

do programów ministerialnych,

o których również mówił Pan Dyrektor.

I czy Państwo aplikują

w tych projektach,

w promocji czytelnictwa,

w partnerstwie dla książki chociażby

i czy w tych projektach,

już tak daleko pójdę,

myślą Państwo na przykład o bibliotekach,

żeby ich, żeby te biblioteki

dla debiutantów,

dla grupy twórców, artystów,

pisarzy, tłumaczy

zapewnić powiedzmy 10 bibliotek,

które z tego programu

będą miały sfinansowane spotkania.

Jeśli, jeśli piszecie, super,

trzymam kciuki za najbliższe nabory.

Zygmuncie, czy coś ad vocem?

Słucham?

Ad vocem coś?

Znaczy, wie Pan,

nie musimy się zgadzać, tak?

Znaczy ja znam te argumenty.

Rozmawiamy tutaj o bibliotekach

z punktu widzenia osób piszących.

Wiem, że Państwo macie podgórkę

z samorządami.

Wiem, że to budżety nie są duże.

Ja nie jestem w Stowarzyszeniu

Zbawców Wszystkiego.

Ja reprezentuję grupę

polskich autorek i autorów

żyjących literatury.

A ja wymagam od Państwa,

że jeśli prowadzi bibliotekę,

wszystko jedno w jakiś sposób,

to ma tam być,

to chcę, żeby było raportowane,

co się w tej bibliotece wypożycza.

Jeśli biblioteka nie jest w stanie tego zrobić,

no to w takim razie

może niech się ograniczy po prostu

do autorów w domenie publicznej.

Znaczy to musi zostać ogarnięte.

Znaczy nie wyobrażam sobie tego.

My tak samo jako grupa społeczna,

Stowarzyszenie Po prostu Autorów i Autorek

nie będziemy po prostu

razem z bibliotekami

tworzyć po prostu programów

razem z Narodowym Funduszem Rozwoju Czytelnictwa.

Chodzi o to, że

moje duże serce mieści biblioteki,

ale też krwawi głównie,

jak widzę, jak cierpią po prostu

moje bardzo utalentowane koleżanki

i bardzo utalentowani koledzy.

Czy to się Państwu podoba, czy nie,

biblioteki w sposób, w jaki to działa teraz,

są miejscem, gdzie wyciekają nasze honoraria,

gdzie wyciekają pieniądze,

z których my płacimy rachunki

i które pozwalają nam

napisać kolejną fantastyczną książkę.

I ja wiem po prostu,

i ten argument o jakimś wielkim gwieździe,

który chce 25 tysięcy,

jest tak samo po prostu

beznadziejny i wstrętny,

jak argument o to,

że nic nie można zrobić dla artystów,

bo Zbigniew Hołdys jest bardzo bogaty

i Marila Rodowicz.

To nie jest prawda.

W ogóle proszę tego nie używać.

Poza tym,

ale tak naprawdę to było tylko

odnośnie pana wypowiedzi,

jak to źli artyści chcą 25 tysięcy,

a bierna biblioteka robi co może.

Ale tak jak mówiłem,

jakby nie ma co patrzeć na skrajności.

Chodzi o to, że w ogóle

system bibliotek

powinien być wielkim wsparciem

też polskiej literatury.

I tam jest miejsce na wyjątki.

Tam jest miejsce na dofinansowania,

na wymianę komputerów,

żeby nie był to Windows 95.

I jeszcze wrócę do tego,

co mówił pan Krzysztof.

Ponieważ wcześniej mówiłem,

że może nie chodzi nam dokładnie

o Polski Instytut Sztuki Filmowej

dla Literatury,

ale może właśnie chodzi.

Znaczy wspaniała jest anegdota

o tym, jak te wydawcy musieli

odprowadzać 5% od Prusa i Dickensa.

Nie anegdota.

Jak te wydawcy musieli

odprowadzać 5% od Prusa i Dickensa,

ale jakoś tam, gdzieś tam,

coś tam po drodze się wylobowało,

że już tego nie ma.

Ja sobie wyobrażam system,

zwłaszcza jak patrzę na,

jak patrzę na ciebie, tak?

I w ogóle patrzę teraz na Instytut Książki,

w którym właśnie gracze zarabiający

na wydawaniu, dystrybucji,

sprzedawaniu literatury,

podobnie jak nadawcy telewizyjni

czy operatorzy kablowi,

płacą jakiś łamęt swoich dochodów

i przychodów na fundusz,

którym zawiaduje na przykład

Instytut Książki

i który jest wydawany

na programy biblioteczne,

na upgrade Windowsa do Windowsa 98.

Myślę, że to już totalnie,

totalnie da radę.

Na stypendia autorskie,

na stypendia socjalne

dla autorek i autorów,

na właśnie jakieś fajne programy

spotkań autorskich.

Ja to sobie wyobrażam,

ponieważ to nie jest tak,

że my mówimy,

że biblioteki nie mają pieniędzy.

Spoko, to jest prawda.

Mówimy, że pisarze nie mają pieniędzy.

Znaczy jeden ma 25 koła.

Spoko, to jest prawda.

Ale gdzieś ten rynek po prostu kwitnie.

I myślę, że obracając też właśnie

czy autorami z Martwej Ręki

czy z domeny publicznej,

czy wydając już na prostu produkty książkowe,

moje sumienie pozwala naprawdę

na delikatne opodatkowanie

tego biznesu dla dobra polskiej literatury.

Tutaj pan się zgłaszał.

Nie, nie, w momencie,

bo mamy tu kilku już,

kilka osób do rozmowy,

a czas się nam pomału kończy.

Dziękuję.

Marcin Duda,

dyrektor Biblioteki Miejskiej w Opolu.

Drodzy Państwo,

zastanawiamy się nad tym hasłem,

które dzisiaj przyświeca naszej dyskusji

i tak sobie myślę,

przyszłość bibliotek

z punktu widzenia osób piszących książki.

I tutaj jeden z panów panelistów

słusznie powiedział o tym,

że jest to jedyna z instytucji w Polsce,

do której można wejść za darmo,

gdzie wszystko jest za darmo.

I my w zasadzie tam też niedługo będziemy za darmo pracować.

I to chciałbym podkreślić w tej krótkiej wypowiedzi,

że zarobki bibliotekarzy,

tak jak cały budżet w tym momencie biblioteki,

jest po prostu totalnie niedofinansowany.

I zgadzam się z panem Krzysztofem.

Na ten moment bibliotekarze mają znakomite umiejętności,

kompetencje do tego,

żeby wybierać, decydować, wspierać,

działać na rynku literatury,

popularyzacji polskich pisarzy książek.

I robią to znakomicie.

My mamy dużo spotkań autorskich,

chociaż za nie w większości nie płacimy.

W tym miesiącu 10, w czerwcu,

razem z festiwalem Książki 40 w Biotece, tak?

Sporo, nie zapłaciliśmy za nie,

więc jest fajnie.

Natomiast wspieramy jak możemy

i robimy to, co możemy,

naszymi kompetencjami,

ale jako dyrektor,

jak dostaję 46 CV teraz na wolne miejsce pracy

w jednej z naszych filii

i wiem, że stać mnie na dwie osoby z tych CV,

bo tutaj ta pani, no cóż,

ma w język francuski, angielski, biegle, tak?

Niestety najniższej krajowej nie przyjmie.

I procesuję zatrudnienie przez kilka miesięcy,

bo nie mogę zatrudnić kogoś na to stanowisko,

zastanawiam się, jak długo, nie?

Po prostu.

Jak długo jeszcze te kompetencje utrzymamy,

więc odwołuję się po prostu do tego,

że bioteki zwyczajnie są niedofinansowane,

tak jak pewnie większość samorządu.

Dziękuję.

Czyli wszyscy jesteśmy niedofinansowani.

Proszę.

Dzień dobry. Magda Hajduk-Dębowska,

prezeska Polskiej Izby Książki.

Ja chciałam powiedzieć, że faktycznie jest tak,

jak tutaj pan mówił,

że z tak zwanej martwej ręki

były odprowadzane pieniądze,

które były potem przeznaczane na dalsze cele

i to przez wiele lat tak wyglądało.

I jestem otwarta na takie pomysły

dotyczące jakiegoś rodzaju daniny

ze strony wydawców,

czy w ogóle branży wydawniczej.

Natomiast sugeruję jednak,

żebyśmy zanim do tego dojdzie,

uszczelnili system, który mamy.

Bo jest dokładnie tak, jak mówi Zygmunt,

czyli, że pieniądze,

i to nie tylko dla autorów,

ale również dla wydawców,

przez ten system wyciekają.

I mówię tutaj po pierwsze,

chociażby o liście bibliotek raportujących,

która nie tylko jest na razie zbyt skromna,

ale również dotyczy wyłącznie bibliotek publicznych.

Nie obejmuję bibliotek akademickich,

bibliotek pedagogicznych, szkolnych i tak dalej.

Całego szeregu podmiotów,

w których są wypożyczane książki

nie tylko specjalistyczne i eksperckie.

Nie obejmuję w ogóle e-landingu

a propos ostatnich wydarzeń.

I to są elementy,

na którymi należy się pilnie zająć

i na którymi już się też zajmujemy.

Bo przecież z Unią Literacką,

z STL-em, z Instytutem Książki

od kilku miesięcy co najmniej

rozmawiamy z Ministerstwem Kultury

o tym, żeby w tych miejscach

ten system uszczelnić.

Natomiast jedno jeszcze spostrzeżenie

i jedno pytanie na koniec krótkie.

Zasadniczo między nami wszystkimi

nie ma żadnego sporu.

To znaczy ta rozmowa pokazuje,

że jesteśmy wszyscy dramatycznie niedofinansowani.

To, o czym państwo mówią,

o tym, jakiej mizerii jest polska literatura,

niezależne wydawnictwa też to czują.

Czują tę mizerię literatury pięknej w ogóle.

I tak jak mówił Grzegorz,

to są wszystko naczynia połączone.

To znaczy biblioteki szyją jak mogą,

żeby swoimi skromnymi budżetami

zaspokoić potrzeby czytelnicze

i pełnić też rolę,

które mają w myśl ustawy.

Autorzy nie dojadają,

księgarze padają,

wydawnictwa zaczynają powoli też odczuwać

te konsekwencje różnych negatywnych trendów.

Natomiast ja mam jeszcze jedno pytanie.

Skoro tutaj parę osób,

paru przedstawicieli bibliotek

podkreślało, że problemem są pieniądze,

a pieniądze są głównie samorządowe,

mam do państwa pytanie,

czy obecnie wprowadzana reforma

finansów samorządowych

w jakikolwiek sposób odnosi się

do tej kwestii,

jak tam jest zaadresowana kwestia

pieniędzy na kulturę,

w tym na biblioteki.

Dziękuję bardzo.

Agnieszko, zechcesz?

Nie mam pojęcia.

Nikt z nami nie rozmawia.

I to jest też odpowiedź taka

troszkę do tego,

o czym my tu dzisiaj rozmawiamy

i też chciałam powiedzieć,

żeby to jasno wybrzmiało,

że my nie jesteśmy przeciwko.

To, co pan Zygmunt tu mówił.

Ja mu odezwałam się o tych widełkach,

bo one by nas też ucieszyły,

gdyby nikt nie żądał od nas

tych przysłowiowych 25 tysięcy.

Wiecie o co chodzi, tak?

My naprawdę byśmy chętnie płacili wam.

Nie trzy grosze,

bo to jest po prostu uwłaczające.

Tak jak uwłaczające jest to,

o czym mówił pan dyrektor z Opola,

tak? Przepraszam, tak?

Że zarabiamy,

wykształceni pracownicy moi,

po kilku podyplomówkach

zarabiają najniższą krajową

albo zarabiają 200 zł więcej

niż służby sprzątające,

z całym szacunkiem dla służby sprzątającej,

że rozmawia się o nowych rozwiązaniach samorządowych

w ogóle nie zapraszając do rozmowy bibliotek.

My się naprawdę cieszymy,

że tu dzisiaj jesteśmy,

bo to jest bodajże pierwszy raz,

kiedy zostaliśmy zaproszeni

do publicznej dyskusji,

kiedy państwo chcecie z nami rozmawiać

i za to też tu chcieliśmy podziękować

i jesteśmy po tej samej stronie

i niech to wyprzmi na koniec.

To ja państwu coś podpowiem jeszcze

jako członkini Unii Literackiej.

Macie państwo za chwilę do dyspozycji

wspaniałe narzędzie,

które pomoże organizować spotkania autorskie

z cenami, z danymi, z informacjami,

czym się autorzy zajmują.

Impresariat artystyczny,

który na naszej stronie

lada moment odpalimy, tak?

Literacki, przepraszam.

Impresariat literacki.

Informacje będziecie mogli państwo tam znaleźć.

Pomocne dla siebie.

Kontakty z autorami,

którzy należą do Unii.

160 osób na razie

i ciągle nam ta liczba się zwiększa.

Zachęcam do tego.

Jeszcze myślę, że niewiele o sobie wiemy.

To też jakby na podsumowanie tej dyskusji

to mnie się urodziło, że...

Dobrze, że zaczęliśmy.

Grzegorzu, ty chciałeś?

Wrócę do tego, co powiedziałem na początku.

To wszystko.

Cieszę się, że państwo,

którzy reprezentujecie stronę biblioteczną,

zabraliście głos,

że powiedzieliście o tym,

co na co dzień,

w jaki sposób na co dzień funkcjonujecie.

Powiedziałem na początku,

że to nie jest jeden system

i jeden system nie będzie w stanie

tego rozwiązać.

zcentralizowanie takiego narzędzia

nie podoła tak zróżnicowanej strukturze,

przestrzeni, w jakiej się wszyscy poruszamy,

co więcej, tak wielu potrzebom i interesom.

Dlatego też z perspektywy na przykład

Instytutu Książki

my państwa nieustannie słuchamy,

bardzo uważnie i reagujemy natychmiast

na sygnały, które do nas docierają.

Ale złożoność tej struktury

wymaga z naszej strony

słuchania wszystkich tych stron

i dobierania narzędzi

do potrzeb i interesów każdej z grup

tak, żeby w tym systemie naczyń połączonych,

w tej relacji,

którą zawiązujecie państwo między sobą,

jako bibliotekarze, pisarze, pisarki,

księgarze, księgarki i tak dalej,

żeby nie doprowadzić do tąpnięcia

i rozszczelnienia

jeszcze większego niż ten,

to rozszczelnienie, o którym na przykład

mówiła tutaj Magda

i mówił wcześniej Zygmunt.

Żeby te zmiany

w tak wielu różnych systemach,

za pomocą tak wielu różnych narzędzi

implementowane być mogły,

potrzebna jest panśrodowiskowa lojalność

w rozmowach na temat tych rozwiązań.

Nie chodzi o to, żebyście państwo

rezygnowali ze swoich rozwiązań

czy pomysłów,

tylko żebyście państwo

zadbali o to,

aby one nie były prezentowane,

to jest moja prośba,

żeby one nie były prezentowane

na sposób antagonizujący,

bo zgadzam się,

my na przykład jako Instytut Książki

być może wiemy trochę więcej

o sytuacji różnych podmiotów

niż poszczególne podmioty

o sobie nawzajem.

Grzegorzu, przepraszam,

wejdę ci w słowo.

Powtarzasz ciągle takie słowo,

żebyśmy się nie antagonizowali.

Rozumiem, że to są słowa skierowane do nas pisarzy

i do bibliotekarzy,

a my tutaj nie jesteśmy

zantagonizowani,

wręcz przeciwnie.

Wbrew pozorom,

wbrew pozorom

mówimy o tym samym,

o niedofinansowaniu

i o programie wsparcia,

który jest niezbędny do tego,

może nazwanie książki

dobrem kultury,

a nie zostawieniem jej samej sobie,

coś tu pomoże,

coś tu rozwiąże.

Ustawa o książce jako taka.

Bo w tej chwili jest tak,

że zarówno bibliotekarze,

biblioteki,

jak i pisarze, pisarki,

tłumacze, tłumaczki

są po prostu grupą

najgorzej zaopiekowaną.

Ja bym bardzo chciała,

żeby na następnym kongresie,

żebyśmy mogli już w tej chwili

peany wtedy głosić

na temat tego,

co się zmieniło w systemie

i chciałabym bardzo,

żeby wreszcie inaczej się stało,

niż do tej pory się działo

w naszej pięknej ojczyźnie,

że systemy raz wymyślone

się pudruje, poprawia,

zamiast je zburzyć

i stworzyć od nowa.

Wiele mamy na to przykładów,

od siatek płacy zaczynając

poprzez funkcjonowanie mediów

i tak dalej, i tak dalej.

Nie da się pudrować tego,

co jest złe.

Nie da się poprawiać,

dotykając czegoś.

To nie jest kwestia wpuszczenia

małego strumyka do stawu,

tylko to jest kwestia przekopania.

Przekopania i stworzenia na nowo

całego systemu,

całej tej układanki,

tak, żeby wreszcie

to było normalnie,

bo na razie nie jest normalnie.

Ale urealnijmy też sytuację,

ponieważ wbrew temu,

ja dwukrotnie użyłem

tego słowa antagonizm,

wbrew temu,

co deklarujemy tu

i cieszę się,

że taka deklaracja pada,

w rozmowach,

które my prowadzimy

z różnymi stronami,

z różnymi podmiotami,

z różnymi instytucjami,

środowiskami,

tego rodzaju energia

nieustannie się pojawia

i pretensje do rozmaitych podmiotów

są permanentne.

Więc nie mówię tego dlatego,

że ta rozmowa w tę stronę poszła.

Mówię to jakby w odniesieniu

do realnej sytuacji,

w jakiej się znajdujemy

w tej przestrzeni.

Jeszcze jedna bardzo ważna rzecz

na koniec a propos ustawy,

bo to też powinno paść.

To spotkanie,

na którym Grzegorz Piątek

po raz pierwszy wspomniał

w tym roku

w naszym środowisku instytucjonalnym,

tych wszystkich osób,

które były zaproszone

przez ministerstwo

o problemie

z funduszem bibliotecznym,

było spotkaniem

inicjującym refleksję,

która docelowo ma

doprowadzić do regulacji.

Na jakim jesteśmy

w tej chwili etapie?

Otóż Instytut Książki

w tej chwili zlecił,

nie w tej chwili,

tylko jesteśmy w trakcie

badań realizowanych

na zlecenie Instytutu Książki

przez Polską Sieć Ekonomii,

których to badań

celem jest przebadanie

polskiego rynku książki

w taki sposób,

żeby sprawdzić relacje,

żebyśmy mieli to na papierze.

W jakiś sposób relacje

pomiędzy podmiotami

tego rynku się układają.

I badania te zostaną

przeprowadzone do końca tego roku.

Efekty tych badań

w postaci raportu

będą podstawą prac,

refleksji i prac,

które zostaną podjęte

w przyszłym roku

nad regulacją.

Ja mam jedną prośbę.

Róbcie dobrze,

nie spiesząc się za bardzo,

ale uważnie

przyglądajcie się

tej rzeczywistości,

żeby nie było takiej sytuacji,

jak przy poprawkach

do prawa autorskiego,

że nagle się okazało,

że autorzy nie dostaną

tantiem za audiobooki,

które ktoś przeczyta.

Dostanie aktor,

który przeczyta,

a autor, który napisał

tekst do audiobooka,

nie.

To trzeba było poprawiać.

Właśnie dlatego podjęliśmy się

najpierw przeprowadzenia badań,

ażeby na podstawie,

nie na podstawie

tylko rozmów

z uczestniczkami,

uczestnikami

przestrzeni,

o jakiej rozmawiamy,

tylko na podstawie

twardych danych,

przystąpić do refleksji,

a potem do pracy

nad rekomendacjami ustawowych.

No mam nadzieję,

że niebawem się spotkamy,

żeby sobie gratulować

poprawy,

znacznej poprawy

i wszystkim nam będzie

żyło się dobrze i pięknie.

Zwrócę uwagę,

że przed chwilką prosiłaś,

żebyśmy to robili powoli,

a teraz mówisz,

żebyśmy się spotkali niebawem.

Powiedziałeś,

że w przyszłym roku

będzie regulacja,

więc na to czekamy.

Nie powiedziałem,

że w przyszłym roku

będzie regulacja.

Ja powiedziałem,

że w tym roku

robimy badania.

W każdym razie

spieszmy się powoli.

W przyszłym roku

podejmiemy refleksję

i pracę nad rekomendacjami

do ustawy.

Przepraszam,

będę też uważniejsza.

To brzmi powoli.

No ja nie mówiłem

nic o szybkim tempie.

My nie jesteśmy za powoli.

Dobrze, proszę Państwa.

Myślę, że moglibyśmy

jeszcze tutaj długo

siedzieć i rozmawiać,

bo tych tematów

jest rzeczywiście

całą multą

i kiedy żeśmy się

tutaj spotykali,

mieliśmy świadomość tego,

że świata

w dwie godziny

nie naprawimy.

Nie o to chodzi.

Chodziło o to,

żeby się spotkać,

porozmawiać

i głośno powiedzieć

ten system jest do naprawy.

Wszystkim nam jest źle,

więc trzeba coś zrobić,

żeby było lepiej,

jeśli nie dobrze.

Dziękuję Państwu

bardzo serdecznie

za to spotkanie.

Mam nadzieję,

że wychodzimy

w atmosferze przyjaźni,

a nie żadnego

antagonizmu wzajemnego.

Dziękuję bardzo.

Audycje kulturalne

w dobrym tonie.

Partnerstwa organizacji pozarządowych (NGO) z instytucjami kultury – wypracowanie nowych modeli współpracy

O autorze

Audycje Kulturalne

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst

„Być tu i teraz” – 75 lat NCK

Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach

Wielkanocne życzenia

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina