Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Książka Powrót Ratmana – „Wehikuł Wszechczasów”

Powrót Ratmana – „Wehikuł Wszechczasów”

Aleksandra Galant 6 listopada 2023
Powrót Ratmana – „Wehikuł Wszechczasów”

Kultowy superbohater wraca na kartach komiksu stworzonego przez Tomasza Niewiadomskiego, Grzegorza Janusza i Macieja Parowskiego. Czekają go odległe podróże, a na jego drodze pojawi się wiele postaci: od Króla Midasa aż po Mikołaja Kopernika. Opisy jego przygód kipią absurdem, odwołaniami do popkultury, a nawet światowej polityki.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

Ratman pojawił się na świecie w wyniku eksplozji atomowej w laboratorium szalonego profesora. Ma w sobie zarówno jego cechy, jak i laboratoryjnego szczura i… Myszki Miki. Superbohaterskiego rodowodu dowodzi również nieodłączona czerwona peleryna. W naszej czasoprzestrzeni, Ratmana powołano do życia w latach 90. w redakcji magazynu „Nowa Fantastyka”, gdzie pojawiło się zapotrzebowanie na własnego, autorskiego bohatera komiksów. Scenariusze powstawały we współpracy z Grzegorzem Januszem i Maciejem Parowskim, a swój wizerunek Ratman otrzymał od grafika – Tomasza Niewiadomskiego.

O historii polskiego komiksu rozmawialiśmy z Mateuszem Szlachtyczem, a rozmowy można wysłuchać tutaj.

Ratman nie jest typowym bohaterem, bywa nawet nazywany antybohaterem. Choć podróżuje, by pomagać uciśnionym, w wiele sytuacji zostaje wplątany przypadkiem i niejednokrotnie jest obserwatorem wydarzeń. Stroni też od przemocy, choć czasem strzela z broni palnej. Historie o Ratmanie są przepełnione absurdem i purnonsensem, bywają parodią znanych tekstów kultury, a każda z nich kończy się zaskakującą, dowcipną puentą. W świecie Ratmana na równi funkcjonują ludzie (często nawiązujący do prawdziwych osób i postaci), zwierzęta a także ożywione przedmioty: wystarczy wymienić pasek od spodni, filiżanki czy buty.

W tomie „Wehikuł Wszechczasów”, podróżując w czasie i przestrzeni, Ratman spotyka postaci mitologiczne i historyczne. Nie brakuje także wątków z polskiej kultury: poznaje Witkacego, Mikołaja Kopernika, odwiedza też Popowo, gdzie urodził się Lech Wałęsa i ogląda pamiątki po nobliście.

O pracy nad tworzeniem kolejnych przygód Ratmana, opowiedział w Audycjach Kulturalnych grafik – Tomasz Niewiadomski.

Materiały graficzne dzięki uprzejmości Wydawnictwa Kurc.

Powrót Ratmana – „Wehikuł Wszechczasów” – transkrypcja podcastu

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Jest taki superbohater, który czasem bywa nazywany antybohaterem, który łączy w sobie bardzo wiele sprzeczności, bardzo wiele różnych cech osobowości
i którego najnowszy tom przygód zupełnie niedawno pojawił się w księgarniach.
Ten tom nazywa się Wehikuł Wszechczasów, a bohater, o którym zaczęłam mówić, który tak trudny momentami wydaje się do scharakteryzowania, to jest Ratman.
We wstępie do innego zeszytu z przygodami Ratmana ja przeczytałam, że Ratmanów na świecie jest wielu.
Są to różne połączenia, różne mutanty, tam się nawet pojawiło takie słowo, ale kim dokładnie jest Ratman?
Skąd się wziął? Jakie są jego cechy charakterystyczne?
I w jakim świecie się porusza? O tym będę rozmawiała z Tomaszem Niewiadomskim, polskim grafikiem, twórcą komiksów, rysunków.
No i wydaje mi się, że ojcem Ratmana.
Dzień dobry.
Jak to z tym Ratmanem jest? Zanim porozmawiamy o tym wielkim wybuchu, który sprawił, że Ratman przyszedł na świat,
to chciałam zapytać o to, co się działo w redakcji miesięcznika Nowa Fantastyka,
bo to chyba tam sięgają korzenie pomysłu dotyczącego stworzenia, powołania na świat Ratmana.
No Ratman się narodził w Nowej Fantastyce w redakcji, która to w tamtych czasach odległych, to był rok dziewięćdziesiąty trzeci, dziewięćdziesiąty czwarty, wtedy to jeszcze była taka redakcja starego typu,
że pracownicy, redaktorzy byli na miejscu.
Teraz to przeważnie redakcje wyglądają tak, że większość ludzi siedzi przy komputerach u siebie w domu,
wirtualnie się wszystko odbywa.
Wtedy było to tak, że do redakcji przychodzili pisarze, publicyści, graficy, ilustratorzy, czytelnicy.
I czasami zdarzało się, że było dużo osób w redakcji i zamieniało się to w różne dyskusje, biesiady.
No i było to dobre miejsce, gdzie ludzie mogli się poznawać, m.in. pisarze z rysownikami.
Dzięki temu wiele powstało jakby tandemów rysowniczych.
Powstawały komiksy, powstawały różne pomysły.
No ale wrócę do Ratmana.
To było tak, że ja przynosiłem do redakcji już, oprócz tego, że już robiłem ilustracje i rysunki tam przynosiłem,
które się ukazywały, przynosiłem też swoje komiksy, krótkie komiksy, takie z zakończeniem jakby śmiesznym.
Ja też trochę się wychowałem czytając szpilki z lat 70., gdzie tam zawsze mnie fascynowały komiksy mleczki,
które były na jedną stronę, a dużo się tam działo i były bardzo śmieszne, miała takie fajne puenty na zakończenie.
I to się przeniosło do Ratmana, bo właściwie każda z tych historiek dłuższych lub krótszych kończy się puentą,
która może zbić z pantałyku, mówiąc szczerze.
No tak. Było właśnie zapotrzebowanie na taki krótki komiks, który no nie będzie się ciągnął przez ileś tam miesięcy,
że trzeba czekać na następny odcinek.
I zaczęły powstawać te Ratmany.
Potem właśnie dzięki temu, że ta redakcja była taka, jaka była, to poznałem Grzegorza Janusza,
który też zaczął pisać scenariusze do Ratmana.
Grzegorz Janusz wcześniej publikował krótkie teksty w Fantastyce, krótkie opowiadania.
No i ta współpraca trwa do dziś.
Już żeśmy zrobili bardzo wiele rzeczy.
Czy bierzemy od lat udział w różnych takich konkursach na komiks, gdzie zdobywamy jakieś wyróżnienia, jakieś nagrody, albo nic nie zdobywamy,
ale to jest takie nasze hobby, żeby ćwiczyć umysł.
I ten drugi tom to są scenariusze Grzegorza Janusza, plus 30 stron scenariuszy Macieja Parowskiego.
Trzeba wspomnieć tą ważną postać Maciej Parowski, redaktor fantastyki, dzięki któremu właśnie wszyscy się poznawali w redakcji.
On jakby zajął się tym, że wyszukiwał pisarzy, publikował teksty, czytał, co się nadaje, co się nie nadaje do druku, udzielał rad, pomocy i tak dalej.
Ale przez to jakby trochę mniej sam pisał.
Czyli był takim mentorem?
Tak, takim naszym duchowym ojcem nawet.
No i on też napisał trochę scenariuszów do Ratmana.
On się ukazywał w czasie fantastyki, w nowej fantastyce parę odcinków.
No ale podsumowując to wyszło tego jakieś 30 stron, które tu jest w tym tomie.
Jest taka historyjka właśnie, którą zrobiliśmy parę krótkich odcinków o terrorystach, o Drakuli.
I różne się tam takie rzeczy dzieją, historyczne i tak dalej.
I Maciek pisał dalszy ciąg, czy nawet nie tyle pisał, co miał go w zarysie, czy tam w jakichś notatkach w głowie.
Wiem, że miał być dalszy ciąg, ale no nawet nie zapisałem sobie, jak to miało się tam zakończyć,
bo tam miał być koniec tej historyjki, z jakimś takim hukiem.
Tam się pojawiały postacie różne, Dracula i Churchill i Jezus nawet.
No ale niestety Maciek umarł i już tego nie zrobimy.
Może to jest dobry moment, żeby przybliżyć postać Ratmana,
bo będziemy opowiadać o tym, co się na kartach komiksu znalazło.
A żeby to zrozumieć, trzeba wiedzieć, kim Ratman jest.
Ratman jest superbohaterem, który powstał w wyniku wielkiego wybuchu.
To była atomowa eksplozja cząsteczek i stał się połączeniem trzech postaci,
które wówczas były w laboratorium.
Profesor X plus Myszka Miki się tam połączyli.
Trzeba było wymyślać jakieś genezji z bohatera.
No i to miało być takie absurdalne i nonsensowne, trochę humorystyczne.
I tak to wyszło, no bo Ratman miał być z założenia takim jakby trochę
śmichy-chichy z superbohaterów, Batmanów, Supermanów i tak dalej.
No ale on stał się jakby też superbohaterem.
On jest bohaterem, on walczy ze złymi postaciami, ratuje ludzi.
Posiada wehikuł czasu, gdzie się przenosi w czasie i w przeszłość, i w przyszłość,
i na inne planety.
Także poznaje takie tajemnice z życia sławnych ludzi.
Jeżeli chodzi o Ratmana, to wydaje mi się, że nie ma takiego tematu,
którego byście się bali podjąć, bo on spotyka różne postaci.
Można trochę powiedzieć, że od sasa do lasa, bo jest i King Kong, ale jest też Marks.
Pojawiają się polscy politycy, pojawiają się amerykańscy politycy.
No dla Ratmana chyba nie ma tabu.
Nie ma tabu i w zasadzie jakoś tak wyszła taka postać, że w zasadzie można go umieścić w świecie
jakim absurdalnym, gdzie są krasnale, gadające filiżanki, koty chodzące na ośmiu nogach.
Może też wylądować w Białym Domu i rozmawiać sobie z aktualnym prezydentem Stanów Zjednoczonych
albo z prezydentem z XIX wieku.
Ratman ma też takie duże uszy, jak myszka Miki.
On lubi słuchać, bo czasami są takie przygody, że siedzą w barze Ratman z drugim człowiekiem
albo może to być Jan Pasek na przykład, który jest w postaci paska z klamrą
i wysłuchuje historię jego życia.
A to była długa i intensywna historia, można powiedzieć, że przez lata, a nawet wieki się ciągnęła.
I przez jakieś różne kontynenty.
Tak.
No właśnie to jest takie, w tych różnych humorystycznych sprawach można tak sobie żonglować.
No jest ktoś, kto nazywa się Jan Pasek.
No to ja od razu widzę, że to jest taki pasek z klamrą.
I można dorobić do tego różne ciekawe historie.
Mówił pan o uszach Ratmana, które są pamiątką po myszce Miki.
W tym atomowym wybuchu, w tej atomowej eksplozji cząsteczek brał jeszcze udział szczur laboratoryjny.
No bo jak jeszcze laboratorium bez szczura?
I jemu chyba Ratman zawdzięcza inne części swojego wyglądu.
Ale Ratman ma też pelerynę, nieodłączny element superbohatera, która niekiedy w jego przygodach także odgrywa pewne znaczenie.
Z tego co pamiętam, Ratman kiedyś spotkał krawca, zegarmistrza światła i pamiątką po tej przygodzie była właśnie łatka naszyta na pelerynę.
Też wyszło tak, że jest ten płaszczyk superbohatera.
I jakimś trafem też jest czerwony, tak jak u Supermana.
Więc jest superbohatersko.
Tak jak mówiliśmy, Ratman podróżując w czasie, właściwie we wszechczasie, spotyka bardzo różne postaci na swojej drodze.
Dlaczego akurat te? Czy to jest kwestia współpracy pana z Grzegorzem Januszem?
Czy to się rodzi spontanicznie, nagle, czy po prostu zaczynając pracować, już wiecie mniej więcej, co tam się ma wydarzyć?
No Grzegorz narobił dużo scenariuszy. Niektóre musiały czekać wiele lat na realizację.
Te takie postacie historyczne, no to z polskich to mamy Witkacego, Słowackiego.
Kopernika.
Kopernika, Chopina.
No tu przy Witkacym. Witkacy długo czekał na realizację, bo zrobiłem kiedyś pierwsze dwie strony,
a potem jakoś tak zaniemogłem w tym temacie i dopiero teraz przy pracy, przy tym albumie, żeby to poskładać, to wszystko razem,
to jeszcze dorabiałem takie strony tytułowe, no i tego Witkacego też tutaj dokończyłem.
Już wiem, dlaczego nie chciało mi się tego tak robić, bo tu akurat Ratman bije Witkacego.
A Ratman wcale nie często ucieka się do takiej bezpośredniej przemocy, to jest raczej taki pacyfistyczny superbohater.
Raczej rzadko używa przemocy. No zdarza mu się tam parę razy strzelić albo użyć rewolweru, ale to przeważnie, żeby przestraszyć.
Pojawiają się też postaci mityczne, jak chociażby król Midas.
No wiadomo, że mity greckie czy z innych obszarów to jest kopalnia wiedzy.
No tak, pojawia się Midas, pojawia się też Achilles.
No jest tyle tych postaci, których Ratman chciałby spotkać, poznać, odkryć ich tajemnice, może uratować kogoś jeszcze, przenieść na inną planetę,
że pracy tak naprawdę to jest na kilka wieków.
To jest akurat dobra wiadomość dla wszystkich fanów Ratmana.
Chciałam też pana zapytać o przypadek.
Przypadek, który czasami chyba rządzi losami Ratmana, bo on się nagle gdzieś pojawia, w wyniku jakiegoś splotu okoliczności trafia w jeszcze inne miejsce i tak naprawdę trochę żyje własnym życiem.
Żeby zacząć historyjkę czasami trzeba go gdzieś tam umieścić, że na przykład jest w bazie na Księżycu i pije wódkę z kosmitami.
Spotkałam się też z takim określeniem, jestem ciekawna ile pan się z nim zgadza, że Ratman jest poszukiwaczem absurdu.
Poszukiwaczem absurdu.
Tak, no Ratman często poszukuje absurdu, bo mamy w naszej rzeczywistości tyle absurdów, że jeszcze trzeba trochę ich poszukać.
Wspomniał pan też o bohaterach, którzy w świecie Ratmana się pojawiają, którzy są bohaterami bardzo nieoczywistymi, bo to są właśnie ożywione przedmioty, uczłowieczone zwierzęta.
Tak naprawdę ja mam wrażenie, że w świecie Ratmana nie ma granic. Wszystko może stać się bohaterem.
Nie ma granic i na przykład mogę zdradzić, że w trzecim tomie Ratmana pojawią się zupełnie nowe przygody i pojawi się butman.
Człowiek but, dawno niewidziany. On tam w zasadzie tylko parę razy się gdzieś tam pojawił. O nim krótkie wzmianki.
Natomiast tu już będzie jakby cała też jego historia. No to jest absurdalne, bo to jest po prostu but ze sznurówkami. Na tym bucie jest twarz i on mówi.
Tak jak Jan Pasek, który mówi klamrą dosłownie. Jak powstają historyki o Ratmanie? Jak to wygląda? Najpierw powstaje scenariusz, pan bierze udział w tym procesie, jakoś konsultuje się ze scenarzystą. Jaką to ma chronologię?
Najpierw powstaje pomysł. W moim przypadku, kiedy ja sobie robię sam swoje historyki, tworzę, no to mam takie brudnopisy, gdzie zapisuję pomysły.
Tam są różne też szkice, rysunki. I u mnie proces wygląda tak, że czasami taki scenariusz do komiksu, który ma trzy strony, to potrafi minąć 20 lat, zanim go zrobię na papierze już gotowego.
Natomiast kiedy pracuję z Grzegorzem, no to Grzegorz pisze scenariusz. Czasami konsultujemy się, no co narysować. Mniej więcej ja zawsze tam trochę skracam albo wydłużam.
Przy pracy najlepiej jest, kiedy trzeba zrobić coś na jakiś deadline, na czas, do jakiejś gazety albo na konkurs. No to wtedy człowiek się mobilizuje.
Pewnie to jest pytanie, na które twórcy jest bardzo trudno odpowiedzieć, ale czy ma pan jakąś swoją ulubioną ratmanową historyjkę, jakieś okoliczności, które są panu szczególnie bliskie, albo po prostu zwyczajnie jest pan dumny z tego, jak to wyszło?
Ratman w piekle do scenariusza Grzegorza Janusza. To jakoś tak lubię to ze względu na to, że Kopernik się pojawia na ostatniej planszy i to jest mój ulubiony.
Z ostatnich to jest mój ulubiony, kiedy to jest komiks o technikum czasopodróżniczym. I tu już się cieszę, bo będzie więcej przygód, gdzie ratman uczęszcza do technikum czasopodróżniczego,
gdzie nauczyciele uczą podróży w czasie, jak się zachowywać, jak uważać, żeby nie namieszać w czasie podróży w czasie, żeby nie zmienić historii świata, albo żeby zmienić historię świata.
To jeszcze jest dużo do ustalenia, natomiast nowe postacie się pojawią, bo ratman będzie miał przyjaciół tutaj w klasie, będzie cała plejada nauczycieli.
I to jest jakby teraz mój ulubiony, ten pierwszy. Dzień nauczyciela, lekcja chronometrii.
Kiedy tworzycie komiksy o Ratmanie, zastanawiacie się, dla kogo one są? Myślę, że nie są dla dzieci, przynajmniej nie zawsze, bo tak jak pan wspominał Ratmanowi,
chociażby nieobce są używki i różne uciechy tego świata. Czy to jest komiks dla dorosłych?
No ja myślę, że to jest tak komiks od piętnastu lat w górę, do dziewięćdziesięciu.
Też zdecydowanie to jest komiks do takich osób, które są na bieżąco z tym, co się dzieje, bo wydaje mi się, że to, co dzieje się w uniwersum Ratmana lubi nawiązywać do tego, co się dzieje chociażby w polityce, co się dzieje w popkulturze, co się dzieje w kulturze w ogóle.
Jest to skierowanych dla ludzi, którzy umieją się obracać w tej popkulturze, czy w ogóle w kulturze, żeby wiedzieli, kto to jest Edgar Allan Poe.
Chociaż z drugiej strony może jak przeczytają komiks, to nie wiedzą.
To się dowiedzą.
Na koniec chciałam zapytać o przyszłość Ratmana, bo już wiemy, że uczęszcza do technikum i jego ścieżkę edukacji będziemy mogli poznawać, ale w planie jest kolejny tom, prawda? Wspomniał pan o tym trzecim.
Trzeci tom będzie miał premierę na Festiwalu Komiksów w Krakowie, chyba w marcu.
No i to będzie kolejne 200 stron, bo tak z wydawcą żeśmy ustalili, że każdy tom to musi mieć te 200 stron przynajmniej.
Czyli historii Ratmana jest przed nami dużo.
Jest dużo i to będą całkiem nowe historie, bo tutaj w tych pierwszych tomach to w zasadzie większość materiału była znana, może nie szeroko, ale czytelnikom nowej fantastyki i czasu fantastyki.
Większość tych komiksów tam była publikowana wcześniej.
Rozmawiając z ludźmi wiem, że no nie każdy wszystko przeczytał.
Chodziło o to, żeby to wszystko było razem, prawda?
W albumie czy książce, nie wiem jak to powiedzieć.
Wydanie jest imponujące, ma twardą okładkę, więc myślę, że zdecydowanie jest to albo album, albo tom.
Tom. O, to jest chyba najlepsze określenie, bo książka no to może ktoś mieć zarzut, że no wygląda jak książka, ale w środku jest komiks.
A tom? Tak, tom brzmi dobrze.
Tom brzmi dobrze, zostańmy przy tym, że możecie już rozglądać się za nowym tomem Przygód Ratmana.
To jest wehikuł wszechczasów, a jak zapowiedział nasz dzisiejszy rozmówca i autor rysunków, grafiki, komiksów Tomasz Niewiadomski, kolejne przygody Ratmana są jeszcze przed nami.
A ja teraz bardzo panu dziękuję za to spotkanie i chyba razem możemy zachęcać do tego, żeby Ratmana poznać i odkryć.
Poznawajcie Ratmana.
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z  fabryki

Brda. Wczasy z  fabryki

Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z  fabryki

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera