Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Być może słyszycie, że nie znajdujemy się dzisiaj w naszym nagraniowym studiu.
Wokół nas słychać dźwięki miejsca, miejsca wyjątkowego na mapie Warszawy z wielu powodów.
Pałac Kultury i Nauki oceniany bywa różnie, jednak wydaje mi się, że nie ulega wątpliwości,
że jest pewnym symbolem Warszawy i miejscem, z którym wiele osób łączą ważne, wyjątkowe wspomnienia.
Również te muzyczne, dlatego że tutaj przez lata działała sala kongresowa,
jedno z najważniejszych muzycznych miejsc niegdyś na mapie Warszawy.
Warto wspomnieć chociażby koncert Rolling Stonesów, ale nawet zespoły, które nie grały koncertu w sali kongresowej,
pojawiały się tutaj, żeby trochę zobaczyć miasta i trochę Warszawę poznać.
Tak było chociażby z formacją Depeche Mode, która swój pierwszy koncert w Warszawie zagrała w 1985 roku.
Celowo powiedziałam pierwszy, dlatego że w zeszłym roku kilka koncertów formacja zagrała w Polsce.
Jesteśmy również świeżo, tak chyba mogę powiedzieć, po zeszłorocznej premierze płyty.
No ale ta historia związków zespołu z Warszawą jest dużo dłuższa.
I właśnie tę historię można poznać dzięki książce, książce Depeche Mode Iron Curtain, Warszawa 1985.
Punktem wyjścia w tej książce jest koncert, który przez Marcina Cichońskiego, który napisał słowo wstępne,
jest nazwany koncertem definiującym.
Co jeszcze można na ten temat powiedzieć?
O to będę pytała pana Leszka Gnoińskiego, dziennikarza muzycznego, pisarza i filmowca,
który jest autorem tejże książki i dzisiaj o tej publikacji, ale też o Depeche'ach zgodził się ze mną porozmawiać.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry wszystkim.
Chciałem dodać, że Pałac Kultury też nie został wybrany przypadkowo,
ponieważ właśnie zespół Depeche Mode, chodząc sobie po Warszawie,
był tutaj, przynajmniej u podnóża Pałacu Kultury i Nauki.
I jeden z rozmówców w tej książce, jeden z ludzi, którzy opowiadali o swojej przygodzie z tym koncertem,
wspominał, że wychodząc z Pałacu Kultury, natknął się na nich i wziął podpisy.
Zaczął pan od tego, co rzeczywiście zwróciło moją uwagę, kiedy czytałam książkę,
że wielu fanów, którzy ciągnęli na ten koncert z całej Polski,
ze Szczecina, z Jeleniej Góry, z Krakowa, wspominało, że po prostu gdzieś spotkało Depeche,
którzy albo siedzieli na Starym Mieście, albo właśnie byli przed Pałacem Kultury.
Chociaż moja ulubiona anegdota dotyczy wspomnienia, że ktoś szedł sobie ulicą,
a tu Depeche jadą dorożką, bo właśnie z tego starego miasta kierowali się już
w stronę Mokotowa, w stronę Powiśla, gdzie mieli zagrać koncert.
Tak, no bo do nas rzadko przyjeżdżały te zespoły ze świata,
więc jak już przyjeżdżały, to opiekun tych zespołów Romanogowiecki
zawsze proponował im jakieś wyjście w miasto, żeby pokazać po prostu Warszawę.
Oczywiście ta Warszawa dzisiaj, ta Warszawa w tamtych czasach,
to były dwa różne miasta, a dla takich przybyszy z Europy Zachodniej
czy ze Stanów Zjednoczonych, no to była egzotyka,
dlatego że nasze miasto było niestety bardzo szarym miastem.
Nasz kraj był w ogóle bardzo szarym krajem.
Tutaj niewiele się działo, tutaj nie było takich oświetleń jak tam,
nie było takich sklepów jak tam, więc oni bardziej patrzyli na to prawdopodobnie
właśnie jak na egzotykę, jak na kraj za żelazną kurtyną,
który jakby jest zupełnie w innym obrębie kulturowym i politycznym i ekonomicznym,
więc dla nich to była ciekawostka, ale chciano im to pokazać już,
jak przyjeżdżali, żeby to zobaczyli.
Akurat muzycy Depeche Mode, no pamiętajmy, że to byli wszystko młodzi ludzie,
oni byli dopiero u wrót wielkiej kariery, tak naprawdę ta trasa rozpoczęła
ich taką naprawdę bardzo dużą karierę i za oceanem, i w Europie.
Oni mieli po dwadzieścia kilka lat i tak naprawdę byli ciekawi świata.
No tu prawdopodobnie też byli ciekawi Warszawy i ludzi, którzy tutaj mieszkają,
no bo jednak będąc Brytyjczykiem w połowie lat 80., mało się pewnie wiedziało
o krajach, które były za Berlinem Zachodnim, za żelazną krutyną.
Wszystko, co Pan mówi, znajduje potwierdzenie i odzwierciedlenie w książce,
która składa się w dużej mierze z rozmów, z rozmów z najróżniejszymi osobami,
które albo ten koncert przygotowywały, albo w owym czasie były związane z muzyką.
Pojawia się także wątek dyskotek, wątek tego świata muzycznego,
który wtedy funkcjonował. Pojawia się też taka uwaga, że Depeche przyjechali
do tej części Europy, zagrali koncert w Budapeszcie, w Warszawie,
ale ponoć kierunkiem, którym się marzył, była Moskwa.
No właśnie to był jeden z mitów. Przez wiele lat mówiło się,
że oni nawet przez przypadek przyjechali do Warszawy.
To tak samo jak było ze Stonsami w roku 1967, a że tak naprawdę ich celem była Moskwa.
No i to jest nieprawda, bo celem po prostu były te miasta, które przyjęły ich.
W książce są wypowiedzi Laszlo Hegedusza, to jest węgierski promotor,
który już wtedy mieszkał w Europie Zachodniej i dzięki niemu mieliśmy
kilku wykonawców w Polsce. On z blisko współpracował z Andrzejem Marcem i Spagartem
i przyjazd z Depeche Mode był jego inicjatywą.
I spytałem się go, czy to prawda, że oni mieli być w Moskwie, a nie w Warszawie.
On zaprzeczył temu. Co prawda powiedział, że oni wyrazili w pewnym momencie
chęć pojechania do Moskwy, ale w Moskwie po prostu ich nie chcieli.
Związek Radziecki był nastawiony na inną muzykę, nie chciał ich tam u siebie.
Nawet jak już zaczął wpuszczać zespoły rockowe czy dyskotekowe,
to na pierwszy rzut poszedł Modern Talking, bo tam ktoś właśnie był wielbicielem
tego zespołu, a Depeche Mode dopiero chyba w latach 90. przyjechało.
Już nawet chyba nie do Związku Radzieckiego, a już jak Związek Radziecki
przestał istnieć. Więc to jest jeden z mitów, która to książka rozwiewa.
Wspomniał Pan o tym, że ktoś był fanem Modern Talking,
dlatego ten koncert się udał, no ale w Polsce trochę też tak było,
bo to właśnie córka Andrzeja Marca, o której Pan wspomniał,
była miłośniczką muzyki Depeche Mode, no i on przyznał, że jemu zależało
na ściągnięciu ich do Polski również dlatego.
No na pewno Andrzejowi zależało na tym ze względu również na swoją córkę Anię,
natomiast myślę, że on po prostu ściągnął też dlatego, bo raz była możliwość,
bo Laszlo Hegedusz to mu zaproponował, po drugie Andrzej miał taką misję
pokazania ciekawych zespołów w Polsce, a Depeche Mode był coraz mocniejszy
w Wielkiej Brytanii, a Andrzej czuwał nad tym i wiedział, co tam się dzieje.
Więc myślę, że jak zobaczył Depeche Mode, że jest możliwość prowadzenia
i wiedział, że Ania tego słucha, to jeszcze bardziej chciał mu się ściągnąć do Polski.
Pagard, padło to słowo, padła ta nazwa, instytucja, która miała monopol
na zapraszanie artystów, organizowanie ich przyjazdów
i może rozmowa czy wspomnienie tego miejsca będzie dobrym pretekstem
do rozmowy o tym, jak to wtedy wyglądało, jak wyglądała organizacja koncertów,
z czym mierzyły się osoby, które chciały organizować tego typu wydarzenia.
To było chyba również bardzo duże wyzwanie dla Torwaru.
Sam opis nagłośnienia, sprzętu, który Depeche ze sobą przywieźli
zajmuje sporą część książki i odnotowania warte jest chyba też fakt,
że pracowały nad tym wszystkim trzy ekipy.
Polska, angielska i węgierska.
No i w książce pięknie jest ta współpraca udokumentowana
takimi rodzinnymi zdjęciami, jak zresztą są podpisane.
To zdjęcie ma swoją historię, bo ono od wielu lat jest gdzieś tam w przestrzeni publicznej,
ale nie był znany autor, nie był podawany przynajmniej autor.
Mój przyjaciel, badacz kultury i badacz kultury rockowej
i też obecny na łamach tej książki i też obecny na łamach na tym koncercie
miał po prostu kontakt z panem Robertem Sobocińskim,
czyli fotografą, który tą fotografię wykonał
i dzięki temu mieliśmy kontakt z panem Robertem
i cały kliszę, którą wykonał, mieliśmy w dobrych skanach.
Więc oprócz tego, że pojawiło się to zdjęcie
opisane dokładnie osobami, które są na tym zdjęciu,
to jeszcze do tego mieliśmy możliwość wykorzystania w tej książce
i w pocztówkach dołączonych do tej książki,
bo tam w boksie jest parę pocztówek jeszcze takich zdjęć 9 na 13,
zdjęć, które nigdy nie były publikowane właśnie tego Roberta Sobocińskiego.
Takie zdjęcia w ogóle, ten typ zdjęć był robiony zawsze po koncercie,
jako takie dokumentowanie, takie zdjęcie rodzinne osób, które pracowały przy tym.
Mamy panie rację, że tam były trzy ekipy,
no bo Laszloch Miedosz miał swoją ekipę węgierską,
która jeździła ze sprzętem, przewoziła ten sprzęt nagłośnieniowy.
Polska część stawiała scenę, na przykład taką podstawę sceny,
potem przejeżdżała scena właśnie ta depeszowa
i ją stawiali też Węgrzy.
Brytyjczycy przyjechali z zespołem,
no bo to była ekipa techniczna,
czyli ta, która czuwała nad całym nagłośnieniem,
nad odświetleniem, nad tym, żeby ta scena działała.
I polscy promotorzy, polscy kierowcy, ludzie, którzy się zajmowali cateringiem,
no i tak jak Roman Rogowiecki, pilotarzem zespołu.
Jak to się organizowało?
No prawdopodobnie tak samo, jak i na świecie,
tylko że u nas to było rzadziej.
Na pewno było też i trudniej, ponieważ nie mieliśmy sal przystosowanych do tego.
Torbar jest salą sportową,
gdzie głównie było lodowisko
i tam po prostu często na przykład na lodowisku były dechy położone.
Wtedy w lecie to lodowisko nie działało,
no bo to był 30 lipca, więc lato.
No ale też to nie była hala,
która była przystosowana do imprez kulturalnych,
do koncertów rockowych,
bo ona była zbudowana wcześniej.
Ale to nie było tak jak dzisiaj.
Dzisiaj na przykład jak byłem na Torwarze w zeszłym roku na Petrze Bois,
tak właśnie byłem w trakcie pisania już książki o depesz.
Byłem na Torwarze wiele razy,
bo jeszcze w latach 80-tych chodziłem na koncerty, na Torwar właśnie.
Ale tak sobie znałem sprawę, że ta sala tak naprawdę jest mała.
Biorąc pod uwagę to, co teraz powstało w ostatnich latach,
czyli na przykład krakowska Tauron Arena,
czy łódzkie Atlas Arena,
nagle się pojawiamy na Torwarze,
które ma z dwadzieścia parę rzędów krzeseł, tak?
Wtedy wydawała się ta hala duża,
a teraz tak naprawdę to jest taka średnio mała hala widowiskowo-sportowa.
To zupełnie inaczej dzisiaj się patrzy na tą halę.
A to była jedna z największych hal wtedy,
bo większy był tylko spodek.
Więc nie było infrastruktury do tego.
Mieliśmy bardzo duży kryzys wówczas gospodarczy,
więc ja na przykład zawsze się dowiaduję w swoich książkach,
jak to wszystko wyglądało logistycznie,
pod względem na przykład wyżywienia,
pod względem napojów,
I na przykład tutaj jest niesamowita opowieść o tym,
jak załatwiono kostki do lodu,
które dzisiaj są czymś naturalnym,
bo idziemy do sklepu, kupujemy sobie kostki,
albo kupujemy sobie kostkarkę w sklepie
i stawiamy sobie w domu i mamy kostki, tak?
A wtedy nie było czegoś takiego.
Wtedy nie było kostek lodu.
Kostkarki były tylko w hotelach i w dobrych restauracjach.
I Krzysztof Marzec, brat Andrzeja,
słynny później pan Tiktak,
zajmował się cateringiem,
był umówiony z dyrektorem hotelu Forum
i jechał tam z wiadrem,
chodził po piętrach
i z tych kostkarek wyciągał ten lód
i zawoził go na Torwar.
Właśnie po to, aby był w garderobie,
aby był na backstage'u zespołu Depeche Mode.
To są takie historie, które dzisiaj się wydają.
No pani jest młodą osobą,
to dla pani to jest pewien jakiś
w ogóle przedpotopowa historia,
w ogóle jakby z czasów dinozaurów.
Nie z czasów dinozaurów,
ale rzeczywiście one odmalowują
jakiś krajobraz tej rzeczywistości ówczesnej.
A uwierzcie, że takich anegdot i historii,
jak różne rzeczy były załatwiane,
jak fani wchodzili w ogóle na Torwar
albo do hotelu, w którym Depeche spali
i jest w książce o wiele więcej.
Wróćmy może do samego zespołu.
Zespół promuje album Some Great Reward.
Jaki jest ich status,
jeżeli mogę użyć takiego słowa?
Na jakim etapie ta Depeche-mania jest?
Bo tak jak powiedziałam,
z jednej strony fani w różnym wieku,
w różnej życiowej sytuacji
jadą z całego kraju,
pociągi pękają w szwach.
Jest nawet historia chłopaka,
który wyszedł ze szpitala,
gdzie był leczony na tyfus
i pierwsze co zrobił,
to wsiadł w pociąg do Warszawy.
Ale z drugiej strony,
jeszcze tego samego dnia
można było kupić bilety,
co dzisiaj jest właściwie
Trochę porównując przeszłość
z teraźniejszością,
dużych zagranicznych gwiazd,
które przyjeżdżają do Polski
i te bilety rozchodzą się
tak naprawdę w ciągu kilku godzin.
Status zespołu był już taki,
że on był w pewnych kręgach
którzy ubierali się jak depesze,
mieli fryzurę jak depesze.
To jest bardzo ciekawy fragment książki.
Przepraszam, że przerwę,
bo dotarł pan nawet do fryzjera,
właściciela zakładu fryzjerskiego,
który jako pierwszy
fryzurę na depesza wprowadził,
taką usługę świadczył.
to wcale nie było proste,
żeby się do niego dostać
To akurat z tą panią
rozmawiał Marcin Martyni Cywiński,
z którą pracowałem przy tej książce.
bo jakby jego znajomi
tam chodzili kiedyś
w latach osiemdziesiątych.
Natomiast status zespołu
był wtedy już kultowy.
który w radiu był puszczany
niemal od samego początku.
że trójka wylansowała
No nie wylansowała.
To była rozgłosza harcerska,
potem jedynka i dwójka.
Trójka dołączyła do tego
Pierwszy numer jeden,
programu trzeciego,
to był tuż przed koncertem.
na listę przybojów.
były oczywiście grane,
karcerskiej w jedynce
razem z Tomaszem Baksilickim.
I dzięki temu właśnie
depesze mot stało się
ale to były małe grupki
na podwórku usłuchali,
w szkołach się spotykali,
z wieczorów płytowych.
A dopiero ten koncert
i dopiero po tym koncercie
jakby może nie wybuchła
ludzie się policzyli
ta subkultura depeszowa.
Dopiero od czasu koncertu
będą jakieś obchody
z okazji tego 40-lecia.
miał takie znaczenie
dla tej subkultury.
bo on był ogłoszony
pod koniec czerwca,
czyli raptem miesiąc
Ludzie mieli już plany.
nie było wtedy internetu,
nie było takich mediów
że zespół przyjeżdża
pewnie niezbyt szybko.
że bilety też nie były tanie.
na przykład wakacje,
część pewnie wyjeżdżała.
Poza tym pamiętajmy,
po sześćdziesiątce,
te sześćdziesiąt pięć minus.
sześćdziesiąciolatki,
jak i dwudziestolatki.
dwudziestopięciolatków.
przekrój społeczny,
kompletnie niekupowana
przez starsze pokolenia.
jak muzyka rockowa,
przecież boom rockowy
lat osiemdziesiątych,
też nie był kompletnie
rozumiany przez ludzi
trzydziestoletnich.
Też słuchaczami byli
głównie młodzi ludzie.
Dzisiaj to jest inaczej.
połączyła te wszystkie pokolenia.
Zarówno Depeche Mode,
jak i już można powiedzieć
muzycy Black Sabbath
mają po osiemdziesiąt lat
już przecież, prawda?
Więc ich równolatki,
to rzadziej akurat jest,
Black Sabbath cały czas,
więc jakby ta muzyka
przez te wszystkie pokolenia
i z tej muzyki młodzieżowej,
stało się po prostu
że wieść o koncercie
i tu przypomniało mi się
że miał egzamin poprawkowy
na którym było napisane,
Chciałam też zapytać
po lekturze książki,
sprawiali bardzo dobre wrażenie,
ciekawymi i otwartymi.
Nie byliśmy jeszcze
hermetycznie odcięte
fani, z którymi rozmawialiście,
sobie zrobić zdjęcie,
zdobyć autograf na koszulce,
przez szybę autokaru.
Oni mieli po 20 kilka lat
i tutaj przyjechali
w którym przyszli ludzie,
Oni chodzili po ulicach
i nie byli rozpoznawani,
ten zespół jeszcze,
który był rozpoznawany.
ludzi, którzy słuchali.
taka muzyka nie istniała.
Oni w ogóle nie wiedzieli,
czy istnieją takiej muzyki,
czy istnieją takiego zespołu,
więc oni się oglądali
szedł w spódnicy skórzanej.
dla ówczesnych Polaków,
że facet idzie w spódnicy.
ale też pisząc na przykład
wstęp do wcześniejszej książki
z cyklu Iron Curtain
o koncertach Metalliki,
czy też pisząc wstęp
zauważyłem jedną rzecz,
po tamtej stronie kurtyny
i byli po tej stronie
tej kurtyny żelaznej,
to byli tacy sami ludzie.
To byli tacy sami młodzi ludzie,
chętni do zwiedzania,
chętni do kontaktów,
żeby słuchać tej muzyki,
właśnie ta niewidzialna
która dzieliła Europę
na dwa bloki polityczne,
dwa bloki gospodarcze
A między tymi ludźmi
nie było żadnej różnicy.
Oni mieli takie same marzenia,
tak samo chcieli żyć,
tak samo chcieli być wolni,
tak samo chcieli się bawić,
mieli takie same pragnienia.
tak samo przy depeszach.
Najlepszym przykładem
moment po koncercie
kiedy to też jest opowieść,
która po raz pierwszy
w ogóle się pojawia,
bo nikt o tym nie wiedział
wcześniej z związkiem
że Igor Czerniarski,
coraz bardziej znanego zespołu,
dzięki Romkowi Rogowieckiemu
że oni są w tym samym wieku,
że grają na tych samych instrumentach,
także nawet Igor ma ten sam instrument,
na którym gra Martin Gore
i zaczęli rozmawiać
no wpadnij do mnie,
a Martin mówi na to,
dzisiaj to nie damy rady,
i przyszli do niego do domu
i byli u niego w domu,
Właśnie Igor wspominał,
że on dostał od Martina
znaczek z flagą Japonii,
i później widzimy na zdjęciach,
że Martin przez dwa czy trzy lata
właśnie ma gwiazdę czerwoną,
to właśnie jest podarunek
od Igora Czerniańskiego.
ten podział Europy był sztuczny,
tej żelaznej kurtyny,
oni mają takie same pragnienia,
słuchają tej samej muzyki,
na takich samych instrumentach
i tworzą muzykę też,
mają taką samą ochotę
I to mi pokazał najbardziej,
że nie było różnic między nimi,
że Laza Prutyna gdzieś tam
wisiała nad tym wszystkim
Ja też mam wrażenie,
o której dzisiaj rozmawiałam,
jest kolejnym potwierdzeniem
siły tej społeczności
i społeczności subkultury,
Ludzie, którzy tworzyli
jakąś taką wyjątkową wspólnotę,
w której dla każdego było miejsce,
tym bardziej zachęcam Was do tego,
Warsaw 1985 sięgnąć.
A dzisiaj opowiadał o niej
Napisali ją wspólnie
Marcin Martin-Cywiński
I to właśnie on był dzisiaj
Waszym i moim gościem.
Bardzo dziękuję za tę rozmowę.
I zapraszam do lektury.
