Janusz Olejniczak: Maestro ponownie wśród studentów

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne w dobrym tonie.

Maestro Janusz Oleniczak, jego postać artystyczna była już owiana legendą za życia, ponieważ mijały dekady jego działalności artystycznej.

Pojawiały się na świecie nowe generacje pianistów, a społeczność światowa i cała szopenistyka przede wszystkim miała świadomość, że maestro Janusz Oleniczak jest artystą wyjątkowym.

Tomasz Stral, jestem wiolonczelistą, a od września 1924 roku pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Szepena w Warszawie.

Był to malarz, poeta, rzeźbiarz dźwięku, czasu, barwy, koloru dźwięku i był to wyjątkowo ciepły, empatyczny człowiek, który niczego nie chciał, nie oczekiwał, niczego nikomu nie zazdrościł.

I ta jego aura przez lata obrosła żywą legendą. Uwielbiali go wszyscy. Są artyści, którzy są podziwialni przez publiczność, a Janusz należał do tej niewielkiej grupy bardzo, która sprawia, że publiczność go kochała.

Co mogą potwierdzić wszyscy ci, którzy bywali na jego koncertach. Kiedy wchodził w dialog z publicznością, skracał dystans, mógł z każdym porozmawiać.

Publiczność go kochała, bo widziała w nim takiego człowieka jak każdy z melomanów, a jednocześnie widziała w nim geniusza i wielkie człowieczeństwo.

Wielokrotnie tata wyjeżdżał na jakieś dłuższe trasy, takie prawdopodobnie dla mnie najbardziej pamiętne to, gdy wyjeżdżał do Japonii, bo tam przeważnie rzeczywiście spędzał dużo czasu, gdy już wyjeżdżał, bo to na kilka tygodni zdarzało mu się wyjeżdżać.

Jan Olejniczek, syn Janusza Olejniczaka.

Zawsze już pytałem tacy, jak to jest tam gdzieś za granicą, jak zobaczyć to wszystko, przecież to w końcu takie piękne kraje.

Tata przeważnie zwiedzał sale koncertowe, hotele i lotniska samego kraju, niewiele udało mu się zwiedzić, ale za to poznawał ludzi, którzy zawsze mu towarzyszyli tam na miejscu, oczywiście za sprawą publiczności, ale też samych organizatorów, więc o ile świata nie zobaczył, tak mógł opowiadać o ludziach i być może też tym bardziej miło mu się do tych ludzi grało.

Dla mnie z perspektywy osoby, która za tatą tęskniła, oczywiście szkoda było, że tyle go nie było i nie mogłem spędzać z nim tyle czasu, ile bym chciał, ale też z perspektywy czasu widzę, że to była cenna lekcja o świecie, którą ciężko inaczej zyskać niż od osoby tak czynnie praktykującej.

Budowanie rzeźby przedstawiającej konkretną postać, postać wybitną, której pamięć żyje tak intensywnie jest zadaniem bardzo odpowiedzialnym.

Nazywam się Grzegorz Gwiazda, jestem autorem rzeźby.

Wydaje mi się, że wszystkie sztuki mają wspólną bazę, mają wspólne źródło.

Jest to kompozycja, którą rozumiem jako nadzieję na sens.

Kompozycja wyraża pewnego rodzaju napięcie, które w ograniczonym czasie, w ograniczonej przestrzeni, w wypadku rzeźby, w czasie, w wypadku muzyki, doprowadza do jakiegoś finału, który jest sensowny harmonicznie, kompozycyjnie i strukturalnie.

I takie też miałem założenie w procesie budowania tej rzeźby, żeby ona wyzwalała pewnego rodzaju napięcie obserwacyjne, niepokój percepcyjny, wynikający ze budowania szczególnej relacji elementów względem siebie, fałdy płaszcza, kontrasty pod palcami, czy ustawienie całej kompozycji, diagonalnie, przesunięcie jej.

To wszystko są zabiegi kompozycyjne, które są takim najgłębszą strukturą tej wypowiedzi artystycznej, za pomocą której starałem się przedstawić postać mistrza.

Oczywiście na to nachodzi cały ten aspekt związany z podobieństwem, z taką energią człowieka, która jest niepowtarzalna i to było zadanie oczywiście bardzo ciężkie i bardzo wymagające.

Zawsze się staram, żeby moje rzeźby były wielowymiarowe, od najgłębszej warstwy, czyli tej struktury kompozycyjnej, tej struktury harmonicznej, aż do treści, którą ma w sobie kodować ta struktura.

A teraz zaproszę Państwa na ten historyczny moment, czyli odsłonięcie rzeźby.

Szanowni Państwo, to jest chwila dla fotoreporterów.

Rzeczywiście można poczuć się tak, jakby tata był tutaj z nami.

Niesamowicie jest uchwycone całe jego ciało i rzeźby przeważnie są nieruchome, a cała postura taty ma się wrażenie, że on cały czas żyje i jest tutaj, więc to jest coś niebywałego.

To jest tak uchwycony moment, który jesteśmy w stanie zobaczyć na zdjęciach, na graniach z tatą, czy nawet na koncertach, gdy odwraca się do publiczności i zdarza mu się rozmawiać, bo przecież takie momenty też wielokrotnie miały miejsce.

To jest stuprocentowy, naturalny tata, no tylko, że w wydaniu już niestety rzeźby, choć oczywiście to jest szczęśliwe, że w ogóle coś takiego ma miejsce.

Bardzo się cieszę, szczególnie rodzina dostrzega jakąś energię, którą starałem się zawrzeć w tej pracy.

Ta najbardziej materialna ze sztuk, czyli rzeźba, ma paradoksalnie bardzo dużo wspólnego z muzyką, ze względu na to, że na przykład w przeciwieństwie do malarstwa, rozwija się też w czasie i w przestrzeni.

Tak jak muzyka rozgrywa się w czasie, jesteśmy zawsze tylko w jednym momencie i coś sobie wspominamy, jakąś melodię, albo spodziewamy się jakiejś melodii, albo mamy nadzieję na coś.

W rzeźbie jest trochę podobnie, przynajmniej część kompozycji zwykle jest dla nas zasłonięta i możemy o niej fantazjować, wyobrażać ją sobie, albo ją wspominać.

Ten proces odkrywania rzeźby w tym sensie ma wiele wspólnego z oświadczaniem muzyki.

Wydaje mi się, że to jest taki ważny aspekt, który wykorzystany w procesie komponowania może wyzwolić choć odrobinę tej namiętności, jaka jest właściwa dla muzyki.

To miejsce nie jest przypadkowe, ponieważ maestro Janusz Oleniczak jest absolwentem naszej uczelni.

Uczył się Ryszarda Baksta oraz pani profesor Hesy Bukowskiej i on uwielbiał.

To był jego drugi dom.

Uczył tutaj zawsze wtorki i soboty i przesiadywał właśnie w tym miejscu, w tym patio, w tej pięknej przestrzeni architektonicznej, która przecież jest wspaniale zaprojektowana.

To jest piękny wmach, przykład modernizmu polskiego lat sześćdziesiątych.

Janusz tutaj bardzo często przychodził na papierosa.

Porozmawiając sobie z studentami, ta przestrzeń wymiany poglądów, taka wolnościowa, swobodnej konwersacji bardzo mu to odpowiadało.

I uczył tutaj do późnych godzin nocnych, często jak wychodziłem wieczorami, to on jeszcze prowadził lekcje.

I właśnie na tej ławce, często w szaliku i z papierosem.

I ta wizja artystyczna tak wspaniała, bo ta rzeźba ma bardzo ludzki wymiar, jest nie tylko hołdem, naszym uznaniem, wkład w kulturę światową, na światowi słaby pianistki,

ale jest też takim przypomnieniem, że prawdziwe mistrzostwo rodzi się w absolutnej pasji muzycznej i miłości nad dźwiękiem, nad sztuką i będzie również inspiracją dla młodych artystów.

I Janusz, który tutaj jest, patrzy na nas, skłania nas do refleksji.

On tutaj ma taki bardzo refleksyjny wzrok i skłania nas do refleksji nad samym samym, żebyśmy to piękno odnaleźli w nas samych.

I jestem przekonany głęboko, że artystyczna cząstka maestro Janusza Oleńczaka jest w każdym z nas, bo wszyscy my, którzy się zetknęliśmy z nim, jesteśmy jakby naznaczeni jego uduchowieniem do końca życia.

Było to zadanie postawione przez władze uczelni, żeby to była ławka.

Wynika to z tego, że to jest ta konkretna ławka, na której maestro zawsze siadał.

Zadanie było tym bardziej skomplikowane, że ławka często może się kojarzyć z czymś bardzo przaśnym i zabawnym.

A ja starałem się, żeby to była historia o człowieku, o prawdziwym człowieku, opowieść o nim, która nawiązuje do jego zachowań.

Natomiast żeby była konstrukcją taką na poważnie, strukturą kompozycyjną.

I w związku z tym zawarłem też trochę żartów i trochę paradoksów w samej konstrukcji tej opowieści.

To znaczy, po pierwsze, pozbawiłem rzeźbę przedstawiającą mistrza Szalika.

To był zabieg celowy, żeby trochę zaktywizować takie performatywne zachowania wobec rzeźby.

To jest jeden aspekt.

A drugi, starałem się zrobić, żeby ta ławka była trochę nieprzysiadalna.

Ze względu na założenie kompozycyjne.

Tam jest płaszczo, ona jest posadzona w taki sposób, że z jednej strony jest trochę za mało miejsca, żeby do niej usiąść.

A z drugiej strony jest się bardzo oddalonym po drugiej stronie tej kompozycji.

Wiąże się to z moją niechęcią do przełamywania czwartej ściany przy obcowaniu z rzeźbą.

Ale to ma też aspekt symboliczny.

To znaczy, to jest opowieść o człowieku, a to nie jest prawdziwy człowiek.

To znaczy, ten dystans, który buduje przez takie skonstruowanie kompozycji, jest celowy.

To znaczy, to ma być obecne wspomnienie, a nie prawdziwy człowiek.

To jest umiewające, bo gdy wrócimy do konkursu Chopinowskiego, to zaraz po jego zakończeniu tata mówił, że jeżeli nie do końca mu się powiedzie kariera estradowa, to chciałby uczyć i przekazywać tę wiedzę.

A przypominam, że tata miał wtedy ledwie 18 lat, gdy zajął szóste miejsce na konkursie.

Więc kogo się tutaj nie zapyta, czy to z tych obecnych studentów, czy z byłych, każdy mówi z niesamowitą wręcz czułością o tacie, co myślę, że jest najlepszym dowodem na to, że miał niesamowity kontakt ze studentami, z całym akademickim środowiskiem.

Spędzał tutaj mnóstwo czasu i choć zdarzały się oczywiście sytuacje, gdzie był zdenerwowany i sfrustrowany całą tą akademicką, formalną otoczką, to jeżeli chodzi o same kontakty ze studentami, sam proces nauki, to absolutnie to kochał i uwielbiał.

Czerwony szalik jest pewnym symbolem związanym z tatą, aczkolwiek do tej czerwieni aż tak bym się nie przywiązywał.

Zdradzę Państwu, że ja mam szalik taty na sobie i to jest ten szalik, z którym on podróżował po świecie.

On czerwony nie jest, jest ładnie zdobiony, trochę złota, dużo granatu, czerwony jednak nie jest, ale szaliki zawsze mu rzeczywiście towarzyszyły w różnych wariacjach i to trochę zależało skąd może wrócił, od kogo może dostał.

To wszystko ewoluowało, w czasie tych szalików było mnóstwo, więc przyjmijmy, że czerwony szalik jest dobrym symbolem, ale to szalik jest tutaj kluczowy dla jego postaci.

Janusz miał świetne poczucie humoru, za to uwielbialiśmy go, miał czarujący uśmiech, świetnie opowiadał, był również znakomitym propagatorem audycji w Radiu Dla Ciebie.

Znakomicie potrafił gawędzić i opowiadać i prowadzić audycję i był w pełnym uroku człowiekiem i to ciepło, które roztaczał było wyjątkowe i dlatego ta aura, która wynika nie tylko z jego sztuki pianistycznej, ale z jego człowieczeństwa.

I stąd się bierze to, że my do końca dzisiaj, społeczność nie tylko nasza, ale w ogóle nie możemy się pogodzić z jego gwałtownym odejściem.

Tęsknimy za nim.

W pewnym sensie Janusz Olińczak do nas wrócił w odmienionej formie.

W formie pięknej wizji artysty pana Grzegorza Drzwiarzby, która ta rzeźba jest niezwykle przypominająca jego prawdziwe oblicze.

I to jest, moim zdaniem, to będzie nowy symbol naszej uczelni, to miejsce.

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.