To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Myślę, że nie ma osoby, która nie lubi dnia swoich urodzin, niezależnie od wieku, niezależnie od tego ile mamy lat i jak planujemy świętować.
Jest to dzień w jakiś sposób dla nas podniosły, uroczysty, każdy chętnie przyjmuje życzenia, może nawet dostaje kwiaty lub prezenty.
Ale warto podkreślić, że świętują nie tylko osoby, świętują także organizacje, no i instytucje.
I tak się składa, że bardzo wyjątkowy jubileusz przypada w tym roku, jeżeli chodzi o Narodowe Centrum Kultury.
75 lat. 75 lat to jest piękny wiek, a także powiedziałabym wiek, w którym nadal można robić wielkie rzeczy i można swoje działania rozwijać.
I tutaj mogłabym przywołać przykład z rodzimego podwórka. Czesław Miłosz miał 75 lat, kiedy pojawiły się jego kroniki.
Uznawane za taki bardzo ważny tom poetycki. A gdyby patrzeć szerzej i spojrzeć na przykład za ocean, no to Bob Dylan.
Płyta Fallen Angels, chwilę później Nagroda Nobla. Także 75 lat to jest, jak sądzę, tylko i wyłącznie piękne otwarcie.
Ale o zdanie na ten temat będę pytała dyrektora Narodowego Centrum Kultury, pana Roberta Piaskowskiego,
który przyjął zaproszenie i dzisiaj jest moim, ale tak naprawdę Waszym gościem. Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry, dzień dobry Państwu. Dziękuję za zaproszenie.
Będę kontynuowała słowa ze wstępu. 75 lat, dużo, mało, to jest początek, jakiś etap, wstęp?
Ja myślę, że to jest sztafeta. Urodzinę Pani wspomniała 75, ale doliczyć się było trudno.
Po tego jubileuszu też te 75 łamiemy przez 20, bo ta współczesna tożsamość ENSEK-u to jest 20 lat od roku 2006,
kiedy powróciliśmy do samodzielnej formy, byliśmy przez chwilę połączeni z Instytutem Adama Mickiewicza,
więc ci, którzy się odmładzają w ENSEK-u mówią, że to są 20 urodziny, ci, którzy szukają tej przeszłości zamierzchłej
i chcą zobaczyć w tej działalności instytucji pewną ciągłość, pewną sztafetę, w której jesteśmy,
pewien nurt długiego trwania, tego dębu, który został posadzony w latach 50-tych
i który rozkłada swoje konary i wyrasta głęboko w życie kulturalne naszego kraju.
No i to, co gdzieś jest najgłębsze w tych pokładach wyrastania, to jest ten nurt i amatorski,
i świetlicowy, i instrukcyjno-metodyczny, i ruch artystyczny, i upowszechniania kultury,
bo nazwę ta instytucja miała przynajmniej 10 od Centralnej Poradni Świetlicowej
i Wzorcowni Artystycznej w roku 50-52 po Ośrodek Metodyki i Upowszechniania Kultury z lat 70-tych,
wreszcie Centrum Animacji Kulturalnej z lat 90-tych, Centrum Animacji Kultury z lat 94-2002
i wreszcie to Narodowe Centrum Kultury podzielone z Instytutem Adama Mickiewicza w roku 2006
i trwa tak do dziś. I myślę, że ta samodzielna forma, w której współcześnie realizujemy programy
będące bezpośrednimi spadkobiercami tych dawnych inicjatyw, to przede wszystkim bym tutaj wskazał,
czy kadrę kultury jako wielki program, który kontynuujemy, z ogromnym sukcesem wracamy w tej chwili z Olsztyna,
gdzie mieliśmy siódme forum pracy w kulturze. Niesamowita energia, 227 instytucji,
400 ponad liderów, liderek instytucji kultury, nie tylko z dużych miast, ale też z bardzo malutkich,
gdzie czasami jest tylko biblioteka albo tylko Centrum Kultury w promieniu kilkunastu kilometrów.
Więc kadra kultury, Domy Kultury Plus, Ogólnopolska Giełda Pomysłów, edukacja kulturowa, animacja kultury.
Zresztą właśnie wydaliśmy też na ten jubileuszowy rok specjalną publikację poświęconą właśnie animacji
i też animacji do kultury będzie w tym roku dedykowana nasza giełda, Ogólnopolska Giełda Projektów,
którą organizujemy w Polskiej Stolicy Kultury Bielsku Białej.
Więc ta kwintesencja instytucji rzeczywiście rozpisana na 75 lat może budzić pewnego rodzaju też zapytania,
czym jest taka instytucja, która ma ten horyzont długiego trwania.
Ja myślę, że ta tożsamość oparta jest przede wszystkim na tożsamości zespołu ludzi,
którzy zapewniali tej instytucji przetrwanie, ciągłość, spójność merytoryczną, eksperckość
i mimo zmieniających się systemów politycznych, gospodarczych, ustrojowych,
ta instytucja to jest taki rzadki przypadek, że zachowuje ciągłość swojego DNA
w głębokiej nieciągłości organizacyjnej.
Pozwolę sobie dopytać, pan już o tym przed momentem wspomniał,
że Narodowe Centrum Kultury poświęca swój czas, zasoby i uwagę zarówno bardzo dużym organizacjom,
jak i tym najmniejszym.
Mnie się to wydaje właśnie ta ciągłość, przywołał pan nazwę,
poradnią świetlicową i wzorcownią artystyczną,
która w tej powojennej Polsce próbowała trochę uporać się z chaosem powstających świetlic,
czy też domów kultury.
No i nie ukrywam, że mnie to zawsze w NCEK urzekało,
że ci najwięksi zapaleńcy, bo chyba tak mogę powiedzieć o osobach,
które właśnie w niewielkich ośrodkach starają się rozwijać działalność kulturalną,
a to za sprawą bibliotek, świetlic, domów kultury,
na wsparcie Narodowego Centrum Kultury mogą liczyć.
Zacząłem dzień, zanim pani przyszła tutaj do nas od odpisania kilkudziesięciu umów
na rozwój infrastruktury domów kultury, na rozwój świetlic multimedialnych,
świetlik, na interwencje, na edukację kulturową.
Także to jest niesamowite, bo tam i jest Barczewo, i Bartoszyce, i Ełk, i Gieczwałt,
i Ława, Mikołajki, Orneta, Szczytno, ale też Centrum Bajki w Pacanowie,
więc mamy taki przekrój rzeczywiście przez wszystkie instytucje w kraju,
które podnoszą swoją ofertę, rozwijają swoją ofertę,
podnoszą jakość swojej infrastruktury, inwestują w kompetencje
swoich pracowników, pracowniczek.
To jest ogromny know-how i ogromny zasób wiedzy dla polityki państwa.
My jesteśmy taką instytucją, ja często mówię policymaking,
taka, która wspiera działania związane z polityką kulturalną państwa,
ale jest też instytucją, która buduje zmiany społeczne,
wspiera te zmiany społeczne w kontekście budowy kapitału kulturowego,
rozwoju kreatywnego miast i regionów.
Oczywiście też obecne wyzwania, przed jakimi stoimy,
dezinformacja, polaryzacja, alienacja, samotność, wykluczenie z kultury,
wykluczenie geograficzne, ekonomiczne, komunikacyjne,
to są wszystko tematy, które nas żywo zajmują
i ta instytucja faktycznie nie działa w próżni.
My bezpośrednio czerpiemy dane z doświadczeń odbiorców kultury,
twórców kultury, instytucji upowszechniających.
No i te giełdy pomysłów, badania, konkretne programy dotacyjne,
to są rzeczy, które są realizowane i kontynuowane
pod różnymi szyldami tej instytucji od 75 lat.
Więc symboliczną puentą tej ciągłości jest też fakt,
że wybitni animatorzy kultury, takie legendy jak na przykład Zofia Bisiak,
rozpoczynali pracę właśnie w naszej instytucji.
Dzisiaj to są filary animacji kulturowej.
Już sędziwa animatorka, edukatorka,
no właśnie powiedziałem o drzewach, bo dąb jej imienia
nazwano właśnie chyba pięciusodletni dąb w Łucznicy,
który jest naszym ośrodkiem też praktyk animacyjnych,
edukacji artystycznej.
Organizujemy z Towarzyszeniem Łucznica od wielu lat
taką Akademię Letnią LARIS,
gdzie animatorzy, edukatorzy artystycznych technik
z całej Polski spotykają się właśnie tam,
żeby w tym pięknym lesie, w tym pięknym dworze
może współpracować, uczyć się nowych technik, kompetencji.
Więc tacy ludzie jak Zofia Bisiak
budowali fundamenty tej instytucji
i tutaj do tej pory pomimo zmian różnych
systemowych, politycznych, ustrojowych
pracują ludzie z często 25-letnim stażem.
I to nie są osoby wypalone, pozbawione entuzjazmu
czy w jakimś sensie wyczekujące na koniec swojej kariery zawodowej.
Wręcz przeciwnie, są takie osoby,
które są już w wieku emerytalnym,
a jeszcze mają ogromną parę, radość, spotkania
i potrzebę w ogóle tworzenia kultury.
I to gdzieś jest niezwykle istotne
w filozofii działania ENCEK-u.
Gdybym miał powiedzieć,
na jakich filarach się opiera ENCEK,
no ta historyczna filozofia
to są takie trzy filary.
Służba na pograniczu praktyki
i pracy podawczo-naukowej,
więc ta instytucja nigdy nie była
bezdusznym urzędem,
czy taką komórką administracji państwowej
tylko była instytucją,
która realnie chciała badać potrzeby,
odpowiadać na te potrzeby społeczeństwa
i robi to doskonale,
dostarcza sprawdzonych,
nowoczesnych narzędzi
i metodologii animatorom,
organizatorom w całym kraju.
Drugim takim filarem w tej filozofii
to byłaby elastyczność
w tej ewolucji pojąć.
My patrzymy na tę instytucję,
że ona ewoluuje wraz z duchem czasu.
Ona była też takim narzędziem
dla systemów rozmaitych
w powojennej Polsce.
Była też takim ideologicznym narzędziem
podnożenia poziomu pracy świetlicowej
poprzez modernizację,
walkę z amartorszczyzną.
też ekonomizacją kultury.
Byliśmy włączeni w 70-tych,
dalej po demokratyczne,
wsparcie tych procesów
rodzenia się obywatelskiej kultury.
Byliśmy bardzo zaangażowani też
w ruch obywateli i kultury,
w wszystkie kongresy kultury.
No i od tej kultury samorządowej,
którą wspieramy na poziomie lokalnym
od najmniejszych miejscowości,
przez terapię, przez sztukę,
przez budowanie społeczeństwa obywatelskiego
po 89, a dzisiaj też społeczeństwa odpornego,
odpornego na wszystkie szoki współczesne,
nieciągłość, ambiwalencje naszych czasów,
w nieokreśloność, płynność, samotność,
cyfrową też samotność,
tego paradoksu naszych czasów,
że jesteśmy wszyscy połączeni
bardziej niż kiedykolwiek
i nigdy nie byliśmy bardziej samotni.
Zaniku tej przestrzeni aktywności
poza zawodowej i poza rodziną,
tego co Putnam nazywał właśnie alienacją,
erozją chórów, stowarzyszeń,
zrzeszeń, związków zawodowych,
ludzie się dzisiaj coraz mniej angażują.
Więc my też jako instytucja badamy te procesy,
ale też staramy się im przeciwdziałać.
I wreszcie trzeci filar to jest ta decentralizacja
i oddawanie podmiotowości terenowi, interiorowi.
My to tak nazywamy trochę jak etnografowie, interior.
Unikamy słowa prowincja,
bo małe centrum świata może być wszędzie,
nawet w Sejnach, w Krasnogrudzie.
Odwołuję się oczywiście do pięknej książki
Krzysztofa Czyżywskiego,
Małe Centrum Świata, która jest książką
o pielęgnowaniu etosu amatora
i też jak pracować na pograniczach,
też w tematach trudnych,
często na tym, co nazywamy też kłopotliwym
albo trudnym dziedzictwem,
dziedzictwem traumy, dziedzictwem sąsiedztwa,
nie zawsze łatwego.
My działamy na tych pograniczach,
polsko-białoruskim, polsko-litewskim,
polsko-słowackim, polsko-czeskim
i wreszcie polsko-niemieckim.
I te pogranicza są dla nas niezwykle istotne.
Jeden z naszych flagowych projektów,
który realizujemy od 15 lat,
to jest projekt Wschód Kultury,
realizowany i w Lublinie, i w Rzeszowie,
i w Białymstoku, a w tym roku również w Suwałkach.
No także też myślę, że to wzmacnianie instruktorów,
sieciowanie Lokalnych Domów Kultury i Bibliotek,
zapraszanie się do siebie,
zaproś nas do siebie,
taki program flagowy dla nas,
czy program Blisko,
który pokazuje, że biblioteka
nie jest tylko centrum usług wypożyczeniowych,
ale jest małym centrum świata
społecznego, obywatelskiego.
No więc te regionalne towarzystwa,
instytucje, koła, gospodyń,
wszelkie chóry, orkiestry,
półamatorskie, półzawodowe,
to jest nasza naturalna tkanka łączna.
To są instytucje, które spełniają
fundamentalne funkcje społeczne
w zakresie spójności, tożsamości,
dobrostanu, poczucie zakorzenienia
i wreszcie też sprawczości na poziomie lokalnym.
Myślę, że to jest piękna filozofia
i też taka bardzo z ducha tych korzeni
ENSEK-u od lat 50-tych.
No ale gdyby mnie Pani zapytała,
to my wyrażamy to w naszej aktualnej misji.
Kultura dla przyszłości.
Nie ma przyszłości bez kultury,
bez budowania infrastruktury społecznej,
zarówno na poziomie instytucjonalnym,
ale też dla nas dużo ważniejszym
na poziomie ludzkiej infrastruktury.
Kadry kultury to są osoby,
które dzisiaj są tłumaczami rzeczywistości,
łącznikami i też w sposób naturalny
terapeutyzują, wzmacniają,
rozwijają społeczności lokalnej.
Myślę, że te słowa są szczególnie ważne teraz,
kiedy zaczynają wybrzmiewać głosy
mówiące o tym, że mamy o wiele więcej
że są takie sektory,
które wymagają dofinansowania,
czy troski większe niż kultura.
Natomiast myślę, że warto podkreślać,
że bez kultury po prostu nas nie ma
i to nasza historia bardzo wiele razy udowadniała.
Tym bardziej cieszę się,
że tak wielu działań
Narodowe Centrum Kultury
Ja chciałam zapytać
o jeden z elementów działalności
Narodowego Centrum Kultury,
który być może jest trochę mało widowiskowy,
ale leży u podstaw,
jest jednym z korzeni tego dębu.
Pozwolę sobie pożyczyć trochę tej metafory,
o której Pan powiedział.
Chodzi mi o badania,
dlatego, że w Wenceku
to jest dział bardzo intensywnie pracujący
no i tak naprawdę efekty tej pracy
pozwalają później wdrażać programy
o konkretnej formie,
konkretnie kierunkowane, sieciowane,
po to, żeby jak najwięcej osób
również poza dużymi ośrodkami
mogło z nich skorzystać.
Tak, rzeczywiście to jest nasze też DNA.
Wszystkie nasze działania
są oparte na danych,
na wnioskowaniu z danych,
na przekładaniu danych
i nie są to tylko wyłącznie
statystyki uczestnictwa,
ale coraz częściej badania społeczne,
które dotyczają relacji,
stylów życia, edukacji,
przemian wspólnot lokalnych
czy polityki pamięci.
Z takich najbardziej rozpoznawalnych
które realizujemy z rozmaitymi partnerami,
to jest oczywiście uczestnictwo w kulturze.
Badamy je od lat, corocznie,
więc też tworzymy analizy
korzystania z instytucji kultury,
praktyki indywidualne,
takie jak czytanie, słuchanie muzyki,
oglądanie filmów, twórczość,
własna kultura online,
ile spędzamy czasów w internecie,
ale też motywacje i bariery uczestnictwa.
Dla nas to dzisiaj jest temat
nie uczestnictwo i bariery,
bo uczestnictwo de facto
pozostaje na dość zrównoważonym poziomie.
Oczywiście pojawia się wzrost
praktyk internetowych,
czy rozszerza się też pojęcie
praktyk kulturowych.
Dzisiaj traktujemy to dużo szerzej,
też oglądanie seriali, grę w wideo,
też traktujemy jako praktyki kulturowe.
Więc wychodzimy z tego
elitystycznego modelu badania kultury.
Jednym z takich najbardziej flagowych
badań ostatnich dni
jest przykład raportu Marka Krajewskiego
Aktywni i nieobecni,
który pokazuje, że Polacy są
bardzo aktywni kulturalnie,
poza tradycyjnymi instytucjami kultury
uczestnictwo jest coraz bardziej
związane z mediami cyfrowymi
i można by powiedzieć,
to po co nam instytucje kultury wobec tego.
tym bardziej potrzebne,
jeszcze bardziej potrzebne,
dlatego, że są jedynym miejscem,
gdzie się możemy wspólnie spotkać,
żeby coś przeżyć razem.
uczestników kultury,
którą profesor Krajewski
znajdziemy tam i tych uczestników
odświętnych, intensywnych,
okazjonalnych, cyfrowych,
ale też właśnie wycofanych
z życia kulturalnego.
To jedna z najważniejszych
naszych prac badawczych,
która pozwala nam też
projektować polityki kulturalnej
i program naszej instytucji.
życie towarzyskie na przykład,
rola kultury w relacjach społecznych.
My wiemy, że osoby,
które często korzystają z kultury,
są bardziej aktywne,
społecznie mają większe poczucie
na rzecz dobra wspólnego.
Mają dużo wyższy poziom dobrostanu.
żeby było tak jak w Szwajcarii,
że lekarze w Szwajcarscy
udział w wydarzeniach kulturalnych,
czy w rozmaitych manualnych,
haptycznych czynnościach,
na przykład taniec,
czyli te wszystkie,
tak jak bym powiedział,
praktyki kulturowe,
zamierzchłe dzisiaj,
kojarzą na z dziedzictwem
one przywracają ludziom
poczucie stabilności,
Nasz mózg nie zmienił się
ostatnich przeszliśmy
rewolucję niesamowitą,
i sztuczna inteligencja,
kreowania za pośrednictwem
które psychologowie,
Narodowe Centrum Kultury
przypominamy o tym,
że kultura jest dzisiaj
pozostawania razem,
budowania czegoś razem,
przeżywania czegoś razem.
Dlatego taką wielką rolę
przywiązujemy do szkół,
i kompetencji kulturowych
dzieci i młodzieży.
to Narodowe Obserwatorium Kultury,
standardów metodologicznych
dla całego struktora
dzisiaj się bardzo dużo
potrafi to wyjaśnić,
braliśmy na warsztat
obywateli i kultury
żeby z drugiej strony
z tej strony wysoka
kultura elitystyczna,
kultura celebrycka,
polityk publicznych.
publikację Narodowego
w różnych dyskusjach
organizuje dla osób,
To jest publikacja,
o której Pan już powiedział,
że więcej publikacji,
spotkania środowiskowe,
niezależnie od wieku,
piknik i to nie byle gdzie,
w łazienkach królewskich.
że Pani o te wydawnictwa
mnie jeszcze pociągnie,
bo tu, drodzy Państwo,
jest taki stos książek,
rozmaity od pamięci
antropologia społeczna,
pochodzenie człowieka,
galaktyka Gutenberga,
doświadczanie świata,
dom poety białoszewskiej,
no dużo tego tutaj jest
i jest ciągle więcej,
ale też będzie można
między innymi na pikniku,
łazienek królewskich.
Te łazienki są dla nas
dla nas taki manifest
nowoczesnej polityki
bogatej od znaczeń,
bo tam się przecież
król Stanisław Poniatowski
i prezentowano sztuki,
niezwykłej harmonii,
podpatrywania świata,
komunikacji człowieka
z istotami nieludzkimi,
ale też romantycznego
ale przede wszystkim
miejsce demokratyczne,
płynnie współistnieje
sędziwej instytucji
mieli i strefę ciszy,
współczesne działania
pracowni twórczych,
takich zorganizowanych
m.in. wokół książki
wspaniałe nowe wydanie
Jarosława Mikołajewskiego.
m.in. Andrzeja Franaszka
Będziemy rozmawiali
klimatyczno-politycznych.
nasza stolica kultury
filmów rozsynkowych
Instytut Przemysłów
który łączy tożsamość
narodową z designem
zabawki sensoryczne,
czy Narodowy Instytut
Także performatywność,
wspaniali stypendyści
Przemysława Wierzbi,
Wszystkie Mazurki Świata,
zrobić taki wspólny
w stronę amfiteatru.
przejścia z koszami
w pięknych koncertach,
w soboty 27 czerwca,
Polskiej Orkiestry Królewskiej
że w takich przestrzeniach
w takich przestrzeniach
stałymi mieszkańcami
tego pięknego parku,
The Very Polish Cutouts
że w tej ciszy nocy
będziemy na słuchawkach
ma być takim żywym,
jaki jest nieskończony
jakichś pompatycznych,
w jej codzienności,
w takim doświadczaniu
bo to jest kwintesencja
dzisiejszego spotkania.
w Łazienkach Królewskich.
Nie rezerwujcie sobie
dlatego odsyłam Was
Narodowego Centrum Kultury,
bardziej szczegółowo
o Narodowym Centrum Kultury,
w naszym codziennym życiu.
Narodowego Centrum Kultury,
Panu Robertowi Piaskowskiemu.
Zapraszam bardzo serdecznie.
Wszystkie wydarzenia
