Wybrany utwór: Natasza Zylska – tajemnicze losy ikony lat 50.
Publiczność pokochała ją za głos, urok osobisty oraz piosenki, które zwalczały codzienną szarzyznę. Natasza Zylska chciała dawać swoją muzyką radość – i choć „Kasztany” w jej wykonaniu grało każde radio, to na początku lat 60. wyjechała z Polski a kilka lat później, zakończyła sceniczną karierę. Jej losom przyjrzało się Muzeum w Gliwicach.
Jak zaznaczają twórcy wystawy „Nie tylko „Bajo bongo”. Nowa opowieść o Nataszy Zylskiej”, którą można oglądać w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich (oddziale Muzeum w Gliwicach), biografia artystki jest pełnia sprzeczności i niejasności. Urodziła się w 1933 r. w Wilnie, jako Natalia Zygelman i już jako dziewczynka rozpoczęła swoją przygodę ze śpiewaniem.
Jak ustalili twórcy wystawy, cały okres drugiej wojny światowej spędziła wraz z rodziną w Kraju Ałtajskim, na południu Syberii. W 1945 r. przyjechała do Katowic, gdzie uczyła się w technikum górniczym i rozpoczęła karierę wokalną w Wojewódzkim Domu Kultury. Tam spotkała Waldemara Kazanckiego, do którego zespołu dołączyła i dzięki któremu uzyskała status gwiazdy. Piosenki „Czekolada”, „Bajo Bongo” czy „Kasztany” przyniosły jej ogromną popularność.
Mimo to w 1963 r. wyjechała wraz z rodziną do Tel Awiwu, gdzie osiadła na stałe. W 1970 r. po raz ostatni pojawiła się na scenie – oddała się życiu rodzinnemu, oraz nowej pasji, ceramice. O poszukiwaniach prawdy o losach Nataszy Zylskiej oraz jej ogromnym fenomenie, opowiedział w Audycjach Kulturalnych dyrektor Muzeum w Gliwicach, Leszek Jodliński.
Kuratorką wystawy „Nie tylko „Bajo bongo”. Nowa opowieść o Nataszy Zylskiej” jest Larysa Michalska. Ekspozycję można oglądać w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w Gliwicach do 21 stycznia 2025 r.
Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum w Gliwicach.
Są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. Piosenkę, która rozpoczęła nasze dzisiejsze spotkanie wybrałam z nieukrywaną radością, dlatego że muzyka Nataszy Zylskiej towarzyszy mi w życiu już od jakiegoś czasu i co tu dużo kryć, koduje zazwyczaj bardzo miłe, bardzo ważne dla mnie momenty.
To jest zresztą piosenka, którą Natasza Zylska chyba do końca uważała za swoją ulubioną i bardzo również dla siebie ważną. To są kasztany. Wybrane troszkę przekornie, dlatego że tytuł piosenki, który został zawarty w tytule wystawy, o której będziemy dzisiaj rozmawiać jest inny.
Bo ekspozycja w Domu Pamięci Żydów Górnośląskich w oddziale Muzeum w Gliwicach nosi tytuł nie tylko Bajo Bongo. Nowa opowieść o Nataszy Zylskiej. Bardzo jestem ciekawa tej rozmowy. Myślę, że wszyscy dowiemy się z niej bardzo wiele, również dlatego, że zaproszenie do audycji kulturalnych przyjął pomysłodawca tego wydarzenia, a także dyrektor Muzeum w Gliwicach, pan Leszek Jodliński. Witam w audycjach kulturalnych.
Dziękuję za zaproszenie i dzień dobry pani.
Co sprawiło, że akurat teraz wystawa poświęcona Nataszy Zylskiej pojawiła się w oddziale Muzeum w Gliwicach?
Tych powodów jest kilka. Pierwszy jest bardzo warszawski, zacznijmy od niego, czyli spektakl Teatru Roma o Nataszy Zylskiej, który w jakimś sensie był na tyle inspirujący z mojego punktu widzenia, że postawił mnie przed pytaniem, ile ja wiem o Nataszy Zylskiej i czy warto, a muzealnictwo i muzea czasami stają przed takim wyzwaniem,
zadać sobie pytanie, czy na pewno wszystkie o niej wiemy, zwłaszcza, że podobnie jak i pani wykonałem błyskawiczną kwerendę, tak to nazwijmy.
I okazało się, że jak wiele osób, które przeżyły drumą wojnę światową, mamy do czynienia z życiorysem co najmniej niepełnym, niejasnym, dwuznacznym, pełnym niespodzianek lub niedomówień.
Dla mnie bardzo ważnym wątkiem górnośląskim, w ten sposób trafiamy do Domu Pamięci Żydów Górnośląskich, co do którego postanowiliśmy wspólnie z kuratorką wystawy, panią Larysą Michalską,
abyśmy zaczęli też opowiadać o tym nie tylko jak umierali, jak zginęli Żydzi Górnośląscy, jak kultywujemy tą część pamięci o Holokauście i zdarzeniach w pewnym sensie oczywistych dla tej narracji,
ale tak, żeby powiedzieć o tym pokoleniu, które na Górnym Śląsku pojawiło się po 45. roku i opowiedzieć o wspólnocie, która tu żyła, żyje, jest nieliczna, ale bardzo często, jak w przypadku Nataszy Zyskiej,
posiadała przedstawicieli i reprezentantów, tak to nazwijmy, którzy może bez świadomości tego, że stąd się w jakimś stopniu wywodzą, są przybyszami dokładnie na Górny Śląsk,
ale jednak w jakimś sensie, chociażby jak w tym przypadku, zajęli niezwykłe miejsce w przestrzeni kultury masowej i myślę, że nie tylko pani babcia,
ale bardzo wiele osób, owe kasztany, absolutnie bym powiedział evergreen i coś, co zawsze tylko stawia pytanie, o jakiej interpretacji będziemy mówić,
bo piosenka i nastrój i wszystko, co się z tym wiąże, jest absolutnie o nieprzymijającej wartości, pozwala nam opowiedzieć o osobie,
która budzi duże znaczenie, także muzealne, jak powiedziałem, perspektywy, zainteresowanie i okazało się, że to był strzał w dziesiątkę,
to znaczy możemy opowiedzieć to zupełnie inaczej, nic nie umjmując prawa swojej licencji poetyka Teatrowi Roma,
do tego, że może jest to biografia jeszcze bardziej ciekawa niż ta, którą można oglądać na scenie.
Wspomniałam o mojej babci, pozwolę sobie troszkę rozwinąć ten wątek prywatny, ale już w tym momencie skończę.
Mam małego synka, który również kasztany Nataszy Zylskiej uwielbia, mimo, że nie rozumie tekstu.
Podejrzewam, że chodzi o wyjątkową linię melodyczną i głos Nataszy Zylskiej.
Natomiast wracając do niej samej, państwo nawet w opisie wystawy piszą, że układają biografie artystki jak rozsypane puzzle,
pełne look, kontrastów i nieoczywistych elementów.
Myślę, że to jest właśnie ta część jej historii, która jest trochę mniej znana.
Pierwsze, co pomyślałam, kiedy tę biografię starałam się prześledzić, to ta jej podróż, to jej wędrowanie,
które tak naprawdę zakończyło się w momencie, kiedy ona była już dojrzałą kobietą,
bo najpierw Wilno, później ta część Górnośląska i Katowice, no a później Izrael i Tel Aviv i tam już osiadła na stałe.
A ja bym powiedział po drodze, zanim były Katowice, był kraj autajski, daleki, daleki wschód,
o którym właściwie Natasza Zewska niczego nie mówiła, dlatego pojawia się w niektórych rekonstrukcjach jej życiorysu,
wychodząc z tej przysłowiowej szafy wielu ofiar holokaustu, tych, którzy przeżyli, którzy ukrywali się w tym czasie.
Tymczasem z rodziną, ze swoimi rodzicami przemierzała teren zupełnie inny,
bo z Wilna trafiła na daleki wschód, jak z kolei bardzo wielu ze społeczności żydowskiej,
dawnych kresów II Rzeczypospolitej, by po II wojnie światowej właśnie trafić na Górny Śląsk,
dla nas szczęśliwie do miejsca, które nadal istnieje, a więc mogliśmy mówić o kamienicy,
o domu, o miejscu, w którym spędziła kolejne lata.
Wiążąc się z Górnym Śląskiem na tyle krótko, żeby znowu, i to bardzo słuszna uwaga,
tą swoją peregrynację kontynuować dalej.
Ja mam zresztą wrażenie, szczerze mówiąc, że nie generalizując ponad miarę,
to jest jakaś część składnika losów Żydów środkowo-europejskich.
Migrowanie, przemieszczanie się, poszukiwanie zarówno szans, jak i ocalenia nowych możliwości.
W jakimś sensie historia, biografia Nataszy Zylskiej i jej rodziców, potem jej własna,
jest tego doskonałym przykładem i może być też metaforą losów właśnie Żydów po 1945 roku.
Nas oczywiście uwiodło to, że 1945 rok to Natasza Zylska na Górnym Śląsku.
Nie wiem, trochę żartując oczywiście, czego dało po Śląsku, wątpię głęboko.
Natomiast jej fantastyczne zainteresowania muzyczne odkryte na czas i w dobrym momencie
sprawiły, że wpisała się w historię muzyki, na dzieje byśmy powiedzieli chyba rozrywkowej,
popularnej, doskonale odnajdując się w estetykach tego, co było trochę zakazanym swingiem,
trochę zakazanym jazzem, a mimo to tworząc swoje piosenki, wyśpiewując je,
wykazujące ogromną kreatywność w zakresie zewnostroju, jak i pewnych emocji,
które w tych piosenkach się pojawią. Przypomnijmy tę piosenkę chociażby Kukurydza,
która prawie ją zaprowadziła na banicję polityczną, a wynikała z faktu tego,
że była to piosenka do pewnego stopnia o dwuznacznej treści, bo chodziło o Kukurydzę,
którą nagle zaczęto siać w Związku Radzieckim, nie dość skutecznie,
a która kiedyś była przedmiotem wspólnych spotkań Chruszczowa i Kennedy'ego,
gdy ci się spotkali w Stanach Zjednoczonych. Banalny temat, który trafił na dziurko cenzorów
i o mało co piosenka by nie powstała, więc nie chcę powiedzieć, że ofiary,
ale świadka tamtych czasów, który w jakimś sensie w tym się doskonale odnajdywał.
Jak muzyka Nataszy Zylskiej była oceniana przez krytyków?
Chciałabym powiedzieć przez słuchaczy i słuchaczki, ale wydaje mi się,
że ci ostatnio od początku nie kryli zachwytu. Chodzi mi raczej o tak zwaną prasę,
dlatego że wyczytałam informację, że to Kasztany był utworem,
który pozwolił jej w końcu dziennikarzy, krytyków, recenzentów do siebie przekonać.
To słuszna teza. Mogę się z tym, o co pani pyta, zgodzić.
Pytać o publiczność to jednak też przypomnę, nie anegdotę, ale historię prawdziwą.
Gdy mamy połowę lat 50-tych, duże, że tak powiem, zgromadzenie publiczności
w Szczecinie i gromadzi się tam, uwaga, 140 tysięcy rozanielonych,
Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli
Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga
Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina
