13 czerwca rusza 23. odsłona Fotofestiwalu – Międzynarodowego Festiwalu Fotografii w Łodzi, jednego z pierwszych wydarzeń fotograficznych w Polsce. W programie znalazło się blisko trzydzieści wystaw i kilkadziesiąt wydarzeń towarzyszących, w tym wystawa przygotowana z myślą o dzieciach, o której rozmawiamy z Katarzyną Sagatowską.
Czy wyobrażają sobie Państwo świat bez fotografii? Jak wielu rzeczy nie moglibyśmy się bez niej dowiedzieć? O fotografii jako narzędziu – pomocnym, ale i niosącym pewne zagrożenia – opowiada jedna z wystaw, przygotowana z myślą o dzieciach w wieku 7-12 lat. „Chodziło nam o to, żeby poprzez fotografię opowiadać o świecie i pomagać naszym odbiorcom krytycznie patrzeć na świat” – mówi w podcaście jedna z kuratorek wystawy pt. „Fotografia jest wszędzie”.
Z Katarzyną Sagatowską rozmawiamy także o sztucznej inteligencji i braku zaufania wobec materiałów wizualnych. W ramach Fotofestiwalu temat ten porusza wystawa indywidualna Weroniki Gęsickiej. Jej cykl „Encyklopedia”, zainspirowany fałszywymi hasłami z encyklopedii, słowników i leksykonów, będzie premierowo prezentowany w Łodzi. W podcaście usłyszą też Państwo o idei uwalniania, towarzyszącej części tegorocznych wydarzeń, m.in. wystawie Michaliny Kacperak pt. „Soft Spot”.
Będziemy w dzisiejszym podcaście rozmawiać o fotografii, ponieważ już 13 czerwca rusza Fotofestival.
Jedno z najstarszych wydarzeń poświęconych tej dziedzinie organizowanych w Polsce.
To będzie jego 23. już odsłona.
Na uczestników czeka blisko 30 wystaw i kilkadziesiąt wydarzeń towarzyszących.
A z nami jest Katarzyna Sagatowska, z którą porozmawiamy o wystawie przygotowanej z myślą o najmłodszych i dorastających.
Dzień dobry, witaj.
Dzień dobry.
Fotografia jest wszędzie. Taki jest tytuł ekspozycji przygotowanej dla dzieci w wieku od 7 do 12 lat.
O tym, co na niej powiemy za chwilę, ale najpierw zapytam cię, czy wyobrażasz sobie w ogóle świat bez fotografii?
Oczywiście nie wyobrażam sobie świata bez fotografii, ale gdy myślę o tym, że właśnie jest fotografia, to jakoś automatycznie cofam się o lat 200-300 i myślę sobie, jak inny był to świat.
I właśnie dlatego w podtytule naszej wystawy jest fraza, czego nie wiedzielibyśmy bez fotografii.
Bo nasze myślenie o świecie, mam wrażenie, że o każdym aspekcie życia jest nacechowane tym, że jest fotografia.
Ona nas otacza, dlatego wystawa też nazywa się Fotografia jest wszędzie.
Nas otacza, ale też umożliwia podróże w głąb, w górę, w bok, w różne miejsca, których byśmy nie odwiedzili albo nie widzimy gołym okiem.
Więc tak, dzisiaj trudno byłoby odrzeć świat z fotografii, bo wtedy tak czujesz, że właściwie nie wiem, jak się wie bez fotografii.
Na pewno świat byłby znacznie uboższy, choćby o wiele zachwytów, których fotografia nam dostarcza.
Na wystawie dla dzieci znajdą się zdjęcia fotografii podniebnej, makrofotografii, astrofotografii, nie zabraknie też portretów, fotoreportażu, zdjęć dawnych i zdjęć współczesnych.
I kiedy tak to wymieniam, to zastanawiam się, czy celem tej wystawy jest właśnie takie skupienie w jednym miejscu i pokazanie tych wszystkich możliwości, obfitości, różnorodności, no właśnie działań i wytworów, które kryją się pod tym hasłem, jakim jest fotografia.
O to wam chodziło?
Nam chodziło, bo nam, to może wyjaśnię, że w zespole kuratorskim jest Marta Szymańska z Fotofestiwalu, Monika Szywczyk-Witek i ja z Moniką, żeśmy przez wiele lat prowadziły projekt Wszyscy Jesteśmy Fotografami.
I wspominam o tym nie bez powodu, ponieważ już od kilku ładnych lat z Moniką myślałyśmy o wystawie o fotografii dla dzieci, ale nawiązując do twojego pytania, nie chodziło nam, tak jak nigdy nam nie chodziło w cyklu Wszyscy Jesteśmy Fotografami,
właściwie jedynie o fotografię, tylko chodziło nam o to, żeby poprzez fotografię opowiadać o świecie, ale też, żeby pomagać naszym widzom, odbiorcom krytycznie patrzeć na świat.
Więc tutaj ta fotografia również na naszej wystawie dla dzieci jest narzędziem. Zwracamy uwagę, że to jest ważne zjawisko, czy też ważny wynalazek, ważne narzędzie, że to jest narzędzie, które może dostarczać wiele radości, ale też rodzi pewne zagrożenia.
To też pokazujemy, zwłaszcza dziś w dobie sztucznej inteligencji, manipulacji. Uważamy, że warto, żeby od początku ludzie, mali ludzie zdawali sobie z tego sprawę, że fotografia nie jest jedynie dokumentem.
Także wydaje mi się, że znowu, tak jak my wszyscy jesteśmy fotografami, że i w tej wystawie starałyśmy się, i mam nadzieję, że to się udało, żeby poprzez fotografię opowiadać o świecie,
więc nie koncentrować się tak paradoksalnie bardzo na fotografii, ale pokazywać, co ona nam może dawać. Więc to nie jest wystawa o aparatach, o różnych technikaliach, tylko to jest pokazanie właśnie, czego nie wiedzielibyśmy bez fotografii. Jak jest ważna?
Tu myślę, że bardzo ciekawy jest ten wątek gasnącego zaufania wobec fotografii i fotografów. Kiedyś, tak jak powiedziałeś, zdjęcie było dowodem, było poświadczeniem danego stanu rzeczywistości.
Skoro tak to na zdjęciu wygląda, to gdzieś na świecie pewnie tak jest właśnie. No dzisiaj w erze deepfake'ów, dezinformacji, wszystko się tak naprawdę odwróciło.
Ja kiedy widzę jakieś nietypowe zdjęcie, zaskakujące, może trochę kontrowersyjne, moja pierwsza myśl to jest pytanie do kogoś obok. Myślisz, że to fake? To jest właśnie to pierwsze, co przychodzi mi do głowy.
I o tym też poniekąd jest indywidualna wystawa Weroniki Gęsickiej.
Tak, to jest bardzo dobre nawiązanie. Weronika Gęsicka premierowo pokazuje swój cykl Encyklopedia, który został zainspirowany fałszywymi hasłami z encyklopedii, słowników, leksykonów, również ze współczesnego źródła wiedzy, czyli z Wikipedii.
Fałszywe hasła, czyli nieistniejące osoby, nieistniejące zwierzęta, wydarzenia, słowa, które od początku wydawania encyklopedii były używane jako znaki wodne, czyli taki rodzaj zabezpieczenia przed plagiatem.
Chodziło o to, że gdyby konkurencja albo jakiekolwiek inne wydawnictwo chciało skopiować grupy haseł z tych oryginalnych wydawnictw, to wtedy poprzez te fałszywe osoby i inne fałszywe hasła można było zidentyfikować, jakie było źródło kopiowania.
I Weronikę to bardzo zainspirowało, no bo to były również fałszywe treści, które jakoś w rzeczywistości funkcjonowały.
Na przykład trochę był inny powód, bo w stworzeniu sztucznych osób, bo w takim kilkutomowym leksykonie biograficznym, słowniku biograficznym z XIX wieku z Ameryki było 200 fałszywych osób, ponieważ tam akurat redaktorzy mieli płacone od biografii.
I do dziś z tych 200 osób zidentyfikowano 80, no więc te około 80, więc te pozostałe około 120 osób nadal funkcjonują, czyli nadal gdzieś żyją w naszym otoczeniu.
No i to jest to, czego się obawiamy współcześnie właśnie chociażby, jeśli chodzi o sztuczną inteligencję, prawda, generowanie jakichś amalgamatów informacji bezkrytyczne, łączenie faktów, tworzenie zupełnie nowych.
I dlatego Weronika, zrobiwszy półtoraroczny research, żeby faktycznie upewnić się i zlokalizować te fałszywe hasła, no bo one oczywiście były tajemnicą wydawnictw, o to przecież chodziło.
I jak już Weronika zgromadziła około 200 takich fałszywych haseł, to postanowiła je zilustrować również przy pomocy sztucznej inteligencji.
Także to jest bardzo ciekawy głos właśnie współcześnie o tych fałszywych treściach, o tym, co mówiłyśmy o nieufaniu obrazom wizualnym, czy też materiałom wizualnym,
ale też o samej sztucznej inteligencji, bo niektóre prace z tego cyklu są też o porażkach sztucznej inteligencji.
Brzmi to bardzo ciekawie, a to tylko jedna z kilkudziesięciu wystaw w tym roku prezentowanych w ramach Fotofestiwalu.
O tym, by te informacje, które do nas docierają za pośrednictwem obrazów podważać, będziecie też mówić dzieciom.
Tak, będziemy o tym opowiadać, bo w ogóle wystawa jest podzielona na trzy części.
Pierwsza część to jest szybki, szybszy, najszybszy.
I tu zaczynamy takim historycznym rysem, czyli fotografiami Edwarda Muybridge'a z końca XIX wieku, który fotografował kolejne fazy biegu konia.
I tutaj do tej dokumentacji stawiamy pytanie, czy koń potrafi latać.
No i różne inne przykłady właśnie, jak fotografia nam umożliwia obserwację rzeczy szybkich, szybszych bądź najszybszych.
Kolejny dział to jest bliski, bliższy, najbliższy.
I tu właśnie między innymi są te astrofotografie, czyli możemy dzięki fotografii polecieć na księżyc albo spojrzeć w oczy pająkowi.
A trzeci dział to jest właśnie prawdziwy, prawdziwszy i najprawdziwszy, w którym opowiadamy właśnie o dokumentalnej fotografii,
o tym, jak właśnie możemy dzięki niej poznać dzieci z różnych stron świata w projekcie Gabriele Gallimbertiego.
Ale też właśnie projekt Karoliny Maliszewskiej, zdjęcie z dowodu, w którym Karolina swoje zdjęcie właśnie takie do dokumentu,
swój portret przetwarza różnymi programami graficznymi, takimi dostępnymi w telefonie,
no i które umożliwiają całkowitą zmianę twarzy.
I to będzie taka interaktywna gra dla dzieci, bo ta wystawa też jest pomyślana przyjaźnie dla młodszych widzów,
więc jest trochę taką wystawą przygodową.
I właśnie ten cykl Karoliny Maliszewskiej jest prezentowany w formie gry,
kiedy dzieci mogą zobaczyć treść prawdziwą, czyli prawdziwe zdjęcie Karoliny,
a potem w cyklu prezentowanych, przetworzonych próbować znaleźć to prawdziwe.
No przy okazji jeszcze można stopniowanie przymiotników poćwiczyć na tej wystawie, też się przyda.
Też się przyda, tak. Muszę przyznać, że do działu prawdziwy, prawdziwszy i najprawdziwszy.
Szukałyśmy jakiegoś krótszego słowa, ale jednak okazało się, że prawda zwycięży.
Fotografie Gabriela Gallimbertiego, o których wspomniałaś, to być może znany państwu cykl Toy Stories,
w ramach którego artysta pokazywał zdjęcia dzieci z różnych stron świata.
Dzieci, które pozowały z tymi najcenniejszymi dla nich obiektami, czyli własnymi zabawkami.
To taka współczesna odsłona tej fotografii reportażowej,
ale też ciekawe wydają mi się prace Wiktora Jekimenko.
I o tego artystę chciałam cię zapytać, bo to będzie taki łódzki akcent właśnie na tej ekspozycji.
Łódzki fotograf działający już chyba można powiedzieć 100 lat temu.
Co wyrażacie na tej wystawie właśnie poprzez te archiwalne fotografie i jego autorstwa?
Chcemy pokazać to, że dzięki fotografii możemy zobaczyć, jak zmieniła się tu na przykładzie Łodzi właśnie,
jego łódzkich zdjęć zestawionych ze zdjęciami drugiego fotografa współczesnego.
I na zdjęciach Jekimenki widzimy łódź ówczesną, czyli sprzed 100 lat, tuż po zainstalowaniu latarni,
ale widzimy tę łódź też no taką w pełni funkcjonującą, łódź aktywną.
I możemy porównać te same miejsca, jak wyglądają dziś na współczesnych fotografiach.
Czyli pokazać, że dzięki fotografii możemy zatrzymać czas.
To zabawa w detektywów przy okazji też była przy organizowaniu tej części.
Fotofestival jest takim miejscem, w którym zdaje się nie chodzi tylko o pokazywanie sztuki,
ale też o to, by o fotografii po prostu rozmawiać.
W tym roku części wydarzeń towarzyszy idea uwalniania.
Jak rozumiecie ją jako organizatorzy?
Ja może tylko koryguję, że ja nie jestem organizatorką, ja jestem kuratorką.
Tak się złożyło w tym roku czterech wystaw festiwalowych.
I właśnie tej wystawy o fotografii dla dzieci, wystawy Weroniki Gęsickiej, o której mówiłyśmy,
ale właśnie w tej części uwalnianie jest wystawa Michaliny Kacperak, która nazywa się Soft Spot.
I to uwalnianie u Michaliny jest rozumiane jako uwalnianie się wyrastanie z rodziny dysfunkcyjnej,
czyli rodziny naznaczonej alkoholizmem jej ojca.
I zaraz powiem o czym jest ta wystawa, ale też patrząc szerzej na ten program Uwalnianie,
te cykle są bardzo poruszające, bo właśnie mówią o uwalnianiu i z tych więzów rodzinnych,
ale też uwalnianie się, czy też praca z traumą, bo Martin Kolar pokazuje swój bardzo poruszający cykl,
który powstał po samobójczej śmierci jego partnerki.
I są też inne cykle, które mówią o uwalnianiu się z takich społecznych więzów,
takich albo z kolonialnych więzów, czy też z takiego kolonialnego świata.
Bardzo różnorodny jest ten program i to uwalnianie jest rozumiane w bardzo różny sposób.
Zachęcam, żeby zobaczyć na stronie Fotofestiwalu te projekty z części Uwalnianie.
Natomiast wracając do Michaliny Kacpera i cyklu Softspot, to jest bardzo poruszający cykl
i jednocześnie dość zaskakujący wizualnie, bo myśląc o dysfunkcyjnej rodzinie,
prawdopodobnie możemy przywołać różne fotografie właśnie pokazujące alkoholików,
no takie brutalne, bardzo realistyczne, reporterskie fotografie,
bo zwykle tak, tak jak Richard Billingham jest taki słynny cykl Raise a Love,
to też Państwa zachęcam, żeby sobie przejrzeć.
Natomiast Michalina pokazuje, pracuje zupełnie inaczej.
Ona zainspirowała się pokojem swojej najmłodszej siostry.
Michalina ma trzy siostry, Michalina jest najstarsza.
Z kolei najmłodsza siostra Zosia w tym mieszkaniu rodziców stworzyła w swoim pokoju rodzaj enklawy,
czyli w pokoju o różowych ścianach, stworzyła różne instalacje, rysunki
i Michalina w pewnym momencie, powróciwszy do domu, zobaczyła, że ten pokój jest metaforą właśnie takiej ucieczki
i takiego poradzenia sobie z tą sytuacją.
Więc te fotografie są zaskakujące, ponieważ te fotografie są bardzo różowe,
wręcz momentami cukierkowe, wydają się rozkoszne.
Natomiast są właśnie początkowo dokumentacją pokoju Zosi,
a potem zapisem różnych wspólnych działań, które Michalina zaczęła ze swoją siostrą w tym pokoju,
ale też powoli zapisem rodziny, czyli są tam portrety,
co jest bardzo zaskakujące, bardzo poruszające i było też takim przełomowym momentem tego cyklu,
portrety ojca Michaliny, później portret mamy, to było bardzo trudne,
ale też w finale, bo też trzeba powiedzieć, że to jest premierowa wystawa,
Michalina po kilku latach pracy na początku tego roku go ukończyła,
w finale widzimy też autoportret artystki.
I coś, co będzie niespodzianką, opowiadanie Zosi z czasu, kiedy miała 8 lat, nie więcej.
Także ta wystawa też ma bardzo szczególną architekturę,
więc państwa bardzo zapraszam, bo myślę, że to też będzie doświadczenie dla ciała,
żeby wejść w tę przestrzeń.
To jest też ciekawe, jak wiele informacji może zawierać,
zdawać by się mogło, zwykły portret człowieka, który siedzi w przestrzeni,
należącej do niego, od razu mi się zapis socjologiczny Zofiry Det jakoś z tym skojarzył.
Nie wiem, jak pomieścić te wszystkie wystawy i te wszystkie wydarzenia w 10 dniach,
ale zachęcamy państwa, by próbować między 13 a 23 czerwca,
23 odsłona łódzkiego fotofestiwalu,
a w audycjach kulturalnych na ten temat mówiła Katarzyna Sagatowska.
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
