Dotyk Sztuki/Touch of Art – wystawa sztuki haptycznej

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.

Ja nazywam się Martyna Matwiejuk i zapraszam na kolejny odcinek audycji kulturalnych.

Jak doświadczać sztuki, nie widząc jej?

Sposobów jest kilka. Jednym z nich jest percepcja haptyczna, percepcja dotykowa.

O tym będę dziś rozmawiała z dr Anną Beatą Barańską, inicjatorką i kuratorką wystawy

Dotyk sztuki Touch of Art. Dzień dobry pani doktor.

Dzień dobry, witam Państwa serdecznie.

W Galerii Bielskiej BWA w Bielsku Białej do 25 lutego można oglądać wystawę

stworzoną i zaprojektowaną z myślą o osobach z niepełnosprawnością wzroku.

Na tę wystawę składają się prace przeznaczone do percepcji dotykowej.

To już jest druga odsłona drugiej edycji projektu Dotyk sztuki.

Wcześniej w czerwcu można było tę wystawę zobaczyć w Lubelskim Centrum Spotkania Kultur.

Jaki klucz towarzyszył wyborowi tych 40 obiektów autorstwa artystek i artystów współczesnych?

Klucz oczywiście był jeden. Możliwość poznania prac haptycznie.

Dla odbiorców widzących sztuka jest dostępna szeroko.

Mamy wiele galerii, muzeów, w których pracę możemy doświadczać,

ale oczywiście, tak jak cała nazwa wskazuje, są to sztuki wizualne

i przede wszystkim doświadczamy je wzrokiem.

Ekspozycji dostępnych haptycznie jest naprawdę bardzo małe.

Czasami są wydzielone w ramach wystawy pojedyncze eksponaty,

ale ta dostępność jest ograniczona.

Więc głównym założeniem zespołu kuratorskiego, zespołu, który pracuje przy tym projekcie,

było wyłonienie takich prac, których poznanie byłoby pełne,

nawet jeżeli odbiorca nie jest odbiorcą widzącym,

czyli albo nie widzi, albo ma jakieś dysfunkcje wzroku.

Artyści, którzy zostali zakwalifikowani do projektu,

to zarówno artyści, którzy są dydaktykami w Instytucie Sztuk Pięknych,

ale również wytworzyliśmy otwarty nabór do projektu.

Był to nabór ogólnopolski, otrzymaliśmy ponad 100 zgłoszeń

i jury wyłoniło prace, które okazały się bardzo trafne

i które możemy oglądać obecnie w Galerii Bielskiej BWA.

Pierwsza taka zasada, która kojarzy nam się z wizytą w muzeum czy w galerii,

to nie dotykać.

Tymczasem tutaj właśnie te obiekty można, nawet trzeba dotykać,

można je głaskać, wtulać się w nie, a nawet ich smakować.

Więc po pierwsze, tak jak pani wspomniała, ta ekspozycja jest w pełni dostępna

dla osób niewidomych i słabowidzących, które mogą dzięki temu

tę sztukę w pełni odbierać, ale po drugie też umożliwia

osobom widzącym doświadczenie tego, co zazwyczaj w muzeum jest niemożliwe,

bo ten odbiór się po prostu poszerza.

Patrząc na obiekty w galerii, nieraz jedynie je omiatamy wzrokiem.

Natomiast kiedy możemy je chwytać, dotykać, poświęcamy im więcej czasu.

One angażują naszą uwagę.

Zastanawiam się zatem, w jaki sposób z tej wystawy korzystają właśnie osoby widzące.

Co zyskuje sztuka odbierana przez dotyk?

Pani redaktor bardzo trafnie określiła nasze, jakby drugie założenie.

Po pierwsze założeniem to jest dostępnienie kultury osobom niewidomym, niedowidzącym.

Ale taką drugą częścią tego projektu to jest poszerzenie percepcji osób widzących

i zaangażowanie tej grupy odbiorców, która odwiedzając muzeum tego czasu

na poznawanie ekspoznatów poświęca mnie.

Ja jako artystka wizualna i osoba, która często odwiedza galerię,

bardzo często mam ten niedosyt, że nie mogę dotknąć.

Widzę coś intrygującego, interesującego i jakby pełnym dopełnieniem tej percepcji

byłoby dla mnie dotknięcie.

Oczywiście to zależy od eksponatu, więc taka w pełni dostępna ekspozycja

dla wszystkich grup odbiorców wydaje mi się ciekawą propozycją,

a szczególnie ciekawą dla młodszych grup odbiorców.

Jako kuratorka miałam okazję oprowadzać różne grupy.

Były to oczywiście beneficjenci naszego projektu, były to osoby dorosłe,

ale to co dawało mi, daje wciąż najwięcej radości,

to prowadzenie grup dziecięcych i dzieciaki w sposób tak bezpośredni,

tak otwarty wchodzą w tę wystawę, w te wszystkie eksponaty

i naprawdę w galerii zostają znacznie dłużej, aniżeli ten czas był zaplanowany.

Ta pełna percepcja myślę, że jest takim pełnym doświadczeniem kontaktu ze sztuką,

ze sztuką współczesną i możliwość odbioru jej na poziomie tych zmysłów,

które dane eksponaty dają nam możliwość ich percepcji.

To jest ciekawe, co powiedziała Pani o najmłodszych odbiorcach,

bo myślę, że my jako dorośli mamy, czy chcemy, czy nie,

w pewnym sensie wdrukowany pewien model odwiedzania takich miejsc jak muzea czy galerie.

No i jednak to oderwanie kawałka czekolady, który tworzy obraz i zjedzenie go w muzeum,

no to nie jest naturalny ruch, który wykonujemy bez zastanowienia,

kiedy widzimy taki obraz składający się z kawałków czekoladek.

W jaki sposób właśnie dorośli zachowują się na tej wystawie?

Czy nie trzeba ich przypadkiem trochę zachęcać?

Tak, dokładnie tak jest.

Powiedzmy, przychodzi rodzina.

Są rodzice i są dzieciaki.

Dzieciaki od razu wchodzą.

Wchodzą i bez żadnego skrępowania odbierają pracę.

Jak są czekoladki, no to po prostu odpokowują i smakują.

Jak jest kołyska, kładą się i się kołyszą, tak?

Jak są kamienie, rzeźby miękkie, albieryczne dne, to kładą się, przytulają.

Jak jest praca Magdaleny Hołniak, to też przytulają się.

A dorośli mają ten dystans i czekają na takie przyzwolenie.

Oczywiście w większości, bo są sytuacje, że dorosły również bardzo łatwo aklimatyzuje się

i tą wystawę bez żadnych skrupułów poznaje.

Ale generalnie osoba dorosła czeka na takie przyzwolenie albo na taką zachęty.

Tak? Można dotykać. Tak? Można smakować.

Nie ma żadnych barier.

Ta wystawa jest dla państwa i wszelkie takie bariery,

którymi spotykamy się na co dzień w galerii, my tutaj ich nie mamy.

Oczywiście pod warunkiem, że eksponaty nie są niszczone.

To pójdźmy jeszcze o krok dalej, bo dzięki tej percepcji haptycznej, dzięki dotykowi,

przy niektórych z tych prac ich odbiorcy stają się także kreatorami,

bo mogą coś pozmieniać.

Obiekt zmienia swój stan po właśnie takim spotkaniu z odbiorcą.

I mam takie poczucie, że to się w ogóle bardzo też łączy z odbieraniem sztuki współczesnej,

która często przy takim pobieżnym kontakcie nie jest dla nas czytelna.

I sztuka współczesna, która wymaga przemyślenia tego, czego doświadczamy.

Wymaga pewnej interpretacji.

Tutaj ten dotyk może bardzo w tym pomóc.

Dokładnie tak.

I nasze eksponaty, oprócz tego, że są działami sztuki haptycznej,

że ten dotyk jest istotny, to również bardzo często są te prace,

które prezentują określone treści.

I artyści sami mówią, jest przestrzeń, w której możemy się znaleźć,

w której możemy wyciszyć swoje zmysły, swoje emocje

i zagłębić się w temat, o którym artysta chce powiedzieć.

Więc ta wielowątkowość prac, to zagłębienie się, tak jest istotne,

ale dzięki temu, że ta ekspozycja ma ten specyficzny charakter,

to rzeczywiście pozwala zatrzymać odbiorcę w galerii na dłużej,

w każdej grupie wiekowej, posłuchać audiodeskrypcji

i być może zastanowić się nad problemami bardzo często

współczesnego świata, o których artyści poprzez swoje prace mówią.

Nie sposób oczywiście opowiedzieć o 40 pracach w ramach jednego podcastu.

Ja może powiem tym z Państwa, którzy nie mają możliwości pojawienia się

na tej wystawie, że wszystkie obiekty wraz z towarzyszącymi im

audiodeskrypcjami można znaleźć na stronie Wydziału Artystycznego UMCS

w zakładce Projekt Dotyk Sztuki.

Znalazła się wśród nich także praca mojej dzisiejszej gościni.

Może właśnie o niej poproszę, by Pani opowiedziała.

Pszczoły budzą się do życia. Taki nosi tytuł.

Tak, jest to praca, która wpisuje się w moje zainteresowania artystyczne,

bo bardzo często w swoich pracach obnoszę się do natury

i do relacji człowieka z naturą.

W pracy Pszczoły budzą się do życia działam nie tylko zmysłem dotyku,

ale również zmysłem węchu i słuchu,

dlatego, że wykonałam pszczoły z wosku jeden do jednego.

W związku z tym, że materiałem głównym jest wosk pszczeli,

no to wosk pszczeli wydziela naturalny zapach,

więc jeżeli zbliżymy się do tej pracy,

to zapach tego plastra wyczuwamy,

a zbliżając swoje dłonie do pracy,

kiedy rzeczywiście chcemy ją poznawać dotykiem,

uruchamia się dźwięk roju pszczół.

Więc to, co było dla mnie ważne,

to była ta wielosmysłowość, multisensoryczność pracy,

ale również chciałam podkreślić,

jak ważne w naszym ekosystemie są pszczoły

i niejednokrotnie przez niewłaściwe działanie człowieka

populacja pszczół stale się zmniejsza.

Więc ważna była dla mnie oczywiście wizualność pracy,

wielosmysłowość i przesłanie,

które powinno czasami dać nam namysły nad tym,

jak dzisiaj współczesny człowiek funkcjonuje.

Bardzo wiele prac, które zobaczył państwo na tej wystawie

nawiązuje do natury.

Te organiczne formy gdzieś ciągle w tle się przewijają.

Zastanawiam się, tak myśląc też o właśnie pracach

należących do tego zbioru sztuki współczesnej,

jakie wyzwania one stawiają przed konserwatorami sztuki,

ale to jest może zagadnienie na inną rozmowę.

Czy tworzenie tego typu wystaw jest dużym wyzwaniem organizacyjnym?

Też myśląc pod kątem charakteru tych obiektów,

które tam znajdziemy.

Ja myślę, że organizacja każdego projektu tego typu,

która skupia tak dużą ilość artystów, obiektów,

jest dużym wyzwaniem organizacyjnym

i jest wiele pracy, której wchodząc do galerii my nie widzimy,

a którą po prostu trzeba wykonać.

W przypadku tego projektu wiele wysiłku.

Musieliśmy włożyć na początku nawet przygotowanie,

audiodeskrepcji, opisów.

To wszystko jest niezwykle ważne, szczególnie, że beneficjenci projektu potrzebują

audiodeskrypcji innej niż na co dzień możemy spotkać w galerii.

Na szczęście nie działam sama i pomoc osób, która jest dookoła, mamy zespół,

no na pewno bardzo pracę przy takim projekcie ułatwia.

Ja tylko dodam, że jest to dwoletni sekw wystawienniczy,

więc wystawę będzie można jeszcze zobaczyć.

Na pewno BWA w Kielcach, w Galerii Sztuki,

Wozownia w Toruniu.

Jeszcze porozmawiajmy chwilę na zakończenie o dostępności sztuki w ogóle,

bo audiodeskrypcje, tyflografiki, oznaczenia, ścieżek zwiedzania,

to są elementy, z którymi już się spotykamy od lat,

ale przyznaję, że na takiej wystawie zaprojektowanej w całości

pod kątem percepcji dotykowej jeszcze nie byłam.

Na ile muzea i galerie i prezentowane przez nie wystawy

w Pani opinii są dzisiaj dostępne?

Wszystko zależy o jakiej grupie odbiorców myślimy.

Ja oczywiście cały czas na uwadze mam beneficjantów naszego projektu,

osoby, które nie widzą albo są ociemniały, osoby ze funkcją wzroku

i wydaje mi się, że takie tradycyjne wystawy, które są dostosowywane,

które mają tyflografiki, które mają audiodeskrypcje,

oczywiście to jest coś bardzo wartościowego,

ale czy można poznać dzieło sztuki tylko na podstawie tyflografiki,

bez bezpośredniego namacalnego kontaktu z tą pracą?

Wydaje mi się, że ten odbiór nigdy nie będzie pełny.

Więc jak najbardziej wysiłki, które są wkładane przez instytucje kultury i sztuki

są niezwykle cenne, ale nie zawsze w pełni wystarczające.

Stąd też nasz projekt, który wychodzi do tej specyficznej grupy odbiorców.

Te ekspozycje zatytułowaną Dotyk sztuki mogą Państwo zobaczyć jeszcze do 25 lutego

w Galerii Bielskiej BWA w Bielsku Białej.

Powtórzmy jeszcze, gdzie wystawa później będzie dostępna, w których miastach?

W BWA w Kielcach i Galerii Sztuki Wozownie w Toruniu.

Myślę, że zarówno dla osób widzących, jak i tych z dysfunkcjami wzroku

to będzie bardzo cenne doświadczenie.

Inicjatorka tego projektu, dr Anna Beata Barańska,

była dziś gościnią audycji kulturalnych. Bardzo dziękuję.

Bardzo dziękuję i zapraszam do odwiedzania ekspozycji w Galerii Bielskiej BWA.

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

Dotyk Sztuki/Touch of Art – wystawa sztuki haptycznej

O autorze

Martyna Matwiejuk

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

„Południk 21. Czapski – Kozera”