Wybrany utwór: Spuścizna artystyczna Wojciecha Jastrzębowskiego na pierwszej monograficznej wystawie artysty
Wojciech Jastrzębowski był artystą-projektantem tworzącym sztukę użytkową i grafikę, jednym z twórców polskiego art déco, kluczową postacią w historii warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, jej wieloletnim profesorem i rektorem. Pierwszą monograficzną wystawę prac artysty można oglądać w Pałacu Czapskich w Warszawie.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Gościem Audycji Kulturalnych była Joanna Kania, kuratorka wystawy, pt. „Projektant. Wojciech Jastrzębowski (1884 – 1963)”.
Bohaterka audycji opowiada o tym, jak ogromny wpływ na rozwój polskiego designu miał Wojciech Jastrzębowski. Artysta, łącząc inspiracje sztuką ludową z geometrycznymi ornamentami, stworzył styl będący istotnym składnikiem polskiej odmiany art déco.
Wojciech Jastrzębowski pochodził z rodziny polskich patriotów walczących w powstaniach. Sam również był żołnierzem Wojska Polskiego, legionistą oraz uczestnikiem wojny polsko-sowieckiej 1920 r. Patriotyczna historia miała odzwierciedlenie w jego projektach. Przykładem jest odznaka „Za Wierną Służbę”, która zyskała rangę symbolu I Brygady, czy projekty godła odrodzonej Polski, o których opowiada kuratorka.
Joanna Kania opisuje kilka najważniejszych prac artysty, które można zobaczyć na wystawie – meble pochodzące z obecnego Ministerstwa Edukacji i Nauki, witraże, fragmenty wnętrz sakralnych, monety, projekty zabawek, książek i dokumentów będących symbolem odrodzonego państwa.
W audycji rozmawiamy również o autorskim programie kształcenia profesora Jastrzębowskigo, który wpłynął na postawę twórczą kilku pokoleń absolwentów uczelni. Do dziś w ideach kształcenia i sztuce wzornictwa polskiego obecne jest echo myślenia artysty.
Kilim kostka – Kilim „Kostka”, wykonany w Warsztatach Krakowskich, ok. 1915, wełna, warsztat z płochą, 191 x 196 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie
. Model monety 2 zł – Model monety dwuzłotowej, rewers, (wersja zrealizowana), gips, odlew, śr. 20 cm, Muzeum ASP w Warszawie
Projekt IWP – Projekt logo IWP, wersja, 1952, ołówek, tusz, karton, 25 x 23 cm, Muzeum ASP w Warszawie
Stół – Stół z kompletu mebli dla Tadeusza Hołówki, ok. 1928-30, drewno jesionowe, fornir, 78,7 x 114,6 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie
Gabinet ministra – Gabinet ministra w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (obecnie Ministerstwo Edukacji i Nauki), 1928-30, fot. W. Holnicki Szulc, 2023
Projekty powojennej modernizacji M/S „Batory”, Kanapy do baru klasy turystycznej, 1949/50, gwasz, ołówek , karton, 37 x 45,9 cm, Muzeum ASP w Warszawie
„Grafika Polska” 1922, zeszyt 3, 28 x 22,5 cm, Biblioteka Główna ASP w Warszawie
„Swoszowice. Zdrojowisko pod Krakowem”, 1908/1909, papier litografia barwna, 70,5 x 56,3 cm, Muzeum ASP w Warszawie
Fotografia Jastrzębowskiego – Wojciech Jastrzębowski podczas wystawy paryskiej 1925, fot. S. Londynsky, Arch. Muzeum ASP w Warszawie
Dzień dobry Państwu, Anna Karna. Witam w audycjach kulturalnych.
Dziś zaprosimy Państwa do Pałacu Czapskich, do Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
na pierwszą w historii wystawę monograficzną artysty projektanta, profesora
i ostatniego przed wojną rektora uczelni Wojciecha Jastrzębowskiego.
Ze mną kuratorka wystawy, projektant Wojciech Jastrzębowski, 1884-1963, pani Joanna Kania.
Dzień dobry.
Dzień dobry Pani, dzień dobry Państwu.
Artysta jest jedną z najważniejszych postaci w historii ASP, a ta wystawa łączy się z jubileuszem samej uczelni.
Tak, to bardzo dobrze się składa właśnie, że w 1923 roku mija 100 lat zarówno od momentu zatrudnienia
Wojciecha Jastrzębowskiego, jak i od momentu kolejnego wskrzeszenia Akademii Sztuk Pięknych.
Właśnie w 1923 roku ta szkoła otworzyła się jako uczenia publiczne.
I wówczas właśnie do niej przywędrowała cała załoga, można rzec, artystów z różnych stron Polski, głównie z Krakowa zresztą, tak jak i Wojciech Jastrzębowski.
I oni chcieli w tej szkole stworzyć takie miejsce, które będzie kreowało nową sztukę, nowej Rzeczpospolitej.
Całe to środowisko akademijne, to było środowisko państwowców, takich osób bardzo zaangażowanych w budowę kraju.
Jastrzębowski sam przecież to był legionista, to był żołnierz 1920 roku, a wcześniej jeszcze przecież uczestnik strzelca i przeróżnych tajnych kółek,
czyli zdecydowanie taki artysta, który miał w swoim życiorysie również ten element aktywnej walki o tę nową państwowość i nie był jedyny wówczas w tym środowisku.
I oni doskonale wiedzieli, jaki to jest fantastyczny, można powiedzieć, zbieg okoliczności,
tak, że właśnie im się przydarzyło, że będą mieli tę okazję budowania nowej kultury polskiej, takiej, która będzie gdzieś tam nawiązywała do tradycji,
no ale też wychylała się w przyszłość. To była wyraźnie taka postawa poszukiwania adekwatnego języka do teraźniejszości,
ale z ogromnym szacunkiem i kultywowaniem tych wszystkich wątków z przeszłości, w tym właśnie takiego wątku ludowego,
który był w sztuce Wojciecha Jastrzębowskiego bardzo rozpoznawalny. Jastrzębowski był urodzony w ogóle w Warszawie,
w bardzo interesującej rodzinie zresztą. No jego dziadkiem był Wojciech Bogumił Jastrzębowski,
twórca pierwszej wersji Konstytucji Zjednoczonej Europy, tak mówimy, tak, którą w 1831 roku stworzył on,
pewnie ze swoimi przyjaciółmi, w okopach Olszynki Grochowskiej w powstaniu.
Potem jego ojciec Wojciecha Tadeusza, tak, tego naszego artysty, walczył z kolei w powstaniu styczniowym,
więc ten wybór, kiedy on w 1915 roku poszedł do Legionów, to był oczywisty, no nie wiem, absolutnie dla niego.
On już wówczas był po studiach w Akademii Krakowskiej. Tam chyba zmienił zainteresowania,
bo początkowo chyba chciał być malarzem. Zresztą uczono wówczas głównie takich sztuk czystych,
czyli rzeźby, malarstwa. On był w tak zwanej szkole Mehoffera.
Ale ponieważ Kraków, no na początku wieku XX, to było miejsce, w którym bardzo intensywnie rozwijał się
ruch od nowy sztuki rzemiosł. To było miejsce, gdzie działał Wyspiański,
który jeszcze również był pedagogiem wtedy, kiedy wstąpił na tę Akademię Jastrzębowski.
Jastrzębowski miał z nim jakieś zajęcia. No i na przykład właśnie Mehoffer,
który jest świetnym przykładem takiego twórcy, potrafiącego wszystko właśnie już.
I zajmującego się grafiką właśnie i witrażami, i malarstwem.
I tę umiejętność i tę skłonność do takiej wszechstronności, zainteresowań
właśnie przejęli jego uczniowie, w tym Wojciech Jastrzębowski.
No i on potem w 1913 roku postanowił zająć się właśnie sztuką użytkową,
tak zwaną sztuką stosowaną. I wtedy powstały warsztaty krakowskie.
Jastrzębowski był jednym z liderów, inicjatorów powstania tej grupy.
I to było jedno z takich bardzo istotnych stowarzyszeń właśnie tej sztuki stosowanej w owym okresie.
To jest ten czas najbardziej intensywnej działalności, to jest czas właśnie 1913-1915.
W tym czasie na przykład powstały meble dla Muzeum Techniczno-Przemysłowego.
Mamy przykład takich mebli na ekspozycji naszej.
Mamy osłonę do koloryfera, bardzo artystycznie ukształtowaną,
bo osłona do koloryfera, prawda, rzecz taka właśnie stricte użytkowa, naprawdę.
A warto zobaczyć, jak bardzo to jest artystyczny przedmiot,
bardzo przemyślany z jednej strony, a z drugiej strony właśnie funkcjonalny.
I wówczas powstały też tkaniny o takim bardzo geometrycznym wzorze.
Z naturalnych surowców takie tkaniny również mamy na ekspozycji.
Myślę, że to był bardzo krótki, ale szalenie intensywny okres
i ważny również dla sztuki polskiej.
To podejście do sztuki czystej i użytkowej zarazem było dla artysty niezmiernie ważne,
bo on mówił, że jego hasłem jest sztuka na co dzień i dla wszystkich.
Więc on nie chciał oddzielać tej sztuki od człowieka.
To był ideały arts and craft, czyli sztuki, która zajmuje się kształtowaniem
codziennego środowiska człowieka właściwie.
I ma też takie ideały kształtowania nie tylko postawy estetycznej,
tego odbiorcy sztuki, ale też etycznej.
To są platońskie tropy, tak, dobro, piękno, prawda, która się w tym wszystkim jednoczyła.
Ale to wszystko właśnie na przykładzie osłony od kaloryfera.
To nie są przedmioty tylko do podziwiania, tylko przedmioty do używania,
do codziennego kontaktu.
I Jastrzębowski do końca życia był tymi ideałami przesycony.
Dlaczego Wojciech Jastrzębowski nazywany był designerem II Rzeczypospolitej?
To jest fantastyczny termin, taki bardzo obejmujący przeróżne cechy jego działalności.
Designer II Rzeczypospolitej, ponieważ zarówno jest to projektant bardzo ważnych wnętrz,
reprezentacyjnych wnętrz tego państwa.
Na przykład można przywołać tutaj Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego,
obecnie w Alei Szucha Ministerstwa Edukacji i Nauki,
którego wnętrza zachowały się na całe szczęście i które są właśnie takim pomnikiem,
przykładem zarówno polskiego art déco.
To bardzo wyraźne jest, ta cecha stylistyczna jest mocna w tych wnętrzach,
ale zarówno tego podejścia Jastrzębowskiego, pełnego szacunku gdzieś do tradycji,
upodobania do materiałów lokalnych, właśnie drewna polskiego, do ciepła tego drewna,
jakiejś takiej atmosfery właśnie, która w takim wnętrzu przeznaczonym rzeczywiście do reprezentacji,
o takiej dużej skali, stosunkowo surowym i geometrycznym,
w dalszym ciągu zachowuje owo ciepło i właśnie taki rys tradycji pewnej takiej delikatnej,
gdzie nie gdzie ludowości.
To jest bardzo delikatne akurat w tym wnętrzu,
ale można się tam również dopatrywać takich cech charakterystycznych właśnie dla jego podejścia,
no jeżeli można powiedzieć do designu, do kształtowania w każdym razie przedmiotów z drewna,
z całą pewnością.
Po tym ruchu Arts & Crafts odziedziczył takie przekonanie,
że artysta w zasadzie powinien potrafić zrobić, zaprojektować,
albo wręcz wykonać bardzo wiele przeróżnych przedmiotów
i on poświadczał to całą swoją twórczością,
zresztą dosyć trudną właśnie do ogarnięcia w związku z tym.
Myśmy mieli spory kłopot,
budując tę wystawę pierwszą monograficzną właśnie,
więc taką, o której chcieliśmy opowiedzieć o całej tej postaci jednak,
bo myśmy chcieli pokazać wszystko, czym się zajmował i sylwetkę profesora jeszcze do tego.
W związku z tym jest tych eksponatów bardzo wiele.
Podzieliliśmy tę wystawę na trzy części.
W pierwszej największej sali mamy właśnie wnętrza i meble,
elementy wystroju wnętrz, czyli właśnie również tkaniny,
również witraże, dlatego że on jako uczeń Mehoffera
świetnie sobie radził równie z tą techniką
i od początku, od pierwszych lat się nią zajmował.
Także mamy na wystawie witraża od bardzo wczesnych,
właśnie taki Tronu Łaski, który jest jeszcze właśnie taki bardzo
arcent krawca, albo wręcz wiktoriański,
aż do witraży z 1918 roku,
takich bardzo niewielkich,
przeznaczonych dla Józefa Piłsudskiego,
przywołujących z kolei wątek legionowy,
bo to są takie nieduże witrażyki z legionistą i z ułanem.
Więc pierwsza sala właśnie meble, wnętrza,
zarówno wnętrza publiczne,
tak jak właśnie owo, ministerstwo,
z którego mamy kilka pożyczonych mebli,
ale są również wnętrza sakralne,
którymi zajmował się na samym początku,
w 1918 roku, po I wojnie światowej.
On razem z Tadeuszem Strieńskim,
czyli z tym starszym Strieńskim,
uczestniczył w odbudowie takiego małopolskiego kościoła
w Radułowie.
I tam projektował wyposażenie,
również witraże.
To jest wspaniałe wnętrze.
To pierwsza część wystawy,
a dalej oglądamy prace,
które zatytułowali państwo
Symbole i codzienność.
I to jest właśnie ta przestrzeń,
o której mówiliśmy,
że sztuka ma się przenikać z codziennością,
ma być też sztuką użytkową,
a więc taką sztuką bardzo bliską człowiekowi.
Tak, to cały czas była postawa bardzo bliska Jastrzębowskiemu,
a jednocześnie on był również zainteresowany właśnie
kształtowaniem symboliki państwa.
Jako pochodna jego biografii,
ponieważ kiedy był legionistą,
to projektował i dokumenty dla pierwszej brygady,
no i to symboliczne takie odznaczenie pierwszej brygady,
tę odznakę za wierną służbę,
którą również mamy.
Zresztą na ekspozycji mamy jego własną odznakę za wierną służbę.
To jest taki element emocjonalny szalenie.
W następnych latach on tworzył na przykład takie rzeczy,
jak wzory dokumentów wojskowych w II Rzeczypospolitej.
Ten motyw jest na wystawie pokazany właśnie
przez rozmaite sylwetki orłów,
aż do takiej sylwetki bardzo pięknego zresztą,
takiego właśnie ardykowskiego, można powiedzieć,
w formie orła, który on zaprojektował
już na te powojenne konkursy dotyczące tego,
jak ma wyglądać godło polskie.
On oczywiście nie został zaakceptowany,
natomiast my mamy bardzo piękny gipsowy model,
na który rzeczywiście warto spojrzeć.
Więc jest w tej sali z jednej strony właśnie
dużo autentycznych rzeczywiście symboli
państwowości polskiej.
Natomiast z drugiej strony
jest sporo projektów dotyczących życia codziennego.
I to między innymi są monety.
Jastrzębowski projektował zarówno monety groszowe,
które w czasie II Rzeczypospolitej,
właśnie od 1923 roku, były w obiegu.
I te wszystkie monety są na ekspozycji,
jak i uczestniczył w konkursach na monety
po II wojnie światowej.
W 1958 roku wygrał konkurs na dwuzłotówkę.
Tak zwane jagódki, które podobnie,
że zresztą są jabłuszkami,
ale zawsze funkcjonują jakoś właśnie
pod tą nazwą jagódki.
Bardzo piękny projekt.
Mamy takie szczęście, że mamy model gipsowy,
duży tej monety i projekty również profesora.
Takie widać jak sobie szkicował,
jak miał jakieś przeróżne pomysły,
to wszystko też jest umieszczone na wystawie.
A poza tym w tej sali są również
na przykład projekty zabawek,
koszy do lamp.
Także bardzo różne przedmioty.
No już nie mówiąc o całej serii
okładek do książek, które tworzył
głównie na emigracji londyńskiej.
I to jest kilkadziesiąt książeczek,
a jest to tylko wybór, naprawdę.
Mogliśmy postawić tam dwa razy więcej tych książek.
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
