Wybrany utwór: „Na drugim brzegu tęczy”. 55 lat od płytowego debiutu Breakoutu
Wydanie albumu nazywane jest przez krytyków końcem ery big beatu, a co ważniejsze – początkiem rocka w Polsce. Znajdujące się na nim utwory tworzą całość, która w 1969 r. wstrząsnęła polską sceną muzyczną. Muzykę skomponował Tadeusz Nalepa, a śpiewa na niej wraz z żoną, Mirą Kubasińską.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Grupa Breakout została założona w 1968 r. w Rzeszowie – inicjatorem stworzenia rockowego zespołu odróżniającego się od bigbitowych kapel, był Franciszek Walicki, dziennikarz, autor piosenek i działacz kulturalny. Nawiązał współpracę z Tadeuszem Nalepą i jego rzeszowskim składem, który z Blackoutu zmienił się w Breakout.
„Na drugim brzegu tęczy” to debiutancki album formacji. Znalazło się na nim 10 utworów (dodatkowy, jedenasty, pojawił się na reedycji w 1991 r.), które łączyły w sobie elementy różnych muzycznych gatunków: hard rocka, bluesa, jazzu, muzyki ludowej, a nawet tanga. Podczas nagrań, gościnnie pojawił się Włodzimierz Nahorny, saksofonista i flecista. Ogromna różnorodność świadczy nie tylko o szerokich horyzontach muzyków, ale także świadomości aktualnych muzycznych trendów. Za muzykę odpowiadał Tadeusz Nalepa, a teksty pisali poeta – Bogdan Loebl oraz piszący pod pseudonimem – Franciszek Walicki.
Jak mówi Wiesław Królikowski, dziennikarz muzyczny i autor książki „Tadeusz Nalepa. Breakout absolutnie”, album „Na drugim brzegu tęczy” był pomostem między muzyką młodzieżową tamtego okresu a nowoczesnym rockiem ze świata.
Zapraszamy do wysłuchania rozmowy o fenomenie płyty oraz zespołu Breakout.
Zdjęcie dzięki uprzejmości Wiesława Królikowskiego. Na zdjęciu Tadeusz Nalepa oraz Wiesław Królikowski w 1992 r. Zdjęcie wykonał Jacek Sroka.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
O tej płycie powiedziano już bardzo wiele. Mówiono, że ona wstrząsnęła polską sceną muzyczną.
Mówiono, że zakończyła erę big beatu w Polsce. Mówiono też, że rozpoczęła erę krajowego rocka.
Nikt nie miał wątpliwości, że to była płyta, która bardzo dużo zmieniła, bardzo dużo namieszała i co wydaje mi się bardzo ważne, która do dzisiaj istnieje w przestrzeni publicznej.
Nie tylko dlatego, że wciąż są wierni fani grupy Breakout, którzy płyty na drugim brzegu tęczy nadal słuchają, ale również dlatego, że nadal inspiruje artystów.
O tej płycie zgodził się dzisiaj opowiedzieć człowiek, który wydaje mi się, że o Breakout'cie, ale w ogóle o polskiej muzyce wie niemal wszystko.
To jest pan Wiesław Królikowski. Wiesław Królikowski jest dziennikarzem muzycznym, a także autorem książki Tadeusz Nalepa Breakout.
Absolutnie. Witam w audycjach kulturalnych.
Bardzo mi miło. Dzień dobry. Może jeszcze dodam, jestem też współzałożycielem jednego miesięcznika rockowego w tym kraju, który na szczęście wychodzi do tej pory.
Nazywał się przez szereg lat tylko rock. Teraz nazywa się teraz rock.
Ja do 2018 roku pracowałem w tej redakcji. Redagowałem Dział Polski, chociaż zdarzało mi się też robić wywiady i pisać teksty o artystach anglosaskich.
Przenieśmy się może do tej końcówki lat 60., bo ja nie powiedziałam, że rozmawiamy o tej płycie ze względu na jubileusz.
Ona się pojawiła na rynku muzycznym 55 lat temu.
I zanim zacznę pytać o samą płytę, może zgodzi się Pan tak dosyć skrótowo, bo to jest oczywiście ogromna historia, powiedzieć na jakim rynku, w jakim muzycznym świecie w Polsce ta płyta się pojawiła.
No bo to jest też odpowiedź na pytanie, dlaczego ona aż tak namieszała.
Ta płyta dlatego była tak ważna, że wprowadziła na polski rynek rock z prawdziwego zdarzenia.
Albowiem tutaj wchodzimy właściwie w temat rzekę.
Płyta była nagrana w marcu 1969 roku, natomiast produkcja płyty trwała około pół roku.
Także dopiero pod koniec lata 69 roku płyta trafiła do sprzedaży, a w PRL-u w tamtych czasach nie było czegoś takiego jak data premiery.
Trafiły w końcu stłoczni płyty do drugiego miejsca.
Tam wkładano w okładki, które już były wydrukowane, jak nie były wydrukowane, to płyta czekała i czekała ten winyl, aż się okładka wydrukuje.
No i później rzucano, przy czym rzucano w sposób chimeryczny, to znaczy w niektórych miejscowościach te płyty się wcześniej pojawiały, w drugich później.
To wszystko było w takim bałaganie, że naprawdę trudno było się zorientować.
Niemniej zacznijmy może historię od zespołu Breakout z 68 roku.
Ponieważ zespół Breakout, będziemy mówić tak z Polska, Breakout, bo Breakout, to jakoś dziwnie brzmi, zawsze się mówiło Breakout i Breakout.
No to będziemy tak mówić, Pani pozwoli.
Więc to zaczęła się historia zespołu Breakout od spotkania Franciszka Walickiego z Tadeuszem Nalepą.
Franciszek Walicki był animatorem muzyki młodzieżowej w Polsce,
chociaż w sumie przedtem udzielał się w środowisku jazzowym Trójmiasta,
chociaż wcześniej jeszcze był dziennikarzem, na przykład w ogłosie Wybrzeża,
a przedtem w prasie Marynarki Wojennej.
Ten człowiek miał niebywałe wyczucie nowoczesności tego, co się dzieje na scenie, w muzyce dla młodzieży.
To było niebywałe.
I on na przykład dlatego zdecydował, że trzeba w Polsce z prawdziwego zdarzenia stworzyć zespół Rock and Rollowy.
W ten sposób w 1957 roku zadebiutował zespół Rhythm and Blues,
w którym czasami nawet pojawiali się muzycy o proweniencji jazzowej.
Niemniej grali ci muzycy rzeczywiście Rock and Rollę.
Były to czasy powodzenia Bogusława Wyrobka, którego wręcz kreowano na polskiego Presleya.
Później doszło do czegoś takiego, że zespół się przekształcił w czerwono-czarnych.
Później ci czerwono-czarni zmienili opiekuna i Walicki
w ramach swojej działalności i przekory uruchomił niebiesko-czarnych.
I z zespołu niebiesko-czarni dobrze sobie radził na polskim rynku.
I był taki okres, to jest okres około połowy lat 60.,
gdzie polska muzyka młodzieżowa, jej czołówka,
to były dwa kolorowe zespoły tak zwane,
czyli czerwono-czarni i niebiesko-czarni.
W czym czerwono-czarni bardzo szybko, będąc pod opieką jednej z estrad,
to były przedsiębiorstwa, które zatrudniały muzyków,
czerwono-czarni bardzo szybko poszli w komercję.
To znaczy to była muzyka taneczna, rozrywkowa,
z jakimiś tam śladami rock'n'rolla,
ale słuszne było nazywanie jej Big Beatem.
Właśnie, skąd Big Beat?
Mianowicie termin Big Beat i mocne uderzenie wymyślił Franciszek Walicki,
a dlatego, żeby po prostu można było tę muzykę w Polsce lansować,
grać, pokazywać,
albowiem słowo rock'n'rolla właściwie było słowem zakazanym, źle widzianym.
Ja pamiętam, naczytałem się różnych felietonów,
w 57 roku w prasie ukazywały się teksty,
jaki to głupi i prymitywny jest Elvis Presley,
odsądzany od czci i wiary.
Elvisa Presleya, który jak wiadomo, co by nie powiedzieć,
miał wspaniały głos i świetnie wykonywał rock'n'rolla
i rytmen blues.
Natomiast tutaj pisano różne bzdury,
często podejrzewam autorzy,
nie słyszeli Presleya więcej niż jedną, dwie piosenki.
Walicki w 67 roku zaczął popadać w konflikt
ze swoim zespołem, z niebiesko-czarnymi,
albo wtedy zrobiła się na świecie moda na muzykę solową.
Charakteryzowała ją na przykład rozbudowana sekcja dęta,
która grała określone figury rytmiczno-melodyczne
i taka muzyka bardzo spodobała się niebiesko-czarnym,
ówczesnemu składowi.
Franciszek Walicki nie był przekonany,
że ten sol trzeba wykonywać
i w tym momencie zostawił niebiesko-czarnych
i na początku 68 roku szukał jakiejś innej grupy do współpracy.
Przyznał mi się nawet w rozmowie,
że nigdy wcześniej nie słyszał zespołu Tadeusza Nalepy.
Tadeusz Nalepa w 65 roku w Rzeszowie,
bo z Rzeszowa pochodził,
założył zespół big-beatowy pod nazwą Blackout.
W tym zespole Blackout głównym wokalistą był
Stanisław Guzek, czyli Stan Borys.
Przyznam szczerze, kiedy czytałam książkę,
było w pewnym momencie zaskoczenie.
Cały czas Stanisław Guzek, Stanisław Guzek,
no i dopiero potem okazało się,
że to jest Stan Borys,
który później dał się poznać jako muzyk
wykonujący trochę inny repertuar.
Stanisław Guzek był taką gwiazdą w zespole,
bo on bardzo dobrze śpiewał.
Do zespołu doszła też żona Tadeusza Nalepy,
czyli Mira Kubasińska,
która zresztą miała dobre zadatki
na utalentowaną piosenkarkę.
Nawet występowała w Opolu.
Ona miała tam taki krótki epizod
z Original London Beat,
z taką brytyjską grupą,
która tutaj przyjeżdżała do Polski
zarabiać pieniądze.
Dwa utwory bodajże z nimi nagrała
dla polskich nagrań, po angielsku.
Później jednak już związała się
z zespołem męża
i w ten sposób mieliśmy zespół Blackout,
który w latach 66-67
należał do ścisłej czołówki
polskiej muzyki młodzieżowej.
Użył pan określenia muzyka młodzieżowa
w książce, przywołując wypowiedzi
różnych przedstawicieli sceny muzycznej,
ale także dzieląc się własnymi obserwacjami.
Dosyć wyraźnie pan zarysowuje,
czym ta scena się wówczas charakteryzowała
i dlaczego zarówno Blackout, jak i Breakout
tak mocno z nią kontrastowały.
Wlekał duch zespołem, który miał trójkę wokalistów w sumie,
bo nie tylko Mira Kuwasińska śpiewała
i Stan Borys, a ty Stanisław Guzek,
ale też niektóre utwory
śpiewał sam Tadeusz Nalepa,
a więc była trójka wokalistów.
Śpiewali na głosy,
bardzo precyzyjnie grali.
Tadeusz Nalepa był przekonany,
o tym wszyscy mówią,
z którymi ja rozmawiałem,
którzy go wspominają w mojej książce,
że odniesie sukces.
Po prostu on mówił,
będziemy nagrywali płyty,
będziemy grali wszędzie koncerty,
to wszystko wyjdzie,
uda się i tak dalej
i to nawet zaskakiwało muzyków
już o pewnych osiągnięciach,
jak chociażby klawiszowca Krzysztofa Dłutowskiego.
I rzeczywiście to wyszło.
To był pierwszy przebój radiowy Anna.
Zresztą Nalepa mówił,
że to były rzeczy wtedy bliższe knajpy niż rocka.
Lubił pewne mocne sformułowania.
Nawet w mojej książce poważył się na sformułowanie,
że Beatlesi to był zespół,
który bardziej opóźnił rozwój muzyki rockowej
niż przyspieszył,
a jego ulubionym zespołem zawsze był Led Zeppelin.
Przedtem Animalsi.
W latach 66-67 zespół Blackout dołączył do czołówki.
Ukoronowaniem tego było nagranie płyty długogrającej
wyłącznie z kompozycjami Tadeusza Nalepy.
Tu była zasada,
że powstawała spółka autorska.
Tadeusz Nalepa, Bogdan Lebl.
Bogdan Lebl to był literat,
który mieszkał w Rzeszowie.
Spora tam figura w życiu literackim Rzeszowa
i który dał się namówić
na pisanie tekstów piosenek,
bo przedtem nie pisywał.
I dzięki temu miał poetyckie,
inne teksty zespół Blackout.
Druga sprawa,
był bardzo precyzyjny wykonawczo.
Trzecia sprawa,
te śpiewanie na głosy trójka wokalistów,
takie historie,
to też wyróżniało,
w jakiej perspektywie się Blackout pojawił.
Wtedy polska muzyka to było tak,
konkurujące ze sobą zespoły kolorowe,
czyli czerwono-czarni, niebiesko-czarni.
Przy czym czerwono-czarni to już,
mimo że zagrali przed Rolling Stonesami
w 67 roku w kongresowej,
to już się okazało,
że to jest nieporozumienie.
Niebiesko-czarni,
którzy wykonywali na koncertach
sporo tak zwanych coverów
ze świata,
rockowych, utworów i soulowych,
ale na płytach nagrywali repertuar inny,
często takie różne koszmarki,
na przykład twierdzili,
że można łączyć muzykę Hendriksa
z polskim folkiem
i to próbowali w niektórych utrwach robić.
Wychodziło to dosyć pokracznie.
Mieli dobrego wokalistę,
Wojciecha Kordę,
mieli niezłą wokalistkę,
Adrianę Rusowicz,
czerwono-czarni odpłynęli
gdzieś w stronę takiej komercji estradowej,
prawda, Kasia Sobczyk, etc.
Biedroneczki są w kropeczki.
No to był repertuar,
który nie ma nic wspólnego właściwie z rockiem.
Jeśli chodzi o resztę tej muzyki młodzieżowej,
która była wyraźnie adresowana do młodzieży,
no to były czerwone gitary.
To była potęga.
Czerwone gitary były ogromnie popularne.
Co roku nagrywały płytę długogrającą
od 66 roku, co roku.
W 68 roku nagrały taką płytę
czerwonej gitary 3,
gdzie z jednej strony próbowały
unowocześnić swoją propozycję,
bo ich ideą było
gramy swoje rzeczy,
tyle, że brali teksty od tekściarzy.
Tam nie było jakiejś spółki autorskiej z utworami,
tylko i Klęczon,
Seweryn Krajewski
i czasami dwaj pozostali członkowie
pisali piosenki do tekstów znanych tekściarzy.
Była taka liga tekściarzy
w polskiej rozrywce
i oni pisywali za zespoło.
Łączyło się to oczywiście z dochodami też,
bo jak piosenka często chodziła w radiu,
no to wiadomo,
Tantieme zostało kompozytor i autor tekstów.
I te czerwone gitary
jakoś nie bardzo potrafiły zareagować
na przemiany,
które zaczęły następować
w 68 roku w światowej muzyce rockowej.
O co chodziło?
Rock zaczął się poszerzać stylistycznie,
wręcz prawie, że gatunek rockowy
zaczął obejmować inne gatunki.
A więc pojawiły się elementy jazzu,
elementy jakiejś muzyki ludowej,
ale innej, takiej egzotycznej,
na przykład indyjskiej.
Po prostu to się bardzo wzbogaciło.
Było to dzięki temu nowoczesne.
I to zauważył Walicki.
Walicki trzymał wspaniale rękę na pulsie,
mimo że już był człowiekiem dosyć wiekowym.
On od tego big bitu jakby o dziwo się odsunął
i postanowił, że trzeba założyć zespół,
który będzie grał nowoczesną muzykę dla młodzieży,
Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury przedstawiamy kolejny, jubileuszowy wybór 75 audycji – tym razem poświęconych muzyce. To przekrój najciekawszych dyskusji i wywiadów z artystami, kompozytorami oraz badaczami, którzy odsłaniają kulisy powstawania utworów. Kolekcja stanowi podsumowanie dotychczasowych rozmów w Audycjach Kulturalnych i ukazuje bogactwo polskiej oraz światowej… Czytaj dalej o 75 audycji o muzyce
Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli
Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga
