Dekady nowoczesności – odc. 3

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne w dobrym tonie.

Dzień dobry Państwu, nazywam się Anna Cymer i zapraszam Państwa dziś na kolejny odcinek podcastu pod wspólnym tytułem

Dekady Nowoczesności, realizowanego w ramach cyklu Audycje Kulturalne Narodowego Centrum Kultury,

w którym to cyklu podcastów staram się zachęcić Państwa do spaceru po kolejnych dekadach XX i XXI wieku

stowarzyszeniem budynków, czyli za pomocą wybranych realizacji architektonicznych każdej kolejnej dekady XX i XXI wieku

staram się opowiedzieć Państwu, czy przybliżyć Państwu to, jak architektura się rozwijała,

aby docelowo dojść być może do tego miejsca, w którym znajdujemy się z architekturą dzisiaj.

Dzisiaj odcinek może dla niektórych wyda się kontrowersyjny, ponieważ do dzisiejszego odcinka

reprezentującego dekadę lat XX wieku wybrałam obiekt, który co bardziej ortodoksyjni słuchacze być może uznają za niestosowny,

ponieważ nie jest realizacją bezpośrednio, czy też wprost polską.

Jest to osiedle Wuwa we Wrocławiu. Zaraz oczywiście będziemy rozwijać zarówno ten skrót, jak i koncepcję

dotyczącą powstania tego osiedla, ale wszyscy wiemy, czy też łatwo dojść do tego, że osiedle Wuwa

zbudowane w 1929 roku we Wrocławiu, no powstało w czasach, kiedy zarówno Wrocław stanowił część Niemiec,

a za projektami poszczególnych budynków tego osiedla, no stali również niemieccy architekci.

Więc można by uznać, że nie jest to zabytek Polski.

Natomiast ja uznałam, że fakt, że tak powiem, wydarzeń historycznych, które przetoczyły się przez Europę w XX wieku

i to przesuwanie się granic i zmiany przynależności narodowej różnych miast i regionów są częścią naszej tożsamości

i to, że granica Polski po II wojnie światowej zmieniła swoją lokalizację, jeśli tak można powiedzieć,

jest również częścią naszej historii.

I to, że w wyniku tych wydarzeń politycznych trafiły w obręb Polski obiekty, które niekoniecznie były przez Polaków realizowane,

dzisiaj mam wrażenie, że nie są już tak istotne.

To znaczy to, co zostało przyporządkowane Polsce po II wojnie światowej, mam wrażenie, że jednak my już dzisiaj traktujemy

w jakimś sensie jako polski zabytek, który oddziałał również na polską architekturę, na polskich architektów,

wywarł wpływ na to, jak rozwijała się architektura w całym regionie, a więc oczywiście również w Polsce.

I myślę, że choćby z tego powodu warto to osiedle bliżej poznać i przyjrzeć się jego architekturze,

ponieważ ona powtórzy się, jeśli tak można powiedzieć.

Koncepcje zawarte w tym osiedlu w bardzo spektakularny sposób rozwiną się i przyczynią się do tego,

co będzie się działo w architekturze już za lat 20-30.

Z tego więc powodu właśnie zdecydowałam się wybrać właśnie ten obiekt do dzisiejszego naszego spotkania.

Osiedle Wuwa to jest realizacja, tak jak już powiedziałam, z roku 1929.

Jest to obsiedle o tyle nietypowe, że jest ono de facto wystawą architektoniczną.

Warto pamiętać, że na początku XX wieku nie było to wcale takie odosobnione,

żeby opowiadać o trendach w architekturze za pomocą budowanych, autentycznych realizacji,

czyli nie za pomocą makiet, rysunków, tak jak najczęściej mamy z tym do czynienia dzisiaj,

ale za pomocą tego, że po prostu jest jakiś trend w architekturze,

czy pomysł na to, jak można by w danym momencie budować,

w związku z czym buduje się takie budynki i udostępnia je do zwiedzania jak wystawę.

I właśnie czymś takim był cykl wystaw Wuwa, ponieważ ta we Wrocławiu nie była jedyną, o czym za chwilkę.

Po tym jak wystawa się zakończyła, ona trwała oczywiście dłuższy czas,

można było po prostu ją zwiedzać, oglądać, tak jak prawie, że wystawę w muzeum,

oglądać te budynki, wchodzić do ich wnętrza, podziwiać jakby układ urbanistyczny i tak dalej.

No wszystko, co się wiąże z poznawaniem jakiejś takiej przestrzeni zabudowanej.

Natomiast po jakimś czasie, kiedy uznawano, że wystawa już dobiegła końca,

te budynki po prostu oddawano w użytkowanie ich mieszkańcom,

ponieważ one były projektowane tak, żeby były absolutnie, całkowicie funkcjonalne,

dostępne jak buduje się zupełnie normalne, tradycyjne budynki w każdym mieście na świecie.

Za projektem tego wrocławskiego osiedla stała organizacja,

niemiecka organizacja założona w 1907 roku o nazwie Der Deutsche Werkbund,

czyli po polsku Niemiecki Związek Twórczy.

Werkbund założył Hermann Mutesius, taki teoretyk architektury,

architekt i bardzo istotny dla tamtych czasów teoretyk architektury,

który wywodził się z nurtu na przykład rozwijającego się w tamtym czasie

również w Wielkiej Brytanii, jakby apelującego o to,

żeby w tych nowych czasach, w tym nowym XX wieku,

w tym czasie nowoczesności połączyć przemysł i sztukę projektowania.

Czyli był przeciwnikiem tego, żeby projektowanie,

na przykład wzornictwo przemysłowe, ale właśnie również architektura,

czy urbanistyka, były jakby taką sztuką dla sztuki,

która gdzieś funkcjonuje w wyobraźni architektów i powiedzmy inwestorów,

natomiast pozostaje zupełnie osobno od tego,

jak bardzo dynamicznie w tamtym okresie rozwijał się przemysł.

Ten ruch Werkbundu postulował to,

ażeby obie te dziedziny ze sobą połączyć

i że dopiero wtedy osiągniemy jakby sztukę projektowania,

która będzie adekwatna do tych nowych czasów.

Zaczniemy projektować wreszcie tak, jak ten współczesny obywatel

początku XX wieku chce, oczekuje, potrzebuje

i jak ta nowoczesność tak naprawdę powinna wyglądać.

Wszystkie wystawy organizowane przez Werkbund

odbywały się pod wspólną nazwą

Wohnungs und Werkraumausstellung,

czyli tłumacząc to na polski,

wystawa mieszkania i miejsca pracy.

I wystawy te, poza tą we Wrocławiu,

o której jeszcze za chwilę sobie powiemy,

odbywały się również w Stuttgarcie, w Brnie,

w Zurichu, w Wiedniu i w Pradze.

Przez cały okres lat 20. i 30.

tego typu osiedla były budowane

w tych wspomnianych miastach

i właśnie miały opowiadać o tym,

jak to stowarzyszenie niemieckich architektów,

projektantów, designerów,

jakbyśmy może dzisiaj powiedzieli,

twórców wzornictwa przemysłowego,

ale również przemysłowców,

jaka jest ich propozycja na architekturę.

We Wrocławiu powstało 32 budynki,

planowano 37,

no ale oczywiście wiemy, jak to działa

i jak to się zdarza.

Nie wszystkie udało się zrealizować.

Te 32 budynki były rozrzucone

na takim zielonym terenie

w sąsiedztwie hali Stulecia.

Hala Stulecia, jak też może warto

przy okazji przypomnieć,

zbudowana w latach 1911-13.

Była tą halą taką wystawową,

widowiskową,

zbudowaną też na potrzeby

w dużym stopniu niemieckiej propagandy,

ale wokół niej znajdowały się

takie właśnie dosyć duże tereny targowe,

gdzie miały być organizowane

różne takie przeglądy tego dorobku

niemieckiego przemysłu,

czy niemieckiej kultury.

I właśnie na tym terenie

powstało osiedle Wuwa.

Te 32 budynki to były głównie

domy jednorodzinne,

domy bliźniacze, szeregowe,

rozmaitego rodzaju zabudowa

też wielorodzinna.

Te projekty zrealizowane tam

koncentrowały się głównie

na obiektach mieszkaniowych,

ale jednocześnie powstały tam

budynki biurowe,

powstało przedszkole,

jakby rozmaite te propozycje,

form architektury,

no które wszyscy uważamy

za taką bazę tej przestrzeni miejskiej,

w której wszyscy funkcjonujemy

tak samo wtedy, jak i dziś.

I miały one proponować

zupełnie nowe formy,

jak również zupełnie nowe

rozwiązania konstrukcyjne.

I wydaje się to tutaj dla nas

szczególnie istotne,

ponieważ to jest coś,

co właśnie w najpełniejszym stopniu

trafi, jeśli tak można powiedzieć,

do architektów

pracujących w kolejnych epokach.

Czyli wprowadzamy nowe materiały,

proponujemy zupełnie nowe

kształty budynków,

zdeterminowane bardzo często

materiałami budowlanymi,

po które sięgamy.

Konstrukcje żelbetowe,

konstrukcje stalowe,

które wtedy były

absolutnym nowym

i były czymś

pozwalającym budować

w zupełnie nowy sposób,

tutaj zostały zrealizowane,

tutaj zaczęły być,

może nie po raz pierwszy,

no ale zaczęto pokazywać to,

co można za ich pomocą osiągnąć.

Czyli jeżeli sięgamy po

właśnie czy żelbet,

nawet elementy prefabrykowane,

już wtedy też takie elementy

pojawiały się w architekturze,

to jest właśnie ten związek

z przemysłem,

czyli architektura nawiązuje

kontakt i współpracę

z przemysłem,

choćby na tej podstawie,

że przemysł zaczyna projektować

i wyprodukowywać

masowo elementy budowlane,

które potem służą

budowaniu domów

szybciej, taniej,

żeby te domy

były bardziej dostępne.

To wszystko tutaj

po raz pierwszy się

w niewielkim stopniu,

ale jednak już pojawia.

Budynki zaprojektowane

na terenie wystawy

WUWA w Wrocławiu

mają zupełnie nowe formy.

To są obiekty

modernistyczne,

w tym pojęciu,

w jakim my też

właściwie chyba do dzisiaj

widzimy modernizm.

Czyli nie mamy tutaj już

elementów secesyjnych,

na przykład,

o których była mowa

w poprzednim odcinku.

Nie mamy

nawiązań

do stylów historycznych.

Właściwie po prostu

nie mamy detalu,

nie mamy dekoracji.

Architekci realizujący

osiedle WUWA

i czyli właśnie

wyznający

te nowoczesne

idee modernizmu

uznali,

że dekoracja,

detal,

jakieś rozbudowane

formy,

różnicowane

formy budynków

tak naprawdę

w jakimś sensie

przeszkadzają

architekturze.

Architektura ma służyć

swojej funkcji

przede wszystkim.

nie ma być ozdobą,

nie ma być emanacją

jakiejś ideologii,

ma być funkcjonalnym

obiektem,

który w maksymalnie

dużym stopniu

realizuje,

odpowiada

potrzebom

jego użytkowników.

Tak naprawdę

nic więcej.

Czyli jeśli mamy

do czynienia

z budynkiem mieszkaniowym,

to ten budynek

jest po prostu

białą kostką

wypełnioną mieszkaniami.

Oczywiście są tam

różne metraże

tych mieszkań,

nie jest jakoś tam

geometrycznie zaznaczone.

Wejście do tego budynku

są balkony,

lodzie,

oczywiście te wszystkie

elementy,

które mimo wszystko

jakoś tam tworzą

ekspresję tej bryły,

natomiast są to bryły

w zupełnie nowej formie,

bardzo, bardzo surowe,

pozbawione detali,

pozbawione tego wszystkiego,

bez czego jeszcze niedawno

w ogóle nie wyobrażano

sobie budynku.

Więc z tego choćby powodu

wystawa Wuwa

jest o tyle istotna,

nie tylko właśnie

dla Wrocławia,

czy dla regionu

niemieckojęzycznego

tamtego czasu,

ale dla całej Europy.

Jest jednym z tych

wydarzeń,

które zapoczątkowały

modernizm w architekturze

całej Europy

i nie tylko Europy,

bo wiemy doskonale,

że modernizm z czasem

rozlał się też

na różne inne kraje

i wyszedł również

poza Europę.

I jest czymś,

co definiowało

architekturę

przez bardzo, bardzo

wiele kolejnych dekad.

Co ciekawe,

myślę, że z takich

jeszcze może smaczków,

które można tutaj

przy okazji przytoczyć,

ponieważ nie wszystkie

z tych budynków

zachowały się do dzisiaj.

Nie cały teren

jakby wystawy

Wuwa we Wrocławiu

zachował się tak,

jak był zaprojektowany

w tym 29 roku.

Niektóre z budynków

uległy zniszczeniu,

niektóre zostały

przebudowane,

ponieważ no tak jak

wspomniałam,

one po zakończeniu wystawy

po prostu stały się

prywatnymi domami,

no i wtedy ich właściciele

mogli sobie pozwolić

na rozmaite ingerencje

w tą bryłę,

no bo po prostu

mieszkali w tych domach

i dostosowywali je

do swoich potrzeb.

Ale część z tych obiektów

zachowała się do dzisiaj

w takiej właśnie formie,

no w miarę odpowiadającej

tej pierwotnej.

Myślę, że jednym

z ciekawszych obiektów,

który też później

w kolejnych epokach

znalazł swoich naśladowców,

jest tak zwany

Hotel dla Samotnych,

zaprojektowany przez

Hansa Scharuna,

bardzo istotnego,

znanego niemieckiego

architekta tamtego okresu.

On rzeczywiście

istnieje do dzisiaj.

Posiada niezwykle

ciekawą formę,

ponieważ no nie jest

taką białą kostką,

jak ja wspomniałam,

bo nie jest domem

jednorodzinnym,

tylko jednak obiektem takim

mogącym pomieścić

wielu mieszkańców

i takim rodzajem właśnie

obiektu,

nie do końca typowego

obiektu hotelowego.

Jest to budynek

rzeczywiście mieszczący

maleńkie mieszkania,

przy czym co jest

w tym najciekawsze,

są one dwupoziomowe.

To jest, myślę,

że też coś,

co często się przewijało

w architekturze

modernistycznej,

czyli próba

zrekompensowania

tej niewielkiej powierzchni,

czy też jakiegoś

lepszego wykorzystania

tej dostępnej

mieszkaniowej powierzchni

w takim mocno

dogęszczonym budynku,

czyli proponowania

rozciągnięcia mieszkania

nie w poziomie,

a w pionie.

I tutaj rzeczywiście

w tym hotelu

są bardzo,

bardzo ciekawie

rozplanowane

maleńkie

mieszkania dwupoziomowe,

pozbawione

rozmaitych funkcji,

ponieważ,

no tak jak wspomniałam,

był to hotel

zaprojektowany

dla osób samotnych,

w związku z czym

na siłą rzeczy wiemy wszyscy,

że osoba samotna

różnych rzeczy nie potrzebuje,

wystarczy jej mało powierzchni,

mikro taki aneks kuchenny,

nie potrzebuje wielkich salonów

i tego typu powierzchni,

więc tutaj to wszystko było

takie krojone na miarę

jednej osoby,

ewentualnie młodego małżeństwa,

której jeszcze nie ma dzieci,

które dopiero jakaś tam

startuje w życie.

I to myślę,

że jest jeden z ciekawszych

budynków zrealizowanych

na terenie Wówy

i na całe szczęście

istnieje do dzisiaj

i na całe szczęście

do dzisiaj pełni funkcje hotelowe.

Tu z własnego doświadczenia

mogę powiedzieć,

że jeśli się grzecznie

i miło zagai rozmowę

z obsługą hotelu,

to da się nawet

taki pokój obejrzeć

i zobaczyć,

co jest o tyle cenne,

że również zachowało się

w niektórych z nich przynajmniej

prawie, że jego oryginalne wyposażenie

z tych lat dwudziestych,

końca lat dwudziestych.

Więc to też jest dodatkowy

jeszcze smaczek

i atrakcja dla miłośników

designu,

dla miłośników wzornictwa.

Narodowe Centrum Kultury

oczywiście miało

również swój cykl

o dziejach polskiego wzornictwa,

więc tutaj też pozwolę sobie

w ten sposób nawiązać,

że to wzornictwo

i architektura

na każdym kroku

ze sobą się przenikają

i łączą

na bardzo wielu przestrzeniach,

więc tutaj też warto

o tym pamiętać,

że podjęcie próby zajrzenia

do środka takiego budynku

też może dać jeszcze

dodatkowe wrażenia.

i myślę, że o osiedle Wuwa

warte jest odwiedzenia,

nawet jeśli skończy się to odwiedzenie

tylko spacerem pomiędzy tymi domami

w sąsiedztwie spektakularnej

i wpisanej na listę dziedzictwa

UNESCO

hali stulecia.

To może być tylko przyjemność

i dla każdego

konesera dobrej architektury

i jednocześnie architektury,

która zmieniła sposób budowania

w Europie w XX wieku.

Dzisiejszy odcinek,

jak wspomniałam na początku,

można by uznać za kontrowersyjny,

bo nie dotyczy bezpośrednio

architektury,

która wyszła spod ręki

polskich architektów,

ale już dziś serdecznie

zapraszam na kolejny odcinek,

który na pewno nie pozostawi

żadnych wątpliwości,

że dotyczyć będzie

najbardziej polskiej

możliwych architektury,

która powstała w latach 30.

Audycje kulturalne

w dobrym tonie.

Dekady nowoczesności – odc. 3

O autorze

Anna Cymer

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Dekady nowoczesności – odc. 12

Dekady nowoczesności – odc. 11

Dekady nowoczesności – odc. 10

Dekady nowoczesności – odc. 9

Dekady nowoczesności – odc. 8

Dekady nowoczesności – odc. 7