Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Edukacja Świat wyobraźni i rozmyślania. Wystawa fotoalbumów w Muzeum Warszawy

Świat wyobraźni i rozmyślania. Wystawa fotoalbumów w Muzeum Warszawy

Martyna Matwiejuk 17 marca 2024
Świat wyobraźni i rozmyślania. Wystawa fotoalbumów  w Muzeum Warszawy

„Śliczna jest młodość naszego wieku” – tytuł wystawy w warszawskim muzeum zaczerpnięto z kart albumu podarowanego Franciszce w 1943 roku. Kim dokładnie była obdarowana – nie do końca wiadomo. Wiele albumów fotograficznych skrywa tajemnice, pobudzając naszą wyobraźnię do działania, zapraszając do wejścia w snutą przez nie opowieść.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

Na ekspozycji w Muzeum Warszawy znalazły się albumy i karty z albumów fotograficznych stworzonych w latach 1850-1950. To zarówno osobiste pamiątki, zdjęciowe kroniki szkół czy materiały dokumentujące działanie zakładów przemysłowych albo zbiory wizerunków ściganych przez policję przestępców. Funkcji albumów fotograficznych było bowiem mnóstwo.

W podcaście rozmawiamy na ten temat z Katarzyną Adamską i Piotrem Głogowskim z zespołu kuratorskiego. Usłyszą Państwo m.in. o albumie fotograficznym z czasów okupacji, który należał do pielęgniarki Czerwonego Krzyża oraz o albumie zdjęć Leonarda Harkiewicza – jednego z najbardziej utalentowanych polskich cyklistów.

Wystawa „Śliczna jest młodość naszego wieku. Fotoalbumy 1850-1950” jest częścią programu Centrum Fotografii, inicjatywy Muzeum Warszawy, której celem jest rozwijanie zainteresowania fotografią. Ekspozycję można oglądać do 26 maja 2024 roku.

Fot. Album pensjonariuszy Schroniska dla weteranów 1863 przy ulicy Floriańskiej 2. Foto Pelagia Salon Portretów L Art oraz nieznane, 1930

Świat wyobraźni i rozmyślania. Wystawa fotoalbumów w Muzeum Warszawy – transkrypcja podcastu

 

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Dzień dobry Państwu, Martyna Matwiejuk.
Dziś w audycjach kulturalnych goszcze Katarzynę Adamską oraz Piotra Głogowskiego z zespołu kuratorskiego,
który odpowiada za wystawę zatytułowaną Śliczna jest młodość naszego wieku.
Fotoalbumy 1850-1950.
Ta wystawa jest prezentowana w Muzeum Warszawy jako jedno z przedsięwzięć działającego przy Muzeum Centrum Fotografii.
Dzień dobry Państwu.
Dzień dobry.
Dzień dobry.
Przyznam, że niedawno siedząc w kawiarni, zupełnie przypadkiem usłyszałam rozmowę dwóch starszych panów.
Jeden mówiąc o swojej matce powiedział, wiesz, musimy kupić jej album, wykleimy go zdjęciami i wtedy ją nagramy,
bo bez zdjęć ona niczego nam nie opowie.
Albumy fotograficzne mają coś takiego w sobie, że uruchamiają tę historię i o to chyba też chodziło w stworzonej przez Państwa wystawie.
To jest to, co nas w albumach fotograficznych rzeczywiście fascynuje, przyciąga i co sprawia, że cały czas mieliśmy poczucie,
że pomimo, że jest to już takie historyczne medium, to że ciągle warto o nim rozmawiać.
Albumy ciągle gdzieś tam się walają po domach, znajdowane są na dnie szafy, na strychu wyciągane.
I cały czas chyba próbujemy z nich odtwarzać nasze historie, też czasem cudze historie,
czasem też przecież znajdujemy albumy osób, o których nic nie wiemy.
I ten potencjał ewokowania emocji, wspomnień, opowieści, wydaje nam się, że on jest w albumach ogromny,
że nawet taki dziewiętnastowieczny album ciągle coś mówi do nas.
A ja się nie zgodzę ze stwierdzeniem, że albumy fotograficzne to już jest przeszłość.
Nie tak dawno uczestniczyłem w takim projekcie.
Znajomy kończył 40 lat, okrągła rocznica i jego małżonka wszystkich jego znajomych potajemnie zmówiła do takiej pracy,
że każdy miał wykonać jedną kartę tego albumu.
I razem wszyscy ten album wspólnymi siłami wykonali, nie wiedząc, nie znając jaka będzie całość i tak dalej.
Czyli wyklejali, każdy robił swoją stronę.
To wyszło bardzo śmiesznie, bardzo różnie, w różnych stylistykach, ale efekt był wspaniały.
Ale jednak byli to przedstawiciele pokolenia, które jeszcze pamiętało wyklejanie albumów
jako jedyną możliwość katalogowania tych zdjęć, prawda, z ery przedcyfrowej.
Pamięć, tak, oczywiście jest ważna, ale chyba ważniejsze są praktyki.
My na co dzień już jednak nie robimy tych albumów.
To są wydarzenia takie troszeczkę właśnie z jakiejś okazji, ważnej okazji,
którą chcemy bardzo mocno podkreślić.
Natomiast na co dzień to już jest praktyka raczej mediów społecznościowych, tak.
Jadąc metrem rano my oglądamy, wklejamy, stworzymy albumy, kilka ich jednocześnie przeglądamy i lajkujemy.
To jest taka obecna praktyka. Ona jest bardzo silna, bardzo mocna, bardzo intensywna.
Żeby mieć czas na takie spokojne wyklejanie albumów rodzinnych, trzeba mieć dużo czasu, chęci, zapału
i raczej jest to kwestia hobby, tak.
Znaczy scrapbooking na przykład, te obszary są bardzo mocno już poddane właśnie takiej działalności hobbystycznej,
ale też wykorzystywane, co mało kto może sobie zdawać sprawę, w takich terapiach, tak.
Właśnie kiedy chodzi o wyciszenie, uspokojenie, o skupienie, o taki emocjonalny pracę nad sobą,
to jest to bardzo wyciszająca i fajna sprawa.
Strach pomyśleć, co się wydarzy, kiedy te media społecznościowe nagle znikną.
Gdzie są nasze wszystkie wspomnienia? Co się z nimi stało?
Scrapbooking, o którym pan wspomniał, myślę, że to też jest taka dziedzina,
która interesuje najmłodszych użytkowników fotografii i rzeczywiście jest tutaj potencjał
do powrotu do tej materialnej strony katalogowania naszych zdjęć,
zwłaszcza w związku z rosnącą od kilku czy kilkunastu już lat chyba popularnością fotografii natychmiastowej.
Jednak to zdjęcie mamy od razu w dłoni, coś z tym musimy zrobić,
albo je schować do szuflady, albo gdzieś wkleić.
Ale wróćmy na naszą wystawę.
Czy wiele jest w zbiorach Muzeum Warszawy takich albumów, które pozostają dla państwa zagadką,
wobec których możemy dziś już tylko o tych historii się domyślać?
Takim albumem jest właśnie album, z którego zaczerpnęliśmy tytuł wystawy,
bo śliczna jest młodość naszego wieku.
To takie hasło, aforyzm, może postulat, który został wypisany na kartach albumu
podarowanego niejakiej Franciszce, której nazwiska i losów właśnie nie znamy.
Być może już ich nie poznamy, chociaż ciągle nadzieja się tli.
Został on podarowany w 1943 roku.
No i mininy właśnie, jako taki okazjonalny podarunek.
I podczas pracy nad wystawą on dla nas stał się jednym z takich właśnie modelowych albumów,
bo z jednej strony wydaje nam się, że taką swoją sugestywnością przekazu,
prostotą też tej opowieści, opowieści o wesołych chwilach, o wygłupach znajomych, o imprezach,
wydaje nam się, że dużo się dowiadujemy o życiu Franciszki.
A jednocześnie porównując zawartość tego albumu z datą dedykacji, datą wojenną,
no jednak chyba trzeba sobie zadać pytanie właśnie, o czym tak naprawdę album opowiada?
Co to jest za historia, którą możemy mieć poczucie, że odczytujemy?
I czy czegokolwiek o tej Franciszce się z albumu dowiedzieliśmy?
To taki jeden z wielu albumów, które niosą bardzo osobistą historię rodzinno-przyjacielską,
ale wśród tych obiektów, które zobaczymy w Muzeum Warszawy,
to są też albumy, które miały zupełnie inne zadania.
Czemu jeszcze mogły służyć?
Tutaj, jeżeli byśmy zaczynali opowieść o funkcji albumów,
o tym, w jakich sytuacjach one się znajdują,
to chyba nie starczyłoby nam czasu całej tej audycji.
Natomiast oczywiście tak, pamięć ludzka jest ulotna,
pamięć zrokowa jest ulotna, coś tam zapamiętamy i tak dalej.
Natomiast albumy nam ten świat porządkują,
mając wyklejone pewne zagadnienia w postaci zdjęć,
które bardzo długo traktowano i nadal się traktuje
jako takie najbardziej zbliżone rzeczywistości,
najbardziej prawdziwe.
Jest to oczywiście łuda, jest to też poddawane
pewnej krytyce i przetwarzane przez artystów chociażby.
Ale mając takie poczucie, że jest to właśnie prawdziwe medium,
możemy zobrazować świat właśnie w postaci takiego katalogu,
spisu, rejestru.
To może być podręczny notes, który nam coś rejestruje,
podpowiada, pomaga rejestrować.
To może być wykaz na przykład chorób, tak?
W XIX wieku w ten sposób dokumentowano choroby,
żeby utrwalić, żeby to było pomocą naukową
do edukacji studentów, kolejnych lekarzy.
Oczywiście albumy również wykorzystywała policja.
Ewidencjonowano tam przestępców.
Wklejano zdjęcia, te zdjęcia rozsyłano
zresztą po wszystkich komisariatach,
po to, żeby w razie czego takich przestępców
łatwo było z przestrzeni publicznej wyłapać.
Dla mnie chyba takie najdziwniejsze i najbardziej zaskakujące
były albumy zawierające zdjęcia znanych postaci,
z którymi prawdopodobnie właściciele tych albumów,
czy właścicielki nie mieli zbyt wiele wspólnego.
Czemu takie albumy mogły służyć?
No to jest ciekawy wątek właśnie z jednej strony
dotyczący tego, po co w XIX wieku zwłaszcza była fotografia,
jaki był obieg tych odbitek fotograficznych,
które można było kupić w zakładach fotograficznych,
ponieważ w zakładzie pozostawał negatyw
i taka znana osoba, tak jakby wizerunek pozostawiała z fotografem.
Dla aktorów czy innych znanych osób było to oczywiście korzystne.
Aktorzy przychodzili fotografować się w kolejnych swoich kreacjach aktualnych,
po to też, żeby rozpropagować swój wizerunek sceniczny.
Ale to właśnie ciekawe, że te fotografie później
albo są w albumie poświęconym takiej kolekcji wizerunków znanych osób,
która wyraża może czyjś entuzjazm do bieżących wydarzeń,
ale też te portrety bardzo często się mieszają
z portretami rodzinnymi w albumach.
Często te albumy, które wydają się jakąś taką,
moglibyśmy się spodziewać, że otwieramy taką XIX wieczną księgę
i oglądamy galerię przodków.
Podczas gdy w środku i są zdjęcia rzeczywiście krewnych,
ale też czasem przyjaciół,
czasem są reprodukcje dzieł sztuki,
czasem jakieś widoki, czasem pisarze,
a czasem na przykład powstańcy styczniowi.
I ta mieszanka tematyczna wydaje nam się,
że też wskazuje na szczególną rolę albumów,
które mogły być takim też narzędziem bardziej społecznym,
które zbierały wokół siebie grupę spędzającą razem czas w salonie powiedzmy,
które miały ewokować rozmowy, anegdoty,
być może prowokować do sprawdzania czyjejś erudycji.
I raczej sobie wyobrażamy, że taki album oprócz tego,
że mógł też oczywiście kreować wizerunek rodziny,
ale mógł też funkcjonować jako,
może porównując to czegoś bardzo codziennego,
jako rodzaj gry planszowej.
Właśnie po to, żeby uprzyjemniać spędzenie czasu,
jako rodzaj domowego muzeum czy leksykonu.
Kiedy powiedziała pani o tych negatywach w atelie,
to uświadomiłam sobie, że przecież w witrynach
takich trochę starszych zakładów fotograficznych,
dzisiaj też zobaczymy zdjęcia znanych postaci,
które w tychże zakładach dały się sfotografować.
Wracając do albumu, do samej jego formy,
to jak został wyprodukowany,
warunkuje też, jakie zdjęcia się w nim pojawiają,
a może nawet pod jakim kątem zdjęcia do niego są wykonywane.
I o ile dzisiaj mamy dostępne choćby albumy z pustymi stronami,
o tyle spoglądając na albumy dziewiętnastowieczne,
które prezentujecie państwo na wystawie,
no widzimy, że tam są skrojone strony z przestrzeniami,
konkretnie pod portrety, pewnie też takie portrety
pozowane, wykonane w atelier.
Tak, to leżało w interesie oczywiście samych fotografów,
żeby takie albumy, które zawierały, nie wiem,
18-24 kieszonki na zdjęcia, żeby sprzedawać,
bo to oczywiście wymagało zapełnienia później fotografiami.
I to napędzało rynek, napędzało klientelę fotografom,
więc jakby oni powielali te portrety sławnych osób,
tak, żeby też była możliwość zakupienia ich
w danych zakładach fotograficznych.
Więc to wszystko jakby jest wokół biznesu,
się kręciło jednak i firmy.
I wcale nie zginęło, bo te dzisiejsze albumy,
takie współczesne, które mają gotowe formaty,
oczywiście one nie są już z kartonu robione,
tylko z takiej folii przezroczystej
i te kieszonki 10 na 15, tak, na format pocztówkowy,
po 300 zdjęć tam się mieści, czy tam więcej nawet.
To jakby cały czas pokazuje, że to jest żywotne bardzo.
Trochę się zmieniła technika i sposób produkcji tego wszystkiego.
Już się tak nawet skóry nie używa do opraw,
tylko to są takie imitacje skórzanopodobne.
Ale estetyka zawsze taka jest tych układek bardzo, bardzo wyszukana
i taka widać od razu, że jak widzimy coś takiego leżącego na salę,
to wiemy, że to jest album, a nie żadna inna książka.
Nawet jeżeli tam nie ma na okładce wytłoczonego napisu,
ale to od razu można poznać.
I to jest taka tendencja, która wydaje mi się,
pokazuje taką pewną ciągłość, tak,
że te albumy XIX-wieczne wcale nie odeszły
wraz z odejściem kartonikowej fotografii,
tylko troszeczkę się zmieniły.
W okresie, kiedy amatorzy doszli do głosu,
to te albumy takie wyklejane,
które nam największą, że tak powiem,
przyjemność oglądania sprawiają,
bo tam są rzeczy nieoczywiste.
Wklejane są nie tylko zdjęcia,
ale jakieś bileciki, jakieś kwiatuszki zasuszone.
Czasem jest coś narysowane odręcznie,
czasem jest jakiś komentarz dopisany.
Jest to praca taka ekstra dodatkowo wykonana nad tym albumem,
który ma sprawić, że on jest rzeczywiście bardzo estetyczny,
a jednocześnie jednostkowy, tak.
To nie jest taki wyrób fabryczny gotowy,
a nawet jeśli on jest w postaci wyjściowej,
to on nabiera takich cech indywidualnych właśnie przez twórcę,
który wykonuje tą pracę nad tym albumem
i nadaje mu swój osobisty kształt.
Więc te albumy były bardzo mocno,
powiedzmy w dwudziestoleciu międzywojennym
i po wojnie jeszcze wykorzystywane.
Do dzisiaj też mają swoją rzeszę użytkowników,
którzy jakby odrzucają ten sztywny,
rygorystyczny podział na te foliowe kartki
i formaty, o których mówiłem przy okazji tych albumów właśnie nowoczesnych.
Więc to też jest kwestia, że tak powiem,
jakiejś takiej preferencji osobistej,
kwestia wygody.
Jeżeli potrzebujemy mieć dużo zdjęć,
nie wiem, z wakacji czy z jakiegoś wydarzenia
i wiemy, że one na przykład wszystkie dotyczą,
nie wiem, chrzcin, ślubu,
wszystko jedno, wycieczki do Egiptu,
to możemy sobie upchać tych zdjęć bardzo dużo,
trzysta w jednym albumie
i wiemy, że wszystkie dotyczą tego wydarzenia.
A jeżeli tworzymy album, powiedzmy, przez całe życie
i bardzo skrupulatnie zbieramy te fotografie,
a kiedyś oczywiście nie było to tak masowe wydarzenie,
w sensie, że nie produkowało się tych fotografii tak dużo.
Nie wszyscy mogli oczywiście tak dużo ich produkować,
więc jakby się zbierało niemalże całymi latami te zdjęcia
i ten album przyrastał stopniowo.
Był wklejany, kontynuowany,
zaczynało się gdzieś tam w jakimś momencie,
potem się kontynuowało, kontynuowo wyklejało,
wyklejało, dopóki starszało sił, zdjęć i ochoty.
I to jest bardzo ciekawa właśnie wtedy opowieść,
kiedy nawet albumy takie szkolne na wystawy pokazujemy,
dziewczyn, które właśnie fotografowały przez całą szkołę
od, podejrzewałem od początku, aż po maturę,
do 35 roku, więc to jest wszystko takie opowiedziane właśnie
klasa po klasie, są wycieczki szkolne,
przysposobienie wojskowe dla kobiet,
czyli taki rodzaj obozu takiego,
pod suwałkami gdzieś tam daleko.
No i w każdym razie od Warszawy.
W każdym razie taki obraz pokazuje nam cały ten etap szkoły.
Tam koleżanki oczywiście też są ważne,
one też mają tam portrety wykonywane i tak dalej,
ale jest całe życie i to jest niesamowita historia,
jak się w nią wgłębić.
Mówiła pani o tajemnicach,
czy albumy są jakieś tajemnicze?
Myślę, że każdy album ma taką tajemnicę,
bo to się zaciera wiedza, tak?
My nie wszystko jesteśmy w stanie,
nawet od osób, które nam coś ofiarują,
wyciągnąć, dowiedzieć się,
bo te osoby też często,
na przykład to są albumy rodziców,
czy dziadków,
tylko z opowieści zna,
więc jest już jakaś wtórna opowieść, tak?
A tam są takie szczegóły,
które naprawdę bardzo są ciekawe.
No właśnie, bo to jest też efekt pewnych decyzji.
Niektóre zdjęcia wchodzą do albumu,
inne zdjęcia są z niego wyrzucane,
również z biegiem czasu z różnych powodów.
Bardzo jest to ciekawe wszystko.
Sprawdziłam dzisiaj,
ile mój album cyfrowy liczy zdjęć w telefonie.
Udało mi się wykonać przez 6 lat 53 tysiące zdjęć.
Wobec tej liczby spodziewają się pewnie państwo,
że tych zdjęć po prostu nie oglądam.
Czasami rzeczywiście uda mi się do jakiegoś konkretnego,
którego właśnie poszukuję, dotrzeć.
Wobec takiej tak naprawdę chyba już nieograniczonej dzisiaj
pojemności dysków i chmur,
no jesteśmy leniwi.
Nie chce nam się tego porządkować, usuwać.
Tutaj album analogowy wydaje się rozwiązywać ten problem.
No trochę chyba różnica jest w tych kategoriach,
powiedzmy, albumu, a strumienia.
Czy rzeczywiście to,
że w telefonie folder na nasze zdjęcia
nazywa się albumem,
to czy rzeczywiście nie jest to jakieś mylące określenie,
o tyle, że właśnie te zdjęcia rzeczywiście tworzą
strumień naszego życia.
A spodziewalibyśmy się, że właśnie album to jest,
nawet jeżeli nie są to zdjęcia konkretnie wklejone na kartę,
ale że jest to właśnie rodzaj pewnej selekcji
pod jakimś kątem.
Jeżeli to jest album dotyczący, powiedzmy,
widoków, reprodukcji,
no to wtedy to będzie,
ten wybór będzie kanonem.
A jeżeli jest to album dotyczący życia,
no to wtedy jest to spójna opowieść.
I właśnie ten gest, gest wyboru,
jakiejś koncepcji, która stoi za albumem,
to jest to, co wydaje nam się kluczowe
w tym słowie.
Mój telefon, ten folder nazywa Ostatnie.
Ostatnie 53 tysiące zdjęć.
Porozmawiajmy o samej pracy nad wystawą,
bo zespół kuratorski liczy aż siedem osób.
Nad którymi częściami tej ekspozycji
przyszło się państwu pochylić?
Pracowaliśmy wspólnie, tak?
Co się może wydawać dosyć karkołomnym pomysłem,
że siedem osób, siedem różnych temperamentów,
i tak dalej, i tak dalej,
siedem osobnych historii, punktu widzenia,
i że to się ściera, i tak dalej.
I nie chciałbym tutaj jakiejś legendy tworzyć,
ale szło to gładko.
To wszystko jakoś tak gładko szło,
zgadzaliśmy się co do pewnych rzeczy.
No mieliśmy troszeczkę ograniczoną przestrzeń,
więc jakby siłą rzeczy redukowaliśmy materiał,
bo tego materiału, zbiory Muzeum Warszawy,
proszę państwa, to jest ogromna skarbnica.
Tam mamy naprawdę dziesiątki tych albumów
i niektórych było naprawdę żal,
ale musieliśmy jakby z tej listy skreślać,
żeby tą opowieść uczytelnić,
żeby odwiedzający mógł zrozumieć,
o co tak naprawdę nam chodzi na tej wystawie.
A nie chcieliśmy robić wystawy,
na przykład, nie wiem,
najpiękniejsze zdjęcia Warszawy z albumów, tak?
To tak się wydaje proste,
wyciągnąć po prostu najlepsze rzeczy,
które nam się podobają
i wtedy każda z siedmiu osób
mogłaby tak zrobić, tak?
Zrobić jakąś kwerendę,
wybrać to, ja chcę te zdjęcia
i dajemy je w przestrzeń i jest wystawa.
Nie chcieliśmy takiej wystawy zrobić od początku
i to było jasne
i wszyscy zgadzaliśmy się,
że chcemy się pochylić nad albumem,
który jest wieloznaczny,
wielowątkowy, wielopoziomowy,
ma wiele warstw.
Ma twórcę, ma twórcę zdjęć,
ma swoją historię, ma swój początek,
ale każde jego otworzenie,
to jest na nowo próba odczytania,
na nowo próba zrozumienia,
kontekstualizacji tych wydarzeń,
to jest praca z tym albumem.
I te albumy,
i to jest najpiękniejsza rzecz
i myślę, że to wielu odwiedzających
naszą wystawę wychwytuje,
że album strasznie pobudza wyobraźnię,
album fotograficzny,
że czytamy tą opowieść,
która jest tam zawarta
i opowiedziana zdjęciami,
chcemy ją zrozumieć,
jeżeli album jest komuś ofiarowany,
to w jakim kontekście,
czy chociażby,
czy ta osoba,
która dostała,
cieszyła się z tego albumu,
czy go oglądała,
czy wrzuciła go na stertę
podobnych albumów,
bo dostawała takich napęczki.
Jak to funkcjonowało?
To jest niesamowita przygoda.
Wejście w ten świat albumów
to jest wejście w świat wyobraźni,
rozmyślania
i być może,
jeżeli ktoś chciałby
dostać gotową odpowiedź,
czym jest album,
jak się te albumy dzielą,
jaka jest ich historia i tak dalej,
to na naszej wystawie
może czegoś takiego nie zobaczy,
ale zobaczy coś,
co jest o wiele bardziej wciągające.
Świat dawnych albumów,
ich wyobraźnię,
ich potencjał,
oczywiście też historyczny wymiar,
bo nie ukrywamy,
tam zdjęcia Warszawy są oczywiście,
jak najbardziej.
Mamy w zbiorach
przepiękne albumy fotograficzne
i ta Warszawa tam wychodzi,
ale ona jest jakby na drugim planie,
bo chcemy opowiadać na tej wystawie
o albumach fotograficznych,
które są naturalnym,
naturalnym środowiskiem dla fotografii.
Tak, widoki Warszawy
otwierają te wystawy,
to zdaje się też jest
najstarszy z prezentowanych
na ekspozycji albumów,
ale wrócę do swojego pytania,
nad którymi albumami
przyszło Państwu pracować.
Tak właśnie podzieliliśmy pracę,
to znaczy, aby każdy z nas
był adwokatem konkretnych albumów,
reprezentował ich głos
i starał się wypowiadać
ten album właśnie językiem
z niego zaczerpniętym
i tak, żeby te albumy,
tak jak my rozmawialiśmy między sobą,
aby te albumy też próbować
zderzyć ze sobą,
aby nawzajem się oświetlały
swoje konwencje,
metody pracy z nimi,
ale też, no żeby właśnie
tego świata albumów
nie spłaszczyć
do jakiegoś jednego spojrzenia,
aby każdy album jednak
otwierał ten swój własny świat,
bo na tym też polegała
ekonomia naszej pracy,
że kiedy się wchodzi
w opowieść albumu,
no to bardzo trudno
jej się zatrzymać
w poszukiwaniach
i trzeba było to rozdzielić.
Ja na przykład zajmowałam się
albumem
Rosemary Linke,
pielęgniarki
niemieckiego Czerwonego Krzyża,
która przyjechała
w 1941 roku
do Warszawy,
kiedy wojskowe szpitale
szykowały się na otwarcie
frontu wschodniego.
No i opowieść
zawarta w tych albumach,
jednocześnie są to
jej albumy pamiątkowe
z czasu młodości,
z czasu, kiedy poznała
w Warszawie
swojego przyszłego męża,
ale też zawierają
niezwykłe zdjęcia
tego, co się działo
w Warszawie.
Z jednej strony zdjęcia
Warszawy Niemców,
fotografowane trochę,
trochę z takiej
perspektywy turystycznej,
ale też wstrząsające zdjęcia
wykonywane z dachu
budynku sądów na Lesznie.
Najpierw pokazujące
obie strony miasta,
które sądy rozdzielały,
stronę aryjską
i stronę żydowską,
a później kolejne etapy
niszczenia getta,
aż po taką ułożoną
ze sklejonych fotografii
panoramę ruin,
które pozostały
po powstaniu.
Tak liczny zespół kuratorski
jakby umożliwił to,
że mogliśmy ten materiał,
który pokazujemy na wystawie,
to bardzo dokładnie opracować.
To nie jest tak,
że pokazujemy jakieś zdjęcia
i tak naprawdę nie wiemy,
co one przedstawiają.
Nie, bo wszystkie te albumy,
które pokazujemy
zostały właśnie przez nasze
tak liczne grono
skrupulatnie opracowane.
W moim udziale
przypadł mi album
cyklisty Leonarda Charkiewicza
z Dynasów.
Bardzo piękna historia.
Toru Kolarskiego
niestety już nie ma
od dawien dawna na Dynasach.
Pozostało tylko wspomnienie,
a album dotyczy właśnie
kariery jednego z tych cyklistów,
który miał świetne wyniki.
Był rekordzistą tego toru
w 2021 roku.
Był nieoficjalnym
mistrzem Polski
w jeździe na tysiąc metrów.
I ta kariera
zapowiadała się niesamowicie,
ale nie wiemy,
dlaczego ją przerwał.
Został urzędnikiem sądowym.
Być może traktował sport
jako rozrywkę,
być może doznał
jakiejś kontuzji
i ta kariera jego się załamała.
Nie wiemy,
z jakiego powodu.
A ja tylko powiem,
że Polska zdobyła
pierwszy medal na Olimpiadzie
i to właśnie cykliści
byli w Paryżu
w 1924 roku.
Więc zaraz,
krótko po tej historii
z wyczynem
na dynasach
Leonarda Charkiewicza,
Polska zdobyła
pierwszy medal
na Olimpiadzie.
I już podczas naszej rozmowy
otworzyliśmy
kilka niesamowitych historii.
Więcej z nich
poczują Państwo,
będą się Państwo
mogli z nimi zapoznać
odwiedzając wystawę.
To, co też myślę,
warto podkreślić,
mamy na tej wystawie
próbkę historii
albumów fotograficznych
tego stulecia
między połową XIX wieku
a połową XX wieku,
ale też
w różnych częściach
tej wystawy
zobaczą Państwo
efekty interwencji
artystycznych
współczesnych
twórców
i twórczyń.
No to jest
taki element,
który myślę,
że może wielu z Państwa
zaskoczyć.
Jakie są to prace?
Zacznijmy od tego,
że właśnie
wybraliśmy taki
prolog do wystawy.
To jest
projekcja
slajdów
z Archiwum Rodzinnego
Igora Omuleckiego,
który
pracował już
wcześniej właśnie
na fotografiach
rodzinnych,
poddając refleksji,
co się dzieje,
kiedy sięgamy
do takiego zasobu,
co się dzieje,
kiedy próbujemy go
na nowo ułożyć,
na nowo przeżyć.
I dla nas to też było
przypomnienie
tej formy
slajdowiska domowego.
Było dla nas też
o tyle istotne
na początek wystawy,
żeby przypomnieć,
że wspólne
przeglądanie zdjęć,
czy to w albumie,
czy podczas
projekcji slajdów,
to jest pewna
wspólna sytuacja.
To jest coś,
co się wydarza raz
i nigdy nie powtórzy się
już w takiej samej formie,
że te opowieści,
które fotografie ewokują,
będą się zmieniać
za każdym razem,
w zależności od tego,
kto akurat się zebrał
podczas oglądania zdjęć.
I chcieliśmy
trochę przypomnieć
taką właśnie
radosną sytuację,
te uczucia,
które ciągle jeszcze
pamiętamy być może
właśnie z domowych
projekcji.
I też przypomnieć
tę najbliższą
przeszłość.
To są ciągle zdjęcia,
na których rozpoznajemy
bardzo konkretne przedmioty,
rekwizyty wspomnień
wspólne dla
Igora Omuleckiego
z młodego pokolenia
artystów.
To są ciągle
jakieś, nie wiem,
skarpetki,
ciągle zabawki.
To są ciągle
przedmioty,
które pamiętamy
i które wywołują
takie wrażenie,
że oglądając
cudze zdjęcia
przypominamy sobie
też własne wspomnienia,
że gdzieś ta
pewna konwencja
fotografii pamiątkowych
zaczyna rezonować
też wśród osób,
które nie są
bezpośrednio
na fotografiach.
W kolejnej sali
ona ma tytuł
Wywoływanie.
Pokazujemy pracę
Anety Grzeszykowskiej
poświęconą swojej córce,
która stworzyła
album ze zdjęciami,
na której tej córki
nie ma.
To taki umyślny
zabieg.
Powiem, że
nasi odwiedzający
czasami są skonsternowani,
pytają o co chodzi,
jakby próbują
odczytać
to zamierzenie,
ale ten album
przegląda się,
czy też
przypatruje się
drugiemu albumowi,
który pokazujemy
z naszych zbiorów,
Steli Szacherskiej,
która jakby poświęciła
ten album
swojej córce
i bardzo skrupulatnie
tworzy karty,
na których ta córka
jest właśnie
fotografowana bardzo,
bardzo w różnych sytuacjach,
w różnych kontekstach,
najczęściej trzymana na rękach
i tak dalej.
Więc te dwa albumy
jakby ze sobą korespondują,
bo jeszcze tutaj dodam,
że ta nasza wystawa
też jest tak pomyślana,
żeby ona nie tworzyła
jakiejś takiej
linearnej opowieści,
tylko żeby była taką
pewnego rodzaju
chmurą, pętlą,
nie wiem jak to nazwać,
takim obszarem,
w który wchodzimy
i od razu rozumiemy
jakby na czym rzecz polega
i poszczególne albumy,
które prezentujemy,
one się sobie przyglądają,
ze sobą rozmawiają,
tam są jakieś takie
bardzo subtelne linki,
które teraz
między tymi albumami
często wychodzą
i nam jeszcze
jakieś dodatkowe rzeczy
pokazują,
jak gęsty,
jak bardzo złożony
jest to świat albumów.
W kolejnej sali,
ta sala się nazywa
Utrwalanie,
z kolei pokazujemy
taki album
podręczny
Rafała Milacha,
współczesnego fotografa,
który polaroidami
wykonuje takie
w fotografie
jakby szkice
do swoich projektów,
ale ten album,
notes w zasadzie
z tymi wyklejanymi
zdjęciami,
komentarzami,
tam są jakieś właśnie
pomysły na większe realizacje,
on już sam w sobie
stanowi taki
bardzo artystyczny
rejestr,
to o czym mówiłem,
czyli rodzaj właśnie
utrwalania,
zapamiętywania pewnych rzeczy
poprzez ułożony
spis obrazów fotograficznych.
Bardzo ciekawa praca.
I wreszcie
w sali...
Ostatniej sali,
naszej takiej sali
Puencie,
zatytułowanej
Album jako projekt,
tam pokazujemy
pracę współczesnej
artystki
pochodzenia polskiego,
ale pracującej
w Australii,
Izabeli Pluty.
To są przefotografowane
wszystkie parzyste
strony
XIX-wiecznego
albumu fotograficznego,
przy czym
wybrała album
nie zawierający
fotografii.
To już jest
taka właśnie
refleksja nad
materialnością
dawnego albumu.
Wydaje nam się,
że oprócz tego,
że wspaniale
też pokazuje,
jak takie
bardzo ozdobne
albumy,
których karty
były dekorowane
trochę alegorycznymi
zestawami rekwizytów,
nawiązującymi do
różnych
też tradycji
malarskich,
jak taki
album jest
skonstruowany,
ale też
przez to,
że tak można
kontemplować
każdą kolejną
jego stronę,
która w pustym
okienku,
do którego nie włożono
fotografii,
przeplata się z tymi
kolejnymi kartami,
że to jednak
budzi taką refleksję
właśnie na temat tego,
jakiego rodzaju
konstrukcją jest
taki album,
co o przeszłości
album może mówić
i jakby
jakiego rodzaju
jest to
medium,
kiedy widzimy ten
jego tylko stelaż.
Czyli namysł
nad tym,
w jaki sposób
albumy fotograficzne
mogą na nas
oddziaływać,
spojrzenie
współczesnych
artystów
i artystek
na tego typu
obiekty
oraz historie,
które pozostały
z nami
dzięki właśnie
zdjęciom
sprzed lat.
To wszystko
na najnowszej
wystawie
prezentowanej
w Muzeum Warszawy.
Śliczna jest
młodość naszego wieku.
Fotoalbumy
1850-1950.
Zapraszamy
Państwa bardzo
serdecznie
dzisiaj o tej
wystawie opowiedzieli
w audycjach
kulturalnych
Katarzyna Adamska
oraz Piotr Kłogowski.
Bardzo dziękuję.
Dziękujemy.
Zapraszamy serdecznie.
Audycje kulturalne
w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera

Małe Eufonie – wielkie przeżycia

Małe Eufonie – wielkie przeżycia

Muzyczne doświadczenia nastoletniego Fryderyka Chopina w wersji dla najmłodszych – w ramach tegorocznych Eufonii, w Łazienkach Królewskich odbyły się wyjątkowe koncerty dla dzieci. Dla najmłodszych, zaledwie kilkumiesięcznych Słuchaczy, był to początek ich przygody z muzyką. Małe Eufonie są kierowane do rodzin z dziećmi w dwóch przedziałach wiekowych: 0-3 oraz… Czytaj dalej o Małe Eufonie – wielkie przeżycia

Zakończenia Wspólne

Zakończenia Wspólne

Jak rozmawiać o odejściu bliskich? Czy jest jeden wzorzec przeżywania żałoby i straty – przez dzieci i dorosłych? Czy śmierć może być dobra? W rozmowie Katarzyny Sanockiej usłyszymy osobistą historię Sylwii Grzegrzółki z Działu Badań i Analiz NCK oraz komentarz Mileny Pacudy z Instytutu Dobrej Śmierci, która tworzyła treści merytoryczne… Czytaj dalej o Zakończenia Wspólne