Wybrany utwór: Gdzie są pieniądze w sektorze kreatywnym? Obalanie mitów
Czy dysponujemy rzetelnymi analizami przepływu finansów w branżach sektora kreatywnego? Czy do twórczyń i twórców faktycznie trafiają wynagrodzenia odpowiednie do skali wykorzystania ich utworów? Kto biednieje, a kto się na kulturze bogaci? Czy mamy szansę na zbudowanie powszechnego systemu „fair trade” w obszarze kultury? Co zmienia w tym krajobrazie pojawienie się AI?
O tym rozmawiali uczestnicy jednej z debat współKongresu Kultury: Michał Komar, prof. Dorota Ilczuk, Maciej Janik, Aleksandra Szymańska. Zapraszamy do wysłuchania zapisu debaty.
W tymże roku sektory wytworzyły 31,2 miliarda bezpośredniej wartości dodanej.
A to był zły rok, proszę pamiętać, bo w 2019 to było około 50 miliardów złotych.
Bezpośrednio. Pośrednio to było około 80 miliardów złotych.
Sektory, o których mowa odpowiadały za 2,8% wartości dodanej w naszej gospodarce.
To jest znacznie więcej niż górnictwo i energetyka.
Zatrudnienie w sektorach, o których mowa wynosiło około 289 tysięcy osób.
W górnictwie 73 tysiące. W energetyce 111 tysiące.
Proszę pomyśleć o wielkości tego rynku. I to jest może pierwszy mit do obalenia.
My jesteśmy potęgą. Teoretycznie potęgą. Co więcej, wyniki finansowe wskazują, są dodatnie, a nie deficytowe.
Jak w przypadku, no nie chcę urażać górników. No ale tak jest.
Parę danych cząstkowych, bo wspomniałem, że nie mamy dokładnych danych.
Cząstkowych, które wskażą jak po okresie pandemii zaczęły następować szybkie wzrosty w niektórych dziedzinach.
W pierwszym kwartale bieżącego roku łączna sprzedaż muzyki przekroczyła 392 miliony złotych.
To jest o 100 milionów więcej niż w pierwszym półroczu ubiegłego roku.
Proszę sobie pomyśleć o dynamice. O dynamice sprzedaża, więc też o dynamice produkcji rzecz jasna.
W tym, że w tych 392 milionach złotych, 80% to była muzyka w cyfrze. Też znacząca sprawa.
Jeżeli idzie o na przykład branżę gier wideo, to przyrosty w ciągu ostatnich czterech lat to jest 250% potęga.
Czy coś z tego wynika dla środowisk twórczych, dla autorów, dla artystów?
No, to jest pytanie.
Ja chciałbym od razu zgłosić wniosek natury praktycznej.
Mianowicie nie dysponujemy porządnymi danymi.
Akurat tak się składa, że pracuję nad pewnym projektem, który mógłby być może sumować takie dane z rozmaitych źródeł.
Bez porządnego źródła informacji nie będziemy w stanie rzeczywiście poważnie myśleć o strategii, o rozwoju, o usuwaniu błędów.
O, przepraszam.
No i tyle.
Skoro jest tak dobrze, to dlaczego narzekamy, mówiąc, że jest tak sobie albo źle?
No, wiadomo, że jest bardzo dobrze, bo każdy artysta, każdy twórca dysponuje super samochodem,
nic nie robi i żyje w luksusie.
To wiemy, prawda? Darmo zjady, to już słyszeliśmy.
Jak to naprawdę wygląda, jeśli idzie o kompozytorów, pisarzy, scenarzystów, malarzy,
ostatnio także i dziennikarzy, jak Państwo wiedzą, dziennikarze staną się, co w tej chwili,
uczestnikami rynku praw autorskich, prawda? Wraz z wydawcami prasowymi i internetowymi.
Jak rzeczywiście wyglądają wpływy do kieszeni twórców?
Pani profesor Ilczuk przeprowadziła badania w tej sprawie i wydaje mi się,
że powinniśmy się z nimi zapoznać. Bardzo proszę, pani profesor.
Dziękuję bardzo i poproszę o swoją prezentację, ponieważ tutaj będzie sporo liczb i tak.
Więc najpierw odpowiedź na to, jak w tym, no w sumie bardzo interesującym
i dobrym obszarze odnajdują się artyści.
I chciałam powiedzieć, że po pierwsze bardzo dziękuję za zaproszenie i organizatorom tego panelu
i organizatorom całego kongresu, bo będę mogła się z Państwem podzielić wynikami badania,
które jest bardzo unikalne z tego względu, że jest to badanie ilościowe.
My bardzo często posługujemy się takimi danymi, które są takie bardzo przypadkowe.
Mówimy o różnych kejsach, tak, a jeden to bardzo dużo zarabia, a drugi to mało zarabia,
a nam się wydaje, że jednak może nie mają tak najgorzej.
I żeby nam się nie wydawało, ale żebyśmy wiedzieli, po to się robi badania ilościowe,
które odpowiadają ile. Ile osób na przykład zarabia tyle, a ile osób więcej, a ile osób mniej.
Porównujemy to z różnymi programmi, ale też staramy się, no może troszeczkę właśnie
dać argumenty tym wszystkim, którzy by chcieli obalać pewne mity, które nie do końca są prawdziwe.
Ja będę teraz tutaj zmieniać slajdy. Myśmy zrobili badanie policzone i policzenie artyści,
twórcy i wykonawcy w Polsce. To badanie zrobiliśmy w tym roku.
Dane są świeżutkie. Badanie zostało zrobione na zamówienie ministra kultury
i głównie w związku z szykowaną ustawą o uprawnieniach artysty zawodowego.
Po to, żeby można było wyliczyć koszty wprowadzenia takiej ustawy,
pokazać jaka liczba byłaby ewentualnie beneficjentami, jaka byłaby tutaj informacja
dotycząca, no i kosztów, i tego, kto skorzysta na takich rozwiązaniach.
Badanie socjoekonomiczne kultury było o tyle interesujące.
Ja będę się starała szybko przewieźć te slajdy, bo pewnie mam niedużo czasu, prawda?
Tak, tak, bardzo prosimy, Pani Przewodnicząca.
Już, to bardzo raz cofnęłam zamiast. To nie są slajdy, które mówią tutaj o zarobkach.
Ja tutaj pokazuję tylko, jakie były pierwsze wyniki tego badania,
bo badanie miało dwa cele. Pierwsze obliczenie w ogóle, ilu mamy artystów,
którzy zawodowo, artystyki artystów, którzy zawodowo wykonują swoją pracę artystyczną.
To było dla nas bardzo istotne i w jaki sposób wykonują tę pracę artystyczną.
I już mogę powiedzieć, że może nawet ten slajd trochę wprowadza w świat kwestii finansowych.
Aczkolwiek jesteśmy bardzo dumni z wielkości i z zainteresowania tym badaniem,
bo mieliśmy 16 tysięcy odpowiedzi. To jest po prostu liczba niesamowita dla tych wszystkich,
którzy robią badania ilościowe. Pokazuje to, jak dużym zainteresowaniem się cieszyło badanie
i jak bardzo zależało artystom na tym, żeby być wysłuchanymi i żeby informacja na temat ich sytuacji
poszła w świat. To chciałam podkreślić, że pierwszy etap badania dotyczący liczenia
nie był na zasadzie deklaratywnej. Sposoby liczenia środowisk odbywają się różnie.
I na przykład na Malcie pytano po prostu, czy czujesz się artystą.
Jeżeli ktoś mówił, że się czuje, to był liczony jako artysta.
Myśmy korzystali z istniejących baz danych i z naszego doświadczenia pochodzącego z badania
współtowarzyszącego, deklaratywnego, mówiącego o tym, jakie są informacje dotyczące
wielozawodowości twórców. Te 62 tysiące, o których przed chwilą mówiłam, to jest suma,
która z reguły budzi takie, o, pomyliliście się, to na pewno jest więcej osób.
To jest niemożliwe. Ale my wiemy, dlaczego jest takie powszechne odczucie.
Myśmy policzyli to i my wiemy to od artystów, że oni przeciętnie wykonują
przynajmniej trzy profesje artystyczne. Z tego względu ta wielozawodowość, trzy,
powoduje, że nam się wydaje, że jest ich trzy razy więcej niż te 60 tysięcy przynajmniej.
Oczywiście też chciałabym, żebyście Państwo nie mylili wielozawodowości artystycznej,
z wielozawodowością w ogóle, która również wskazuje na to, że sytuacja jest tak trudna
artystów, że nie mogą się utrzymać z pracy artystycznej i muszą wykonywać inny zawód.
I z naszych danych tutaj wynika, że jest takich osób aż 37%. Wykonuje zawód inny niż twórczy.
No i już teraz będę trochę liczbami Państwa zasypywać. Będę mówiła, że z naszych badań wynika,
że 18% osób utrzymywanych jest w części przez bliskich. Czyli te dowcipy, że
jestem bogaty z domu, czyli mogę zostać artystą, no jednak trochę się tutaj
sprawdzają niestety. Mamy też sytuację taką, w której widzimy, że 60% artystów i artystek z pokolenia Z,
czyli tych najmłodszych, pracuje bez wynagrodzenia w ogóle, po to tylko, żeby sobie zbudować markę.
Wiemy, że to jest inwestycja, ale to jest bardzo inwestycja obarczona dużą skalą
nieprawdopodobieństwa. To jest duże zagrożenie, czy ta inwestycja się zwróci.
To, jaka jest sytuacja oczywiście artystów, zależy od tego, w jakiej formie pracują,
ale też ważny jest nasz wskaźnik, który jest unikalny, że nam się udało w ogóle go obliczyć,
jaki procent artystów wykonuje pracę bezumowną, taką, która ani nie daje możliwości ubezpieczenia,
tak zresztą jak umowy o dzieło. Widzicie Państwo, 37% osób pracuje na podstawie umowy o dzieło,
ale również tych, którzy wykonują pracę bezumowną, czyli w pewnym stopniu nierejestrowaną.
A teraz, jeśli chodzi o te luksusy. No to z tymi luksusami to jest tak.
Średnia miesięczna w roku 2023, bo za ten rok, czyli zakończony rok budżetowy,
ekonomiści liczą dochody. No to ona wynosiła w Polsce 7155.
Średnia dla artystów w badaniu reprezentatywnym, błąd szacunkowy 1%,
16 tysięcy osób objętych badaniem, 4053 zł. To jest średnia.
A mediana, która zawsze bardziej odwzorowuje taki prawdziwy wskaźnik,
bo pokazuje ile jest tak naprawdę osób zbliżonych do tej sumy, to jest 2730 zł.
Rzeczy, które w sposób taki naprawdę poważny bulwersują, to jest ogromna liczba osób,
które z pracy artystycznej osiągają przychody w ciągu roku poniżej progu ubóstwa.
Ten próg ubóstwa to było 800 zł w zeszłym roku. I tych osób jest niespełna 30%.
To jest zatrważające. Ja się bardzo cieszę z tego badania, bo ono było reprezentatywne,
bo był taki odzew, ale wyniki jego są tak smutne i tak drastyczne,
że aż głupio się radować, cieszyć i pokazywać, bo ja bardzo entuzjastycznie
z reguły przedstawiam wyniki badań, ale te czuję jakiś dyskomfort,
kiedy mówię o nich w taki entuzjastyczny sposób.
30%. Poniżej średniej krajowej 58%. No i wreszcie idziemy do tych,
którzy realizują system gwiazd. System gwiazd według naszego badania
to są osoby, które przekraczają próg zamożności. I tych osób jest 1,9%.
No, a próg zamożności jest na jakiej wysokości, jak Państwo myślicie?
W Polsce ustalony. No słucham, brutto, brutto oczywiście. Ile?
10 tysięcy. Nie, nie, aż tak źle to nie.
No, 20 tysięcy złotych. To jest próg zamożności. Jeśli przekraczamy przychody
w ciągu miesiąca przekraczające 20 tysięcy, jesteśmy zaliczani do osób,
które przekraczają próg zamożności. No i ja nie wiem, czy ja dobrze,
a nie, to źle zrobiłam, tak? A, cały czas w tył, czyli w dół muszę.
Już ostatni slajd pokazuje, żeby zostawić tutaj Państwu możliwość
dalszych dyskusji. Chciałam powiedzieć, że w naszej pracy zwracaliśmy
bardzo uwagę na to, czy są to mężczyźni, czy kobiety, czy osoby niebinarne.
I mamy tutaj wyraźny znowu gender pay gap, który kompletnie się nie koreluje
z wykształceniem. Niestety na, to znaczy, nie wiem, czy niestety,
no ale na korzyść mężczyzn. Kolejna grupa to są osoby niebinarne
i potem duże, duża różnica od tych 6 tysięcy to są kobiety.
No i pokoleniem Z z najniższą średnią przychodów z pracy artystycznej
2 tysiące 516 złotych, to możemy powiedzieć, że no sytuacja nie jest dobra.
Przypomnijmy sobie, że ja powiedziałam, że 60% z nich pracuje jeszcze w ogóle
bez wynagrodzenia, bo buduje sobie markę i swój brand.
Oczywiście patrzyliśmy też nie tylko na pokolenia, ale na grupy zawodowe,
tam jako taką branżą, która ma przychód średni najwyższy,
ale jednocześnie niższy niż średnia krajowa są filmowcy.
To chyba bym na razie może tyle skończyła.
Dziękuję bardzo, pani profesor. Proszę państwa, proszę zwrócić uwagę,
że te zatrważające dane, które dotyczą w znacznej mierze osób,
które nie są objęte ubezpieczeniami społecznymi.
Wiadomo, że trwają prace nad ustawieniem.
Przepraszam, ja chciałam tylko właśnie ten wskaźnik pokazać.
Bardzo proszę.
67% i 0,3 posiada ubezpieczenie w ZUS-u,
10% w ogóle nie posiada żadnej formy ubezpieczenia,
11% przy członku rodziny, 15% prywatnie, 8% i 4% opłaca je dobrowolnie,
a 67% tylko i wyłącznie z pracy etatowej.
Proszę państwa, 37% twórców inwestuje w kulturę narodową,
bo te sumy, które nie są na nich wydatkowane,
no są inwestycją, więc podziękujmy im.
To jest wielki wkład finansowy, prawda?
Tylko, że tym twórcom coś się należy.
W związku z tym proponuję, żebyśmy zwrócili się do posłów, do senatorów
o możliwie jak najszybsze przeprowadzenie procesu legislacyjnego
związanego z ustawą o zabezpieczeniach społecznych twórców i artystów.
Myślę, że ten wniosek, tego wniosku nikt z państwa nie zakwestionuje.
Chciałbym się teraz dowiedzieć od pani dyrektor, jak wygląda sytuacja w przemysłach kreatywnych.
Trudno odpowiedzieć krótko i pewnie na tym panelu nie udało nam odpowiedzieć na to pytanie.
Zwłaszcza trudno w kontekście tej prezentacji, bo sytuacja przemysłów kreatywnych
to jest i sytuacja przemysłu czy branż, które są częścią gospodarki,
ale to jest również sytuacja twórców, którzy są DNA przemysłów kreatywnych,
więc ta sytuacja jest bardzo złożona i nie umiałabym na to odpowiedzieć jednoznacznie.
To znaczy odwołałabym się tutaj do tego, od czego pan zaczął, od tych danych.
Jeżeli chodzi o tendencję, o rozwój branż kreatywnych, o to jaki stopień, jaki procent
na przykład polskiego PKB, bo dzisiaj umiemy mówić liczbami,
jesteśmy w stanie przytaczać dane mówiące o sytuacji przemysłów kreatywnych,
to te dane wydają się bardzo dobre.
Mówimy tutaj o wielkości sektora, jeżeli mówimy o tej wartości dodanej,
mówimy o 84 miliardach, to jest 3,5%, mniej więcej PKB.
Mówimy o tendencjach wzrostowych, oczywiście nie wszędzie,
tak jak w przypadku branży gier, ten przykład jest przytoczony,
te 250% na przełomie ostatnich czterech lat, to jest oczywiście taka dana,
którą się wszyscy posługujemy, nie wszędzie i nie w każdym ten przyrost jest równy,
ale też jeżeli myślimy o przemyśle audiowizualnym szerzej,
czyli o filmie, jak mówimy o muzyce, to wszędzie możemy mówić o tym,
że te sektory się rozwijają, także w tym kontekście widziałabym to pozytywnie.
Natomiast myślę, że my musimy wrócić do takiego chyba kłopotu,
który jest ciągle, że my w debacie polskiej o sektorze kultury i kreatywnym
właściwie cały czas nie zdefiniowaliśmy do końca ani tego, co to znaczy,
ani jak to liczymy. Wiemy dobrze, że jest kilka różnych typologii,
wiemy, że Wielka Brytania od 20 lat posługuje się jedną, która też ewoluuje.
Unia Europejska przyjmuje trochę inną niż i te badania, które są robione,
czyli badania Eurostatu. Jednocześnie nasze badania GUS-owskie
też są nie do końca kompatybilne z tym, w jaki sposób podawane są dane
na poziomie europejskim. Także też do tych wyliczeń i do tego mówienia o stanie
pewnie musimy jeszcze przyjmować jakiś margines błędu i chyba wrócić
i skupić się trochę do tego, żeby widzieć w ogóle szeroko ten sektor,
trochę oswoić język mówienia, bo mam wrażenie, że zresztą bardzo często
odpowiadam na pytanie, co to są branże kreatywne.
Myślę, że ciągle mówienie o przemysłach powoduje, że myślimy,
że nie rozmawiamy też o kulturze, a jednak powinniśmy mówić o tym,
jako o sektorze kultury i kreatywnym, wiedzieć, co nazywamy,
jakie procesy, jakich twórców, jak mówimy o wynagrodzeniach,
znowu tu mówimy o wynagrodzeniach twórców, to nie są wynagrodzenia,
to nie są średnie, gdybyśmy zbadali to na poziomie branż kreatywnych.
Tu byśmy pewnie widzieli jakieś różnice. Także na razie tyle,
ale wydaje mi się, że tutaj jesteśmy naprawdę w takim momencie,
żeby odpowiedzieć na to pytanie, to musimy wrócić i porozmawiać właśnie
o tym, jakich danych nam brakuje i w ogóle jakim językiem rozmawiać,
bo ja też jestem ostatnią osobą, która chciałabym o sektorze kreatywnym
rozmawiać tylko przy pomocy danych ekonomicznych i liczb,
bo jest mi zdecydowanie bliższe myślenie o tym, żeby patrzeć na wkład
w kreatywności, w innowacje. Mówi się o przemysłach kreatywnych,
jak o tym soft power właściwie każdego kraju.
Zależy mi na tym, żebyśmy też nie ograniczyli tego domówienia
o jakimś takim progresie gospodarczym i o tym, jak dużo przynosi to do budżetu.
Aczkolwiek też chciałabym bardzo, żebyśmy w tych kategoriach też byli widziani.
Oczywiście, dziękuję bardzo. Proszę państwa, zwracam uwagę na sytuację
twórcy, artysty na rynku. Czy podlega on zasadom fair trade?
Ja bym chciałabym państwu przypomnieć, czyli takiej gry rynkowej fair.
Chciałbym państwu przypomnieć o ruchu fair trade, sprawiedliwy handel.
To partnerstwo handlowe oparte na dialogu przejrzystości, wzajemnym szacunku,
który dąży do większej równości w handlu. Mówi mu o handlu.
To są wytworami kultury, nie ulega wątpliwości.
Proszę państwa, ten ruch fair trade powstał w krajach południa,
ubogiego południa i dotyczył bananów, kawy, herbaty i czekolady.
No niestety dotyczy także w Polsce sytuacji dotyczącej produktów kultury.
Czy jesteśmy w stanie zadbać o to, ażeby zasady fair trade były przestrzegane
na rynkach, o których mówimy. Wiadomo o tym, że o wielkich kłopotach autorów książek
na rynku wydawniczym. Rynek wydawniczy wymaga głębokiej zmiany.
Wiadomo, że mamy problemy z reformą zachęt dla produkcji filmowej.
No wiadomo, w jak dziwny niekiedy sposób są traktowani autorzy przymuszani do,
niekiedy szantażowani, do sprzedaży swoich praw autorskich,
a więc utraty owoców własnej pracy. Panie mecenasie.
Dobrze. O bajotach powiem za chwileczkę, ale takim ciekawym przykładem,
który pokazuje tego troszeczkę jak w soczewce, jak działa cały powiedzmy sobie
ten sektor kultury, gdzie mamy to porównanie jak gdyby przychodów i zarobków
całego sektora versus tego, ile dostają twórcy, to można, powiem o tym,
na czym się znam, a nie o wszystkich sektorach kultury, które pewnie różnią się
w różnych aspektach, ale streaming muzyki jest takim dobrym przykładem tego,
że koncentracja tych wszystkich środków znajduje się w rękach bardzo niewielu.
De facto w ramach badań i raportów prowadzonych przez RZESAK,
to jest taka organizacja, która gromadzi europejskie OZZ,
wynikało z tych badań to, że tak naprawdę na wszystkie piosenki,
na wszystkich twórców, którzy są reprezentowani w Spotify'u,
tylko 57 tysięcy dostaje 90% przychodów wynikających ze streamów,
którzy z drugiej strony, a tego dla porównania, bo to trudno powiedzieć,
ile ich jest, ostatnio sprawdzałem, wszystkich twórców na Spotify'u
jest 11 milionów i oni dostają 10, czyli ci wszyscy pozostali dostają 10%.
I de facto następuje ogromna koncentracja w rękach twórców,
którzy są reprezentowani przez tak zwanych majorsów,
czyli przez duże wytwórnie płytowe i dużych wydawców,
których stać między innymi na to, żeby zrobić odpowiednią promocję
i zwiększyć zainteresowanie słuchaczy tylko i wyłącznie tymi piosenkami.
Duży problem polega też na tym, że w tym momencie,
to później przejdziemy do AI-a, dużo z tych kwestii jest również,
i to jest też powiązane z biotami za chwileczkę,
że następują działania, które mają na celu przekierować zainteresowania
w kierunku form i utworów, które generują mniejszą ilość dochodów
dla twórców, tak zwane royalty-free.
Były znane przypadki, gdzie serwisy streamingowe,
gdzie były kierowane dopłaty za to, żeby podbijać wyniki tych utworów,
gdzie prawa zostały przeniesione.
I to są te tak zwane buy-outy, to już zahaczymy, skoro to zaznaczyłem.
Jak gdyby można powiedzieć, że sektory kultury w dużej mierze
opierają się na sprzedaży praw.
Na sprzedaży praw, która w żaden sposób nie jest uzasadniona
potrzebami nabywców praw, czego moim ulubionym przykładem,
ulubionym, ale w negatywnym sensie są polskie instytucje kultury,
które w ramach źle pojętej interpretacji takiego dobrego wydawania
publicznych pieniędzy nabywają prawa do praktycznie wszystkich rzeczy,
które współpomagają promować lub w jakikolwiek sposób,
czyli teatry, które wystawiają sztuki, czyli publiczne radio,
które tworzy słuchowiska i tak dalej.
Dlatego tylko, żeby właśnie nie zostało stwierdzone,
że te pieniądze są marnotrawione, nabywa od twórców,
którzy zabierając im możliwość później, jak gdyby wykorzystywania
tej twórczości, oprócz tego, że to jest niesprawiedliwe,
jak gdyby na poziomie takim czysto, powiedzmy, sprawiedliwościowym i ludzkim.
Bo dlaczego odbierać owoce pracy w sytuacji prekaryjnej,
o których mówiła pani profesor, gdzie ludzie są zmuszeni do tego,
żeby podpisać te umowy, dlatego że nawet najczęstszą odpowiedzią
to była też taka odpowiedź na pytanie twórczyni, która napisała,
bo my odpowiadamy również na pytania twórców w ramach Wydziału Prawnego.
I ona stwierdziła, co ona może z tym zrobić, bo to jest nieuczciwe,
jak powiedziałem, wie pani, no tak działa rynek.
Niestety, jeżeli pani odpisze, że nie chce pani przenosić praw,
to najprawdopodobniej wybiorą kogoś innego.
I tak to wygląda.
Więc te buyouty są pewną zmorą i plagą.
Troszeczkę tu też z pomocą wchodzi zmiany w prawie autorskim.
Ostatnia nowelizacja, jak gdyby, stara się rozszerzyć pewne instytucje prawne,
które chronią twórców niezależnie od przeniesienia praw,
żeby mieć odpowiedni, proporcjonalny udział w przychodach.
Natomiast te wszystkie zmiany, które w tym kierunku idą,
dotyczą tylko i wyłącznie internetu, który stał się w tym momencie takim
szczególnie interesującym i takim wzbudzającym duże kontrowersje,
powiedzmy, polem, gdzie następuje eksploatacja.
Ale to też nic dziwnego.
Do tego jest to wrócimy, panie mecenasie.
Dobrze.
Ale proszę sformułować wniosek dotyczący buyoutów.
Wniosek jest taki, żeby ich nie podpisywać,
ale wiadomo jest, że sytuacja ekonomiczna,
która tutaj zresztą pięknie widać jak na ręce,
jest jak na dłoni, jest to, że po prostu trudno jest odmówić podpisanie takiej umowy.
Dlatego raczej, i to też widać na poziomie działań, na poziomie Unii,
jest prowadzenie, jak gdyby możliwość zachowania systemu buyoutów z różnych powodów,
jednocześnie zapewniając proporcjonalne wynagrodzenie niezależne od przeniesienia praw,
czyli jakaś ochrona twórcy pomimo wszystko.
No a drugą opcją jest oczywiście również, jak gdyby zrzeszanie się,
czy jako zrzeszenia twórców, wykonawców,
czy wreszcie zrzeszanie się w OZZ, które chronią i bronią praw w tym momencie twórców.
Więc to jest jak gdyby drugi sposób, czego jak gdyby świetnie widzimy,
przykłady tego, co zrobił bunt scenarzystów w Stanach Zjednoczonych,
że jednak byli w stanie w jakiś sposób zawalczyć o swoje prawa.
Jakoś trzeba walczyć z rynkiem pracodawcy, prawda, który narzucał.
Proszę Państwa, są pieniądze, są pieniądze, jak Państwo zauważyli.
Od 23 lat, to znaczy od ogłoszenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego
i Rady Europy, dyrektywy numer 2001, łamane przez 29, łamane przez WE,
w sprawie harmonizacji niektórych aspektów prawa autorskiego
i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym.
No wiemy o tym, że od 23 lat sprawa w Polsce nie jest załatwiona tak,
aby wspomagała środowiska twórcze.
Miejmy nadzieję, że będzie.
Przypomnę, że Polska, że na 28 krajów członków Unii Europejskiej,
23 kraje wprowadziły tę dyrektywę w sposób korzystny,
na przykład Małe Węgry, Mała Litwa, niewielka ludnościowo Belgia,
zarabiają w tej dziedzinie, no niekiedy czterokrotnie, pięciokrotnie,
sześciokrotnie więcej niż polscy twórcy, mieszkający w państwie liczącym
około 38 milionów.
No miejmy nadzieję, że to zostanie załatwione.
Decyzja leży w rękach rządu, dokładnie ministra kultury i dziedzictwa narodowego.
No dobrze, ale ta sprawa się ciągnie, jak państwo widzą, od 23 lat,
a tymczasem znaleźliśmy się w ciągu ostatnich, powiedzmy sobie,
15 lat w kompletnie nowej sytuacji z uwagi na eksploatację utworów na rynku cyfrowym.
To jest ogromny problem dotyczący relacji między właścicielami wielkimi operatorami,
a twórcami, wykonawcami też.
Jak państwo wiedzą, te przyrosty roczne w ciągu ostatnich 12-15 lat były gigantyczne.
To jest ogromny rynek.
W jaki sposób znajdują się na nim autorzy, pomijam, twórcy i wykonawcy,
pomijam tych supergwiazdorów, tych wielkich miliarderów niekiedy,
jak pani Taylor Swift, prawda?
Ale mówią o średniej produkcji.
Tutaj podziały z punktu widzenia dochodowości są żenujące, powiedzmy sobie.
Mianowicie, do podziału między twórców pozostaje od 10-15% wpływów.
Tych twórców z zasady jest dosyć dużo.
Żeby uzyskać porządne wpływy, jedno kliknięcie, jedno wejście to jest niekiedy 7-8 miejsc po przecinku.
Mity na temat gigantycznych zarobków autorów, piosenek, kompozytorów, tekściarzy, autorów scenariuszy, filmowych.
To są mity.
Te przychody są relatywnie niewielkie.
Oprócz tego, proszę pamiętać o tym, że piosenki, ile można napisać piosenek dziennie.
Ile można napisać scenariuszy w ciągu tygodnia.
To się nie sumuje.
To się po prostu nie sumuje.
Co robić w tej sytuacji?
Proszę bardzo.
Ja wychodzę z założenia, że my bardzo dużo dyskutujemy ciągle, zresztą jak, nie wiem, czy dotkniemy tematu sztucznej inteligencji, czy zmian dotyczących dystrybucji dzieł sztuki, to my ciągle rozmawiamy o tym w kategoriach jakiegoś zjawiska, które jest niebezpieczne, coś zabiera, zamiast skupić się na rozwiązaniach i przyjęciu tego jako faktu.
Rzeczywistość się zmieniła, zmieniły się systemy dystrybucji.
Dystrybucja cyfrowa jest dzisiaj ogromną częścią dystrybucji dzieł sztuki.
W przypadku muzyki ostatnie badania pokazują, że to jest 80% przychodów twórców także, a skupić się na tym, co jest zabezpieczaniem i właśnie wpływaniem po pierwsze na wiedzę, na świadomość, na świadomość autorów dotyczącą tego, jakie prawa oddają i jaki potem zwrot jest do tego, żeby właśnie działać na rzecz tego, żeby nie było standardem i normą te buyouty, czy forma odsprzedawania praw autorskich.
Skupiać się na zabezpieczeniu i nadążaniu za rynkiem, a nie ciągłym dyskutowaniu o zagrożeniu, bo mam wrażenie, że my jesteśmy głównie na takim poziomie tej rozmowy.
I też jedna rzecz, jak mówimy o tych branżach różnych czy sektorach, też pamiętajmy o tym i to jest bardzo ważne, że każdy z tych sektorów jednak ma zupełnie inną specyfikę.
Jak mówimy o rynku filmowym, czy jak mówimy o książce i rynku książki, czy o rynku muzycznym, też jakby każdy z tych sektorów ma inną specyfikę, czy jak mówimy, nie wiem, o game devie, który jest w ogóle, nie wiem, czy mamy tego świadomość, rynkiem globalnym, to jest rynek, który nawet nie powstaje.
Znaczy 97% tego rynku to jest w ogóle rynek, czy eksportu polskich gier to jest poza odbiorcę polskiego, tu mówimy o eksporcie.
Natomiast skupmy się na tym, jak w prawie przede wszystkim naszym, bo mam wrażenie, że często regulacje w innych krajach są znacznie lepsze niż te, które mamy tutaj.
Na początek dostosujmy przynajmniej do standardów, no dużo nam zajęło dostosowanie chociażby, prawda, i przyjęcie tej dyrektywy dotyczącej praw autorskich na jednolitym rynku cyfrowym.
Ale chyba nad tym, nad tym bym się skupiła i już schodziła na poziom rozmowy o konkretnych rozwiązaniach.
Bardzo proszę Pani Profesor.
Ja to bym tak etapowo zrobiła. Ja bym po pierwsze zrobiła takie mocne monitorowanie i analizę stanu, który jest.
Ja bym chciała, żeby raz na trzy lata był duży kongres, który mówi o sile i kulturowej, ale i ekonomicznej, i społecznej sektorów kreatywnych i kultury razem.
Razem, bo siłą jest to, że myślimy razem o tym pojęciu kultura i przemysły.
Chciałabym, żeby minister kultury razem z ministrem finansów stawali obok siebie i mówili,
ten dział gospodarki ma takie duże znaczenie, a nie mamy takiej możliwości, bo nie liczymy tego w taki sposób całościowy, porównywalny.
To jest super, że jest ten mit właśnie wielu raportów, a jednocześnie nie wiemy tak dobrze, jaka jest ta porównywalna wartość pomiędzy różnymi raportami.
To bym po pierwsze zrobiła, po drugie chciałabym, żeby była bardzo duża edukacja na ten temat pokazująca, że rozkład, że kimś innym,
myśmy zrobili takie badanie jakościowe analizujące łańcuchy produkcji w muzyce popularnej w Polsce.
Tutaj są współautorzy na sali tego badania, cieszę się bardzo, bo wyszło nam wyraźnie, że tymi, którzy tworzą wartość dodaną,
nie są tymi, którzy zarabiają, tylko tę wartość przechwytują właśnie duże platformy cyfrowe.
No to jak już o tym wiemy, to mówmy o tym jasno i dawajmy przykłady do tego, żeby te regulacje, o których tak się świetnie mówi,
które są w innych krajach już zaakceptowane, o nas dalej nie zaakceptowane, no wreszcie weszły w życie.
No tak mocniej starajmy się, o to bym powiedziała. No i trzecia rzecz to jednak miejmy polityków mądrych, którzy...
Bardzo dziękuję Pani Profesor.
Panie Mecenasie.
Dobrze, ja może powiem w ten sposób, że rynek cyfrowy jest o tyle specyficzny, dlatego że po raz pierwszy już w 2023 roku
Sisa go publikował ostatnio w wydaniu dotyczące jak gdyby całkowitego inkaso światowego i po raz pierwszy w historii
rynek cyfrowy wyprzedził wszystkie inne rynki, jeżeli chodzi o inkaso, osiągając na poziomie 4,2 miliarda dolarów.
No nieznacznie więcej niż telewizja, ale jak gdyby do tej pory miejsce nadawców było jak gdyby niewzruszone w tym zakresie.
Więc dlatego on wzbudza bardzo duże emocje, ale po drugie wydaje mi się, że najbardziej,
to już jest to oczywiście trochę pieśń przyszłości, ale wydaje mi się, że powoli ta świadomość się zmienia,
dlatego że przez bardzo długi czas rynek cyfrowy korzystał z ułatwień dla działalności różnego rodzaju podmiotów,
którego celem było z jednej strony nadążanie za technologią, a konkretnie w Europie było stworzenie jednolitego rynku,
bo to internet pozwalał jak gdyby pozbycie się granic.
Więc w dużej mierze platformy, różni przedsiębiorcy cyfrowi korzystali z takiego troszeczkę dzikiego zachodu,
jeżeli chodzi o prawo, czyli pewnego niedoregulowania.
I razem z tym, i to było jak gdyby do pewnego momentu dobre, bo ten rynek cyfrowy powstał dzięki temu, dzięki temu wsparciu.
Natomiast w którymś momencie zaczęto zauważać, że rynek cyfrowy generuje bardzo dużo różnego rodzaju patologii dotyczących właśnie tego podziału.
A różni się tym, że o ile przedtem jak gdyby ten rynek zawsze był w rękach potężnych graczy,
takich jak wytwórnie płytowe, czy właśnie wydawcy, ale to były podmioty, które w jakiś sposób kontynuowały wprost do tworzenia kultury.
Wydawcy zajmowali się dystrybucją, tworzyli płyty, czy wytwórnie płytowe.
Wydawcy promowali, szukali sposobu, żeby skontaktować twórców jak gdyby z rynkiem zbytu, z nabywcami.
Natomiast platformy są tylko pośrednikami.
Oczywiście oni twierdzą, stwarzamy platformę, promujemy, dajemy możliwość,
ale de facto to zaangażowanie jest zupełnie innego rodzaju.
I w tym momencie mamy takie poczucie, że te przychody, które osiągają platformy, które są gigantyczne,
co innego oczywiście z kwestią dochodów, bo Spotify od dawna jakby wskazuje, że nie tak dużo zarabia na tym, co wkłada,
ale jak gdyby one są tylko i wyłącznie tą platformą, czyli tym, co łączy jedną grupę odbiorców z drugą grupą odbiorców.
Dlatego też mamy, a już jakby nie wspomnę o sztucznej inteligencji, która jest typowo produktem pasożytniczym.
W tym sensie, że będzie osiągała, bo jeszcze nie osiąga, bardzo duże przychody,
tak naprawdę nic nie zrobiwszy samemu, oprócz tego, że w jakiś sposób dokonała analizy
i wytworzyła umiejętności w sposób jak gdyby bezprawny,
przeglądając ogromne ilości utworów chronionych prawem autorskim.
Dlatego właśnie wydaje mi się, że jest ciągle takie duże poczucie niesprawiedliwości
związane z tym, jak funkcjonuje rynek cyfrowy oraz tym, że jak gdyby jego znaczenie
systematycznie rośnie i nie spada kosztem tych innych pól eksploatacji,
jak na przykład wykonania publiczne, gdzie możliwość przychodów stwórców jest dużo większa.
No i stąd te regulacje, które są tak naprawdę jedynym wyjściem,
bo problemem jest to, że tak jak mówią obie Pani, to są rynki globalne.
I w tym momencie robienie tego na poziomie stricte pojedynczego kraju,
będzie nieskuteczne, troszeczkę tak jak nieskuteczne jest tworzenie ochrony
przed nadużyciami podatkowymi, przed optymalizacją podatkową i podobne rzeczy.
Tutaj niestety wkupie siła i tylko prawo i właśnie działanie wspólne może nam pomóc.
No właśnie, jaka jest w tej sytuacji, w sytuacji oczywiście nie możemy walczyć
z faktem przejścia kultury do cyfry.
Tego się nie da zrobić.
No właśnie.
Natomiast jest problem po pierwsze z ustaleniem sprawiedliwych fair trade,
sprawiedliwych zasad podziału.
Jeżeli nawet na gruncie jednego kraju nie da się tego zrobić,
to da się to zrobić na gruncie Unii Europejskiej przynajmniej.
To nie jest łatwy proces, ale wiemy w jaki sposób na przykład Unia Europejska
procesowała się z wielkimi tego świata,
zmuszając ich do płacenia stosownych kar i rekompensat.
Ale nie idzie mi tutaj o stały konflikt, bo ten konflikt będzie trwał,
konflikt między tym, kto ma pieniądze i inwestuje
i wydaje mu się, że on jest twórcą tego wszystkiego,
zapominając o fakcie, że jednak umysły twórcze
to dzięki umysłom twórczym, dzięki talentom.
Wielki finansista może sobie poskakać na scenie w czasie jakichś tam imprez,
natomiast nie on tworzy, nie on tworzy przecież, wiemy,
te piękne piosenki w rytm, których ten finansista skacza.
No, ten sygnał nie jest objęty prawami zdaje się.
Ponieważ słuchamy utworu, mogę dopowiedzieć jedną rzecz,
bo mi się właśnie wydaje, że niezwykle ważne jest,
żeby w tym kontekście też myśleć o takiej,
o solidarności czasami trochę wyprzedzać rozwiązania prawne.
Akurat ten przykład, który tutaj pan mecenas przytoczył,
ten przykład gildii scenarzystów amerykańskich jest bardzo dobry.
Oni zestrajkowali, ale doprowadzili do podpisania,
podpisania, prawda, jakiejś regulacji, jakiegoś rozwiązania
i to nie jest rozwiązanie, nie wiem, jakie ono ma miejsce
w systemie prawnym Stanów Zjednoczonych.
Natomiast, no, jest to na swój sposób pionierska regulacja,
która jednak ujmuje to wykorzystywanie sztucznej inteligencji,
przestaje udawać, że ona nie ma wpływu na to, jak zmienia się
i jak będzie się zmieniała nadal sytuacja scenarzystów
i to, że częściowo będą zawody kreatywne,
takie, które dotyczą pisania, będą wybierane
przez sztuczną inteligencję i ona proponuje jakieś rozwiązanie,
prawda, też takie dotyczące tego, jaki jest ten dopuszczony poziom
i przez kogo wykorzystywania.
No, to samo, jeżeli, nie wiem, teraz myślę o takiej sytuacji ostatniej,
ta sytuacja z Legimi, która miała miejsce na polskim rynku ostatnio,
to wycofanie się wydawnictw, które uznały,
że ten system dystrybucji jest nieprzejrzysty i niejasny
i to, że ta kwestia stała się głośna i tak szybko gdzieś zajęliśmy się nią
na poziomie przynajmniej dyskusji właśnie takich ruchów konkretnych wydawnictw,
które uznały, że nie jest to sposób właściwej dystrybucji środków
z powrotem do wydawnictw, czytaj, do autorów,
też zrobili ruch, który polegał na wycofaniu swoich katalogów z Legimi.
No, wydaje mi się, że nawet jeżeli mówimy jedno,
to są rozwiązania prawne, ale dwa, mówmy też o takich działaniach,
które jesteśmy w stanie robić na poziomie naszych własnych środowisk.
Niewątpliwie tak, choć ja bałbym się,
że wolałbym, żebyśmy odeszli od sytuacji,
w której tego typu zdarzenia są wykrywane przez dziennikarzy śledczych.
Prawda?
Chodzi jednak o pełną wiedzę o rynku,
a dziennikarze śledczy to chyba nie powinni się w ogóle pokazywać.
Taka powinna być sytuacja, że nie mieliby tam nic do roboty.
Natomiast jest problem z sytuacją autora w związku z sztuczną inteligencją.
W jakiej mierze możemy świadomi, przynajmniej części zagrożeń,
wyprzedzić, co się rzadko zdarza, bo prawo rzadko wyprzedza faktyczność?
Nigdy.
No nigdy.
No spróbujmy się zastanowić, czy możemy,
znając niektóre niebezpieczeństwa, nie wszystkie rzecz jasna,
czy możemy zaproponować stworzenie jakichś podstaw legislacyjnych,
ażeby uchronić się przed bezprawnym korzystaniem z ludzkiego dorobku
przez właścicieli maszyn.
Dobrze, ja może zacznę od tego, że podjęto próby,
bo to jest w ogóle rynek, który jest najmniej badany,
bo w tym momencie mówimy tak naprawdę o ranku przyszłym.
W dużej mierze oparty jest na estymacjach,
na badaniach dotyczących tego,
ile ten rynek będzie warty za jakiś czas.
W tym momencie to jest około 300 milionów dolarów,
jeżeli chodzi konkretnie o sztuczną inteligencję generującą muzykę.
Natomiast podejrzewa się, że w 2032 roku albo w 2033
on osiągnie wartość około 3 miliardów dolarów.
Też estymowane jest w tym momencie,
poprzez dokonanie takiej diagnozy,
które konkretnie sektory w obrębie sektora muzyki
są najbardziej zagrożone przez sztuczną inteligencję.
I to jest przede wszystkim muzyka produkcyjna,
czyli różnego rodzaju muzyka tła,
która nie wymaga aż tak dużego komponenty kreatywnej.
Tak zwana muzyka lo-fi, którą często słyszymy na Spotify,
jako muzyka do koncentracji,
albo muzyka, która pomaga w zaśnięciu,
tak, muzyka do wind.
Różnego rodzaju muzyka marketingowa.
I jest takie pionierskie badanie,
ono na początku zostało przeprowadzone
przez francuską i niemiecką organizację,
organizację zbiorowego zarządzania,
czyli SAS-em i GEM-em,
które wylicza tą utratę na poziomie
między 2023 rokiem, kiedy było wykonywane badanie,
a w 2028 na około 27% przychodów.
To jest estymacja, wiadomo, wszystko zobaczymy,
ale jak gdyby najpierw zdiagnozowano te sektory,
które są najbardziej podatne,
na bycie zastąpionym w jakimś zakresie,
a później wyestymowano, ile one stracą.
I teraz to są estymacje,
teraz przejdźmy do realiów.
Znowu Spotify.
Tam był taki skandal również wykryty,
dotyczący tego, jak duża część utworów tam znajdujących się
została stworzona całkowicie przez AI.
Jest taki serwis, który nazywa się Bumi,
który pozwala każdemu na tworzenie utworów,
znaczy wytworów sztucznej inteligencji,
a potem wrzucanie tego na Spotify.
De facto stwierdzono,
Spotify chyba w zeszłym roku
usunął dziesiątki tysięcy wytworów,
które nie były tworzone przez nikogo,
które istnieją po to,
żeby odciągać uwagę poniekąd
od prawdziwej twórczości ludzkiej.
To przedstawia,
te dziesiątki tysięcy utworów,
to jest około między 1 a 3% streamów.
To jest potencjalnie bardzo dużo,
zwłaszcza, że możliwość generacji z tego wynikająca
jest również bardzo duża.
I teraz myślę, że,
teraz wracając, co możemy z tym zrobić?
Myślę, że jak gdyby w tym przypadku warto
i też w tym kierunku idą OZZ,
żeby nie koncentrować się na tym,
jakie mogą być przyszłe rozwiązania,
bo musimy pamiętać,
że wprowadzenie tej dyrektywy
o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym
zajęło bardzo dużo czasu.
Ona wyszła w życie w 2019 roku,
implementacja w Polsce zajęła 5 lat,
20 września,
o dwa za dużo.
Więc jak gdyby wprowadzenie
jakiegokolwiek rozwiązania,
które siłą rzeczy będzie musiało być
rozwiązaniem globalnym,
albo przynajmniej paneuropejskim,
to jest bardzo wiele lat.
Więc musimy się skoncentrować
na tych instrumentach,
które mamy w tej chwili,
które są niedoskonałe.
Problem polega na tym,
że AI jest też takim zjawiskiem
i fenomenem prawnym,
które jest,
ciągle się rozwija,
jesteśmy jak gdyby w takim momencie
tego instatu na scenie,
tworzenia się zarówno tego,
co ona,
zrozumienia na czym ona polega,
co jest problematyczne,
bo nikt nie wie,
co się dzieje w środku,
a z drugiej strony szukania rozwiązania na to.
Więc w tym momencie
mamy możliwość
przede wszystkim licencjonowania,
wykorzystania twórczości
na potrzeby trenowania.
I jak gdyby w tym kierunku
to wszystko zmierza.
Tutaj oczywiście znowu mamy spór,
mamy tą samą troszeczkę sytuację,
jaką mieliśmy ze streamingami kiedyś.
Celem gospodarczym Europy
jest promowanie sztucznej inteligencji,
żeby nie zostać w tyle
z różnych powodów.
I troszeczkę ofiarą tego wszystkiego
są twórcy,
jako ta dosyć słaba grupa.
Natomiast nasze regulacje,
czyli ten AI Act,
wprowadzają,
na ostatnim jakby rzucie
procesu legislacyjnego
została wprowadzona
i wzmocniona ochrona,
albo w ogóle w jakikolwiek sposób
zaznaczona w tym rozporządzeniu,
ochrona twórców jako takich.
I teraz wszystkie OZZ,
zamiast myśleć o przyszłych rozwiązaniach,
bo tak naprawdę
idealnym rozwiązaniem byłoby
po prostu stworzenie
jakiejś regulacji prawnej,
która wiąże się nie tyle
z trenowaniem danych,
co po prostu z przyjęciem,
że wszystkie dane,
wszystkie utwory
zostały już przejrzane,
zostały włączone w te instrumenty,
w te aplikacje AI,
żeby dać im te możliwości.
Więc w związku z tym
musicie płacić swego rodzaju
tak zwane odszkodowanie,
albo wynagrodzenie
za to, co one mogą,
bo się na tym nauczyliśmy.
Tylko, że to jest pieśń przyszłości,
być może nawet bardzo dalekiej.
Dlatego w tym momencie
powinniśmy się skupić
na tych instrumentach,
które mamy w tej chwili
i które,
i to jest ważne,
jak gdyby,
bo mówimy o tych regulacjach prawnych
i mówimy,
że to jest takie trochę
albo, albo,
albo regulacje prawne,
albo działanie wspólnie.
Wydaje mi się,
że ustalenie tego fair trade'u
nie jest możliwe
bez właśnie dialogu,
bez dopuszczenia
środowisk twórczych,
które mogą mówić
o swoich obawach
związanych z różnego rodzaju
rozwiązaniami technologicznymi,
żeby mówić to do decydentów
i zwracać uwagę,
żeby nawet tak jak w przypadku
OJJ,
nawet na ostatnim etapie
wrzucić jednak coś,
co by nie zapewniało
jakiekolwiek bezpieczeństwo.
I teraz bardzo dużym wyzwaniem,
i tu już skończę swoją wypowiedź,
bo licencjonowanie jest możliwe,
ale bardzo dużym wyzwaniem
jest ta pojawiająca się non-stop wątek
dotyczący braku transparentności.
Czy właśnie w Spotify'u
na zasadzie ile tych utworów
to są w rzeczywistości
wytwory, a nie utwory,
a tutaj przede wszystkim
transparentność
na podstawie tego,
które dokładnie utwory
zostały wykorzystane
w procesie trenowania,
żeby można było pójść
i jak gdyby z takim,
z działaniem licencyjnym,
żeby jak gdyby zapłacić za to,
na czym te instrumenty,
te aplikacje,
te programy
uzyskały swoje możliwości.
Tak, oczywiście,
panie mecenasie,
ale niekiedy dochodzi do sytuacji,
w której zasysanie treści
już się dokonało
przed zgodą autorów
i to jest dosyć niebezpieczne
i należy o tym myśleć.
To stworzy nam kolejne problemy zresztą,
bo będą narastały konflikty
w związku z tym.
Ale śpiewajmy pieśń przeszłości,
co się proponuje.
To znaczy, patrzmy na tę rzeczywistość
w taki sposób,
w którym my jesteśmy świadomi
i sukcesów na tym rynku,
ale też za zagrożeń.
Tutaj szczególną rolę,
moim zdaniem,
powinny odgrywać
organizacje zbiorowego zarządzania,
które są najbliżej rynku
i które rzeczywiście starają się,
to mogę powiedzieć o zaiksie,
którego prezes tutaj się znajduje
na sali,
że rzeczywiście dba o autorów.
Ale co będzie z artystami, wykonawcami?
Co będzie z niektórymi kategoriami zawodowymi
i twórców, którzy nie podlegają
zbiorowemu zarządowi?
W jaki sposób ich uchronić?
To są wszystko sprawy,
które wiążą się bezpośrednio z pieniędzmi.
A powtarzam, pieniądze są na rynku.
Należy się po nie schylać,
to nie ulega wątpliwości.
Bardzo proszę.
Proszę bardzo.
Może pan podejdzie tu do mnie?
Ale potem odniesiemy się do tych pieniędzy,
co są na rynku jeszcze.
Dzień dobry.
Artur Celiński, architektura, murator.
Ja chciałem się odnieść do tej sytuacji
związanej z tym,
gdzie są pieniądze przy sektorze kreatywnym.
Architektura niewątpliwie
do sektora kreatywnego należy.
Dzisiaj się właśnie dowiedzieliśmy,
że dworzec metropolitalny w Lubinie
dostał międzynarodowego Oscara architektonicznego.
Mamy Galerię Plato,
która była w piące,
Misa van der Rohe,
kopiec do Stania Warszawskiego
jest najlepszą przestrzenią
publiczną w Europie.
Mamy niewątpliwe sukcesy w tej dziedzinie.
Jednocześnie studenci,
absolwenci architektury
w swojej pierwszej pracy
zarabiają około 4,5 tysiąca na rękę.
1000 zł mniej niż przedstawiciele
mniej kreatywnych,
ale technicznych zawodów.
No i jakby gdzie są te pieniądze,
jeśli chodzi o architekturę,
w sensie one na pewno gdzieś w sektorze są,
ale czy my znamy kwestie dystrybucji?
Zbawam dwa pytania.
Co takiego środowisko zaniedbało,
że ta dystrybucja nie odbywa się
na właściwym poziomie?
I druga rzecz,
czemu my się tak bardzo martwimy o to,
czy nam zabierze pieniądze
sztuczna inteligencja?
Gdy dzisiaj mamy problem z tym,
że środowiska i pracodawcy
nie dzielą się z tymi pieniędzmi
w odpowiedni sposób ze swoimi pracownikami.
Tak.
Już odpowiadam.
Już odpowiadam.
Akurat sprawa architektury
jest mi dosyć bliska,
choć nie jestem architektem,
ale kiedy jeżdżę dosyć dużo po kraju
i widzę, co architekci, powiatowi,
jakie zgody wydawać.
Oglądam też niektóre świątynie,
które są z zaprzeczeniem miłości do Pana Boga.
No dobrze.
Co się takiego dzieje?
Są przecież przepisy,
na mocy których architekci
mają swoje prawa.
W zaiksie jest sekcja architektoniczna.
Proszę zwrócić uwagę.
Są przepisy dotyczące budownictwa,
ja w tej chwili nie pamiętam,
nie pamiętam w jakich aktach prawnych,
które zapewniają architektom
tantiemizację ich projektów.
Dlaczego?
Dlaczego?
To są przepisy sprzed wielu lat.
To prawda.
Dlaczego nie są respektowane?
Choć powinny być z uwagi na fakt,
że architektura jest taką sztuką,
która kształtuje elementaria naszej przestrzeni.
A więc kształtuje nasze myślenie o kulturze.
To jest przecież jedna z najważniejszych sztuk.
Dlaczego to nie działa?
Ponieważ nie ma w Polsce organizacji architektonicznych,
architektów,
która by zechciała podnieść.
Nie, nie, niech Pan mi nie mówi,
przepraszam, niech Pan mi nie mówi o SARP-ie,
proszę mi nie mówić o Izbie
i innych organizacjach.
Musi się odezwać głos,
zbiorowy głos wszystkich architektów.
Zbiorowy głos, który wskaże,
jak niekiedy ich prawa autorskie
do oryginalnych dzieł są niszczone.
Jak są zawłaszczane.
Jak piękne projekty nagle są przebudowywane
w związku z wymogami biznesplanu,
dewelopera.
To wszystko jest do zrobienia,
ale to trzeba się schylić.
Przepraszam, bo Pani...
Tak, dziękuję.
Ja chciałam,
ja zajmuję się programowaniem i produkcją
wydarzeń muzycznych,
głównie muzycznych.
Przepraszam,
tak, ja dzień dobry zajmuję się
produkowaniem i programowaniem wydarzeń,
głównie muzycznych.
I chciałabym właśnie powiedzieć,
mam taką refleksję jeszcze
po wczorajszym panelu
o polityce kulturalnej,
gdzie zauważam bardzo dużo frustracji,
które gdzieś się pojawiają wśród osób.
Widzę też te frustracje wśród artystów,
z którymi współpracuję.
Widzę dużo frustracji,
ale nie widzę takiego pomysłu,
jak się połączyć.
Jak się połączyć,
by skutecznie ten nacisk
tworzyć, tak?
Bardzo dziękuję.
To ja chciałabym
podłączyć się pod to pytanie
i je kontynuować,
a szczególnie chciałabym
nawiązać do tego,
co powiedziała pani profesor,
że należałoby stworzyć
takie triennale
sektora kreatywnego w Polsce.
Tylko, że wszystkie firmy,
które tworzą kulturę,
na przykład CD Projekt,
który tworzy kulturę,
tworzy muzykę,
jak je zachęcić,
żeby one w ogóle przyszły,
ponieważ one nie muszą.
One nie muszą do tego dołączać.
Właśnie jakby to tworzy
tą sytuację,
że tą niesprawiedliwość
również w stosunku do pracowników
ja absolutnie nie mówię,
że akurat CD Projekt
źle traktuje swoich pracowników,
bo tego nie wiem.
Nie wiem, czy się źle traktuje,
czy dobrze,
ale jakie efekty zachęty tworzyć,
co oni by wynieśli z tego,
z tego spotkania,
z tego połączenia się,
jak mają, nie wiem,
czy mają dzięki temu
konkurować na rynku europejskim,
czy mają konkurować
na rynku międzynarodowym
ze Stanami Zjednoczonymi,
z Chinami, z Japonią, z Koreą.
Właśnie co one z tego będą miały?
Jeśli można,
ja odpowiem,
jak sobie wyobrażałam
taki kongres raz na trzy lata
i dlaczego.
Myślę, że firmy,
które działają w obszarach
przemysłów kultury
przez ostatnie lata
zostały przyzwyczajone do tego,
że one są poza kulturą,
że one nie są związane z kulturą.
Kultura jest tam sobie,
jest sobie Ministerstwo Kultury
i polityka kulturalna,
a te wszystkie inne firmy,
przemysły, kultury,
są one gdzieś tam dalej
i one nie czują takiej tożsamości.
Dlatego mówiłam
o takim spotkaniu,
na którym razem
można było powiedzieć
o tym znaczeniu finansowym
i znaczeniu społecznym
i kulturowym,
żeby podkreślić jedność.
Wydaje mi się,
że formuła,
taka dosyć komercyjna nawet
i taka formuła,
która byłaby dosyć spektakularnym
momentem ogłoszenia raportu,
w którym nawet zaistnieje
ta pewna konkurencyjność
pomiędzy tymi sektorami,
byłaby bardzo pozytywna
dla takiego wzajemnego napędzania
tego znaczenia przemysłów kultury
dla percepcji Polaków.
Wydaje mi się,
że dalej jest to kompletnie niezrozumiałe.
Ja bardzo często rozmawiam
z panią dyrektor tutaj,
panią dyrektor Centrum Przemysłów Kreatywnych,
że ten koncept jest dalej niezrozumiany.
Ta gospodarka kreatywna nie jest zrozumiana.
No właśnie nadajmy jej znaczenie.
Niech artyści jasno i twardo mówią o tym,
że te pieniądze, które zarabiają,
zarabiają nie tylko dzięki
instytucjom publicznym kultury,
bo jest w tej chwili
jakieś dziwne przekonanie,
że jeżeli nie mam kontraktu z instytucją
i nie kupują mnie na rynku
po prostu indywidualni odbiorcy,
to jakoś to się nie łączy razem
i nie ma takiego prestiżu i znaczenia.
Ja chciałam jeszcze powiedzieć,
że cała ta dyskusja jest o tyle dla mnie ważna
i włączenie tego elementu sztucznej inteligencji
jest dlatego takie ważne,
że jak ja obserwuję łańcuchy produkcji
w sektorach kreatywnych,
no to zawsze widzimy,
że pieniądze są zawsze tam,
gdzie jest ta krzywa uśmiechu,
czyli kąciki ust tam, gdzie jest produkcja,
kreacja, przepraszam, kreacja,
właśnie nie tam, gdzie jest produkcja,
tylko tam, gdzie jest już
dystrybucja i wymiana.
Czyli to, co my mówimy tutaj,
kto przechwytuje tę wartość,
to jest zupełnie normalne.
Tylko, że zaczynam się obawiać
o jedną rzecz.
Chodzi mi o to,
że w przypadku sztucznej
zaczyna być znacznie większy obszar
tego niewidzialnego komponentu,
tych, którzy do tej pory
tym niewidzialnym komponentem
byli głównie ci, którzy są
związani z produkcją,
już tam są na backstage'u,
są pracownikami tak zwanymi
niekreatywnymi,
ale bez nich kreatywni
po prostu nie daliby rady
w ogóle zaistnieć.
A nagle w tej chwili
widzę, że przez sztuczną
zaczyna troszeczkę zanikać
również artysta.
Ja bym chciała, żeby taka narracja
była narracją powszechną.
Ja myślę, że to nie jest prawda,
że CD Projekt nie będzie
zainteresowany.
On konkuruje światowo,
bo jest biznesem światowym.
To jest rewelacja.
Jesteśmy zdumni w ogóle.
Jak mówimy o grach,
gdziekolwiek mówię
w projektach międzynarodowych
o tym, że jestem z Polski,
to wszyscy mówią,
super, tutaj jesteście takim w ogóle
powerem, jeśli chodzi o gry.
Świetnie, że mamy tutaj
kogoś z Polski.
Jednocześnie wydaje mi się,
że nie ma tej nawet konkurencji
pomiędzy tymi,
takiej zdrowej konkurencji.
Kto z nas najlepszy nawet, tak?
Nie za wszelką cenę.
A, jeszcze tylko jedna rzecz,
nie za wszelką cenę.
Proszę Państwa,
my mówimy o PKB,
my porównujemy się do PKB,
ale ten czas tego ciągłego porównywania się
do PKB trochę się kończy.
Zaczyna być coś takiego,
jak ekonomia umiaru,
a nie koniecznie ekonomia
takiego maksymalnego wzrostu.
Mówię to jako totalna ekonomistka,
więc naprawdę nie jest to tak,
że jestem za tym,
żeby odsunąć czynnik ekonomiczny,
ale trochę jest inny.
Jest to słowo takie zaczarowane
w tej chwili, jak sustainability.
I jeśli UNESCO zamawia u mnie raport
na temat systemu finansowego,
który jest w kulturze na całym świecie,
bo to jest światowy raport global,
taki raport globalny UNESCO
na temat polityki kulturalnej,
to to sustainability,
czyli zrównoważony rozwój,
który wymaga również umiaru
w rozwoju ekonomicznym,
wszędzie dominuje
i wszędzie tam dominuje
aktywność środowiskowa
i aktywność zawodowa.
Za mało ubranżowione są
i przemysły kultury,
i kultura w Polsce.
Już więcej nie będę mówił.
Ja może odpowiadając na to pierwsze pytanie,
powiem, że w ramach,
żeby nie zapominać
o organizacjach zbiorowego zarządzania,
jako o tych miejscach,
gdzie można się zrzeszać,
gdzie można pokazać siłę
jako pewna grupa.
Dlatego, że w ramach takiego projektu,
bo ich jest dużo, oprócz tego,
którymi się zajmujesz
tłuszczą inteligencją,
prowadzimy również taki projekt,
który nazywa się Akademia Zajx
bądź Zajx Akademia,
w ramach którego przeprowadzone są
m.in. rozmowami z twórców
w ramach podcastów.
I taką rzeczą, która się przewija non-stop
jest to, że zwłaszcza młodzi twórcy
nie wiedzą, po co to jest ten Zajx
i po co jest ten Zajx.
Albo zapominają też o tym,
że to nie jest tylko maszyna,
która ma na celu inkasować,
wyliczać i wypłacać,
ale ma również ten aspekt stowarzyszeniowy.
Proszę pamiętać, że jak gdyby
jest to też organizacja,
która się może po prostu
powiedzmy kojarzy z inną epoką,
ale de facto przystępując
do tej organizacji,
przedstawiając nowe interesy,
nowe zapotrzebowania,
w ten sposób kształtuje się
tę politykę,
żeby zwracać na uwagę
również szersze i szerszej grupy
twórców, która dołącza.
Proszę pamiętać, że
Stowarzyszenie Autorów Zajx
oraz inne OZZ-y
biorą udział w działaniach lobbyingowych.
To m.in. dzięki pracy
organizacji zbiorowego zarządzania
ten kształt, jaki przyjęła implementacja
dyrektywy DSM
jest tak korzystny,
jaki jest w tej chwili.
My jesteśmy również,
jako ta grupa,
która tworzy, działa na zasadzie
tego tak zwanego advocacy,
przygotowuje te raporty,
które sprawdzają
i próbują wymierzyć,
jaka jest strata wynikająca
chociażby z powodu
sztucznej inteligencji.
Więc jak gdyby to jest też
odpowiedź na to pytanie,
gdzie się, że tak powiem,
łączyć, gdzie się zrzeszać,
gdzie się przyłączać.
Nie jestem obiektywny,
nie znam wszystkich rzeczy,
ale jako osoba, która współpracuje
ze Stowarzyszeniem,
wiem, że na pewno
to jest miejsce, które pomoże.
Ja tylko dwa zdania,
bo też chciałam trochę,
trochę może kontynuując
dodać coś o tej reprezentacji.
Tu akurat mówimy
o organizacjach
zbiorowego zarządzania,
ale ja się nie zgodzę z tym,
że nie ma organizacji
reprezentujących,
bo są.
Pytanie jest,
jak są skuteczne
i jak definiują to,
po co są
i tak naprawdę o co walczą.
W przypadku architektury
z jednej strony mamy
oczywiście SARP,
który jest,
ale mamy na przykład
Narodowy Instytut Architektury
i Urbanistyki,
który też ma swoją misję
i swoje cele.
Pytanie,
czy reprezentuje środowisko,
czy reprezentuje interesy środowiska,
to już są jakby odrębne pytania,
natomiast nie jest tak,
że nie ma.
Wzmacniajmy te struktury,
które są,
ale też zobaczmy,
gdzie są luki.
My w tej chwili,
jeżeli chodzi o
Centrum Rozwoju Przemysłów Kreatywnych,
ja jestem bardzo świeżą dyrektorką
tego miejsca,
czwarty miesiąc,
ale podstawą było takie
zmapowanie właśnie tego,
jakie sektory kreatywne
i gdzie są reprezentowane,
a które nie
i są takie jak
Przemysł Filmowy,
który ma swoje organizacje,
jest świetnie reprezentowany,
ma co najmniej dwie
narodowe instytucje,
które ma cały system
finansowania w Polsce,
ale jak już spojrzymy
obok na system,
no chociażby mody,
czy designu
i porozmawiamy
z tymi środowiskami,
oni w ogóle się nie czują
reprezentowani,
nie czują nawet
takich definicji
w ogóle dotyczących tego,
czym jest wzornictwo,
znaczy nawet na tym
poziomie definicyjnym,
czy określenia zawodu,
czy już nie wspomnę
o grupach pracowniczych,
nazwaniu tych zawodów,
tej reprezentacji nie czują
i też dlatego,
zresztą na tym budujemy
akurat naszą strategię
i nasz pomysł na to,
jak ma funkcjonować
Centrum Rozwoju Przemysłów Kreatywnych.
Przyjrzyjmy się
wszystkim obszarom.
Jeszcze.
Dzień dobry,
Związek Polskich Artystów Plastyków.
Stowarzyszenie.
113 lat na rynku.
Mówicie o nas,
geriatria,
tak to się sprowadza.
Nie chcecie wchodzić,
bo tworzycie nowe prezesury,
nowe fundacje,
stowarzyszenia i tak dalej.
Po co?
Jesteśmy ciągle otwarci.
Uczestniczymy w spotkaniach
branż kreatywnych u pani Oli.
Jesteśmy,
chcemy was reprezentować.
Jednoczymy się z ZAX-em,
jednoczymy się z filmowcami,
z fotografikami,
z fotoreporterami.
Jesteśmy.
Jesteśmy naprawdę otwarci
i zachęcamy,
żeby nie szukać,
nie wymyślać na nowo
koła i struktur.
One są.
Tylko trzeba się czasem zainteresować.
Jesteśmy w każdym większym
mieście w Polsce.
Do was należy wybór.
Po prostu przychodźcie i róbcie,
a nie twórzcie coś od nowa,
bo naprawdę od nowa jest trudniej.
Było porozumienie łazienki,
ile lat temu.
To jest pani wiceprezes,
Kraków,
ja Warszawa.
Jesteśmy cały czas,
więc spróbujmy się dogadać,
tak jak my dogadujemy się
z ZAX-em,
z filmowcami
i z resztą fotograficznego świata,
który wypadł z ustawy.
Teraz ZAX o nas walczy, tak?
Bo nas nie ma nawet w ustawie,
mimo, że przetrwaliśmy 113 lat
i nigdy nie było dla artystów
miejsca w żadnej ustawie.
Dziękuję bardzo.
Mogę? Mogę zadać pytanie?
Dzień dobry, Andrzej Błażewicz,
Teat Polski w Poznaniu.
Ja mam taką jakąś bardzo dużą potrzebę
wrócić do początku
i punktu wyjścia i tematu
i spróbować znaleźć odpowiedź,
gdzie są te pieniądze,
bo mam poczucie,
że troszeczkę odchodzimy od tego,
a mam takie poczucie,
że mało w tej dyskusji,
porozmawialiśmy jeszcze
o publicznych pieniądzach,
to znaczy te pieniądze są w budżecie,
tak bym powiedział bardzo ogólnie,
no i chciałbym zadać
jakieś takie pytanie,
gdzie tutaj widzą Państwo przestrzenie,
żeby te pieniądze rzeczywiście
przepływały tam,
tam, gdzie są potrzebne.
Pani ministra wczoraj mówiła,
że sukcesywnie wydatki na kulturę
się zwiększają,
wszystko fajnie,
no tylko to jest trochę iluzja,
kiedy zobaczymy w relacji do czego,
bo tak naprawdę relatywnie
do wydatków w instytucji takich stałych,
no musimy zaświecić światło,
ogrzać budynki,
wypłacić pensje,
no to te dotacje maleją.
No i nie wiem,
zadam kilka pytań takich z tezą,
no ale może jakieś inne zupełnie myślenie
o przepływu tych pieniędzy do instytucji,
duże zwiększenie tych budżetów
i na przykład wtedy przekazanie programów ministerialnych
tylko do dyspozycji NGO-sów,
nie wiem.
Może tak jak mamy wydatki na zbrojenia 4,7%,
dzisiaj słuchałem ministra Kosiniaka-Kamysza,
to może jakiś chociażby promil,
który z tego budżetu będzie wydatkowany.
No i wreszcie to już nawet nie pytanie,
znaczy to już takie bardzo szerokie pytanie,
ale jak zmusić naszych polityków,
polityczki, żeby się wzięli do roboty,
no bo często gęsto mam wrażenie,
że przestrzeń,
szczególnie właśnie w Unii Europejskiej jest,
tam powstają dyrektywy,
my mamy je wdrażać,
implementować na naszym krajowym polu,
no ale pytanie,
czy klasa polityczna nie jest po prostu na to
trochę zbyt leniwa?
Dziękuję.
Dziękuję Panu bardzo,
jeśli Pan pozwoli,
ja wyłącznie we własnym imieniu będę odpowiadał.
Otóż proszę Pana,
ja uważam, że nakłady budżetowe na kulturę
pozostawmy tymczasem na boku.
Idzie o to,
ażeby znaleźć pieniądze na rynku,
tam, gdzie one rzeczywiście istnieją.
Myślę, że nawyk wyciągania pieniędzy po pieniądze budżetowe,
wyciągania rąk po pieniądze budżetowe,
o tym nawyku powinniśmy troszeczkę zapomnieć.
Ja nie mówię, że całkowicie,
ponieważ uważam,
że oczywiście istnieją przemysły kreatywne,
w których działanie państwa na rzecz popularyzacji marki,
Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska. Raport przybliża sposoby uczestnictwa… Czytaj dalej o Dziecko i sztuka – badanie praktyk i rekomendacje dla kadr kultury
Już nie białe ściany galerii, a przestrzenie usługowe, niszczejące, postindustrialne – coraz częściej to w nich prezentowane są wystawy sztuki. Dlaczego biją rekordy popularności i czego szukają na nich widzowie, którzy czekają na bilety w długich kolejkach? Pop-up to rozwiązanie stosowane w marketingu i reklamie, które doskonale przyjęło się w… Czytaj dalej o Pop-up: unikatowość, dialog, kontekst
Święto Narodowego Centrum Kultury to nie tylko okazja, by lepiej poznać program instytucji i obszary, w których działa, ale także ludzi, którzy ją tworzą. Ich wspomnienia niedługo zostaną wydane w formie jubileuszowej publikacji. Przez 75 lat istnienia instytucji zmieniały się jej nazwy i lokalizacje; stałe pozostało jednak… Czytaj dalej o „Być tu i teraz” – 75 lat NCK
„Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” Były przede wszystkim miejscami religijnego kultu, ale także: architektonicznymi perłami, punktami orientacyjnymi i kluczowymi miejscami na mapie miast. Dziś po wielkich synagogach z kilkunastu polskich miast, nie pozostał nawet ślad. Owej pustce przygląda się Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, które na wystawie czasowej, przypomina ich… Czytaj dalej o Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach
Z okazji Wielkanocy przesyłamy audycje o tematyce wielkanocnej, które pomogą w zanurzeniu się w tradycji i zaproszą do refleksji. W okołoświątecznym czasie życzymy Wam dużo spokoju i oddechu. Mamy nadzieję, że spędzicie te dni w gronie bliskich i znajdziecie też czas dla siebie. O sacrum z perspektywy muzycznej: Paweł… Czytaj dalej o Wielkanocne życzenia
Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina
