Wybrany utwór: Kontrola Jakości: Jacaszek / Wesołowski / Orkiestra Symfoniczna Filharmonii w Szczecinie – „Eirḗnē”
Choć najnowszy album z muzyką stworzoną przez duet Jacaszek / Wesołowski nosi imię greckiej bogini pokoju, na płycie znajdziemy i pokój, i wojnę. Premiera winylowej płyty „Eirḗnē” miała miejsce w listopadzie, ale początki tego materiału sięgają siedmiu lat wstecz.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Wszystko zaczęło się od gdańskiego festiwalu „Solidarity of Arts”, gdzie Michał Jacaszek i Stefan Wesołowski po raz pierwszy stanęli przed zadaniem wspólnego stworzenia projektu muzycznego pod hasłem „pokoju”. Jak okazało się po kilku latach, był to wstęp do materiału, który zyskał dodatkowe partie instrumentalne, został zagrany przez Orkiestrę Symfoniczną Filharmonii w Szczecinie, przetworzony i zmiksowany na płytę pt. „Eirḗnē”. „Pierwotny projekt był nagrywany w zupełnie innym składzie. (…) Na płycie jest cała orkiestra symfoniczna, pełny skład. W tej pierwszej odsłonie mieliśmy do czynienia z kwartetem instrumentów dętych, kwartetem instrumentów smyczkowych i z harfą. Do tego była też elektronika” – mówią w podcaście twórcy. Za orkiestracje materiału odpowiada Ziemowit Klimek, partie perkusji nagrał Hubert Zemler, a na fortepianie zagrała Malina Midera. Całość ukazała się jak dotąd w wersji winylowej, a w planach są koncerty z tym materiałem.
Z kompozytorami rozmawiamy m.in. o współistnieniu i harmonii elektroniki oraz dźwięków organicznych. Michał Jacaszek i Stefan Wesołowski opowiadają w podcaście, w jaki sposób wspólnie pracują nad muzyką. Zapraszamy do słuchania.
W audycji wykorzystaliśmy fragmenty utworów „Eirḗnē I”, „Eirḗnē III” i „Eirḗnē VI” z płyty wydanej przez wytwórnię Coastline Northern Cuts (2023).
Audycje kulturalne. W dobrym tonie. Słuchają Państwo podcastu z cyklu Kontrola Jakości.
Głoścami cyklu Kontrola Jakości są dziś Michał Jacaszek. Dzień dobry.
Dzień dobry.
I Stefan Wesołowski. Witaj.
Cześć, witaj.
Bardzo miło mi gościć w tej audycji dwóch kompozytorów, dla których naturalnymi przestrzeniami są pozornie chyba tylko odległe światy dźwiękowe.
Spotykamy się dziś, by porozmawiać o waszej płycie nagranej wspólnie z Orkiestrą Filharmonii w Szczecinie.
O albumie Eirene, który ukazał się w listopadzie nakładem wytwórni Coastline Northern Cats.
Ale same początki tego materiału sięgają 2017 roku i festiwalu Solidarity of Arts, kiedy to na zaproszenie Tomka Hoaxa przygotowaliście materiał, dla którego hasłem przewodnim był pokój.
No od tego czasu, od 2017 roku staliśmy się świadkami wydarzeń, które pewnie zmieniły nasze myślenie o pokoju.
Wojna dzieje się tuż obok i pewnie dziś myślicie o tym materiale też zupełnie inaczej niż te 7 lat temu.
Ale skupiając się na samej jego treści, na ile to, co znajdziemy na płycie Eirene jest daleko od tego pierwotnego pomysłu, który zrealizowaliście te 7 lat temu?
To może Stefan.
Ja mam coś takiego, że moje myślenie o rzeczach, które zrobiłem w przeszłości niespecjalnie się zmienia.
Są dla mnie takim, nie wiem, znakiem czasów, których powstawały i znakiem tego, w jaki sposób, w co i jak wierzyłem w tym momencie.
I to, na jakim etapie i w jakim momencie nas spotyka ten materiał po tym czasie, jest dla mnie taką, nie wiem, może sposobnością do refleksji i zastanowienia.
Ale na pewno w moim myśleniu na przykład o tym materiale nic się nie zmieniło, bo gdybym miał zabrać się za podobne zadanie raz jeszcze, to prawdopodobnie mogę zgadywać, że razem z Michałem pewnie pokonalibyśmy taką samą drogę i podjęli podobne decyzje.
Być może muzycznie byśmy doszli do czegoś innego, ale zakładam, że sam proces i sposób gdzieś tam myślenia o tym niekoniecznie by się różnił.
Tym bardziej, że sytuacja na świecie się może zmieniać, ale są też takie rzeczy fundamentalne. To jest jakby kwestia tego, w co wierzymy i w jaki sposób do tych rzeczy podchodzimy.
I wydaje mi się, że to, w jaki sposób podchodzimy, nie wiem, do kwestii pokoju, w jaki sposób wierzymy, że warto o niego walczyć na przykład, niespecjalnie się to zmieniło na przestrzeni tych lat.
Zwłaszcza, że też ta idea pokoju była przez was potraktowana dość chyba uniwersalnie, nie nawiązywaliście do żadnej konkretnej historii.
A skupiając się jeszcze na samych środkach, jakie wykorzystujecie i wykonawcach, tak porównując ten pierwotny materiał i to, co znajdziemy na płycie, co się zmieniło?
Zmieniło się dość dużo, bo tamten pierwotny projekt był nagrywany w zupełnie innym składzie.
To była mini orkiestra, bym powiedział. Tu na płycie jest cała orkiestra, właściwie symfoniczna, pełen skład.
To w tej pierwszej odsłonie mieliśmy do czynienia z kwartetem dętych instrumentów, z kwartetem instrumentów smyczkowych i z harfą.
No i do tego była też elektronika. Nie wiem, czy ja o czymś zapomniałem? W tym chyba nie.
No i to samo w sobie warunkuje formę, to znaczy to była kameralistyka muzyczna, tak bym to powiedział,
mimo że muzyka była dosyć taka niepokojąca czy wręcz agresywna, to jednak brzmiało to kameralnie
i było, jak dla mnie, niejako takim właściwie wstępem muzycznym do tego, co się wydarzyło teraz.
Ten materiał ewoluował, on potem miał jeszcze inną postać, to znaczy dograliśmy partie perkusyjne wykonane przez Huberta Zemlera,
więc tu się pojawiła kolejna odsłona. To było coś, co miało rytm i tempo.
Te utwory zdaje mi się, że trochę przearanżowaliśmy też, więc finalna wersja była po prostu zupełnie inna
pod względem głośności, pod względem atmosfery niż to, co pojawiło się na początku.
To warunkował po prostu skład, to był wstęp, mieliśmy jak gdyby mniej czasu na przygotowanie tego niż potem.
Te kilka lat, które skończyły się nagraniem w Harmonii Szczecińskiej, te wszystkie rzeczy spowodowały,
że mieliśmy do czynienia z czymś w rodzaju szkiców, wstępu do tego, co znalazło się na płycie.
Dodałbym chętnie jedną rzecz, bo niedawno o tym pomyślałem i teraz Michał mi właściwie o tym przypomniał,
a nigdy o tym jakoś specjalnie nie mówiliśmy w kontekście tego materiału.
Mianowicie pierwszy koncert z tym przedsięwzięciem, byliśmy zmuszeni do przygotowania poniekąd na konkretny termin,
konkretnej rzeczy, która na scenie stała się, że tak powiem, mimo wcześniejszych szkiców,
pierwszą konfrontacją tych światów, co w przypadku naszej pracy naturalnej nie jest końcem procesu.
Nasze dziedziny, w którymi operujemy jednak muszą, żeby przenikać się w sposób spójny,
muszą trochę pomiędzy nami poprzepływać, musimy gdzieś tam sobie to przepracować, przemyśleć
i tak naprawdę dopiero proces pracy nad płytą, zarówno w fazie edycji nagrań orkiestry i elektroniki,
jak i później pracy nad miksem, w który był zaangażowany Daniel Reimer,
podawaliśmy mu w międzyczasie zmienione formy, po jego wstępnych miksach jeszcze wprowadzaliśmy zmiany muzyczne.
To dopiero był właściwy proces, tak bym powiedział, to było jakby uzupełnienie tego,
czego nam nawet można powiedzieć zabrakło na początku.
Oczywiście jakby zrobiliśmy koncert, ale patrząc się jakby na potrzeby materiału,
to on potrzebował tego, żebyśmy jeszcze między sobą konfrontowali te światy
i je po prostu przesycali nawzajem swoimi narzędziami.
Do tego wzrastania się dwóch światów elektroniki i akustyki, dźwięków organicznych,
do pracy, od szkiców do tego, co możemy usłyszeć na płycie, o tym jeszcze na pewno dziś porozmawiamy.
Ja zostanę jeszcze na chwilę przy temacie pokoju, bo kiedy pojawia się to słowo,
przyznaję, że myślę w pierwszej kolejności o jakiejś takiej lekkości, świetlistości, przestrzeni,
która pojawia się dopiero w ostatnich częściach tego albumu.
Tymczasem większość tej płyty kojarzy mi się z wojną.
Kojarzy mi się z pewną agresywnością też, o której mówił Michał.
Kiedy słyszę te pierwsze utwory, no to wyobrażam sobie wielkie wojenne maszyny, które się toczą.
To jest chyba raczej droga do tego pokoju.
No tak, zrobiliśmy trochę taką kontrę do tego hasła po prostu.
Nie wiem, to tak wyszło samo, bym powiedział.
Jakby mnie przynajmniej intuicja po prostu jakoś prowadziła i rzeczywiście jest to dokładnie tak, jak mówisz.
Czyli jest właściwie wojna i pokój tak naprawdę na tej płycie.
A przede wszystkim wojna w mojej recepcji tego, co tam się muzycznie wydarzyło.
Ja mam taką tendencję i lubię i cieszę się, że tak też się stało na naszym wspólnym albumie.
Lubię skończyć albumy czymś, co otwiera nową perspektywę i jednocześnie jest czymś pozytywnym.
Na zasadzie happy endu, mówiąc tak kolokwialnie.
I tak też jest tutaj.
No po prostu jedynym utworem, który obrazuje właśnie spokój, harmonię jest utwór ostatni.
Więc twoje tutaj odczytanie tego jest jak najbardziej zgodne z moimi odczuciami.
Po zostawiacie słuchacza na pewno z nadzieją, ale niezmiennie przejmuje mnie sam początek tej płyty.
Pierwszy utwór, kiedy pojawia się ten spreparowany monolog kobiecy.
Czy możecie zdradzić? Jakie nagranie tutaj wykorzystaliście?
Dotarłem do takich nagrań archiwalnych. To były zarejestrowane greckie tragedie chyba z ambicją, żeby to były takie rekonstrukcje.
To była taka kropka nad i, bo pokój był tytułem wyjściowym, ale w międzyczasie pojawiła się ta Eirene, ta bogini pokoju, którą właściwie tytuł wymyślił Stefan.
Natomiast mnie to zainspirowało, żeby rzeczywiście poszukać bardziej takich dosłownych odniesień do greckiej mitologii i konkretnie do tej historii związanej z boginią Eirene, czy Eirene.
Nie wiem nawet jak to do końca wymawiać. Natomiast dotarłem do tych materiałów, które idealnie moim zdaniem pasowały do klimatu.
Ja nie wiem dokładnie co te teksty odznaczają, natomiast ich ekspresja jest tak przejmująca, patetyczna, ale nie śmieszna, nie groteskowa,
że po prostu zdecydowałem się od razu wykorzystać jakieś fragmenty tych archiwalnych nagrań.
Nie wiem, to są jakieś 50-60 lata. No i poprzetykać po prostu te utwory tymi dialogami, tymi można powiedzieć monologami, które tam się dzieją.
Najdłuższy chyba fragment jest użyty w pierwszym utworze i otwiera niejako płytę.
Potem są już tylko krótsze sample, które według mnie doskonale tam się odnalazły.
Stefan, a co jest twoim zdaniem takim największym wyzwaniem w tym procesie łączenia, czy zrastania tych dwóch światów,
czyli elektroniki, dźwięków organicznych, tak żeby one rzeczywiście były całością, co mam poczucie, że wam się na tym albumie udaje,
a nie żeby ktoś to odbierał jako na przykład elektronikę ze wstawkami w wykonaniu orkiestry, czy odwrotnie, dźwięki organiczne podszyte tylko elektroniką?
Ja bym powiedział, że chyba największym wyzwaniem jest osiągnięcie satysfakcji naszej, w sensie żebyśmy my byli z tego zadowoleni,
bo jeżeli chodzi o, że tak powiem, zadanie, które sobie tutaj postawiliśmy, ono jest w gruncie rzeczy bardzo naturalne dla nas, powiedziałbym,
że w bardzo intuicyjny sposób od właściwie początku, od pierwszych naszych gdzieś tam okazji do współpracy z Michałem,
co było już wiele lat temu, odnoszę wrażenie, że nigdy nie mieliśmy problemu z tym, żeby przenikać nawzajem tymi składowymi,
którymi dysponujemy i jakby mamy ten sam rodzaj jakby potrzeby zespolenia i użycia tych narzędzi,
w taki sposób, żeby one razem tworzyły bardzo naturalną, współgrającą przestrzeń, a nie, żeby nie stanowiły jakiegoś akompaniamentu,
czy tylko i wyłącznie jakiegoś podbicia, czy uefektownienia czegoś.
To są rzeczy, które powiedziałbym są wbrew naszym potrzebom i naszym dążeniom, które każdy z nas ma w bardzo naturalny sposób wszczepione,
że tak powiem. Ja w ogóle powiedziałbym, że traktuję wręcz elektronikę jako poniekąd instrument akustyczny do pewnego stopnia
i tak jak w momencie, nie wiem, instrumentacji dobiera się instrumenty w taki sposób, żeby osiągnęły konkretny rodzaj barwy,
częstotliwości, w ten sposób zestawia się instrumenty, żeby znaleźć pewien rodzaj brzmienia,
który będzie odpowiadał potrzebie, nie wiem, jakiejś wibracji konkretnej.
Tak samo dla nas czymś takim jest zestawienie elektroniki i dźwięków syntetycznych z dźwiękami akustycznymi.
Jest jakby poszukiwaniem odpowiedniej wibracji, odpowiednich alikwotów, czegoś, co będzie w taki sposób funkcjonowało,
żeby było to spójne. Ale nie jest to łatwe, nie jest to technicznie łatwe, nie jest to kompozycyjnie łatwe.
Dlatego, powtarzając to, co powiedziałam na początku, najbardziej trudne jest to, żeby na końcu, żebyśmy byli zadowoleni.
I w gruncie rzeczy jest to prawie, że nieosiągalne, tak bym powiedział.
To może w odniesieniu do twoich słów pozwolę sobie zacytować słowa Michała z wywiadu dla Gazety Wyborczej.
To był wywiad przeprowadzany jeszcze w 2017 roku, który powiedział, że waszym pokojem jest harmonia przeciwieństw,
instrumentów akustycznych i elektroniki, hałasu i delikatności.
Czy zdradzicie, jaki jest schemat pracy duetu Jacaszek-Wesołowski?
To jest tak, że jeden z was tworzy szkice, potem drugi je rozbudowuje.
Jak też pracowaliście właśnie nad tym materiałem, który znajdziemy na Ejrenę?
Dokładnie tak to wygląda, jak powiedziałaś, czyli Stefan komponuje swoje propozycje, które przesyła mi w formie ścieżek MIDI,
a ja wysyłam mu kilka propozycji podkładów, pętli czy jakichś takich fraz muzycznych zrobionych elektronicznie,
żeby on na tym mógł nabudować swoje aranżacje.
Więc to jest taki rodzaj wymiany towarowej, a potem z kolei wymieniamy się tym z powrotem,
czyli Stefan odsyła mi po prostu materiał już ze swoją propozycją aranżacyjną.
I potem dyskutujemy, rozmawiamy, zmieniamy, wymieniamy się uwagami i to jakoś tak powstaje.
No tutaj było trochę to wszystko bardziej skomplikowane z uwagi na ten długi proces,
na tych kilka etapów tej pracy.
Tam się pojawił Hubert Semler przecież w międzyczasie, który swoją partię zaproponował.
To nie było takie typowe współpraca między dwoma artystami tak naprawdę.
Tam się pojawiło tych artystów więcej.
Sam producent Daniel Reimer miał bardzo duży wkład w ogóle w finalne brzmienie,
taki powiedziałbym artystyczny też, ale zasadniczo była to wymiana pomysłów
i takie konsekwentne budowanie po prostu z tej wymiany jakiejś formy.
Wspomniałeś o Hubercie Semlerze.
Dodam tylko, że na tym albumie usłyszał państwo filharmoników szczecińskich,
ale także Malina Midera na fortepianie.
To był bardzo, bardzo duży skład nagraniowy.
W recenzjach i rozmaitych opiniach o tej płycie
bardzo często pojawia się odniesienie do muzyki filmowej.
Chciałam was zapytać, co w ogóle o tym sądzicie?
Jak czujecie też, co może decydować o tych skojarzeniach w ogóle z muzyką ilustracyjną?
Ja może odniosę się do tego troszeczkę jakby w odpowiedzi na jakiekolwiek interpretacje
i jakby skojarzenia, które są związane również z jakimkolwiek materiałem,
bo to rzeczywiście są sprawy, które się pojawiają
i to jakby też dotyczy zarówno skojarzeń z ilustracyjnością, filmowością,
ale też z jakimiś konkretnymi gatunkami.
Ja mogę odpowiedzieć tylko i to naprawdę nie chciałbym,
żeby było to traktowane jako jakiś rodzaj niechęci, że tak powiem, do tych opisów,
ale mimo wszystko mogę odpowiedzieć tylko, że to nie jest moja rola,
żeby jakby to w jakikolwiek sposób ustosunkowywać się do tego.
Ja to przyjmuję po prostu.
Ja zupełnie inaczej mogę myśleć o materiale.
Bardzo często mam inne intencje na przykład dotyczące jakichś utworów,
a komuś może się z czymś zupełnie innym kojarzyć
i uważam, że taki jest tego sens.
Ja pozostawiam to i robiąc to w duecie również pozostawiamy to
w wrażeniu i ocenie innych ludzi.
Ja nigdy nie przyszło mi do głowy na przykład, żeby się z czymś nie zgodzić,
z czyjąś opinią na przykład.
No jakby nie mogę się nie zgodzić.
Mogę mieć inne zdanie. Mogę inaczej myśleć o czymś.
Ale jeżeli komuś się w ten sposób kojarzy,
rozumiem elementy, które na przykład mogą jakby takie wrażenie robić
i rozumiem, że jakby jest jakiś taki świat ilustracyjny,
który opiera się na pewnych takich prawidłach dźwiękowych,
które mogą jakby budzić te skojarzenia.
Rozumiem, skąd się to bierze,
ale nie czuję potrzeby.
Wręcz uważam, że nie powinienem się, że tak powiem, do tego odnosić.
Jak zatem lubisz myśleć o tym materiale z Ayrana?
Lubię myśleć o tym materiale jako trochę o swoim kolejnym dziecku,
tyle tylko, że jest bardziej pasierbem niż dzieckiem, tak bym powiedział,
ponieważ jakby nie jest w stu procentach biologicznie moje,
tylko współtworzyłem utwór, który w tej samej mierze należy do Michała,
więc myślę trochę o tym jako o właśnie bliskiej istocie,
którą wypuściłem w świat.
Michał, dla Ciebie ten materiał jest blisko muzyki ilustracyjnej?
Tak, to są moim zdaniem trafne skojarzenia, uzasadnione.
My ze Stefanem obaj dosyć intensywnie pracujemy z filmowcami,
którzy dostrzegli w naszej muzyce taki potencjał kreowania obrazów,
wyobraźni przynajmniej.
I teraz jest pytanie, czy nasza muzyka może być traktowana,
czy ona funkcjonuje jako autonomiczny materiał
i jest wystarczająco ciekawa, żeby funkcjonować po prostu poza obrazem?
Uważam, że w stu procentach tak, to potwierdzają to decenzje,
te zestawienia zeszłoroczne.
Ta płyta została zauważona, a przecież nie została zrobiona do filmu.
Ma ten warlor ilustracyjny.
Ja akurat nie mam z tym problemu, zawsze tak było, jak ja tworzę muzykę,
to sobie najpierw obraz wyobrażam, szczerze mówiąc.
Mniej bardziej konkretny, czasami abstrakcyjny, ale wychodzę w ogóle od obrazu.
Więc ta muzyka traktowana jako ilustracja do jakiegoś wyobrażenia,
to jest po prostu moim zdaniem ciekawa i uzasadniona recepcja po prostu.
Zapraszamy Państwa zatem do sprawdzenia, jakie obrazy pojawią się w Państwa głowach
przy odsłuchu płyty Ejrenę.
Jej twórcy Michał Jacaszek i Stefan Wesołowski
byli dziś gośćmi cyklu Kontrola jakości w audycjach kulturalnych.
Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli
Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga
Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina
