„Bajeczki z misiowej półeczki” – cykl łączący pokolenia wraca jako „Bajki z okienkami”

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję

Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

Kopciuszek, Wróżka, Książę, Petronela, Agata, Klara i Miś Uszatek.

Są to postacie, które kiedy występują w pojedynkę, każdy w swojej historii, to prawdopodobnie większość młodszych słuchaczy je kojarzy.

Młodszych, ale nie tylko młodszych.

Dlatego, że wszyscy razem wystąpili w bajce pod tytułem Zaczynamy Przedstawienia.

I to jest bajka, którą czytały dzieci już kilkadziesiąt lat temu.

Bajka z ilustracjami według pomysłu Janiny Krzemińskiej, napisana przez Czesława Janczarskiego.

Ale jeżeli książkę pamiętają rodzice, to teraz jest szansa, że poznają ją ich dzieci.

Dlatego, że całą serię Książeczki z Misiowej Półeczki wznowiło wydawnictwo Dwie Siostry.

A ja mam tę przyjemność, że o całej serii, a także o Zaczynamy Przedstawienie zgodził się opowiedzieć pan Maciej Byliniak, redaktor z wydawnictwa Dwie Siostry właśnie.

Witam w audycjach kulturalnych.

Dzień dobry.

Zacznę od pytania.

To mnie właściwie ciekawi najbardziej.

Wiem też, że w wydawnictwie takich projektów, które trochę wracają do tego sposobu komunikowania się z dziećmi przez książki znanego i sprawdzonego w przeszłości, jest więcej.

I jestem ciekawa, czy te powroty, te reprinty, jak to się teraz nazywa, one wynikają z sentymentu, z tego, że widzimy, że to, co tworzono kiedyś, co było projektowane, co nie było taką produkcją masową, jest po prostu dobre i jakościowe.

Czy chodzi o sentyment, o to, że te rzeczy nam się wszystkim pięknie kojarzą i takie same wspomnienia chcemy przekazać naszym dzieciom?

Trochę wszystko po trochu. Myślę, że cała ta historia wznowień, książek dla dzieci sprzed lat w Polsce ma już w tym momencie trochę lat.

W naszym wydawnictwie też i od początku działalności dwóch sióstr to był taki, można powiedzieć, jeden z filarów, ponieważ wydawnictwo powstawało w połowie pierwszej dekady lat dwutysięcznych

i to był taki moment, kiedy rynek dziecięcy w Polsce wyglądał zupełnie inaczej niż dziś. To był taki czas, kiedy jeszcze można powiedzieć, że na półkach księgarskich trwały lata dziewięćdziesiąte

i to był okres, kiedy po upadku komunizmu nastąpiło takie zachłośnięcie się produkcją zachodnią, która była przez lata niedostępna, więc to był taki upragniony skarb dla wszystkich

i dla wydawców, i dla rodziców, księgarzy. I wtedy na te blisko półtora dekady ten polski rynek został zalany taką bardzo komercyjną,

to się dzisiaj mówi właśnie taką okołodisnejowską produkcją kolorowych takich książek o niezbyt wysokiej jakości artystycznej.

A wszystko to, co wiązało się z przeszłością, te dawniejsze tradycje właśnie polskiej książki dziecięcej, grafiki książkowej,

zostały odsunięte jako to wszystko, co kojarzyło się z tym minionym czasem, do którego wszyscy chcieli się już zwrócić i pójść na przyszłość, tę nową epokę.

To był taki moment, kiedy była potrzebna jakaś droga, żeby wyjść z tego impasu takiego, no powiedziałbym, artystycznego,

tej jakości i graficznej, i literackiej tych książek. Tutaj były dwie drogi. Jedna to czerpanie, sięganie po te takie rafinowane, bardziej współczesne książki

i artystyczne z zachodu i poszukiwania z młodymi polskimi twórcami na podobnym poziomie, a druga, dla dwóch sióstr równie ważna od samego początku,

to właśnie nawiązywanie do tych najlepszych tradycji grafiki książkowej polskiej, ponieważ faktycznie polska szkoła ilustracji,

która rozwijała się w latach 60-tych, 70-tych, była artystycznie bardzo wartościowym zjawiskiem.

Polscy twórcy zdobywali wtedy ważne nagrody na międzynarodowych imprezach i te książki naprawdę mamy czym się pochwalić

i wiele z nich cały czas może być żywą inspiracją i punktem odniesienia też właśnie dla współczesnych twórców.

W ten sposób wydawnictwo nasze właściwie zaczęło swoją działalność między innymi od serii Mistrzowie Ilustracji,

w której, i to była taka pierwsza seria na polskim rytku wydawniczym, gdzie wydawaliśmy systematycznie i wydajemy, bo ta seria cały czas trwa,

książki zilestrowane właśnie przez tych najwybitniejszych polskich grafików książkowych lat 60-tych, 70-tych,

książki, które pamiętali z własnego dzieciństwa ówcześni rodzice, dziś nadal tak jest, a też dziadkowie już zaczynają je pamiętać,

to jest takie zjawisko, które działa na wielu poziomach, bo z jednej strony właśnie to jest to pokazanie tej wspaniałej,

nieraz wysmakowanej i zaskakującej grafiki, czasami bardzo prostej, ale też na wysokim artystycznym poziomie,

a z drugiej strony rzeczywiście za tym się kroje też ta siła sentymentu, kiedy rodzice, dziadkowie wspominają książki,

które były dla nich bliskie dawno temu, przed laty, jak dzieciństwie i chcą je pokazać swoim własnym dzieciom czy wnukom

i doświadczyć razem z nimi na nowo tej lektury, jakby przekazać im ten swój dawny zachwyt,

więc to też jest takie doświadczenie jakiegoś międzypokoleniowego kontaktu przez książkę.

Te książki z przeszłości to są też często wydania, które możemy znaleźć na strychach, w piwnicach,

chociaż mam nadzieję, że raczej w jakichś zapomnianych skrzyniach spakowane w kartony.

I to, co wyróżnia książki z serii książeczki z misiowej półeczki, to to, że one często są poklejone,

że one są trochę poszarpane, że one nie są w dobrym stanie, a z prostej przyczyny,

że dzisiaj powiedzielibyśmy, że to były książki interaktywne, książki, które zachęcały do tego,

żeby coś porobić kreatywnego, coś powycinać, coś stworzyć z tego, co jest w książce narysowane.

No i właśnie do tej tradycji wraca wydawnictwo Dwie Siostry z serią Bajki z Okienkami.

Podprowadzę do tego momentu historię naszego rynku wydawniczego, ponieważ było tak,

że rzeczywiście w ślad za tą serią Mitrzewie Ilustracji nastąpił pewien trend też wydawniczy

w ogóle na polskim rynku śmiałego przywracania tych dawnych tytułów.

Rozmaite fragmenty tej dawnej twórczości książkowej zaczęły być wznawiane.

Nasza księgarnia wznawiła z dużym sukcesem serię Poczytaj mi Małmo.

Inni wydawcy też zaczęli pojedynczo lub seriami wznawiać te dawniejsze tytuły.

I to już trwa właśnie kilkanaście lat.

Niedawno właśnie, tak kilka lat temu, zorientowaliśmy się, że właśnie jest taki kawałek

jeszcze tego dawnego świata książkowego, do którego nikt nie sięgnął, a który jest bardzo ciekawy.

Właśnie mowa o książkach z serii Książeczki Misiawej Półeczki, tych książkach interaktywnych,

które mają bardzo szczególny koncept.

One powstały jako, no to jest taka idea w zasadzie, że to miały być takie książki zabawki,

ale książki, które jednocześnie są właśnie interaktywne i też zachęcają dzieci, czy dzieci rodziców

w pewien sposób do współtworzenia tych książek.

To są książki, gdzie jest zawsze jakaś historia, no też ta seria Książeczki z Misiawej Półeczki,

ona rozwijała się, trwała przez wiele lat.

Zapoczątkowana była w roku 60 i trwała do roku 89.

W filmach powstało kilkadziesiąt tytułów, blisko trzydzieści, a jeżeli liczy się ze wznowieniami, to więcej.

Więc też to była dosyć różnorodna seria, ale założenia były takie, że to były książki dla dzieci przedszkolnych, czyli tych młodszych.

Zawsze w każdej z tych książek były jakieś elementy do samodzielnego wykonania i do zabawy.

Zwykle z tyłu na samym końcu była wkładka z grubszego papieru, kartonu, gdzie znajdowały się elementy do wycięcia,

które trzeba było wyciąć, czasami skleić, czasami wkleić w strony w książce.

Czasami te strony w książce były w nich jakieś miejsca zaznaczone, gdzie się należało zrobić rozcięcia,

żeby na przykład otwierały się okna, czy drzwi, czy żeby tam jakiś element płaski stał się przestrzennym elementem,

z którego może wychylić się wycięty bohater.

I tu chodziło o to, żeby to doświadczenie lektury dla dziecka uatrakcyjnić, wzbogacić w taki sposób,

żeby dziecko nie było tylko biernym słuchaczem tekstu czytanego przez rodzica,

ale żeby na bieżąco, można powiedzieć, inscenizowało tę historię.

To znaczy, rodzic czyta przygody bohatera, a dziecko na każdej stronie tą postacią, można powiedzieć, animuje tę historię.

Kiedy jest mowa o tym, że miś przebiera się w strój, na przykład, nie wiem, nodziarza i sprzedaje lody,

no to dziecko ma możliwość założyć wyciętemu misiowi ubranko, to czy inne,

bo tam akurat w tej książce ubieramy misia, jest wiele tych ubranek

i wstawić go w wycięte miejsce w książce, gdzie jest właśnie stregan nodziarza

i w ten sposób się bawić.

Więc to rzeczywiście był taki pomysł, żeby z lektury uczynić zabawę.

Kiedy bym powiedział, że dziecko ma możliwość zainscenizowania tekstu czytanego przez rodzica,

pomyślałam sobie, że najnowsza część serii wydawniczej, wydawnictwa Dwie Siostry,

czyli zaczynamy przedstawienie, to jest książka, którą mam przed sobą,

to idealnie pasuje do tych słów, dlatego, że tutaj dzieci wycinają kukiełki,

wycinają postaci, którymi mogą odegrać przedstawienie,

którego treść napisana przez Czesława Janczarskiego, no jest sercem książki.

To jest książka, w której Czesław Janczarski opowiada klasyczną,

dobrze wszystkim znaną historię Kopciuszka, w prosty sposób wirszowanym tekstem.

Wyznępuje tam bodajże pięcioro bohaterów, czyli Kopciuszek, Macocha,

Dwie Przyrodnie Siostry i Wróżka, ja jeszcze książę, przepraszam.

No i jeszcze mi się uszatek się tam zaplątał.

Tak, i także mi się uszatek, o czym też zaraz jeszcze sobie powiemy,

bo to też istotny kontekst do tej serii.

I wszystkie te postaci są z tyłu na takich wkładkach do wycięcia obecne,

stamtąd należy je wyciąć i wkleić, powstają z nich takie właśnie kukiełki

na takich tekturowych patyczkach, a każda ze stron, na każdej z rozkładówek,

jedna ze stron to jest tekst, a obok jest cała strona z ilustracją.

I ta ilustracja w czasie korzystania z książki staje się taką scenografią

teatralną, dekoracją, ponieważ u dołu jest taka linia do rozcięcia tej strony

i w tym miejscu to rozcięcie wsuwa się właśnie kukiełki.

I można w czasie, kiedy czy to rodzic, czy ktoś inny z rodziny,

czy nawet starsze dziecko czyta tekst, no to na przykład młodsze dziecko,

czy inna osoba może po prostu bawić się tymi kukiełkami w odtwarzanie tych scen.

Myślę, że to jest przeurocze.

Ja tu jeszcze mogę dodać, że wydajemy te książki w wiernej formie,

w takim samym formacie kwadratowym, w jakiej one były.

To są wierne reprodukcje.

Czasami nam się zdarza wprowadzać drobne różnice.

Zawsze w tych książkach znajdują się instrukcje na końcu,

w jaki sposób przygotować te elementy, które trzeba wyciąć, przykleić.

Czasami tam wprowadzamy zmiany takie, które mają uczynić to bardziej przejrzystym i czytelnym.

A tutaj mogę powiedzieć, że zmiana, która jest w naszym wydaniu, która myślę też bardzo fajnie się przekłada na doświadczenie zabawy z tą książką,

jest taka, że w oryginalnym wydaniu te figurki, każda z nich była na jednej stronie kartonu i one były jednostronne.

My zrobiliśmy to w taki sposób, że one jak gdyby mają dwie strony, wycina się je, składa i skleja razem.

W taki sposób, że każdy bohater, ta kukiełka ma ilustracje z obu strony, więc one mogą obracać się, chodzić w jedną, w drugą stronę.

W pierwotnym wydaniu, przez to, że one z tyłu były puste, no to w zasadzie każda z tych postaci mogła tylko w jedną stronę się obracać.

U nas teraz, no to już są takie pełną gębą, można powiedzieć, kukiełki teatralnej i faktycznie ta zabawa może być wspaniała.

Co z tym misiom uszatkiem? Bo on faktycznie w historii o Kopciuszku pojawia się dosyć niespodziewanie.

Trzeba zaznaczyć i też wspomnieć o tym, że seria Książeczki z Misiowej Półeczki nie bez powodu nazywała się Książeczki z Misiowej Półeczki,

ponieważ to była seria, która wyrosła z czasopisma Miś.

Czasopisma już niestety nieistniejącego, ale czasopisma o ogromnej, długoletniej tradycji,

które przez wiele lat, od lat 50-tych się ukazywało.

Było to czasopismo dla przedszkolaków, przez wiele lat równolegle ze Świerszczykiem istniało i Świerszczyk był trochę dla starszych dzieci, a Miś dla młodszych.

I Miś chyba też miał taki format właśnie kwadratowy.

Przynajmniej przez jakiś czas, bo to była seria, którą ja też pamiętam.

Niewykluczone i też pierwsze książki ukazywały się z Misiem i też tak zaczęła się ta seria.

Trzeba zwrócić uwagę na to, że w tej serii też różni twórcy tworzyli te książki,

ale trzon, można powiedzieć, twórców to byli twórcy związani z Misiem.

Akurat ten, to jest egzemplaryczny przykład, to zaczynałem przedstawienie,

ponieważ Czesław Janczarski, czyli autor tekstu był redaktorem naczelnym Misia przez wiele lat,

a Janina Krzemińska była dyrektorką artystyczną Misia i też ilustratorką,

która w Misiu przez cały okres jego istnienia zdecydowanie narysowała najwięcej.

Ktoś robił takie zestawienia liczbowe i tam się okazało, że ile było pracy jakiego ilustratora w Misiu

i okazało się, że była tam powiedzmy ta najlepsza piątka

i Janina Krzemińska miała dwa razy więcej ilustracji niż druga osoba,

na wieście ponad tysiąc.

Więc ona rzeczywiście bardzo intensywnie opracowywała graficznie te do czasopismo.

I też widać, że właśnie w gronie też twórców czasopisma

powstawało wiele pomysłów dla tej książki.

Czesław Janczarski był autorem ze wszystkich autorów w tej serii

do największej liczby, bodajże chyba sześciu nawet tych książeczek.

Janina Krzemińska zilustrowała trzy.

W niektórych wypadkach, tak jak tu, była też autorką koncepcji całej książki.

Akurat wszystkie te trzy książki zdaje się, że wydaliśmy

ilustrowane przez Janinę Krzemińską w naszym wznowieniu.

Były to też takie książki, które wymagały na pewno

też takiej dużej integracji koncepcji tekstu i ilustracji.

To nie były książki, które powstawały na tej zasadzie,

że był gotowy tekst i ktoś do niego dorabiał

te interaktywne elementy na obrazkach,

tylko to jest właśnie specyficzna i taka bardzo ciekawa część tej serii,

że to były książki, które od początku powstawały z tym zamysłem,

żeby były interaktywne i od początku i tekst, i ilustracje

były tworzone w taki skoordynowany sposób,

tak żeby to razem ze sobą działało w tej interaktywnej formule.

Dodam, że Janina Krzemińska jest autorką ilustracji do wielu publikacji,

ale mówię o tym dlatego, że jest autorką ilustracji

do takiej mojej ukochanej książki dzieciństwa,

mianowicie Nasza Mama Czardziejka.

Myślę, że to jest książka, którą wiele pokoleń dzieci,

pewnie w szczególności dziewczynek, wspomina z dużym sentymentem.

A na koniec chciałam zapytać o tę interaktywność.

Wiele mówi się o tym, że żyjemy w dobie internetu,

żyjemy też w takim momencie, że dzieci są zalane różnego rodzaju produktami,

wydawnictwami, publikacjami, ale też zabawkami.

I interaktywne jest właściwie wszystko.

Wszystko gra, piszczy, wszystko ma wyświetlacz i multum kolorów.

I chciałam zapytać, jak właśnie w świecie tego typu produktów dla dzieci,

tego typu zabawek czy akcesoriów lokują się książki,

które są nawiązaniem do przeszłości, czy reprintem z przeszłości.

Bo na początku mówiliśmy o tym, że rzeczywiście to są rzeczy jakościowe,

projektowane, które są robione z konkretnym zamysłem.

Natomiast jak to się ma versus multum wszystkiego, kolorowego i intensywnego?

No rzeczywiście niewątpliwie jest tak, że te książki powstawały

w zupełnie innej rzeczywistości, też takiej wydawniczej, gospodarczej,

materialnej i tak dalej. W tamtych czasach, kiedy one powstawały,

to one były czymś wyjątkowym rzeczywiście.

Nie było takich książek. Ta seria książeczki z misiowej półeczki

była pierwszą tak konsekwentnie wymyśloną serią,

która na różnorodny sposób wprowadzała te elementy interaktywne.

A jednocześnie była to seria, która robiła to w taki sposób,

powiedziałbym, dostępny dla ówczesnych możliwości poligraficznych i ekonomicznych,

ponieważ za czasów PRL-u było tak, że czasami docierały jakieś książki

z zagranicy, takie książki gadżety właśnie, jak na przykład

te tak zwane pop-upy, książki rozkładanki z Czech.

Tam był taki inżynier papieru Kubaszta, który tworzył takie

na przykład adaptacje bajek znanych w formule takiej,

że książkę się otwierało i te ilustracje wychodziły do góry.

Tworzyła się taka trójwymiarowa kompozycja

i niesamowicie się robiło duże wrażenie na dzieciach,

czy jakieś książki za wschodniej granicy, które były

jakimiś nietypowymi wykrojnikami wycinane w rozmaitych kształtach,

czy rękawiczki, czy czegoś tam.

I ta polska poligrafia nie bardzo w tamtym czasie miała możliwości,

żeby tworzyć tak skomplikowane produkty.

I myślę, że to jakby też jest jedną z tych zjawisk,

takich sytuacji, kiedy pewne ograniczenie dostępnych możliwości

też wynikła z tego jakaś pozytywna nowa jakość.

No bo w efekcie te książki są proste do produkcji,

ponieważ tutaj te wszystkie elementy trójwymiarowe, ruchome,

no jak gdyby czytelnik musi współtworzyć.

To znaczy one są do wycięcia i do wklejenia.

Nie są gotowe, nie są to książki, gdzie tak jak też teraz mamy

we współczesnych książkach, gdzie rzeczywiście wszystko dostaje

czytelnik gotowy, gdzie trzeba nacisnąć guzik, żeby wydała

książka dźwięk, czy że właśnie są niesamowite przebogate pop-upy

produkowane w Japonii, czy w Chinach.

Skomplikowane bardzo projekty właśnie takie inżynieryjno-papierowe,

które też starza nam się wydawać, bo są rzeczywiście imponujące.

Ale dzisiaj te książki są tak szykowane, żeby to było łatwe

i żeby nie wymagało od czytelnika wysiłku.

Nawet jak są jakieś elementy takie właśnie, które trzeba wyjąć z książki,

to one są jakieś takie wypychane, czy przygotowane w taki sposób,

żeby za nie wymagało wysiłku.

Tu mamy ten moment, kiedy też jest taka aktywizacja manualna

i też można powiedzieć element prac ręcznych.

I dziecko ma z jednej strony możliwość właśnie też zabawy ptaką.

Można powiedzieć, że trochę jak na lekcji plastyki czy techniki

w wycinanie elementów, ale też jednocześnie poczucie,

że tę książkę po prostu współtworzy.

Że jest, można powiedzieć, też jej twórcą.

Nie dostaje czegoś zupełnie gotowego,

tylko może się też poczuć w pewnym sensie jej współautorem.

Że dopiero to dziecko myka tę książkę jako całość.

Na pewno w dzisiejszych czasach, kiedy jest tego wszystkiego mnóstwo,

wybór jest ogromny, bogactwo jest ogromne.

Te książki, które nie są krzykliwe, mają ilustracje,

no czasami dosyć wyciszone, nieraz dość wysmakowane,

no wiadomo, że nie będą konkurować z tymi najbardziej

jakimiś krzykliwymi produkcjami.

Natomiast ich siłą jest, myślę, właśnie to działanie przez nostalgię.

To znaczy, to są książki, które wywołują emocje u rodziców przede wszystkim.

I to jest też pewnie trudno byłoby, żeby te książki konkurowały

w taki sposób, że dziecko zobaczy na półce książkę o Minecraft'ie,

czy Ninjago i obok książkę z serii naszej bajki z okienkami.

To tutaj jakby trudno rywalizować w takiej konkurencji.

Natomiast tutaj też ważne jest to, że rodzice też są świadomi.

Myślę, że też zależy im na tym, żeby książki do ci dzieci dostawały wartościowe treści.

I tutaj ci rodzice, którzy te książki znają z własnego doświadczenia,

z własnego dzieciństwa, reagują na nie nieraz z ogromną taką siłą sentymentu.

I jak my zgłaszamy w naszych mediach społecznościowych

premierę kolejnego tomu z tej serii, to zawsze jesteśmy aż zadziwieni,

bo czasami nam się wydaje, że może te książki rzeczywiście są już trochę zapomniane,

że mało kto o nich pamięta. A zawsze się odziewa bardzo dużo głosów,

że o kurcze, ja pamiętam, to moja ulubiona książeczka.

I że to niesamowite, że kupię ją nawet dla siebie tylko.

Więc myślę, że też ta siła tego sentymentu to jest coś o tyle istotnego,

że myślę sobie, że to jest też dosyć ważne, żeby utrzymywać taką pewną ciągłość

też tej kultury książkowej.

I że byłaby wielka szkoda, gdyby oczywiście wszystkiego się nie da zachować.

Jest wiele książek, które się starzeją, gdzie realia tekstu,

czy sposób napisania tekstu już dzisiaj, to się po prostu po wielu latach nie broni.

Natomiast jest wiele książek, które się zestarzało w dobry sposób

i nadal nie straciło na swojej wartości.

I myślę, że to jest ważne, żeby wstawiać te książki,

zachowywać tę ciągłość w taki sposób, żebyśmy właśnie nie zapominali o tym,

byli świadomi, co jest za nami, żebyśmy nie wyważali otwartych drzwi.

I żebyśmy też inspirowali się tą przeszłością, myślimy o tym,

żeby ta nasza seria bajki z okienkami zawierała też w przyszłości

książki współczesnych twórców, zrobione na podobnej zasadzie,

które będą jak gdyby kontynuacją tego modelu wypracowanego dawniej

przez twórców związanych z misiem.

W takim razie nie pozostaje mi nic innego, jak zachęcić was do tego,

żeby bajeczki z misiowej półeczki sobie przypomnieć.

Dziś są wydawane przez dwie siostry pod hasłem bajki z okienkami.

I o tej serii wydawniczej opowiadał dzisiaj redaktor wydawnictwa

Dwie Siostry, pan Maciej Byliniak. Bardzo panu dziękuję za to spotkanie.

Dziękuję.

„Bajeczki z misiowej półeczki” – cykl łączący pokolenia wraca jako „Bajki z okienkami”

O autorze

Aleksandra Galant

Ostatnie wpisy autora

Pozostałe audycje w tej kategorii

Brda. Wczasy z fabryki

Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną

Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej

„Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego

Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”

„Światy sztuki” Howarda S. Beckera