Wybrany utwór: „Nie był to potulny artysta”. Sto lat temu urodził się Wojciech Jerzy Has
1 kwietnia mija sto lat od narodzin jednego z największych reżyserów polskiej szkoły filmowej. Wojciech Jerzy Has został jednogłośnie wybrany patronem tego roku przez Senat RP. Obchody symbolicznie zainaugurowało otwarcie wystawy „Has – terytoria czasu i przestrzeni”.
„Żyjemy w takich czasach, że czasami tej prawdy objawianej przez sztukę, filmy, teatr nie lubimy akceptować. Wierzę w to, że to początek odrodzenia twórczości Hasa” – mówiła nam Wanda Ziembicka-Has, dziennikarka, działaczka społeczna, wdowa po reżyserze. W podcaście usłyszą Państwo m.in. wspomnienia ze wspólnych podróży na pokazy filmowe.
Rozmawiamy także z Robertem Piaskowskim, dyrektorem Narodowego Centrum Kultury, który zapowiada kolejne wydarzenia wpisujące się w obchody Roku Wojciecha Jerzego Hasa. To m.in. specjalny pokaz „Rękopisu znalezionego w Saragossie” z muzyką na żywo, podczas Festiwalu Muzyki Filmowej i Krakowskiego Festiwalu Filmowego.
1 kwietnia mija 100 lat od narodzin Wojciecha Jerzego Hasa.
Senat Rzeczypospolitej Polskiej jednogłośnie wybrał reżysera patronem tego roku.
W ubiegłym tygodniu w siedzibie Senatu otwarto wystawę inaugurującą obchody jubileuszu.
O tym poruszającym momencie rozmawialiśmy z Wandą Ziębicką Has.
Dziennikarką, producentką, działaczką społeczną i wdową po reżyserze.
Byłam tak wzruszona, że nie mogłam mówić i mam żal do siebie, bo ja jestem ta, która była przez kilka lat na ćwiczeniach w zespole Grotowskiego w grupie Zygmunta Molika,
gdzie nauczyłam się oddychać, mówić na diapozonach różnych, a dziś patrząc na te wszystkie zdjęcia, gdzie uśmiechał się, ale on w życiu nie był uśmiechnięty.
Has był osobny, zamknięty, cierpiący, jeśli tak można powiedzieć i dzisiaj to cierpienie jego przełożyło się na moje, że nie mógł doczekać takiego poszanowania.
I tak obserwowałam go i ten smutek, taka trochę rozpacz niezrozumienia, a nie był polityczny w życiu, tak jak ja nie należałam do partii, do Has tym bardziej.
Ale przecież to on miał zrobić wesele, przedłożył scenariusz, ale trzasnął drzwiami Wilhelmiemu, temu ministrowie kultury, który zginął w katastrofie Bułgarii i odcięli go.
I dali, żeby napisał swój scenariusz Wajda. On nie umiał walczyć, może nie chciał, nie wiem.
Był taki moment załamania, że gdyby nie szkoła filmowa, to albo by się zapił na śmierć, albo popełnił samobójstwo, albo wyskoczył oknem,
albo kiedyś mówił, wiesz, będę jechał szybko samochodem, no i tam za horyzont pojadę.
Ale w ogóle fajnie jeździliśmy po świecie na te przeglądy filmów. Najpiękniejsza przygoda to była 1988, niezwykła podróż Balca Zara-Kobera,
gdzie towarzyszył nam w drodze samochodem z przystankiem w Austrii. Grzegorz Kędzierski, operator zdjęć.
No i potem ten aplauz, no ale co z tego, nie dostał lwa. Niezwykła podróż Balca Zara-Kobera była w 1988 w Wenecji w konkursie.
Cieszę się, że przez ten rok hasa, no to po pierwsze niech pani popatrzy, tego hasa jest tak dużo.
Ja się muszę zapytać, do kogo to będzie należało, bo ja bym to wykupiła, wszystko.
Także i chciałabym mieć to w domu. Czasami bym sobie właśnie wieszała w sypialnię takie zdjęcie uśmiechniętego albo takie zdjęcie,
który w zadumie jakby idzie, jakby skrzywdzony szedł po odmowie kolejnego filmu, bo nie zrobił czerwonych tarcz.
Pokazali mu Żydów zamienić na Cyganów i tak dalej. Nie zgodził się.
Inni byli bardziej potulni. No nie był to potulny artysta.
Chciał zrobić osła grającego na liże. Wszystko było dopięte i przyszedł stan wojenny.
Pięć dni przed stanem wojennym się dowiedziano, że wszystko cofają, wprowadzono stan wojenny i nie zdążył wyjechać do Francji podpisać umowy.
A ciągle mi opowiadał jak ten film miałby wyglądać, bo tytuł co nieco dziwny. Osio grający na liże.
Wszystkie filmy stworzone przez Wojciecha Jerzego Hasa przypomina ekspozycja prezentowana w Senacie.
Wystawa Has. Terytoria czasu i przestrzeni została zorganizowana przez Narodowe Centrum Kultury we współpracy z Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi.
To jak zapowiada Robert Piaskowski, dyrektor NCK, dopiero początek wydarzeń poświęconych twórczości wybitnego reżysera.
Spotkamy się także 26 maja na Krakowskim Festiwalu Filmowym i Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie,
gdzie zobaczymy rękopis znaleziony w Saragosie z muzyką na żywo, wykonywaną przez orkiestrę, ale także małe instrumenty.
No i też już teraz Państwa zapraszam na wystawę bardzo inspirowaną lalką i Warszawą Hasa we warszawskiej Kordegardzie.
Ta wystawa będzie kolejnym takim ważnym punktem naszych działań.
Cieszy mnie też to, że retrospektywy filmów Hasa odbywają się na całym świecie.
Instytut Adama Mickiewicza współpracuje tutaj w ramach polskiej prezydencji w Unii Europejskiej z czołowymi festiwalami kina artystycznego na całym świecie.
Te retrospektywy odbywają się i w Japonii, i w Argentynie, i w Stanach Zjednoczonych, oczywiście we Włoszech, Francji, Niemczech.
Także na polskich, tych najważniejszych festiwalach odbywają się retrospektywy i wydarzenia związane z dziełem Hasa,
by wymienić Krakowski Festiwal Filmowy, Festiwal Nowe Horyzonty czy Festiwal Filmów Fabularnych w Gdyni.
Żyjemy w takich czasach, że czasami tej prawdy objawianej przez sztukę, przez filmy, teatr nie lubimy akceptować.
Także wierzę w to, że to jest dzisiaj początek tego jakby odrodzenia twórczości Hasa, ale powiem Pani, że był doceniany.
To Bunuel pisał o nim w swojej książce, jakim jest polskim twórcą.
To Skorz Zizek mu pomagał. Czy inni amerykańscy, bo ja w 1997 roku towarzyszyłam Wojciechowi Jerzemu Hasowi na festiwalu otwarcia jego filmów w Nowym Jorku.
Z Nowego Jorku pojechaliśmy do San Francisco, gdzie żyła największa krytyczka filmowa świata, prowadząc na uniwersytecie w San Francisco.
Jako Pani Kramer, nawet syn Miłosza był jakby naszym opiekunem i tłumaczem, chociaż Wojciech Has mówił bardzo dobrze po angielsku i po francusku.
I potem pojechaliśmy do Los Angeles, gdzie gilda się otwierała reżyserów jako stowarzyszenie amerykańskich.
I on jako pierwszy polski reżyser został tam zaproszony i był przegląd jego filmów.
Mnie się podoba jego przede wszystkim ta oniryczno-surealistyczna momentami opowieść w drodze, ta szyfracja kodów.
Każdy kadr filmu jest właśnie szkatułkowy, prawie jak szkatułkowa powieść słynnego rękopisu znalezionego w Saragosie.
Moim pierwszym filmem Hasa było oczywiście Sanatorium pod Klebscydrą i to był ten etap mojego dojrzewania, kiedy rozmawialiśmy o Szulcu, kiedy byłem zafascynowany jego prozą,
tym takim rozkwitającym stylem i pisania, i lokowania światów wyobrażonych w różnych archetypach, w różnych symbolach głęboko osadzonych w kulturze.
Moim zdaniem właśnie Hasowi udało się schwytać też ten świat szulcowski w jakąś niebywałą wtedy i dla mnie inspirującą wyobraźnią.
No ale oczywiście rękopis znaleziony w Saragosie pozostaje jakimś niedoścignionym wzorem.
Może dlatego, że adaptował jedno z najważniejszych jednak dzieł literatury.
No jednak Potocki stworzył arcydzieło gatunku powieści szkatułkowej.
To był jeden właściwie z tych dzieł polskiej literatury, choć napisanej po francusku w oryginale,
który był najczęściej przekładanym dziełem polskiego pisarza przez wiele, wiele epok.
I zrobienie z tego dzieła czegoś tak na wskroś uniwersalnego, szlachetnego, pozbawionego ówczesnych mód filmowych,
a dzięki temu pozostającego arcydziełem nie tylko gatunku, ale w ogóle światowej kinematografii,
dziełem docenianym zarówno przez Scorsese czy Buñuela.
No i też to dzieło jakby jest śladem, jak wyjątkowa była kultura filmowa tamtego czasu.
Przecież muzykę tworzył jeden z najwybitniejszych kompozytorów, mistrz światowej awangardy,
Krzysztof Penderecki i nawet jeśli jego miniatury w dawnym stylu są stylizowane na wczesny klasycyzm,
późny barok, to jednak są rozszerzane znaczeniowo przez eksperymenty Laboratorium Polskiego Radia
i tych trzasków interpretacyjnych.
W Krakowie zobaczymy, co z tego zrobią małe instrumenty, czy uda się to odtworzyć maksymalnie wiernie do oryginału.
Tak jest nasz zamysł, ale też bardzo nam zależało, żeby to dzieło żyło w kontakcie z żywą publicznością
i też było inspiracją dla nowych form odbioru sztuki, w tym właśnie popularnego odbioru filmu z muzyką wykonywaną na żywo.
W październiku minie także 25 lat od śmierci reżysera.
Szczególne miejsce w tym roku zajmą oczywiście projekcje jego filmów, ale pamięć może być pielęgnowana na rozmaite sposoby.
Dzięki staraniom Wandy Ziębickiej-Has artysta symbolicznie znalazł się wśród nas w wielu miejscach związanych z jego życiem twórczym.
Pierwsza tablica pamiątkowa, duża, z brązu, z głową, twarzą Wojciecha Jerzego Hasa zawisła na murach Wrocławskiej Wytwórni Filmowej w 2006 roku.
I w tym roku dałam pierwszą nagrodę Markowi Lekkiemu, który zrobił fabularny film Moje Miasto.
Może nie było to arcydzieło, ale jak ja pomyślałam sobie, że młody dwudziestokilkuletni absolwent szkoły filmowej robi film fabularny,
a Has zrobił dziesięciominutowy film po wojnie o Krakowie pod tytułem Moje Miasto.
Wtenczas ministrem kultury był pan Tadeusz Cibor-Rylski.
I tak się to zaczęło. Poza tym zaczęłam walczyć, żeby nie był samotny, tak jak był w życiu i w twórczości, osobny, niedoceniany, nienagradzany.
On się odrodził po tych stu latach i szkoda, że tak późno.
Jak opowiedzieć 75 lat instytucji w drodze? Jak uchwycić spektrum działań Narodowego Centrum Kultury, nie ulegając pokusie kronikarskiego zapisu? W 2026 roku, przez 12 miesięcy, przyglądamy się nie tylko rzeczywistości kulturalnej wokół nas, ale także nam samym, rewidując własną przeszłość, antycypując przyszłość i celebrując teraźniejszość. Z okazji… Czytaj dalej o 75 audycji na 75-lecie NCK
Nie jest rankingiem ani przeglądem: to katalog tytułów, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć. Projekt Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualny w pionierski sposób analizuje polską kinematografię, zapraszając do tego nie tylko ekspertów, ale także miłośników kina. Na liście znajdziemy „Akademię Pana Kleksa” czy „Wielką podróż Bolka i… Czytaj dalej o Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego
Obszerna monografia przybliża fenomen studia, którego produkcje otrzymywały najważniejsze nagrody na świecie, a także, przez kilka dekad wychowywały kolejne pokolenia widzów. Pogłębione rozmowy z byłymi pracownikami Se-Ma-Fora nie pozostawiają złudzeń, że tworzenie filmów, było tam czymś więcej niż tylko pracą. Wytwórnia została założona w 1947 r. w Łodzi. Szczytowy okres… Czytaj dalej o „Trochę rodzina, trochę dom” – historia studia filmowego Se-Ma-For
Wystawa plakatów Andrzeja Pągowskiego „Has na nowo” to spojrzenie na 25 filmów Wojciecha Jerzego Hasa od strony plastycznej. Andrzej Pągowski w rozmowie z Katarzyną Sanocką opowiada o szukaniu inspiracji do tych prac i o tym, jak z okazji stulecia urodzin reżysera ponownie zanurzył się w jego twórczość. Plakaty Andrzeja Pągowskiego… Czytaj dalej o „Has na nowo” – wystawa plakatów Andrzeja Pągowskiego
Cenzura okaleczała polską kinematografię przez kilka dekad: niektóre filmy zostały brutalnie pocięte, inne wiele lat spędziły na półce, czekając na premierę. Odkrywając sceny usunięte przez urzędników, warto zastanowić się jak wyglądałoby polskie kino, gdyby nie ingerencje cenzorów. „Proszę to wyciąć, czyli historia scen wyciętych z polskich filmów w pierwszym ćwierćwieczu… Czytaj dalej o „Proszę to wyciąć”, czyli jakie byłoby polskie kino bez cenzury?
W Senacie Rzeczypospolitej Polskiej otworzono wystawę, symbolicznie rozpoczynającą obchody Roku Wojciecha Jerzego Hasa. 1 kwietnia obchodzimy setną rocznicę jego urodzin. Gościem Audycji Kulturalnych jest prof. Rafał Syska, z którym rozmawiamy o koncepcji kina tego wybitnego reżysera. Co wyróżnia twórczość Wojciecha Jerzego Hasa na tle innych reżyserów polskiej szkoły filmowej? Co… Czytaj dalej o Has – terytoria czasu i przestrzeni
