Wybrany utwór: Tytus, Romek i A’Tomek w Świecie Młodych
Od ponad 66 lat przygody trójki bohaterów stworzonych przez legendarnego rysownika Papcia Chmiela, bawią i uczą całe pokolenia młodych czytelników. Nie wszyscy wiedzą, że zanim do ich rąk trafiły książkowe wydania, przygody Tytusa, Romka i A’Tomka ukazywały się na łamach harcerskiej gazety „Świat Młodych”. Unikatowe eksponaty z tych czasów można oglądać na wystawie w krakowskiej Fundacji Muzeum Komiksu.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Czytelnicy poznali Romka i A’Tomka w październiku 1957 r. w „Świecie młodych”. Małpka Tytus, która podbiła ich serca, dołączyła do chłopców dopiero w kolejnym odcinku. Choć wydanie gazety rozeszło się w ponad 600 tys. egzemplarzy, to do dziś zachowało się zaledwie kilka oryginalnych plansz i pasków komiksowych. Zostały zebrane przez twórców Fundacji Muzeum Komiksu w Krakowie, którzy w ten sposób stworzyli wystawę „Tytus, Romek i A’Tomek w Świecie Młodych”.
Zebrane eksponaty zawierają ręczne dopiski Papcia Chmiela, pokazują także ewolucję bohaterów, a także „kreski” rysownika: początkowo Tytus był bardziej uśmiechnięty, co z czasem Autor zmienił. Jak mówią twórcy wystawy, Henryk Jerzy Chmielewski był bardzo wymagający i pedantyczny w swojej pracy. Często poprawiał swoje rysunki, z wytrwałością dążąc do oczekiwanego efektu.
Zgromadzone na wystawie eksponaty pochodzą z prywatnych kolekcji (w większości twórców fundacji) oraz wystawy „Teraz komiks!”, która odbyła się w 2018 r. z Muzeum Narodowym. Są nimi m.in. słynne pojazdy, którymi poruszali się bohaterowie komiksu.
Twórcy Fundacji Muzeum Komiksu zachęcają też do odwiedzenia krakowskich Plant, gdzie z ich inicjatywy powstała ławeczka Papcia Chmiela, a także do sięgnięcia po „Tytusopedię”, czyli kompendium wiedzy na temat przygód trojga bohaterów, która już wkrótce pojawi się na półkach księgarń.
Wystawę odwiedził syn Papcia Chmiela, Artur Chmielewski – rozmowy z nim można posłuchać tutaj.
Wystawę „Tytus, Romek i A’Tomek w Świecie Młodych” można oglądać do 15 stycznia 2024.
Gościem Audycji Kulturalnych był Pan Tomasz Trzaskalik, prezes Fundacji Muzeum Komiksu.
Zdjęcia dzięki uprzejmości Fundacji Muzeum Komiksu.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Waga średniośmieszna, wzrost 90 centymetrów lub 130, w zależności od tego czy stoi na nogach czy na rękach.
Myślę, że wielu z Was podejrzewa o kim mówię, co więcej może nawet ma stuprocentową pewność, bo to jest bardzo charakterystyczny opis.
To jest opis Tytusa, jednego z bohaterów serii komiksów Papcia Chmiela pod tytułem Tytus Romek i Atomek.
Tytus Romek i Atomek zadebiutowali na łamach Świata Młodych.
To było w numerze 85 w październiku 1957 roku.
No a teraz w Muzeum Komiksu w Krakowie można oglądać wystawę, która wraca do momentu, kiedy Tytus Romek i Atomek pojawiali się jeszcze na łamach Świata Młodych.
To jeszcze nie były te księgi czy komiksy, jakie znamy dzisiaj, osobne tomy, tylko to był taki cykl ukazujący się na łamach gazety.
Tytus Romek i Atomek w Świecie Młodych, wystawa w Muzeum Komiksu.
O tej wystawie opowie Pan Tomasz Trzaskalik, prezes Fundacji Muzeum Komiksu, która, tak jak powiedziałam, za tę wystawę jest odpowiedzialna.
Bardzo się cieszę, że przyjął Pan zaproszenie i jest gościem audycji kulturalnych.
Dzień dobry Państwu.
To może zgodzi się Pan cofnąć w czasie, zanim zaczniemy rozmawiać o wystawie do roku 1957.
Zastanawiam się, co to było za wydarzenie, kiedy najpierw Romek i Atomek pojawili się w Świecie Młodych, później dołączył do nich Tytus, bo to była taka, powiedziałabym, mała rewolucja.
No a do tego jeszcze byliśmy w momencie, kiedy wokół naszej planety krążył sowiecki Sputnik 1, więc nastroje były bardzo mocno nastawione na te sprawy kosmiczne.
No tak, no to był jakiś taki zbieg okoliczności, dlatego bo Babcio Chmiel w swoich wspomnieniach podkreślał, że on tą historię, tą postać miał wymyśloną jak gdyby dużo wcześniej,
no ale jakoś tak nie było zgody na tą publikację i gdzieś tam ten pomysł i te rysunki były w szufladzie.
W momencie rzeczywiście, gdy zrobiła się moda na kosmos i Sputnik, jak tu Pani powiedziała, ładnie zaczął ukrążyć nad naszymi głowami,
no to to jak gdyby dało gdzieś tam zielone światło i ta Tytusowa historia ujrzała światło dzienne.
Rzeczywiście historycznie, bo dużo osób pamięta te przygody Tytusa Romka i Atomka, których autor wysyłał w rozmaite miejsca i czasy,
więc rzeczywiście pamiętają, że w trzeciej książeczce chłopcy mieli przygody w kosmosie.
Natomiast historycznie, no to tak naprawdę to była jakaś pierwsza ich przygoda.
Świat Młodych to była gazeta harcerska i wydaje mi się, że o komiksie Papcia Chmiela, o tym jego pomyśle można powiedzieć,
że pod wieloma względami był przełomowy i zastanawiam się, czy zgodziłby się Pan podjąć tego wyzwania, żeby wyjaśnić,
na czym ta przełomowość i wyjątkowość Tytusa Romka i Atomka polegała.
To jest jakiś fenomen, nawet wczoraj oprowadzałem po wystawie grupę i rozmawialiśmy o tym fenomenie Tytusa Romka i Atomka,
no bo chociaż te rysunki, jak oglądamy te rysunki rzeczywiście z tego 57 roku,
no to one są takie bardzo archaiczne, ta kreska jeszcze widać, autor miał trochę niewyrobioną,
zresztą to dokładnie właśnie też na naszej wystawie widać.
No cóż, na czym ten fenomen polega?
Ciężko powiedzieć dlatego, bo w tej chwili jest tak, wydawałoby się, że te historie są rzeczywiście już jakieś takie oldschoolowe bardzo
i małe dzieci teraz może bardziej bawi manga albo inne rzeczy.
Moje wnuki z zapartym tchem czytają przygody Tytusa, dalej ich to bawi i śmieszy.
Wydaje mi się, że tutaj największą wagę miał ten humor, który autor wprowadził,
takie bardzo wyraziste charaktery tych postaci, ten humor, te powiedzonka,
który ludzie w rozmaitym wieku zbudzeni nad ranem potrafią powtórzyć.
Sprawa jest bardzo złożona, natomiast fakt jest taki rzeczywiście,
że bardzo długo te historie były drukowane, na początku w świecie młodych, potem w książeczkach.
Książeczki miały niezliczoną ilość wydań i dalej mają zresztą,
bo i w kioskach, i w empikach, i wszędzie można je w dalszym ciągu kupić.
Jest to rzeczywiście jakiś fenomen, tak jak z innymi też wydawnictwami komiksowymi, literackimi,
o których opowiadamy w naszym muzeum.
Wystawa, którą można zobaczyć w Muzeum Komiksów w Krakowie,
skupia się konkretnie na tym momencie, kiedy Tyzus Romek i Atomek byli częścią
Gazety Harcerskiej Świat Młodych.
Ten moment, kiedy zaczęły się pojawiać tomy, książeczki, jest jeszcze trochę przed nami.
I to, co oglądamy na ekspozycji, państwo mówią, że to są bardzo rzadko pokazywane,
unikatowe wręcz plansze, nawet paski komiksowe.
To znaczy to, co oglądamy, to co było w miarę powszechne,
bo to była jednak gazeta o pewnym nakładzie,
nie przetrwało do naszych czasów, do tego momentu w zbyt licznej reprezentacji.
To jest interesujące dlatego, że rzeczywiście autor przerysował wielokrotnie te swoje postacie.
Wielokrotnie. Te właściwie najstarsze rysunki, które robił w tych latach 50-tych, 60-tych,
on jakoś nie przywiązywał po prostu do tego uwagi.
Był wiecznie z tego niezadowolony, przerysowywał, potem dodawał kolory.
Właściwie te wczesne rysunki traktował trochę jako storyboardy.
Ciął je bezlitośnie, zmieniał.
No a też było tak, że właściwie rozdawał w prezencie.
De facto właściwie do naszych czasów niewiele się ich zachowało.
Te, które u nas mamy na wystawie, jesteśmy szczęśliwi, że możemy je pokazać,
pochodzą wyłącznie z prywatnych zbiorów, z prywatnych kolekcji
i ich wyciągnięcie było dość trudne.
One się mieszczą wszystkie właściwie w jednej sali, co daje jak gdyby też obraz, ile ich jest.
Był u nas gościł w zeszłym tygodniu syn babcia Chmiela, który przyjechał z Kalifornii,
żeby zobaczyć te rysunki.
No i też po prostu oglądał je z niezwykłą uwagą, bo też nigdy w życiu ich nie widział.
Na tyle jak gdyby jest to rarytasem.
No ciekawe jest to rzeczywiście, że na tych oryginalnych rysunkach,
bo pokazujemy oryginalne rysunki, widać ołówkiem do piski autora,
widać korekty, był niezadowolony na przykład z miny Tytusa
i tam podmalowane są białą farbą i ten Tytus jest bardziej smutny,
niż na początku autorowi wyszło.
No są też rzeczy rzadkie, no bo część tych opowieści, tych kadrów
została oczywiście przerysowana, ale gdzieś tam się znalazła w tych wydaniach zbiorczych.
Natomiast były też takie okazjonalnie rysowane przez autora one-pagery,
tak jak na przykład na frontową okładkę Świata Młodych,
właśnie nie na tylnią stronę, tylko na okładkę Świata Młodych.
Taka krótka historia z okazji 1 czerwca.
No i akurat tak się składa, że tą gazetę mamy.
Oryginał, właśnie ten rysunek, który poszedł na okładkę Świata Młodych,
wyjątkowo, a nie na ostatnią stronę,
też pokazujemy u nas na wystawie.
No są to, mówiąc krótko, rarytasy.
Obok tych rarytasów można powiedzieć,
że komiks trochę wychodzi ze świata 2D i przenosi się w 3D,
dlatego że nad tymi paskami, planszami, o których pan przed chwilą mówił,
unosi się między innymi wannolot.
Staraliśmy się ubogacić tą wystawę.
Dodaliśmy na naszej wystawie takie powiększone kadry
z późniejszych wydań przygód Tytusa,
gdzie autor dodał kolor.
No to też trzeba wiedzieć, że na początku gazeta była zupełnie czarno-biała.
Potem były dodawane w gazecie monokolory,
albo tylko zieleń, albo tylko czerwone.
Natomiast dopiero w połowie lat 70.
świat młodych przeszedł na pełny kolor
i tam autor zaczął się też akwarelami rozpędzać.
Więc ubogaciliśmy to nie tylko tymi kadrami właśnie
z takimi dodatkowymi kolorami,
natomiast rzeczywiście tymi pojazdami,
które de facto były robione na potrzeby takiej dużej wystawy,
którą robiliśmy w 2018 roku w Muzeum Narodowym.
I to była ciekawa wystawa,
dlatego bo tam był też w zasadzie cały pokój
poświęcony twórczości Papcia Chmiela.
Były nie tylko oryginalne kadry rysunków,
ale były zabawki, były książeczki
i w ogóle można było wejść do narysowanej,
ale w przestrzeni, pracowni Papcia Chmiela.
No i w tym kadrze, który kiedyś sam autor narysował,
narysował siebie w pracowni właśnie
z rozwieszonymi dookoła tymi pojazdami.
No i na potrzeby właściwie tej wystawy
odtworzyliśmy wszystkie te pojazdy w mikroskali.
Bonkolot, Prasolot, Konia Rozalię, Wannolot.
No i jesteśmy szczęśliwi, że możemy dalej je wykorzystywać
i cieszyć tym oko naszych zwiedzających.
Kiedy opowiada pan chociażby o tych pojazdach,
które pojawiały się na kartach komiksu,
to ja tylko utwierdzam się w takim przekonaniu,
które w sobie miałam po lekturze komiksów,
bo ja je także w dzieciństwie czytałam.
Trochę podkradałam je kuzynom,
którzy się na mnie denerwowali,
bo oni mieli ułożone je w jakiejś sobie
tylko znanej chronologii.
To niekoniecznie było związane z czasem wydania,
ale chyba tematycznie,
natomiast ja im to trochę psułam.
Utwierdzam się w takim przekonaniu,
że świat Tytusa, Romka i Atomka
nie miał absolutnie żadnych granic.
Oni mogli pojawić się wszędzie w dowolny sposób,
jaki tylko Papcio Chmiel,
który sam siebie tytułował
Człowiekiem Zmałpionym wymyślił,
ale wszystkie osoby,
które chciałyby ten świat Tytusa,
Romka i Atomka,
przede wszystkim Tytusa poznać lepiej,
możemy zaproponować nie tylko wizytę
na wystawie i śledzenie działań
Muzeum Komiksu,
ale też sięgnięcie po Tytusopedię.
Te historie związane z Tytusem,
te książeczki,
w które autor zbierał potem,
te przygody,
które w pierwszych latach tam buzowały
na stronach Świata Młodych,
autor to potem pozbierał,
no przemontował,
pozmieniał tam szereg rzeczy,
natomiast wiele rzeczy
po prostu zostało pominiętych,
nie było publikowanych.
Nie tylko historie z Tytusem,
ale też historie właśnie,
które okazywały się tam
zupełnie okazjonalnie,
czyli te przygody nie miały
jakiejś dłuższej kontynuacji
z okazji, nie wiem,
Dnia Dziecka,
czy 1 Maja.
Swego czasu Egmont podjął taką próbę
publikacji częściowo
tych pierwszych historii,
tych pierwowzorów,
jak gdyby tych historii książeczkowych,
natomiast no nikt do tej pory
nie pokusił się
o zebrania tego w całość.
To gigantyczne dzieło
zostało podjęte,
no i jest na ukończeniu.
No miała być premiera
u nas na wystawie,
ale z końcem roku
coś tam w drukarni poszło nie tak,
w związku z tym
lada dzień będziemy mieli
Tytusopedię,
gdzie rzeczywiście można będzie
prześledzić nie tylko
pierwowzory tych
książeczkowych historii,
ale wiele, wiele rzeczy
zupełnie do tej pory
niepublikowanych i nieznanych.
Wspomniał Pan przed chwilą o tym,
że Babcio Chmiel
tworzył historię
o tej trójce,
o której dzisiaj rozmawiamy,
również przy okazji
różnych wydarzeń,
rocznic, jubileuszy,
okazji.
Ile, czy da się to podsumować,
ile ksiąg,
czy ile opowieści
o przygodach tej trójki
w ogóle powstało?
Jak gdzieś znalazłam informację,
że przez 40 lat
ukazało się 31 ksiąg?
Ksiąg było 31.
Właściwie na tym się zakończyło.
Potem Babcio Chmiel
zaczął tworzyć
takie opowieści historyczne.
Takie opowieści historyczne
to były w takim
dużym formacie.
Historie,
a to o powstańcach
warszawskich,
a to o bitwie warszawskich,
a to o bitwie grunwaldzkich.
Tych tomów się tam pojawiło
bodajże 10.
Ostatnia to był
Chrzest Polski
w 2021 roku.
To już było troszeczkę
co innego.
Było malowane w formie
takich dużych plansz,
farbami akrylowymi.
Fani się tu podzielili.
Niektórym się to podobało,
a niektórzy cały czas
z utęsknieniem wracają
właśnie do tych pierwszych
rysunków Babcia Chmiela.
Stąd w ogóle pomysł
Titus Opedii.
To jest jakieś takie
zapotrzebowanie rynku
i też tych fanów,
którzy cały czas...
No niektórzy mówią,
że a, Titus Romek i Atomek
to fajnie,
ale do dziesiątej księgi.
A potem to już tak
poszło rozmaicie.
Także są zagorzali
wielbiciele,
są przeciwnicy tego,
w jaki sposób się ta kreska
autora zmieniała.
No ja też powiem szczerze,
że bardzo lubię ten okres wczesny,
gdzie autor pracował akwarelą,
gdzie to było takie
bardzo jeszcze dynamiczne.
Babcio Chmiel też miał romans
potem z grafiką komputerową,
który niespecjalnie wszyscy lubią.
On był sam niezadowolony,
wiecznie poprawiał.
To myśmy mieli taką przygodę z nim,
jak robiliśmy tą wystawę
właśnie w 2018 roku.
Wyciągnęliśmy Titusa
z jednej z tych pierwszych książeczek.
Chcieliśmy zrobić taką dużą postać,
żeby na wystawie
można się było z nim sfotografować.
No i wysłaliśmy do akceptacji autorowi,
ale to była postać wyciągnięta
z tych pierwszych książeczek.
No i autor to strasznie skrytykował.
Odesłał nam maila,
gdzie wszystko pokreślił,
że koszulka nie taka,
buty nie takie,
tu uchoźle narysowane
i w ogóle, i w ogóle.
W takim sensie,
że on sam bardzo krytycznie
właściwie odrzucał
tą swoją dawną manierę rysowania.
Ta nasza wystawa,
to też jest jak gdyby właśnie ciekawe,
żeby prześledzić ewolucję autora,
dlatego,
bo w tym jednym pomieszczeniu małym,
w którym jak gdyby mamy
te paski komiksowe
i te wczesne plansze,
są rysunki począwszy od wczesnych lat 60.,
a kończą się na 90.,
czyli nawet mając te kilkanaście rysunków
w jednym pomieszczeniu,
widać na przestrzeni tych 30 lat
ewolucję artystyczną autora.
To jest nieuniknione,
jeżeli przez tyle lat,
właściwie tyle dekad
tworzy się jakiś cykl prac,
to automatycznie widać w nich
pewne zmiany,
które zachodzą
pewnie i w takim twórczym podejściu autora.
Na koniec chciałabym zapytać Pana
o twórców i wystawy,
i tytułu Sopedii,
i Muzeum Komiksu,
bo Pan wielokrotnie mówi,
że coś zauważyliście,
coś postanowiliście zrobić,
postanowiliście zadziałać.
Fundatorami fundacji
jest Pan Wojciech Jama,
jestem ja i Pan Artur Wabik.
My od lat działamy
inicjatorem,
właściwie tu jest Wojciech Jama,
który jest też inicjatorem
i twórcą Muzeum Dobranoczek w Rzeszowie.
Jego drugą myślą
po utworzeniu tej instytucji samorządowej w Rzeszowie
Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury przedstawiamy jubileuszowy wybór 75 audycji poświęconych sztukom wizualnym. To przekrój dyskusji o malarstwie, rzeźbie, architekturze, fotografii oraz wzornictwie. Kolekcja stanowi wybór 75 rozmów o polskiej oraz światowej sztuce wizualnej – od dzieł dawnych mistrzów i klasyki XIX oraz XX wieku,… Czytaj dalej o 75 audycji o sztukach wizualnych
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko. Choć Pola Nireńska… Czytaj dalej o Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
