Mateusz Adamczyk, dzień dobry.
Witam Państwa w kolejnym odcinku podcastu
Ojczysty Nieoczywisty,
a moim dzisiejszym gościem jest prof. Jacek Wasilewski
z Wydziału Dziennikarstwa
Uniwersytetu Warszawskiego,
medioznawca, dziennikarz i pisarz.
Dzień dobry, panie profesorze.
Porozmawiamy o prostej polszczyźnie
i może właśnie zacznijmy od podstaw.
Czym jest prosta polszczyzna, panie profesorze?
Mówimy o prostej polszczyźnie,
ponieważ w wielu językach mówimy
o, no właśnie o prostej
albo o czystej, tak jak w tych
w tych germańskich językach,
czyli w Danii, w Szwecji mamy raczej klar.
określenie jak przystępna.
No bo prosta polszczyzna oznacza,
że ona jest nieskomplikowana,
a przystępna mówi nam o pewnym celu.
O pewnym celu związanym z tym, żeby
ludzie rozumieli to,
co wspólnie sobie ustalamy.
Czyli jeżeli mówimy na przykład o urzędach,
albo mówimy o jakichś regulacjach, regulaminach
w instytucjach, jak szkoły,
i jeżeli mówimy o umowach,
to ta przystępność wtedy pokazuje nam,
jaki jest cel tego działania.
Więc prosta polszczyzna
ma w sobie taki cel autoteliczny,
że po prostu, żeby było prosto,
a jeżeli mówimy o przystępności,
to wtedy możemy myśleć trochę bardziej.
Czyli nie tylko chodzi o nieskomplikowanie języka
żeby troszczyć się przynajmniej o pewną średnią wykształcenia,
bo jeżeli mamy regulaminy, które są ludzie w stanie zrozumieć dopiero
na poziomie studiów magisterskich,
to znaczy, że coś jest nie w porządku.
Więc jeżeli chcemy, żeby to działało,
czy informacje dotyczące, nie wiem,
chociażby mandatów,
żeby nie było tak, że się idzie do sąsiada
i się zastanawia, co też to tam jest napisane,
no bo to oczywiście jest czas,
to nam się po prostu wszystkim nie opłaca,
to też przy tym określeniu przystępność
my możemy sobie powiedzieć,
no dobrze, czyli rozumieją to osoby
na poziomie szkoły średniej,
więc zmniejszamy liczbę pomyłek,
więc odciążamy od razu te służby,
które muszą te pomyłki korygować i naprawiać,
ale kto jeszcze powinien się załapać,
mówiąc bardzo kolokwialnie,
I wtedy myślimy sobie,
dobrze, to widocznie potrzeba nam
chociażby audio, tak?
Jeżeli jest ktoś niedowidzący
albo potrzeba nam Braille'a,
albo potrzeba nam czegoś takiego,
żeby objąć tym komunikatem publicznym
jak najszerszą liczbę osób,
jak największe audytorium
i dlatego lubię to słowo przystępne.
Jeżeli tworzymy pewną wspólnotę,
żeby ta wspólnota dbała o siebie nawzajem
i żeby nie było tak,
jeżeli ktoś jest na wózku
i nie może się dostać do pokoju
i urzędnicy musieli go wcześniej
przed przepisami unijnymi
wnosić po schodach,
bo nie było wymogu tego,
żeby były windy czy podjazdy,
to tak samo jest z językiem.
Jeżeli my operujemy językiem
dotyczącym naszych praw
i nie jesteśmy w stanie
w tych regulacjach,
no to wtedy coś jest nie w porządku,
a przecież wszyscy płacimy podatki,
zatroszczyły się o to,
żeby posługiwać się językiem przystępnym,
gdyż oznacza to często
Im większe zrozumienie,
tym większe zaufanie.
jeśli chodzi o urzędy,
jest tutaj olbrzymia praca
w różnych miastach.
oczywiście Tomka Piekota,
tytanicznym wysiłkiem
coraz więcej instytucji,
przestraszające także,
na przykład w internecie,
to pewnie i prostacko,
na pewno będą chcieli
ale nie o ten typ tekstu
ja też bym ją trochę uprościł,
ale z innego powodu,
że chodzi o typ tekstów,
które są tekstami użytkowymi,
gdzie ludzie mają być
albo mają z czegoś skorzystać.
No, albo w sądzie na przykład.
jak robiliśmy takie ćwiczenia
bo chodziło o komunikację
wyrok nie jest prawomocny,
przysługuje od niego
odwołanie i tak dalej
którzy byli pierwszy raz w sądzie,
nie jest prawomocny,
więc szli do sekretariatu,
no to co z tym odwołaniem,
żeby ten wyrok był prawomocny,
nie była zrozumiała
i oczywiście sędziowie
się z tego czasami śmiali,
natomiast jak sobie rozmawialiśmy,
że te osoby idą do sekretariatu,
obciążają ten sekretariat,
a w związku z tym generują koszty tym,
że jest źle sformułowane,
źle sformułowane pouczenie.
że wyrok uprawomocni się
za dwa czy za trzy tygodnie,
a jeżeli ktoś się z nim nie zgadza,
to może złożyć odwołanie
i nagle okazuje się,
trochę innej formy gramatycznej,
są w stanie zrozumieć,
nie iść do sekretariatu
i żeby panie w sekretariacie
nie musieli tłumaczyć
tego samego jeszcze raz,
no bo to jest oczywiście czas,
jeżeli ten czas przemnożymy sobie
przez wszystkie sądy w Polsce,
to nagle się okazuje,
że to jest masa pieniędzy,
więc pierwsza rzecz
to jest oszczędność
związana z kwestiami informacyjnymi.
Teraz niektórzy ludzie
mają dużą taką chęć statusu,
czyli ja jestem taki bardzo wykształcony,
to będzie prostacko
i co sobie inni o mnie pomyślą,
że ja to w ten sposób mówię.
z asystentami sędziów
żeby napisać proste uzasadnienia,
tak, żeby ci ludzie,
którzy nie mają pełnomocników,
żeby mogli to od razu wyjść,
no to część osób była tak napięta,
że przecież ja tu jestem,
ja nie mogę się takim językiem posługiwać,
ja muszę zrobić zdanie
siedmiokrotnie złożone.
Tak, i to wtedy takie zdania mówią coś o nich,
tak, czyli, że gdzieś tego,
gdzieś zatracili ten cel,
po co oni są na garnuszku społeczeństwa,
czyli, że to są jednak służby,
które mają służyć społeczeństwu,
rozstrzygać spory chociażby,
czy jakieś inne mają zadania,
po to, żeby społeczeństwie było mniej tarć.
I jeżeli nie ma takiego poczucia misji,
to wtedy dochodzi do głosu ego,
czyli ja tutaj muszę się posługiwać
takim językiem napiętym,
a reszta niech się douczy.
No nie, nie można się posługiwać
takim napiętym językiem statusowym,
na przykład w domu.
I można sobie usiąść z wujem
i mówić do niego zdanie
siedmiokrotnie złożone
z wieloma rzeczownikami,
tak, żeby było pod rząd,
żeby było na przykład takie zdania typu
dobrze nie pamiętam tego zdania,
należało dopuścić analizę
możliwości wykonania postępów,
no w każdym razie czegoś tam było,
pięć rzeczowników czy siedem
Można tak się napiąć z wujem
i to jest świetne na zabawę,
ale po co to robić innym ludziom?
Więc jeżeli coś takiego jest,
że nie mamy dostatecznie dużo
sukcesów osobistych,
to staramy się nadąć
i napiąć ten swój język,
żeby przynajmniej wobec innych osób
postawić się trochę wyżej,
tak jak taki napompowany balon
i nie chcę tego, tak?
Czyli ja bym chciał,
żebyśmy jednak byli
bardziej zapraszający
i żeby nie wszystko musiało być
bo wtedy gorzej to dociera.
chociażby te słynne badania
dotyczące mandatów,
że jeżeli mandat jest napisany
prostszym językiem,
bardziej zrozumiałym,
bardziej przystępnym,
to ludzie chętnie je płacą.
I też w tym prostym języku
żeby było po prostu prosto,
tylko żeby były odpowiednie relacje
między nadawcą i odbiorcą.
Na pewno część osób,
która jest w moim wieku,
czyli z przełomu wieków,
pamiętam, jak na początku banki pisały
nie wpłacił pan raty,
i to było strasznie irytujące,
bo to było takie z góry
i to aktywowało wiele różnych schematów
związanych z oceną.
A później banki się obudziły
ale to przecież nie chodzi o to,
nie wiadomo, co się stało.
Więc mówmy, że my nie odnotowaliśmy.
Niestety nie odnotowaliśmy pana wpłat.
mówimy wtedy o sobie.
I to jest jedna z takich klasycznych kwestii
związanych z ustawieniem relacji
pomiędzy interlokutorami,
czyli bank, człowiek versus człowiek,
człowiek versus urząd.
Jeżeli bank mówi, że nie odnotował,
to ten adresat tego komunikatu
powie, no tak, nie wpłaciłem.
I ma większe chęci,
nie będąc oceniany,
zadośćuczynić i przeprosić,
powiedzieć, no niestety tutaj moje zaniechanie.
I to jest też bardzo ważne w tym prostym języku,
że te relacje między tak zwanym nadawcą i odbiorcą,
nie znoszę tego nadawcy i odbiorcy,
bo to jest jeszcze z czasów telegrafu,
że jest jakiś nadawcy i odbiorcy,
ale pomiędzy jednym, a drugim człowiekiem
te relacje powinny być przynajmniej równorzędne,
a jeżeli nierównorzędne,
Natomiast jeżeli to jest z góry,
albo jest bezosobowo zupełnie,
czyli nie zauważa mnie i mówi,
no właśnie głównie, że należy,
albo trzeba, albo musisz,
jakby ktoś wygłaszał patrząc na ściany,
I takie komunikaty są dużo trudniej zrozumiałe.
Więc jeżeli do mnie się mówi wprost,
co ja mogę zrobić po kolei,
to wtedy łatwiej jest rzeczywiście
iść za tymi wskazówkami
i znowu jest mniej błędów.
Więc jedna rzecz to jest to,
żeby ludzie czuli się lepiej,
żeby jednak była większa oszczędność,
że te pieniądze można wydać naprawdę
chociażby na premię tych wszystkich osób,
które zajmują się poprawianiem.
Albo żeby one robiły coś,
coś, co jest bardziej pożyteczne,
niż na naprawianie błędów wynikających
z bezmyślnego stosowania utartych formuł.
Czyli w zasadzie ten rodzaj komunikacji
zaspokaja taką podstawową potrzebę
ja tutaj jestem po drugiej stronie
i wtedy możesz do mnie mówić,
a ja chętniej pójdę na współpracę.
Tak bym to ujął, tak,
chociaż słowo pójść na współpracę
mi się może trochę źle kojarzy,
ale tak, chętniej bym,
chętniej bym współpracował.
To jest super ważne,
dlatego, że mamy w naszym narodzie
właśnie jak kocham naród,
ale nie w tramwaju, jak jadę.
że jeżeli nie ma tego
pozytywnego nastawienia,
to dużo łatwiej uruchamia się
przypisywanie różnym osobom
jakichś negatywnych cech.
zwykle się to nazywa
której obserwatora.
zestawił pana samochodem
to by pan pomyślał sobie,
czyli pan byłby dobry,
i dlatego by pan krzyknął,
Ale gdyby było odwrotnie,
no, to pan mógłby pomyśleć,
nie mają tego podejścia
dotyczącego współpracy,
to od razu przypisują
które mówią do nich
po przeciwnej stronie
i dużo trudniej jest,
jeżeli się tak napinamy
na takie założenia,
że ktoś wewnętrznie
jest zły i zepsuty,
dojść do porozumienia
konfliktowych sytuacjach
jest po drugiej stronie
albo coś jeszcze innego
załatwiamy różne sprawy.
Ja miałem do czynienia
z wieloma takimi osobami,
które były pokrzywdzone
przez różne instytucje
i przez to pokrzywdzenie,
od razu miały to nastawienie
i wtedy dużo dłużej
załatwia różne sprawy,
bo ta podejrzliwość
powoduje brak współpracy.
a jak więcej czasu,
Więc można powiedzieć tak,
że ten prosty język,
W tym prostym języku
obowiązują pewne reguły,
zasady, a może zalecenia,
tak by trzeba było powiedzieć.
skomplikowany urządowy tekst,
który byłby przystępny?
pan wie to najlepiej przecież,
jak takie rzeczy robić.
Ja mogę powiedzieć,
jak ja do tego podchodzę,
już dzisiaj automaty,
narzędzi takich automatycznych,
przynajmniej dwa ośrodki,
czyli Ośrodek Warszawski
zrobiły dobre narzędzia,
które przekształcają taki tekst
sobie taką subskrypcję
z mojego punktu widzenia,
ponieważ ja często zajmuję się
tymi rozwiązaniami,
tak łatwo zautomatyzować,
to pierwsza rzecz jest taka,
jakie są potrzeby ludzi,
takie zwykłe ścieżki
i czego oni zazwyczaj chcą
I wtedy, jeżeli wiemy,
jaka jest sytuacja,
która powoduje różne tarcia,
to wtedy dużo łatwiej jest
potrzeba na samym początku.
Czyli jeżeli ludzie mają
pewien stereotyp działania,
że na początku muszą być
Później można to zmienić,
jak tego stereotypu nie ma,
ale żeby oni od razu
początkowych założeń.
I później można dawać im
Czyli pierwsza rzecz to jest,
jaka powinna być kolejność
i jakie mają doświadczenia.
Następnie to, co warto zrobić,
to jest zapowiedzieć,
co w tym tekście dalej będzie.
Czyli, żebym ja miał
i jak będę prowadzony.
Ja na przykład uwielbiam,
najczęściej to jest
co ona będzie robić
że tutaj będzie to robić.
Później użyje takiego narzędzia,
później może będzie trochę bolało,
bo jakby roznieczulenie,
ale jakby taka świadomość,
co będzie się działo,
jest dla mnie bardzo
przyjemna i bezpieczna.
przez co będę przechodził,
co jest bardzo uspokajające,
jak to się zakończy,
no w ogóle przyjemność,
że to się zakończy.
Przystanie być czubnie,
wstawiamy kropki tam,
gdzie one powinny być,
najwyżej dwukrotnie złożone zdania,
a nie siedmiokrotnie złożone.
czy jest strona bierna,
żeby była strona czynna,
to często chcemy coś ukryć.
Mleko zostało wypite,
Ale już naczynia nie zostały umyte,
bo to wiadomo, że...
kto nie umył naczyń.
usuwamy imię słowy,
imię słowy są piękne w literaturze,
w ogóle uprzednie imię słowy,
wszelkie imię słowy są dobre
Więc usuwamy je tam,
gdzie muszą być spełnione
szybkiego zrozumienia tekstu.
Już wcześniej wiemy,
w jakiej kolejności mają być,
ale czy nie ma takich,
takiego pustosłowia,
no, żeby nie było masło maślane.
czy nie ma takich chorych czasowników
no, nie, należy dokonać wpłaty.
jak ktoś po prostu wpłaci,
nie, dokonaj wpłaty.
Bo potem sobie myślę,
o, jakie mam dokonania,
po prostu trzy razy coś dokonałem.
super bohater urzędowy,
w jednym, w jednym piśmie
trzy dokonania mogę zrobić.
żeby były normalne czasowniki,
i później rzeczownik
czy nie ma zbyt dużo rzeczowników.
Jak jest zbyt dużo rzeczowników,
to tekst jest chropawy,
ciężko go zrozumieć,
więc mało angażujący pewnie.
no, więc mało angażujący.
znaczy, to nie jest tak,
że ja bym chciał bardzo,
żeby mnie zaangażowało,
co ostatnio czytałeś?
dostałem takie pismo
wspaniała literatura.
Ale czasami jest tak,
ja na przykład czytam,
albo wcześniej może czytałem
więcej uzasadnienia
prosto wyłożyć coś,
na niej silić status,
więc sobie innym też
że było to przyjemne
I jest pewna przyjemność,
i gładko przez to przejść,
więc jakiś tam moment
ekscytacji jest możliwy,
jest trochę walnięty
Usuwamy stronę bierną,
jest bardziej dynamiczny,
naturalny po prostu
czy jest ta perspektywa ludzka,
jak ja jestem w takiej skrzynce,
która się nazywa instytucja,
że wniosek wpłynął,
ale najczęściej jest tak,
że ktoś za pomocą wniosku
więc z punktu widzenia
tego, kto składa wniosek,
został przyjęty i tak dalej.
Więc, czy jest ta ludzka perspektywa?
Jak mam te podstawowe elementy
to wtedy mogę uznać,
że większość rzeczy
no i trzeba stestować teraz.
Czy trzeba sprawdzić,
czy ludzie szybciej działają,
czy jest to zrozumiałe,
czy jest mniejsza liczba pomyłek.
a jeżeli coś takiego jeszcze się wydarza,
możemy albo ich odpytywać,
albo możemy sprawdzać czas,
jeżeli to jest bardzo duża liczba,
albo sprawdzać czas
W każdym razie testujemy,
i potem robimy jeszcze korektę
Więc część rzeczy można
załatwić automatycznie,
ale jak są rzeczy trudne,
to trzeba po prostu
że czasami jest tak,
że mamy różne grupy
i często dobrze jest
ponieważ różne grupy
mają różne doświadczenia.
mają różne doświadczenia
związane z realizacją
chociażby fizjologicznych
a inne odbierają dziecko
i się cieszą bardziej
że mamy różne doświadczenia,
czasami dobrze jest
zamyśleniem w ogóle
weźmy sobie coś takiego
jest klub na przykład
albo jest uniwersytet
tylko że w tej damskiej
jest zawsze kolejka,
zawsze już jest kolejka.
to ta równość jest inaczej
i powinna być pomyślana.
że to nie chodzi o to,
żeby była taka sama,
żeby wszystkie osoby,
jeżeli jesteśmy na przykład
zdążenia po tym trzecim dzwonku
I to też jest pewne
że jak my załatwiamy
i mówimy o przestępności,
zataczać coraz szersze kręgi,
gdzie warto by coś zrobić,
była sensownie zaopiekowana.
No bo ja nie chciałbym,
jeżeli jestem z mamą
a one czekają w kolejce.
inaczej zorganizować.
I takie myślenie o tym,
że mamy różne grupy,
że się trochę różnimy,
ale jesteśmy w stanie
czy przestrzeń informacyjną,
takie obszary komercyjne,
chociażby jesteśmy w stanie
bycia poinformowanym,
czy dobrze pokierowanym.
że to jest taki dobry cel,
do którego warto iść,
bo prędzej czy później
coś się nam takiego przydarzy.
że jeżeli ktoś uważa,
i świetnie mu się chodzi
i w pewnym momencie
albo coś mu się stanie
to nagle te wszystkie rzeczy,
z niepełnosprawnościami,
one zaczynają mu się przydawać.
Czyli to nie jest tak,
że my się troszczymy
bardziej pod górkę,
ale troszczymy się także
bo prędzej czy później
Albo będziemy starzy
albo gorzej słyszeć,
I to są te wszystkie rzeczy,
które robiąc dla innych,
robimy również dla siebie.
Ale język przystępny,
czy właściwie właśnie
przystępna komunikacja
to nie tylko sam język,
o której pan profesor wspomniał
na początku naszej rozmowy
i tutaj chyba dotykamy
który nazywany jest ETR-em,
czyli easy to read,
łatwy do przeczytania.
chociaż ja jestem za tym,
żeby nie było jednego standardu,
tylko żeby było więcej standardów.
Czyli jeżeli mówimy
o łatwości do przeczytania
czyli jeżeli mówimy
to ja nie wyobrażam sobie,
bo dwa lata wcześniej
miał to szkolenie BHP
i tam są te małe literki
i są skomplikowane zdania.
nie będzie wiedział,
czyli są takie sytuacje,
gdzie musi być naprawdę
to bardzo prosto zrobione.
Nawet obrazkowo, prawda?
Bo wtedy my realizujemy
Więc jest pewien taki standard.
czyli żeby człowiek
na poziomie szkoły średniej,
czyli po 10 latach edukacji
każdy tekst urzędowy.
I to jest taki standard,
do którego powinniśmy dążyć.
Jeżeli coś nie jest
w ten sposób przystosowane,
czyli nie ma takiego poziomu
łatwości w czytaniu,
to trzeba to zmienić.
łatwości przeczytania tekstu.
Wydaje mi się to ważne,
bo to są i pieniądze,
bezsensowna robota.
Po co robić taki tekst,
którego nikt nie przeczyta
i potem inni mają kłopot,
bo nikt z niego nie skorzystał.
To jest syzyfowa praca.
A o co konkretnie chodziło
Ja byłbym tylko za tym,
żeby nie było jednego standardu,
tylko żeby rzeczywiście
testować niektóre rzeczy,
bo kwestie przeciwpożarowe,
czy kwestie na przykład
informacji w samolocie
tych bezpieczeństwa
lepiej podawać w komiksie.
można to sobie przypomnieć,
Więc to jest pierwsza sprawa.
Inne kwestie związane z tym,
odstępy i tak dalej.
Jest pewien taki standard,
powszechnie stosowany,
jeżeli chodzi o komunikację miejską,
czy o takie informacje
związane z szatą informacyjną
nie wiem jak to powiedzieć,
na którym może być stosowany
który jest wymyślony
specjalnie do tego.
Na przykład ludzie bardzo często
się gubią w różnych miejscach.
Chociażby coś takiego jak
i nikt jej nie przeczyta,
albo będzie trudno,
a można dać po prostu
różne rzeczy językowo.
że język i przestrzeń
których nie powinno się oddzielać.
ale jeszcze bardziej
żeby po prostu droga skręcała
żeby trzeba było zwolnić.
Więc tam, gdzie język nie działa,
Jeżeli mamy zakręt,
albo specjalne zwalniacze
gdzie są szkoły i przedszkola,
a nie będziemy stawiali
bo on może być zauważony,
i w pewnym momencie
albo jeszcze coś innego
Więc wymuszajmy pewne rzeczy,
żeby było bezpiecznie.
Tak bym to widział.
Więc są różne sytuacje.
że często rozwiązuję
sytuacje trudniejsze,
bo one są jakimś wyzwaniem,
a można powiedzieć,
że wolę takie działanie
niż ogólne standaryzowanie,
bo ono jest super potrzebne
i są świetni fachowcy,
i to jest działanie godne podziwu.
jako pewien standard
w różnych sytuacjach,
on jest super ważny.
bardzo zdenerwowani
są na przykład rodzice
podczas wywiadówki.
że oni nie rozumieją,
co się do nich mówi.
Mają swoje różne wyobrażenia
i swoje obciążenia ze szkoły
taki standard ETR-u,
żeby nie trzeba było mówić,
bo zaraz będzie 10 pytań,
bo ktoś inaczej źle zrozumie.
Więc lepiej oddzielić to
i je wcześniej podać.
A jeżeli ktoś ma jakieś
to dopiero tłumaczyć.
jeżeli chodzi o progeniturę,
to tutaj jestem bogaty.
I przeżyłem mnóstwo
gdzie przedłużały się spotkania,
coś źle wytłumaczone.
jeżeli jest napięta sytuacja,
zmienia się termin,
albo zmienia się opłata,
coś tam jeszcze innego.
i ludzie w takim stresie
naprawdę gorzej rozumieją.
jeżeli jeszcze mówimy
przy tym easy to read,
to jest coś takiego,
jak schemat poznawczy.
I ludzie bardzo często
pewne schematy poznawcze,
albo ze swojego doświadczenia,
nie zauważają tego,
tego, co jest jakąś
powiedzieć coś nowego
tej istotnej różnicy,
nie podkreślimy jej,
nie wyboldujemy jej,
często nie zauważyć.
przy takim działaniu,
gdzie chcemy określić,
łatwy do przeczytania,
to też te kluczowe rzeczy
Wtedy jest to trudniej
które są rzeczywiście
gdzieś są w środku,
na początku akapitów,
kiedy łatwiej jest je
one mają pewne zasady,
że ludzie są w stanie
a nie rozumieć ten tekst
z którym stykali się
Te wszystkie grupy społeczne,
o których pan profesor
komunikacja przyjazna,
do takiego wniosku,
że prosta polszczyzna
jest elementem języka
Nie tylko bym zgodził,
i wszystkim to dawał
jeżeli mówimy właśnie,
tak jak na początku
o tej przystępności,
niż niewykluczanie,
włączenie różnych grup
albo jak największej
Włączenie tych grup
przede wszystkim dlatego,
działanie społeczne,
mamy być obywatelami,
to wszyscy mamy prawo
w tej komunikacji publicznej,
naprawdę oszczędzamy
ten język włączający
to nie jest tylko język
ale przede wszystkim
odciążamy samych siebie,
sobie dobrze radzić
czyli jeżeli mamy dobre,
w tych niskopodługowych,
korzystające z wózka
i wtedy nie jest tak,
jest sobie pomagać,
ale to nie jest tak,
że to jest pewna konieczność
z tym językiem włączającym.
mogli sobie radzić.
najlepsze podsumowanie
mogli sobie radzić.
był prof. Jacek Wasilewski
z Wydziału Dziennikarstwa
Uniwersytetu Warszawskiego,
też bardzo panu dziękuję
