Wybrany utwór: Złota Kaczka, Bazyliszek i Diabeł Chmielorz na scenie: „Legendy Warszawskie” w Teatrze Capitol
Od września na deskach Capitolu można oglądać wyreżyserowany przez Wojciecha Malajkata spektakl przybliżający stołeczne podania. Utrzymane w tradycyjnej stylistyce przedstawienie to nie tylko świetna rozrywka dla najmłodszych, ale też lekcja lokalnego patriotyzmu i sposób na spojrzenie na stolicę z innej, nowej, perspektywy.
Podstawą spektaklu są trzy legendy: o Złotej Kaczce, Bazyliszku oraz o Maćku Kwasiżurze, który Diabła Chmielorza przechytrzył. Śladów bohaterów legend można szukać wędrując po Warszawie – schodząc w dół ulicą Tamka lub zaglądając do kamienic na starówce.
Reżyser spektaklu, Wojciech Malajkat, podjął się trudnego zadania opowiedzenia legend w tradycyjny sposób, jednocześnie dostosowując wykorzystywany język do najmłodszych odbiorców. Było to tym trudniejsze, że dzieci są bardzo wymagającą widownią, której nie umknie żadne wydarzenie na scenie. Artyści zwracają uwagę na jeszcze jedno – ogromnym wyzwaniem spektakli kierowanych do dzieci jest zaszczepienie im zainteresowania teatrem i wyrobienie nawyku chodzenia na spektakle.
Legendy Warszawskie zostały wydane przez Muzeum Warszawy, także w języku angielskim. O tej publikacji można posłuchać tutaj.
Kostiumy i scenografia (autorem jest Wojciech Stefaniak) nawiązują do realiów z czasów legend i pozwalają przenieść się do średniowiecznej Warszawy. Muzykę, która wywołuje niepokój i napięcie, skomponował Marcin Markowicz.
Siłą legend są uniwersalne wartości: odwaga, uczciwość, miłość i wierność, które zawsze zwyciężają w starciu z okrucieństwem i złem. „Legendy Warszawskie” w Teatrze Capitol przypominają, że do dziś nic się nie w tej kwestii zmieniło.
O spektaklu opowiedzieli odtwórcy ról Mamy i Taty, Anna Lobedan i Grzegorz Kwiecień.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Dzisiejsza rozmowa będzie toczyć się w naprawdę niezwykłym miejscu, niedaleko kryształowego żyrandola i welurowych kanap,
a to dlatego, że jesteśmy w gościnnych wnętrzach Teatru Capitol, bo niedawno na afiszu Teatru Capitol zadebiutował spektakl Legendy Warszawskie.
Spektakl jest dokładnie tym, o czym mówi jego tytuł.
Dotyczy legend warszawskich, tych najbardziej znanych, jak legendy o Bazyliszku czy Złotej Kaczce,
ale jest też legenda nieco mniej znana, a na pewno trudniejsza do wymówienia,
bo to jest legenda o tym, jak Maćko Kwasiżur diabła chmilarza przechytrzył.
Zdradzam się pewnie z tym, że nie jestem warszawianką i ta legenda nie była mi dobrze znana,
ale zaproszenie do udziału w dzisiejszej rozmowie przyjęło dwie osoby, które te legendy znają wręcz na pamięć.
A to dlatego, że wcielają się w bardzo istotne role w tymże spektaklu.
To jest Anna Lobedan i Grzegorz Kwiecień.
Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry.
Dzień dobry.
Legendy warszawskie znają wszyscy, znają na pewno wszystkie dzieci, które w Warszawie chodzą do szkół,
chodzą do przedszkoli, no ale skąd wziął się pomysł, żeby te legendy przełożyć na język teatralny,
na język spektaklu teatralnego?
Pomysł wziął się z tego, że mieszkamy w Warszawie.
Te miejsca można odnaleźć chodząc na starówkę lub schodząc ulicą Tamką, czy wychodząc z ulicą Tamką do góry.
I ciekawe jest to, żeby zaprosić młodych widzów, nie tylko młodych widzów, ale i tych starszych, którzy mają dziecko w sobie.
I przypomnieć sobie te legendy warszawskie. One są naprawdę bardzo ciekawe.
Później pójść sobie na spacer i odkryć te miejsca na nowo, odkryć starówkę na nowo.
Myślę, że te legendy, które mamy w ogóle w Polsce są dużą atrakcją podczas wizyt w różnych miastach.
Myślę, że ciekawe jest to, że odkrywamy teraz te legendy warszawskie tutaj, na miejscu.
To jest jedna z ciekawszych rzeczy związanych z legendami, mianowicie możliwość odkrywania, gdzie one siedziały.
Bo przecież mówimy o prawdziwej piwnicy gdzieś na Starym Mieście, mówimy o lochach Zamku Ostrokskich, tam gdzie czaił się bazyliszek i gdzie pływała sobie Złota Kaczka.
Więc rzeczywiście obejrzenie spektaklu pozwala, żeby później trochę jak z mapą przejść się po warszawskiej starówce.
Dokładnie tak i myślę, że wyjście na starówkę już nie tylko łączy się z kupnem lodów, czy po prostu pochodzeniem sobie po mieście, tylko właśnie można przeżyć te legendy.
Ja sama to zrobiłam, bo znając te legendy przeszłam sobie jeszcze raz z moimi własnymi dziećmi i przyznam, jest to bardzo atrakcyjne.
Istotnym elementem naszego przedstawienia jest też to, że wielu warszawiaków, warszawianek i nie tylko ma jakieś wyobrażenie o legendach warszawskich, o syrence, o bazyliszku, Złotej Kaczce, ale jest to bardzo mgliste wyobrażenie.
I myślę, że wielu ludzi na ulicy, gdyby spytać o co chodziło w poszczególnych legendach, to mogliby się bardzo gubić w zeznaniach.
I też jest to taki walor edukacyjny lokalnego patriotyzmu, żeby też się dowiedzieć elementem jakiej historii jesteśmy jako warszawiacy, mieszkańcy Warszawy.
Myślę, że to jest bardzo ciekawe i nasza bajka dość precyzyjnie i sądząc po reakcji młodych widzów w interesujący sposób to opowiada.
Może to jest ten moment, kiedy zgodzicie się opowiedzieć coś o tym Maćko kwasi żurze?
Tak jak wspomniałam, Bazyliszek, Złota Kaczka to są chyba trochę bardziej popularne legendy.
Ta środkowa legenda, która u nas w spektaklu znajduje się pomiędzy Bazyliszkiem a Złotą Kaczką, to jest legenda, o której nie możemy za dużo powiedzieć.
Jest to zakład pomiędzy Diabłem a Maćkiem.
Wydarza się w Karczmie właściwie na Starmieście w Warszawie.
Dla mnie najlepszą recenzją zawsze są miny widzów, którzy nie tylko ci młodzi, ale również dorośli, ich rodzice są również zaskoczani finałem tej legendy.
Ona jest odkrywana trochę na nowo. Dużo osób przyznaje się, że nie zna tej legendy.
I niech to będzie taka tajemnica, co tam się wydarza.
Chodzi o zakład.
Kamień spadł mi z serca, bo już myślałam, że wyjdę na ignorantkę, że tej legendy nie kojarzyłam, ale teraz rzeczywiście jestem trochę spokojniejsza.
Ale a propos tego, co mówiłeś o tym, o czym są te legendy, to przede wszystkim legendy mają w sobie zakodowane takie uniwersalne prawdy i wartości,
które, jak się okazuje, cały czas zyskują na aktualności.
Po prostu warto je przypominać, warto o nich mówić.
Na pewno jest tak, jak powiedziałaś, natomiast to jest też istotne w teatrze, no może trochę banał, że dziś, bo pewnie zawsze,
ale żeby te pouczające historie z morałem, w tym przypadku w formie bajki, żeby umieć opowiadać dziś współczesnym językiem.
Myślę, że to jest istotne, dlatego, że wszyscy siedzimy w telefonach, mówi się, że dzieci i młodzież, ale wszyscy siedzimy straszliwie w telefonach
i skupienie naszej uwagi jest bardzo trudne i mamy bardzo krótką wyporność.
I to jest o tyle istotne, żeby tak opowiadać, żeby tę uwagę przyciągnąć i utrzymać.
Te nasze bajki mogą trącić myszką, że ach, legendy warszawskie, cóż to jest jakiegoś super ciekawego.
Otóż nie. To są bardzo ciekawe historie, które reżyser Wojciech Malajkat umiał w bardzo dobry sposób opowiedzieć językiem dzieci dla dzieci.
To jest trudne, to jest nieoczywiste, a jemu się to udało, co widzimy po reakcjach, że dzieci żyją z nami od samego początku do samego końca
i mimo, że niekiedy są to nawet pięcioletnie osoby czy sześcioletnie, to nie nudzą się na tym, nie odpadają, więc mamy ich uwagę
i to jest właśnie siła tego, że wtedy jest szansa, że coś z tych uniwersalnych prawd, o których te bajki opowiadają, im w głowach zostanie.
Można powiedzieć, te historie są dosyć archaiczne. Często bardzo trudno jest przyłożyć sobie na dzisiaj, dlaczego ktoś reaguje tak, a nie inaczej.
Zresztą zdarzyło nam się nawet na jednym spektaklu, że jakieś dziecko zareagowało o to, dlaczego rodzice nie schodzą do piwnicy.
I uważam, że to jest wspaniałe, zmieniło się myślenie, ale te najważniejsze rzeczy są poza czasem.
One są do dzisiaj aktualne, jakby właśnie te morały nigdy nie będą archaiczne.
Też świetnym doświadczeniem było to, jak podczas jednego spektaklu dzieci żywo reagowały w obronie bohaterów,
ponieważ w jednej ze scen na rynek wchodzi grupa, nazwijmy ją grupą cyrkową,
i wchodzi niedźwiedź i treser, opiekun tego niedźwiedzia wchodzi z batem i pogania tego niedźwiedzia o imieniu Misza.
I pamiętam, jak wchodzą, jest ferment na widowni i uderzył opiekun batem, trzasnął tym batem w powietrzu
i tam dzieci, taki reakcja duża ten i ktoś z trzeciego rzędu, nie bijcie go!
To było tak wzruszające, tak fajne.
Super, że dzieciaki mają wrażliwość i stają w obronie, identyfikują się z tym, co się dzieje na scenie.
I z niesprawiedliwością i krzywdą, chociaż zaznaczam, nikt niedźwiedzia nie bije.
Ale już były wyczulone, żeby...
No tak, ale sam fakt, że jest wprowadzany niedźwiedź na scenę, to już dla dzieci jednak mówi się o tym coraz częściej, o cyrkach.
Więc no tak, tak jak mówię, te tematy są mocno już niezrozumiałe dla nas dzisiaj,
natomiast fajnie, że te dzieci mogą zobaczyć, mamy bardzo tradycyjne kostiumy,
cała starówka jest pokazana, jak to było wtedy dawno, dawno, dawno, bardzo dawno temu,
a prawdy zostają do dzisiaj, są takie same jak dzisiaj.
Zaraz zapytam o te elementy scenografii, kostiumów, ale chciałabym, żebyście opowiedzieli trochę o swoich rolach.
Już się pojawiła sugestia, jak jeden z widzów zwrócił uwagę, że rodzice czegoś nie zrobili,
wcielacie się w postaci mamy i taty, no i cóż te postaci na scenie robią?
Bardzo się zamartwiają, właściwie od samego początku, gdyż najpierw przekazują oczywiście ważną wiedzę swoim dzieciom,
że absolutnie nie mogą schodzić do piwnic. Mają się bawić tylko w miejscach do tego przeznaczonych,
a najlepiej w ogóle nie odchodzić z podwórka domu.
Dzieci oczywiście rodziców nie słuchają, idą tam, gdzie nie wolno i tak lądują w piwnicach z bazyliszkiem.
Odgrywamy także głupich karczmarzy w drugiej bajce.
Ale czekaj, ale wróć do rodziców, przepraszam, czemu nie idą po dzieci?
Do rodziców? Dlaczego nie idą po dzieci?
Nie idą po dzieci, to jest właśnie, to jest zagadka, która ma zmusić widza do myślenia,
ale bardzo dobrze, że dzieci reagują na to właściwie, że rodzice powinni się nimi opiekować.
Natomiast myślę, że to jest w ogóle ciekawe. Może strach samych tych rodziców przed bazyliszkiem?
Może to psychologicznie usprawiedliwiać, że własne lęki przed zobaczeniem swojego rodzina?
A z drugiej strony też to może być po prostu urok tamtych czasów, że tych dzieci zawsze było bardzo dużo.
No i musieli zostawać dla tych kolejnych. Tutaj wysyłali ludzi, żeby ratowali te ich dzieci.
To jest bardzo dziwny moment dla mnie, ale bardzo się cieszę, że dzieci potrafią zareagować i powiedzieć,
no to dlaczego rodzice nie idą? Dlaczego tata nie idą? Najczęściej tata jednak.
Czyli jednak niektóre sprawy pozostają niezmienne. Tata powinien się ratować.
Jak to jest grać dla dzieci? To jest chyba bardzo wymagająca widownia i też widownia,
która nie ma w sobie takiego hamulca, który już mają dorośli, że czegoś nie wypada,
że w teatrze się nie mówi, że w teatrze się nie hałasuje.
To jest chyba taki widz bardzo czujny, ale też widz, który chyba może być bardzo surowy.
Najważniejsze, żeby nie traktować dziecięcej widowni jak dzieci, tylko grać jak dla dorosłych.
To jest bardzo ważny widz. To jest widz, który będzie rósł i miejmy nadzieję,
że jak się zaszczepi w nim tę miłość do teatru teraz, to przyjdzie i za jakiś czas.
To jest ważny widz.
Czy się trudno gra? Ja uwielbiam, jak dzieci żywo reagują.
Wspaniałe jest to, że już się nie mówi tylko cicho, cicho.
Oczywiście, że czasami trzeba jakoś ogarnąć sytuację, ale tak, reakcje dzieci są wspaniałe,
bardzo żywe, biorą wszystko jeden do jeden.
I ja też pamiętam taką wspaniałą reakcję jednej dziewczynki podczas ostatniego spektaklu,
jak była mowa o złotej kaczce, że w sumie to nie pieniądz zdobi człowieka.
Oni byli bardzo, bardzo w tej historii. No, w sumie to racja.
Ej, no młodzież mamy.
Jak grać dla dzieci? Mówi się, że grać tak jak dla dorosłych, czyli żeby grać serio.
Nie, przepraszam za wyrażenie, nie słodzić niczym, nie opowiadać dzieciom i nie traktować ich jak...
Nie dzidzi budzić.
Nie dzidzi budzić właśnie tego słowa. Dziękuję, a nie mi brakowało.
Ale to jest chyba jeszcze nie dość precyzyjne.
To znaczy, ja mam wrażenie, że powinno się grać dla dzieci bez czwartej ściany.
Często, przynajmniej mi się tak wydawało, mnie się tak wydawało wcześniej,
że tak jak dla dorosłych, to właśnie z pełną powagą, z wejściem w rolę i z czwartą ścianą.
Natomiast widzę po reakcjach, że nie.
To znaczy, trzeba powoływać tego młodego widza na świadka i też być jakby z nim w kontakcie.
Jeżeli oni akurat tak reagują, jak reagują w danym momencie, to nie obrażać się na to, że to nie jest to miejsce na reakcję,
tylko tak poprowadzić to, co się gra na scenie, wyczekać to, zmienić, zwrócić uwagę na co innego, żeby żyć z nimi cały czas.
Nawet można czasem to, co jest niby wbrew sztuce aktorskiej, skomentować czasem coś,
coś dopowiedzieć od siebie, gdzieś zaburzyć rytm sceny, żeby pociągnąć ich w tę stronę historii, żeby być z nimi cały czas.
Myślę, że to jest bardzo istotne w grach dla dzieci.
Mamy z Grzegorzem na koniec pierwszej legendy o Bazyliszku, takie krótkie monologi, które mówimy w bardzo dużym kontakcie z dziećmi.
Ta scena tutaj w kapitolu też pozwala, że ten widz jest bardzo blisko, pomaga bardzo nam w tej scenie.
I to, co można wyczytać na tych twarzach dzieci, to jest jakieś wspaniałe uczucie,
więc odpowiadając na pytanie, czy dzieci są ważnym widzem, tak, są wspaniałym widzem.
Oceniającym, ale ja nie wiem, czy ja bym się bała.
Autentycznym, właśnie, bym nie nazywała tego może oceniającym, tylko będącym bardzo w sprawie.
To jest fajny widz.
Ja sama pamiętam z dzieciństwa, to był spektakl, na który poszłam razem ze szkołą i nagle ktoś krzyknął,
księciu, widać zegarek.
I pamiętam, że ten aktor udał, że się nic nie stało i może faktycznie tak trzeba.
Wracając do spektaklu Legendy Warszawskiej w Teatrze Capitol, wspominałaś już o tym,
że zachowana została oryginalna scenografia z tamtych czasów, która nawiązuje do tej średniowiecznej Warszawy.
Też myślę, że to jest bardzo cenne i bardzo ciekawe, bo takich klasycznych spektakli mam wrażenie,
że trochę może brakować.
No oczywiście teatr dziecięcy rządzi się trochę innymi prawami,
natomiast myślę, że to jest też spory walor, bo dotyczy zarówno scenografii, jak i kostiumów.
A kostiumy i scenografię stworzył Wojciech Stefaniak.
Wspaniale ją odtworzył.
Dzieci mogą zobaczyć, jak wyglądał kiedyś rynek Starego Miasta,
do czego w ogóle służył rynek Starego Miasta,
bo teraz nam się kojarzy głównie z wyjściem rekreacyjnym w niedzielę,
żeby spędzić czas, natomiast to było kiedyś miejsce, gdzie się handlowało.
I dzieci mogą, mają taką trochę lekcję historii przy okazji.
Myślę, że to ważne jest, żeby w ten sposób przekazywać taką historię.
Pojawiać takie lekkie mrugnięcia okiem, bo na scenę w pewnym momencie wjeżdża kasyno.
Właśnie to jest siła scenografii i talentu Wojtka Stefaniaka,
dlatego że z pozoru tradycyjnej scenografii stworzył takie elementy,
które pozwalają zmienić ten świat w mgnieniu oka w przeróżne przestrzeni
i w bardzo wiele przestrzeni.
To nam pomaga i naszemu przedstawieniu bardzo,
dlatego że nagle w ułamku sekundy niemal jesteśmy w lochu,
nagle z powrotem na rynku,
nagle w jakichś czeluściach w mrocznym miejscu ze złotą kaczką.
A on tak na tej stosunkowo niewielkiej przestrzeni
potrafił zbudować te elementy, które są ruchome
i to napędza naszą akcję, bo podobno tekst jest pretekstem do działania.
Więc u nas się bardzo dużo dzieje i dzieciom się to podoba.
I w ogóle cała siła teatru, przecież na tym polega, te zmiany często wydarzają się na oczach widzów
i pobudza się coś, co jest najważniejsze w edukacji dziecięcej, czyli wyobraźnie.
I na tym polega też cały urok teatru, że można wejść w inny świat
i przecież widać, że to są aktorzy, właśnie, że czasami księciu widać zegarek,
a i tak on jest...
U nas nie widać zegarka przeprowadł.
Tak, tak, nie, to mówimy o wspomnieniu twoim, ale takie rzeczy się czasami zdarzają.
No kulisa się poruszy i widać, że tam ktoś akurat się chowa zaraz tuż przed wejściem.
Takie rzeczy się zdarzają, to jest też magia teatru.
I to są miłe wspomnienia często.
Każdy z nas, myślę, ma takie wspomnienie, jak sobie pomyśli, zastanowi się,
jakie było pierwsze spotkanie z teatrem.
To są bardzo często, nawet nie ma wspomnienia całej historii,
tylko to są właśnie jakieś plamy, to są jakiś fragment muzyki.
To jest wszystko impresja, wrażenie.
A propos muzyki.
Muzykę stworzył do naszego spektaklu Marcin Markowicz
i myślę, że również wspaniale pokazał ten świat średniowieczny
i potrafił stworzyć atmosferę strachu.
Pamiętam, że po premierze naszej parę osób podeszło do mnie
i powiedziało, że się bało przez samą muzykę,
więc myślę, że udało się stworzyć to, co miało się w człowieku obudzić.
Niepokój, może nie przyznaje, żebyśmy byli precyzyjni.
To nie to, że straszimy dzieci oczywiście.
Finalnie wszystko się kończy dobrze,
a dzięki temu mogło dostać dość konkretną lekcję,
że czasami dobrze jest posłuchać rodziców.
Myślę, że to może być podsumowanie naszego dzisiejszego spotkania,
a także zaproszenie do tego, żeby legendy warszawskie w Teatrze Kapitol zobaczyć,
przekonać się na własne oczy, co się na tej scenie dzieje
i czy naprawdę jest tak dużo niepokoju.
O spektaklu opowiadali odtwórcy ról, którzy pojawiają się na scenie w legendach warszawskich,
czyli Anna Lobedan i Grzegorz Kwiecień.
Każdy, kto nas słucha i da nam się zachęcić do przyjścia na legendy warszawskie,
to zachęcam również do tego, żeby znaleźć czas po spektaklu
i przejść się po tej starówce i zjechać tamką na dół i odkryć te miejsca na nowo.
Legendy warszawskie w Teatrze Kapitol serdecznie zapraszamy.
W 2025 r. przypada 50. rocznica premiery legendarnego spektaklu krakowskiego Teatru Cricot 2, który zrewolucjonizował światowy teatr. Z tej okazji Cricoteka zaprasza na nową wystawę czasową, będącą nie tylko hołdem dla dzieła Kantora, ale także refleksją nad recepcją i przyszłością dzieła. „Umarła klasa” miała swoją premierę 15 listopada 1975 roku… Czytaj dalej o „(Nie)Umarła klasa” – hołd dla dzieła Tadeusza Kantora
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego uruchomił pierwszą w historii wirtualną wystawę fotograficzną opowiadającą historię polskiego teatru. O tym, jak zmieniała się technika i zainteresowania fotografów, można się przekonać, oglądając trzy części ekspozycji: od 1839 do 2024 r. Ekspozycja „Pamięć teatru” pozwala przyjrzeć się ewolucji fotografii teatralnej w Polsce od jej… Czytaj dalej o „Pamięć teatru” czyli 185 lat polskiej fotografii teatralnej
Wystawa w Pałacu Czapskich w Warszawie przybliża najważniejsze spektakle stworzone przez Adama Hanuszkiewicza – reżysera, aktora, wieloletniego dyrektora najważniejszych stołecznych scen. Choć krytycy zarzucali mu efekciarstwo i oportunizm, to murem stali za nim widzowie. Kupienie biletu na reżyserowane przez niego przedstawienia, przez całe lata graniczyło z cudem. Urodzony w 1924… Czytaj dalej o Adam Hanuszkiewicz. Barbarzyńca czy nowator?
Był aktorem ponad stu ról teatralnych, filmowych i musicalowych, reżyserem, wokalistą oraz założycielem i dyrektorem prywatnego Teatru Kamienica. Ostatnia rozmowa, jaką przeprowadziła z artystą Patrycja Pawlik właśnie ukazuje się w formie książkowej na polskim rynku wydawniczym. Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej. „Emilian Kamiński. Reżyser marzeń” to wywiad rzeka,… Czytaj dalej o Emilian Kamiński – reżyser marzeń
W roku 230. urodzin Aleksandra Fredry Teatr Narodowy w Warszawie przygotował spektakl poświęcony osobie i twórczości największego polskiego komediopisarza. „Fredro. Rok jubileuszowy” w reżyserii Jana Englerta jest podróżą przez życie hrabiego, który ze swojej sztuki i postawy życiowej musi tłumaczyć się przed sądem. Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej. Czytaj dalej o Urodziny Aleksandra Fredry w Teatrze Narodowym
„Ja to ktoś inny” – to spisane przez Tomasza Lerskiego wspomnienia z życia prywatnego i pracy artystycznej Janusza Kukuły – poety, pisarza, wieloletniego dyrektora Teatru Polskiego Radia, reżysera ponad 2300 słuchowisk i autora licznych adaptacji. Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej. Janusz Kukuła po raz pierwszy i – jak… Czytaj dalej o Ja to ktoś inny – Janusz Kukuła o sobie
