Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna Muzyka Korzenie polskiej muzyki kameralnej

Korzenie polskiej muzyki kameralnej

Martyna Matwiejuk 21 maja 2024
Korzenie polskiej muzyki kameralnej

25 maja w Pałacu na Wodzie w Muzeum Łazienki Królewskie odbędzie się koncert polskiej muzyki kameralnej. W repertuarze znalazły się bardzo rzadko wykonywane utwory Romana Statkowskiego, Stanisława Wiechowicza, Josefa Szulca, Artura Malawskiego i Karola Mikulego. Większość kompozycji nigdy nie doczekała się rejestracji.

W podcaście gościmy dr hab. Katarzynę Bąkowską, profesor klasy skrzypiec na Akademii Muzycznej im. F. Nowowiejskiego w Bydgoszczy, która wystąpi podczas koncertu wraz z Franciszkiem Jasionowskim, Ewą Czeluśniak-Musiał oraz Ewą Pomianowską. W audycji usłyszą Państwo między innymi o przemianach stylistycznych w obrębie muzyki kameralnej.

Repertuar koncertu:
Roman Statkowski – Mazurek nr 1 g-moll op. 8 (cykl Trois Mazurkas)
Stanisław Wiechowicz – mazurek nr 2 na skrzypce i fortepian
Josef Szulc – Sonata a-moll na skrzypce i fortepian op.61
Artur Malawski – Mazurek na skrzypce i fortepian
Karol Mikuli – Polonez op.7 oraz Scherzino op.25 na troje skrzypiec

Koncert „Korzenie polskiej muzyki kameralnej” odbędzie się 25 maja o godzinie 17:00. Bilety na wydarzenie można zakupić na stronie www.nck.bilety24.pl oraz bezpośrednio przed wydarzeniem przy stoisku sprzedażowym NCK.

Kliknij i pobierz transkrypcję tego podcastu.

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Dziś w audycjach kulturalnych jest z nami dr hab. Katarzyna Bąkowska,
profesor klasy Skrzypiec Akademii Muzycznej w Bydgoszczy. Dzień dobry.
Dzień dobry, witam serdecznie.
Spotykamy się, by zaprosić Państwa na pewien wyjątkowy koncert,
ale także, by opowiedzieć o polskiej muzyce kameralnej, o jej nauczaniu i wykonywaniu.
Już 25 maja w Pałacu na Wodzie w Łazienkach Królewskich w Warszawie
odbędzie się koncert zatytułowany Korzenie Polskiej Muzyki Kameralnej.
Podczas tego koncertu profesor Katarzyna Bąkowska wraz z Franciszkiem Jasionowskim,
Ewą Czeluśniak-Musiał oraz Ewą Pomianowską wykonają utwory kameralne pięciu kompozytorów XIX i XX wieku.
O tych kompozytorach opowiemy Państwu za chwilę, ale zacznijmy od tego, że ten koncert będzie rejestrowany,
ponieważ część tych utworów nigdy nie doczekała się nagrania, a co za tym idzie,
nie ma większych szans, by zaistnieć w procesie kształcenia przyszłych muzyków, instrumentalistów.
Czy jeśli chodzi o dydaktykę, naukę i muzykę kameralną, to Beethoven i Mozart spijają całą śmietankę?
Oczywiście nie. Wiadomo, że Beethoven, Mozart, Bach, Brahms, nie będę wymieniała licznych wspaniałych postaci,
które zapisały się na kartach historii i właśnie literatury muzycznej.
W swojej pracy dydaktycznej staram się również zachęcać studentów,
ale również młodzież pracuje w Zespole Szkół Muzycznych Bednarska,
zachęcać, żeby sięgać w ogóle po literaturę, jak to mówimy, niszową literaturę zapomnianą.
To jest pytanie, dlaczego ona uległa zapomnieniu?
Z całą pewnością przyczyniły się 123 lata pod zaborami, prawda, czy jakby tło historyczne.
Wydaje mi się, że dzisiaj sytuacja i tak jest na plus.
Mamy wspaniałe wydawnictwo muzyczne Eufonium, które już poczyniło szereg starań,
żeby utwory, które właśnie gdzieś tam po świecie mamy rozsiane partytury,
chociażby materiały nutowe, ktoś się tym zajął, ktoś dokonał redakcji tego materiału i wydania.
I w ten sposób ja też pozyskałam bardzo dużo materiału właśnie,
jeśli chodzi o naszą literaturę rodzimą, zapomnianą, nazwijmy to,
używajmy takiej nomenklatury chwilowo.
W związku z tym, no właśnie wracając na łono dydaktyki,
zachęcam, dość skutecznie odnoszę wrażenie,
po to właśnie, żeby młodzież akademicka, czy młodzież szkoły średniej
chciała w ogóle wykonywać ten repertuar.
Nie tylko melodie znane i lubiane, przepraszam, że dokonam takiego uogólnienia,
ale literatura, która przeleżała gdzieś właśnie w bibliotekach,
nie wiem, z Kongresu Stanów Zjednoczonych, czy Berlinie, w Paryżu, prawda,
więc wydaje mi się, że to jest bardzo dobry czas teraz, żeby sięgać po te utwory,
wykonywać je na różnych koncertach, właśnie kameralnych, w pięknych wnętrzach,
muzealnych, czy chociażby właśnie, jak ja będę miała przyjemność i zaszczyt grać w Łazienkach Królewskich.
Reasumując, odpowiadając na Pani pytanie, oczywiście nie tylko Bach, Mozart,
ale nasi wspaniali twórcy, którzy, no myślę, że byliby przeszczęśliwi móc posłuchać,
zobaczyć, że ich twórczość jest po prostu, cieszy się takim zainteresowaniem.
A dalej, jeśli chodzi o nagrania, na czym polega trudność wprowadzania utworów,
które nie zostały zarejestrowane do tego procesu kształcenia przyszłych muzyków?
No właśnie, tutaj wspomnę może od razu o Karolu Mikuli.
Mamy dwie pozycje, które wykonamy, to są utwory przeznaczone na troje skrzypiec,
bardzo oryginalny skład można powiedzieć, bo takie literatury na troje skrzypiec
bez instrumentów towarzyszących mamy bardzo mało.
I teraz to jest taka ciekawostka, że Karol Mikuli, wspaniały pianista,
uczeń Fryderyka Chopina, pisze taki utwór, prawda, z Kercino,
op. XXV, wcześniej Polonez, op. VII.
Polonez właśnie nie doczekał się zapisu fonograficznego.
Z Kercino można posłuchać, w sieci funkcjonuje,
natomiast ten Polonez, no właśnie może dlatego, że to Polonez, prawda,
więc gdzieś nie doczekał się zapisu fonograficznego.
Ja obydwa utwory odkryłam właśnie dzięki wydawnictwu Eufonium,
pozyskałam materiały, no i poprosiłam studentki,
zaczęłyśmy pracę nad tymi utworami i właściwie zachwyciłyśmy się,
bo bogactwo, melodyki, inwencja niesamowita, inwencja twórcza kompozytora,
wspaniałe słyszenie harmonii, taki pomysł na takie współbrzmienia harmoniczne.
Co jeszcze ciekawe, chciałam dodać, że w Polonezie, op. VII,
no odnalazłyśmy cytat Mazurka Dąbrowskiego, który kompozytor wplutł,
więc to jest też fascynujące, ponieważ już miałyśmy okazję kilkakrotnie to wykonywać,
więc publiczność często podchodzi i mówi, a ja tam usłyszałem Mazurka Dąbrowskiego,
czy przesłyszałem się, czy sobie to dośpiewałem,
czy faktycznie był to cytat, który kompozytor sprytnie wplutł,
jeszcze dał oznaczenie lento, czyli żeby to jeszcze zagrać
espressivo w wolniejszym pulsie, więc takie zabiegi też kompozytorzy
oczywiście stosowali, więc to była taka niespodzianka właśnie,
praca nad polonyzem Karola Mikulego.
To jeszcze taka właśnie ciekawostka związana z jednym z tych utworów.
Jeśli zerkniemy na program tego koncertu organizowanego,
dodajmy, przez Narodowe Centrum Kultury w Łazienkach Królewskich,
znajdziemy w nim nazwiska pięciu kompozytorów,
jednego z nich już pani wymieniła, kompozytorów tworzących
w drugiej połowie XIX i w pierwszej połowie XX wieku.
Jaki to był czas dla muzyki kameralnej?
Ja myślę, że czas też pewnych przemian, to znaczy przemian stylistycznych
przede wszystkim, prawda? No nie zapominajmy, że muzyka kameralna
właśnie, no kiedyś kojarzyła się jednak z muzyką salonową.
Grywano ją w dużej mierze na salonach.
Wydaje mi się, że jakbym na przykład miała dokonać pewnego porównania
chociażby tych trzech mazurków, które będę wykonywać, prawda?
Mamy Romana Statkowskiego, twórcę właśnie nurtu neoromantycznego,
a właśnie przedstawicieli już muzyki XX wieku,
czyli Stanisława Wiechowicza i Artura Malawskiego,
no to te trzy mazurki, one są mocno skontrastowane.
To znaczy na pewno bliżej jest Malawskiemu do Wiechowicza
niż obydwu panom do Romana Statkowskiego.
Jaki to był czas?
No właśnie, pamiętajmy, że do czasu odzyskania niepodległości,
no to też, prawda, to muzyka bardzo silnie oddziaływała na życie kulturalne,
na życie społeczne.
I ja też zawsze patrzę na kontekst historyczny.
Właśnie w jakim czasie historycznym dany utwór powstawał,
co się za tym kryje.
Na przykład Mazurek Wiechowicza, określam go Mazurkiem wojennym.
Dlaczego? Bo napisany w 1942 roku w miejscowości Jeleniec
koło Ostrowca Świętokrzyskiego.
Tam Wiechowicz znalazł, nazwijmy to, przystań, pewną oazę
w majątku Tadeusza Halperta.
Prawdopodobnie tamten Mazurek został napisany.
Jeśli chodzi o Artura Malawskiego, z kolei można powiedzieć,
że to jest Mazurek góralski.
Tak, że słychać piękno muzyki podhalańskiej,
też napisany w konkretnych okolicznościach.
Natomiast Roman Statkowski to jest chyba najbardziej łagodny
Mazurek z tych trzech, jeśli chodzi o całą strukturę
brzmieniową, melodykę.
Także myślę, że właśnie zestawienie tych trzech Mazurków,
każdy z nich przejawia zupełnie inne, można powiedzieć, walory,
jeśli chodzi o podejście do harmonii,
jeśli chodzi o podejście do melodyki.
No, ale oczywiście one mają tę charakterystyczną rzecz,
jaką jest, no właśnie, to jest nasz taniec,
taniec narodowy, więc pewne elementy wspólne
oczywiście zachowują obydwa trzy.
Najmłodszy utwór z tych, które znalazły się w tym programie
tego koncertu, to właśnie Mazurek na skrzypce i fortepian
Artura Malawskiego, dokładnie połowa XX wieku, 1950 rok.
Dodajmy, że w tym roku przypada 120 rocznica urodzin
tegoż kompozytora.
Dodatkowa okazja, by przypomnieć jego twórczość,
choć chyba tak patrząc na ten program, to jeden z tych bardziej znanych
w Polsce kompozytorów.
Poza nim wymienieni już przez panią Roman Statkowski,
Stanisław Wiechowicz, wspomniany Karol Mikuli,
ale także Josef Szulc.
Który z tych kompozytorów jest dla pani najbardziej intrygujący?
Każdy z tych kompozytorów poszedł troszeczkę inną drogą.
Też jeśli chodzi o różne zabiegi kompozytorskie.
Dla mnie na przykład sonata Szulca
to było swoiste takie odkrycie.
Ja nie miałam właśnie pojęcia o istnieniu tego dzieła.
To jest jedyna sonata na skrzypce i fortepian tego kompozytora.
Myślę, że takim największym odkryciem faktycznie
to jest ta duża forma kameralna, jeśli chodzi o sonatę.
Ja w ogóle swego czasu mało wiedziałam o tym kompozytorze,
nie ukrywam.
Dlatego też pomyślałam sobie, że może warto
akurat ten utwór włączyć do repertuaru
i pokazywać go, czy pokazać go właśnie państwu na koncercie.
No jest dość intrygujący.
Dlaczego? Dlatego, że Józef Szulc
chyba jeśli w ogóle ktoś kojarzy tę postać
również za granicą,
to ona mu się kojarzy z jego twórczością operetkową.
Ponieważ on był bardzo płodnym kompozytorem,
jeśli chodzi o pisanie operetek.
Napisał ich naprawdę niezliczoną ilość.
I ja myślę, że słychać,
słychać to zamiłowanie do operetki
również w tej sonacie.
Ktoś powie, a to może niezbyt wartościowy utwór,
to może nie, nie, nie ma takiej głębi
jak wyrazowej, jak sonata Schumana,
albo Ramsa, prawda?
Natomiast no nie każdy utwór
musi mieć jakąś taką głębię wyrazu,
chociaż ja uważam, że ona ma bardzo dużo,
bardzo dużo liryzmu,
bardzo dużo melancholii,
nawet czegoś takiego, jak określamy,
consentimento, pewnej uczuciowości,
nawet skliwości.
Więc to jest naprawdę dość w ogóle monumentalne dzieło,
dlatego, że cała sonata trwa 35 minut.
Więc taki utwór może troszeczkę patchworkowy,
tak bym powiedziała,
bo składa się z wielu motywów.
Tam pobrzmiewa muzyka ludowa.
Mamy krakowiaka, mamy oberka,
a jednocześnie mamy bardzo dużo
takich szerokiej frazy,
bardzo melodyjnej, właśnie lirycznej,
podszytej melancholią.
Także wydaje mi się, że to jest bardzo,
bardzo ciekawa sonata.
Może kwestia gustu.
Ktoś powie, że akurat ten rodzaj muzyki
nie trafia do niego.
Natomiast mnie się ekspresja tego dzieła
bardzo podoba i zachęcam do wysłuchań.
Wyobrażam sobie, że to musi być bardzo ekscytujące,
wykonywać jakiś utwór,
który nie ma swojego zapisu fonograficznego.
Ale wrócę jeszcze do tematu dydaktyki.
Czy przyszłemu instrumentaliście,
który będzie szukał,
dajmy na to zatrudnienia w jakiejś orkiestrze.
Tak powiem trochę brzydko
i spłaszczając ten temat,
ale czyjemu opłaca się poznawać
takie właśnie niszowe,
jak pani wspomniała,
bardzo rzadko wykonywane utwory,
czy jednak lepiej dochodzić do perfekcji
w tym, co znają i grają w kółko wszyscy.
No tak, bardzo ciekawe spostrzeżenia.
No właśnie, wydaje mi się,
że oczywiście do wszystkiego trzeba dojrzeć.
Ja też do utworów, powiedzmy,
rzadziej wykonywanych dojrzewałam.
Myślę, że wydaje mi się,
że ciężko może wymagać od studenta
Akademii Muzycznej czy absolwenta,
żeby on się od razu zainteresował
taką literaturą, prawda?
On będzie myślał o tym,
żeby znaleźć pracę,
żeby na przykład dostać się do orkiestry,
wiadomo, jakie repertuar trzeba wykonać
podczas takiego egzaminu.
Ale życzyłabym wszystkim młodym ludziom,
żeby kiedyś ten moment nadszedł,
żeby oni faktycznie pomyśleli,
że to jest ciągle obszar do zagospodarowania, prawda?
Przecież cały czas ukazują się nowe materiały,
chociażby w wydawnictwie Eufonium,
o którym wspominałam.
Że to jest właściwie takie grzebanie trochę,
jak to się mówi.
I przecież to jest szalenie ciekawe,
móc usłyszeć utwór po raz pierwszy, tak?
Właśnie, który nie ma zapisu fonograficznego.
Nie znam tego utworu.
Czyli ciekawość.
Pytanie, na ile właśnie młody człowiek
jest ciekawe dzisiaj, prawda?
Żeby sięgnąć po coś właśnie niegrywanego,
albo rzadko grywanego,
albo przyjść na koncert,
podczas którego będzie mógł wysłuchać utworów
po raz pierwszy.
To jest, w mojej ocenie, ekscytujące.
A na ile z pani perspektywy dydaktyczki
ważne jest to, że ten koncert będzie rejestrowany
i że potem te utwory zostaną,
dodajmy bezpłatnie, zamieszczone w internecie?
No tak, to jest oczywiście wartość dodana tego koncertu,
no ale też jest duże obciążenie, prawda?
Bo na koncercie różne rzeczy mogą się przecież zdarzyć.
Dołożymy wszelkich starań,
żebyśmy byli również usatysfakcjonowani
tym nagraniem.
Natomiast wszyscy to bardzo przeżywamy.
Mój pianista i moje właśnie absolwentki.
Znaczy jest taki dodatkowy element,
nazwijmy to, ekscytacji,
że faktycznie to będzie materiał,
który będziemy mogły odsłuchać.
Będziemy mogły też podzielić się
jakimiś spostrzeżeniami, wrażeniami,
ewentualnie na przyszłość coś udoskonalić.
Więc bardzo się cieszymy.
Te utwory będą Państwo mogli odnaleźć
na profilu Narodowego Centrum Kultury
w serwisie YouTube,
ale oczywiście zapraszamy Państwa
przede wszystkim do wysłuchania tego koncertu na żywo
25 maja w Łazienkach Królewskich,
a w audycjach kulturalnych o tej muzyce
i potrzebie jej wykonywania i odkrywania
opowiadała profesor Katarzyna Bąkowska.
Bardzo dziękuję.
Bardzo dziękuję również i zapraszam na koncert.
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli

„Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

„Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

„Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych

Król Tanga

Król Tanga

  Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna  śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

„Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina

Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy. Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia,… Czytaj dalej o „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina