Wybrany utwór: Jan Bogusławski. Według reguł sztuki i własnego upodobania
Do końca września w Warszawie można obejrzeć wystawę poświęconą jednej z najważniejszych osobowości polskiej architektury. Jan Bogusławski projektował budynki, wnętrza, meble, detale architektoniczne i reklamy świetlne. Na pierwszej monograficznej wystawie poświęconej jego działalności zgromadzono ponad 200 obiektów.
W Audycjach Kulturalnych rozmawiamy z kuratorką – Weroniką Sołtysiak, która opowiada o najważniejszych wątkach z życia zawodowego Jana Bogusławskiego. Z podcastu dowiedzą się Państwo, jakiego rodzaju projekty architekt realizował przed i po II wojnie światowej. Jak ułożyła się historia odbudowy Zamku Królewskiego? Czym wyróżniały się projektowane przez Bogusławskiego meble? Które z jego realizacji zachowały się do dzisiejszych czasów? O tym rozmawiamy w audycji.
Wystawa została zorganizowana przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki we współpracy z Instytutem Wzornictwa Przemysłowego. Można ją oglądać do 30 września 2024 roku w siedzibie IWP, przy ul. Świętojerskiej 5/7 w Warszawie.
Zdjęcia dzięki uprzejmość NIAiU, fot. Kuba Rodziewicz
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk. Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Dziś w audycjach kulturalnych goszczę Weronikę Sołtysiak, kuratorkę wystawy poświęconej twórczości Jana Bogusławskiego.
Wystawy stworzonej przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, a prezentowanej w siedzibie Instytutu Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie.
Dzień dobry, Weronika.
Dzień dobry, cześć.
Spróbujemy dziś opowiedzieć Państwu o postaci architekta i projektanta, który jest autorem wielu budynków, osiedli mieszkaniowych, kościołów, teatrów.
Architekta i projektanta właśnie, bo projektował także meble, a nawet neony.
Jan Bogusławski zyskał sławę jeszcze w czasach międzywojnia, no ale też z powodzeniem działał w zupełnie nowej, innej, powojennej rzeczywistości.
I zerkając na jego biografię, ale też myślę odwiedzając wystawę w Instytucie Wzornictwa, pierwsza myśl, która pewnie pojawia się w wielu głowach, to jest to zaskoczenie wielowymiarowością jego działalności.
Tak i na tym mi najbardziej zależało, ponieważ jak rzeczywiście przeszło półtora roku temu, zajęłam się w ogóle tą wystawą, to to co dla mnie na początku było trudne, to właśnie wielowątkowość tej twórczości.
Naprawdę tych obiektów jest dużo, my i tak prezentujemy pewien wybór, ale tworząc scenariusz wystawy zdecydowałam się na to, aby właśnie tą twórczość podzielić, nieco uporządkować i podzielić ją na grupy,
bo według mnie dzięki temu widz wchodzący na wystawę ma taką możliwość, żeby nieco sobie uporządkować tą twórczość.
Bo o ile jeszcze przedwojenną twórczość Bogusławskiego można w jakiś sposób nazwać poukładaną, bo tak naprawdę te pierwsze jego realizacje to są takie niesłychanej urody,
domy weekendowe, to są lata 30-20 wieku. Architektura, ja ją nazywam modernistyczna, ale osadzona w takich podwarszawskich realiach z wykorzystaniem naturalnych materiałów,
plus projektowanie mebli, ale mebli, które też można powiedzieć działają dwutorowo, czyli z jednej strony są to meble projektowane do tych właśnie domów weekendowych,
bądź bardzo ekskluzownych willi, ale to wszystko jest jakby zlokalizowane w okolicach Warszawy, a z drugiej strony są to właśnie meble, które on pokazuje na różnych wystawach,
więc można stwierdzić, że tutaj jest to dość wszystko bardzo spójne, natomiast to co się dzieje po wojnie, to rzeczywiście, no ta jego twórczość wybucha,
no i rzeczywiście lądujemy w takiej twórczości wielowątkowej, z jednej strony są to co powiedziałaś, teatry, to są kościoły, to są osiedla,
to jest też wpisanie jego architektury w takie nowoczesne rozwijanie śródmieścia i centrum, więc no naprawdę mnogość tych realizacji jest tego rzeczywiście dużo.
Za chwilę będę chciała zapytać cię o tę wyrwę, która znajduje się w każdym życiorysie ludzi tamtego czasu, czyli okres wojenny,
ale jeszcze dla uporządkowania dodajmy, że Jan Bogusławski ukończył studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej,
po czym udał się do Francji. Jestem ciekawa, bo też pewnie się zastanawiałaś, jak ten wyjazd mógł wpłynąć na to, co tworzył później w latach trzydziestych.
Jest to zdecydowanie ciekawy moment w jego życiu. Ja jeszcze wrócę tutaj do tej Politechniki Warszawskiej,
bo to też jest ważne, że on kończy Politechnikę Warszawską w takim momencie, to są lata trzydzieste,
kiedy ta Politechnika Warszawska uchodzi za bardzo, znaczy do tej pory uchodzi za bardzo dobrą placówkę edukacyjną,
ale wtedy rzeczywiście wychodzą stamtąd wybitni architekci. To, co też jest ważne, o czym ja tutaj ciągle podkreślam,
bo wydaje mi się, że to jest mało zauważalne, na wystawie próbuję wyciągnąć ten wątek,
to jest tak zwane studium wnętrz i sprzętu, bo często zastanawiamy się, dlaczego w ogóle Bogusławski zajął się meblami.
I to właśnie dlatego, że właśnie przy katedrze wtedy architektury na Politechnice Warszawskiej działało takie studium wnętrz i sprzętu.
Temat niezwykle ciekawy, to miała być taka w zasadzie placówka badawcza, która miała zajmować się projektowaniem wzornictwa przemysłowego i designu,
ale mówię dlatego o tym, że właśnie to jest trochę taka konsekwencja, dlaczego on potem, po tak naprawdę bardzo krótkiej praktyce w Warszawie u Antoniego Dygata,
zresztą jego późniejszego, to jest ojciec jego pierwszej żony, jakby po tym bardzo krótkim takim momencie pracy w Warszawie,
on wyjeżdża do Paryża, ale właśnie też z tego powodu, że trochę tam pojechał za Antonim Dygatem,
ale na pewno jest to moment, który szalenie oddziałuje na jego twórczość.
W zasadzie Bogusławski nigdy nie pisał architekturze, udzielał tylko kilku wywiadów.
Jeden z nich, który został opublikowany w latach 50. na łamach takiego magazynu Stolica,
on tam właśnie mówi o tym, że ten Paryż dał mu takie nowe otwarcie na sztukę,
że Politechnika Warszawska, mimo właśnie nawet tego studium wnętrz i sprzętu,
jednak wykształciła go jako takiego twardego architekta, który ma się skupiać na nowinkach technologicznych,
na architekturze modernistycznej, natomiast on właśnie w Paryżu miał takie duże zetknięcie ze sztuką dawną,
co potem zaowocowało w dalszej jego otwórczości.
Czyli lata 30. to są studia, to jest edukacja, potem rozwijająca się bardzo dynamicznie,
kariera prywatna pracownia, wille podwarszawskie, o których wspominałaś.
No i dochodzimy do wybuchu II wojny światowej.
Podczas tej wojny architekt trafił do niemieckiego obozu jenieckiego w Waldenbergu.
Tam jednak ta działalność kulturalno-architektoniczna nie zanika.
Tak, to jest w ogóle według mnie taki dość ciekawy przykład tego,
jak z jednej strony jest się jeńcem wojennym,
a z drugiej strony ma się przestrzeń na działalność artystyczną,
bo rzeczywiście ten oflak w ogóle uchodził z taki jeden z najlepiej prosperujących.
Znaczy w ogóle, jak ja to mówię, to mam po prostu ciarki na plecach,
bo nie wiem, czy w ogóle da się coś takiego powiedzieć, że dobrze prosperującym,
ale tam rzeczywiście bardzo dbano nie tylko o takie walory estetyczne,
można powiedzieć, w sensie tam rzeczywiście był podobno, był porządek,
dbano o jakieś takie podstawowe potrzeby tych jeńców,
ale tam osadzona była inteligencja.
To zauważono, że po prostu ci ludzie trochę się nudzą.
To jeszcze bardziej dla mnie brzmi absurdalnie.
Ale rzeczywiście to był taki moment, że ci jeńcy mieli możliwość raz
do prowadzenia różnej działalności artystycznej.
Między innymi Bogusławski podobno zaprojektował tam ponad 100 rysunków.
Niestety z przekazu rodziny wiem, że on te rysunki wysłał do swojej rodziny w Warszawie,
natomiast one nigdy do tej Warszawy nie dotarły.
Z przekazu między innymi Jerzego Hryniewickiego,
który również był osadzony razem z Bogusławskim,
wiemy, że właśnie wtedy już zaprojektował kościół stalowej woli,
który został potem zrealizowany, był realizowany od lat 60-tych.
Ale też Bogusławski tam miał możliwość prowadzenia wykładów dla osadzonych.
Czyli były to zarówno wykłady z architektury,
ale też z historii sztuki i historii designu.
Więc można powiedzieć, że to jest taki dla mnie,
znaczy jak ja w ogóle zaczęłam wchodzić w ten temat,
to wydaje mi się, że to jest dość ciekawa taka wyrwa w jego życiu.
Bo z jednej strony wydawałoby się, że to jest bardzo ciężki czas,
ale z drugiej strony to też pokazuje, że Bogusławski trochę był takim twórcą,
który jakby nie potrzebował dobrego miejsca,
nie potrzebował doskonałych narzędzi,
tylko po prostu dla niego tak naprawdę najważniejsze było projektowanie.
I nawet w tym trudnym dla niego okresie był w stanie właśnie skupić się na projektowaniu.
Na pewno to była dla niego duża odskocznia.
No ja dziś żałuję, że nie odnaleźliśmy tych rysunków,
bo myślę, że to byłoby naprawdę bardzo ciekawe.
W ogóle w tym miejscu, gdzie był ten Oflak,
teraz powstało muzeum.
I wiem, że oni próbują zgromadzić kolekcję tych rysunków,
więc ja jeszcze wierzę w to, że one gdzieś w pewnym momencie nam wypłyną
i jeszcze będziemy mieli szansę zapoznać się z tym, co właśnie wtedy Bogusławski zaprojektował.
Ale tak, tak jak powiedziałaś, no jest to trudna,
ale na pewno bardzo ciekawa wyrwa w jego życiorysie.
Zresztą kościół, o którym wspomniałaś, kościół w Stalowej Woli,
jeden z najznakomitszych chyba projektów Jana Bogusławskiego.
Po wojnie dołączył do biura odbudowy stolicy.
Jaki był jego pomysł na nową Warszawę,
na nowoczesne miasto, które podnosi się z ruin, wyrasta z ruin?
I właśnie tutaj można powiedzieć, że zaczyna się to jego wielowątkowość.
Bo on rzeczywiście po drugiej wojnie, tak jak wielu innych architektów,
prawda, to był taki czas, znaleźli się w biurze odbudowy stolicy.
Bogusławski wylądował w takim oddziale Saskiej Kępy
i pierwszym projektem powojennym jest w ogóle, można powiedzieć,
nawet nie projekt, ale i nie nadbudowa,
bo to chodzi o to, że to jest kościół na Saskiej Kępie,
dziś przy ulicy Nobla.
To jest kościół, który został rozpoczęty przed wojną,
ale wojna zatrzymała jego budowanie.
I potem Bogusławski jakby zaprojektował go od nowa,
ale na fundamentach, które powstały przed wojną.
Więc on już wtedy zaczyna właśnie taki moment,
że z jednej strony powstaje tak naprawdę bardzo klasyczny kościół.
On jest inspirowany sztuką gotycką,
ale już tutaj widać takie inklinacje nowoczesności w jego twórczości,
ponieważ już tam Bogusławski zaczyna stosować prefabrykację.
Ta prefabrykacja jest w ogóle wykonywana na miejscu,
czyli elementy betonowe zaprojektowane przez Bogusławskiego
do zbudowania konstrukcji kościoła powstają,
właśnie są odlewane na miejscu.
Ale tak jak właśnie powiedziałam,
z jednej strony jest to bardzo forma klasyczna,
czerpiąca ze sztuki dawnej, czyli gotyku,
natomiast już właśnie z tymi różnymi unowocześnieniami.
I zresztą Bogusławski w tym tak naprawdę jedynym wywiadzie,
w którym możemy złapać taki jego opowieść właśnie w tej stolicy,
o której wspominałam, gdzie możemy złapać taką jego opowieść o architekturze,
on tam właśnie też mówi, że dla niego nowinki technologiczne są ważne,
ale wykorzystuje je tylko wtedy, kiedy są mu potrzebne.
Czyli korzysta właśnie z tego, co jest dla niego ważne.
I właśnie tutaj właśnie w tym kościele na seskiej kempie to się dzieje.
Ale to, co powiedziałaś dalej, jest tego rzeczywiście dużo.
On startuje w licznych konkursach.
Na początku właśnie z ramienia Biura Budowy Stolicy,
potem dość szybko z różnymi zespołami różnych architektów
staje do wielu konkursów.
Chyba przytoczyłabym taki, który on też uważał,
że był dla niego najtrudniejszy,
czyli konkurs na ścianę wschodnią.
Konkurs gigantyczny, wieloetapowy.
Było kilka w ogóle tych konkursów,
ale w jednym z nich Bogusławski zaproponował
taką bardzo klasyczną formę.
To jest taka gigantyczna fasada,
inspirowana w ogóle sztuką, można powiedzieć, rzymską,
a dokładnie to placem św. Piotra w Rzymie.
Bogusławski o tym mówił,
że to właśnie ma być sztuka taka monumentalna,
przemyślana, ale właśnie osadzona w takich realiach klasycznych.
Więc to jest, ja dlatego o tym mówię,
bo to też pokazuje, że on wychodzi z tej sztuki dawnej,
inspiruje się nią, szuka w nich jakichś takich pomysłów,
a z drugiej strony chwilę później w latach 60-tych
stawia pawilon chemii w centrum miasta.
Projekt niesłychanie nowoczesny.
Niestety budynek rozebrany w 2008 roku,
ale wtedy w latach 60-tych to było coś.
O tym się mówiło.
Zastanawiano się w ogóle, jak ten pawilon chemii mogł powstać.
Tam były gigantyczne przeszklenia.
To też jest istotne znowu, żeby zajrzeć do tej historii
w ogóle takiego pozyskiwania surowców do wykonania architektury,
bo wtedy nie było dobrej jakości szkła.
Więc w ogóle wykonanie tak gigantycznych tafli szkła
do stworzenia tego pawilonu,
no to było coś niesamowitego.
I właśnie, i to jest już bardzo nowoczesna architektura,
wręcz można powiedzieć wyprzedzająca tamte lata.
Także z jednej strony on proponuje właśnie w centrum miasta
i w tym właśnie takim momencie odbudowy
na gruzach wojennych stolicy.
Z jednej strony właśnie tutaj startuje do konkursu
na ścianę wschodnią, bardzo klasyczna forma,
a z drugiej strony chwilę później proponuje nam pawilon chemii.
Także dlatego dla mnie ta twórczość jest niesamowicie interesująca.
Z takim pełnym też poszanowaniem architektonicznego dziedzictwa polskiego
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
