Wybrany utwór: „Doppelgänger. Sobowtór” otwiera 48. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.
Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni to jeden z najstarszych festiwali filmowych w Europie. W tym roku do konkursu głównego zgłoszono sześćdziesiąt filmów, z czego jury wybrało szesnaście, które powalczą o główny laur. Wśród nich są dwa pełnometrażowe debiuty reżyserskie i cztery „numery 2” w filmografiach młodych reżyserów. Jednym z nich jest „Doppelgänger. Sobowtór” Jana Holoubka, który został wybrany filmem otwarcia festiwalu.
Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.
Audycje Kulturalne spotkały się z reżyserem na kilka godzin przed rozpoczęciem 48. edycji festiwalu. Rozmawialiśmy o fabule filmu opartego jest na prawdziwych wydarzeniach z przełomu lat 70. i 80. To historia Hansa Steinera – agenta służb PRL (w tej roli Jakub Gierszał), który ukradł tożsamość Jana Bitnera. W tę postać wcielił się Tomasz Schuchard.
Jan Holoubek opowiada, co dla niego w tej szpiegowskiej historii było najbardziej interesujące. Rozmawiamy o najważniejszych scenach filmu, o próbie uratowania swoich bohaterów, a także o tym, jakie momenty w swojej pracy gość audycji lubi najbardziej.
Jakub Gierszał i Tomasz Schuchard zagrali wyraziste, doskonale napisane i przemyślane role. Reżyser zdradza, dlaczego akurat tych aktorów zaprosił do współpracy i jak wspólnie wykreowali główne postaci.
Jan Holoubek pierwsze amatorskie filmy zaczął kręcić mając dwanaście lat. Reżyser opowiada o swojej drodze artystycznej, braku wiary w siebie i o decyzjach, które uczyniły go jednym z najzdolniejszych młodych twórców polskiego kina.
„Chcę opowiedzieć ludziom ciekawą historię – to jest mój motor, moja główna motywacja” – mówi gość Audycji Kulturalnych.
Dzień dobry Państwu, Anna Karna. Zapraszam na audycje kulturalne.
Dziś rozpoczyna się 48. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni.
Filmem otwarcia jest doppelganger sobowtór Jana Holoubka.
Reżyser jest już w Studiu Narodowego Centrum Kultury. Witam Cię serdecznie.
Dzień dobry, dzień dobry Państwu.
Twój film jest jednym z 16 filmów konkursu głównego, ale dziś otwiera festiwal.
To dodatkowe wyróżnienie dla reżysera?
Mam taką nadzieję, że to jest dobry prognostyk.
Tak, no bardzo się cieszymy, że nasz film będzie filmem otwarcia, bo to jest nobilitacja.
Film oparty jest na prawdziwych wydarzeniach z przełomu lat 70. i 80.
Opowiedzmy trochę o tej historii. Powiedz też proszę, co Ciebie w niej zainteresowało.
To było kilka rzeczy. Sama historia przede wszystkim jest bardzo ciekawa.
Ona jest oparta na faktach. Szpiegowska historia, która troszkę już brzmiała jak scenariusz filmu,
zanim jeszcze scenariusz powstał.
Druga rzecz to gatunek, który mnie mocno zainteresował, czyli kino szpiegowskie.
I też świat, w którym to się rozgrywa, czyli epoka i też to, że to się rozgrywa nie tylko w Polsce,
ale też we Francji, końcówki lat 70. i połowy lat 80.
To mnie też bardzo zainteresowało i zainspirowało, że jakby stworzenie tego świata
będzie dużym wyzwaniem dla wszystkich, a ja lubię, jak są takie wyzwania.
Kim są Twoi bohaterowie?
Jeden jest człowiekiem, który ukradł tożsamość drugiemu.
Więc jeden jest kimś, kto wiecznie udaje, a drugi jest człowiekiem, który w pewnym momencie
orientuje się, że coś zostało mu wykradzione i też zaczyna podążać tym tropem
i szukać rozwiązania jej odpowiedzi na pytanie, kim jest tak naprawdę,
bo dowiaduje się, że nie jest synem kobiety, która go wychowywała.
A ten, który ukradł tożsamość, moim zdaniem też traci z oczu samego siebie
i też w pewnym momencie próbuje odnaleźć swoje prawdziwe ja,
więc w gruncie rzeczy to jest opowieść o ludziach, którzy szukają tożsamości.
Na czym polega metoda Doppelganger?
To jest praktyka służb, która do dzisiaj funkcjonuje z pewnością,
czyli to są tak zwani wtórnicy, czyli szpiedzy, którzy funkcjonują na terenie obcego państwa,
korzystając z nieprawdziwej tożsamości.
Na ogół to jest tożsamość kogoś, kto już nie żyje.
I to są ludzie, którzy po prostu żyją fałszywym życiem przez wiele lat.
Często zakładają rodziny, funkcjonują w jakimś społeczeństwie, środowisku
i działają lub na przykład są w uśpieniu tak zwanym i nagle zaczynają działać w odpowiednim momencie.
Ile wiemy o tym, czy to była popularna metoda, czy też praktyka w czasach żelaznej kurtyny?
To jest bardzo zakamuflowana profesja, ale z tego co my wiemy,
to nie było aż tak wielu takich agentów, kilkunastu zaledwie.
Ten rodzaj szpiegowania jest najwyższą formą też tej profesji.
To byli ci szpiedzy, których potem się wymieniało ewentualnie w zamian za coś na moście między Niemcami wschodnimi a zachodnimi.
Pewnie też stosowano nawet karę śmierci.
W twoim filmie ten szpieg nie używa tożsamości kogoś, kto nie żyje, tylko kogoś, kto wciąż istnieje.
Jest taka scena, kiedy tych dwóch bohaterów się spotyka.
To jest właściwie bardzo spokojna scena, ale w niej jest bardzo dużo napięcia.
No cieszę się, jeżeli tak to odebrałaś.
W ogóle to jest fajna scena, ja ją lubię, dlatego że ja ją sobie rozrysowałem na kilka ustawień i na jakieś takie cięcia i tak dalej,
a w rezultacie na planie udało nam się to zrobić w jednym ujęciu
i wydaje mi się, że też siłą tej sceny jest to, że właśnie ona nie jest przerwana montażem.
I wszystko się dzieje wewnątrz kadru i to było bardzo fajne dla mnie, że stwierdziłem po tym pierwszym dublu,
że już nie ma co w ogóle dokręcać innych ustawień, że trzeba to zostawić w jednym ujęciu.
I myślę, że to też pomaga tej scenie, że napięcie, które się tam wytwarza, ono jest skondensowane w ramach jednego ujęcia.
Opowiedzmy tyle, ile możemy o samych bohaterach.
Szpiegiem jest Hans, który jest młody, przystojny, bardzo zdolny.
Dlaczego podejmuje się takiej działalności?
Tam jest tak, że Hans jest wychowany w rodzinie, w której jest od dziecka przygotowywany do tej roli przez ojca,
który wywodzi się ze służb.
Rzeczywiście Hans jest takim idealnym agentem.
Ma wszystkie cechy, które agent powinien mieć, czyli ma urok, znajomość języków, obycie.
Wtapia się w tłum ludzi na zachodzie.
W żaden sposób się nie wyróżnia na ulicy Strasburga pod koniec lat siedemdziesiątych i jest po prostu Europejczykiem, tak bym powiedział.
Nawiązując do filmu trochę jak James Bond, ale oczywiście to jest żart, bo to jest postać dużo bardziej skomplikowana.
Tak, ale ta ironia, która się pojawia, no jest celowa i myślę, że Kuba mógłby zagrać Jamesa Bonda.
Mówimy o Jakubie Gierszale.
Tak, w sensie, że spełnia te warunki, wszystkie, których oczekujemy od takiego bohatera.
No tylko u nas jest to użyte przewrotnie.
Pytanie od części kobiecej naszej redakcji. Jak bardzo wspaniały jest Jakub Gierszał?
No moim zdaniem jest wspaniały i gdybym był kobietą, to też bym, że tak powiem, próbował się dowiedzieć, jak wspaniały jest Jakub Gierszał.
Nie no, Jakub jest super. Jakub jest przede wszystkim bardzo skromny i nie ma w nim żadnego gwiazdorstwa.
Jest mądrym człowiekiem, bardzo fajnym kolegą moim po tym filmie.
To, co mnie jeszcze zaskoczyło pozytywnie, a nawet bardzo mnie zaskoczyło, jak bardzo Jakub jest pracowity.
To znaczy, jak bardzo analityczny, dociekliwy w sprawie swojej roli.
Jak dużo zadał mi trudnych pytań, które zmusiły mnie do rozwinięcia jego roli lub przepisania scen, tak żeby on wiedział, co gra.
On poszukuje czegoś głębiej i więcej.
I to było wspaniałe. To była taka praca wspólna nasza nad tą postacią. Bardzo duży wkład jego jest w to po prostu.
A to trudna postać. Taka wymagająca emocjonalnie.
Trudna, tak. I myślę, że no właśnie Kuba jest fajny, że on tak nie odpuszcza, tylko on chce do końca wiedzieć, dlaczego to się dzieje teraz, a dlaczego on to mówi, a dlaczego nie mógł powiedzieć inaczej.
To są takie dla reżysera trudne momenty, a z drugiej strony właśnie nie można uciekać od tego, tylko trzeba się zagłębić w to i wtedy jest szansa na to, że powstanie ciekawa rola.
A jakie momenty lubi reżyser w takim razie?
Najbardziej lubię chyba właśnie te spotkania z aktorami, tak zwane próby stolikowe. I uwielbiam montować. To jest w ogóle mój ukochany moment, montaż. Ale bardzo lubię te próby stolikowe, gdzie my się spotykamy w większym, mniejszym, czasami w pojedynkę.
I nikt tam oczywiście nie próbuje grać, tylko po prostu analizujemy sceny, dialogi, czytamy dialogi i wtedy słyszymy, co gra, co nie gra. Wtedy jest to ten moment, kiedy możemy zadać różne pytania sobie i zmienić coś na lepsze.
To jest dla mnie też jeden z najważniejszych procesów w przygotowaniu filmu, bo on nie tylko powoduje to, że scenariusz ewoluuje w dobrą stronę, ale też powoduje, że ja się z aktorami poznaję bliżej, zaczynamy się lubić, jakoś tworzyć już taką rodzinę, która potem na tym planie będzie funkcjonować przez następne kilka miesięcy.
I ta atmosfera pozytywna i taka otwartość do siebie i koleżeństwo jest kluczem, moim zdaniem, we współpracy w ogóle z aktorem.
Dwie główne role grają Jakub Gierszał, o którym już powiedzieliśmy i Tomasz Szuchart, fantastyczni aktorzy.
Jeśli chodzi o Tomka, to mi się wydawało, że na papierze jego postać ma mniejszy potencjał dramaturgiczny, że ja potrzebuję aktora, który to wypełni sobą, swoją dynamiką i swoją taką dzikością.
Ja bym powiedział, że Tomek dla mnie, Szuchart ma w sobie jakiegoś zwierzaka w środku, nieujarzmionego i że ta postać tego potrzebuje.
I dlatego chciałem, żeby on po prostu zagrał Jana. Wydaje mi się, że to był strzał w dziesiątkę.
No i oczywiście, żeśmy tam rozwinęli też z Tomkiem tę postać, tak że ona już tego potem potencjału dramaturgicznego jeszcze dostała w literaturze.
No ale Tomek też jest wspaniały, jak zresztą Kuba, ale zupełnie inny. Więc ten bliźniak, który jest w tytule, czy sobowtór jest tutaj przewrotny też.
Jaki jest Janek Bitner? Bo to jest właśnie postać grana przez Tomasza Szucharta.
No jest kochanym facetem, nie? Ale jednak z ciemną taką plamą. Jest ojcem dwóch córek, bardzo wydaje mi się fajnym mężem.
Ma wspaniałą rodzinę. Ta plama, no to jest zaleczony nauk. Ja sobie tak myślę, że jego walka o tożsamość jest też walką w ogóle o to, żeby przeżyć i żeby ten nauk nie wrócił.
Janek jest człowiekiem jednym z wielu z ulicy, tak bym powiedział. Myślę, że wiele osób, i tu nie chodzi o nauk, tylko w ogóle o taką walkę o rodzinę i o godność i o swoje życie.
Wielu ludzi się może z nim utożsamić po prostu i on na tym poziomie jest dużo bardziej bliski każdemu z nas niż pewnie agent Hans, ale agent Hans też ma swoje problemy, które wszyscy zrozumieją i które są na poziomie ludzkim absolutnie zrozumiałe.
Andrzej Gołda jest autorem scenariusza, ale ty przy tym scenariuszu współpracowałeś, czy miałeś czasem taką chęć, żeby jakoś odmienić los tych bohaterów, żeby ich jakoś uratować?
Tak, oczywiście. Ja cały czas mam nadzieję, że oni się jakoś uratują. Troszkę grzebiąc w tym tekście też miałem możliwość przekierowania ich losów na inne tory i tak się stało.
Szczególnie w przypadku Hansa, który troszkę miał inny moment, po którym już bohater nie może wrócić do stanu początkowego.
To tak nazywamy w filmie i ten moment, którego oczywiście tu nie zdradzę, ale to jest coś, co zostało dodane.
W 2014 roku zadebiutowałeś jako reżyser. Oczywiście wszyscy pamiętamy twój film 25 lat niewinności, sprawa Tomka Komendy z 2020 roku, czy serial Wielka Woda z 2022.
To są bardzo mocne filmy. Także ten, Doppelganger, Soboftur jest twoją drugą pełnometrażową realizacją. Czy ty się wychowywałeś na kinie szpiegowskim?
Ja czuję się debiutantem od 2018 roku, bo wtedy zrobiłem Roist pierwszy i to była tak naprawdę moja pierwsza duża reżyserska praca.
Tak, ja się wychowałem, jeśli mam być szczery, na papce. To znaczy ja jestem dzieckiem przełomu lat 80-tych i 90-tych i beneficjentem powstania dziesiątek tysięcy wypożyczalni,
kaset wideo i nagłego zalewu rynku przez wszelakie kino i ja jako ten 12-13-latek, kiedy to się stało, zachłysnąłem się oczywiście tym i byłem cały czas w kinie,
a jak nie w kinie, to miałem wypożyczone filmy, przenajróżniejsze i lepsze i gorsze, ale my dzieci wygłodniały po prostu hitów kinowych i tak dalej.
Rzuciliśmy się na to z pazurami i ja no naoglądałem się kina naprawdę od klasy A do klasy Z i tak, no lubię kino w ogóle takie skierowane do widza, dużego, szerokiego widza.
W związku z tym kino gatunkowe jest dla mnie najbardziej naturalnym miejscem i najlepiej się czuję w ogóle w gatunku.
Szpiegowski akurat tym razem, poprzednio katastroficzny, jeszcze wcześniej kryminał, ale na takim kinie się wychowałem.
Jak przygotowywałaś się do tej historii? Co czytałaś, co oglądałaś, czym się inspirowałaś?
Zawsze podstawą jest scenariusz, ale pewnie jest tego więcej.
Ja na przykład właśnie staram się nie inspirować innymi filmami.
Kiedy robię coś swojego, to staram się zupełnie odciąć i nie bodźcować się, dlatego że nie chcę zgapiać od innych
i poszukuję swojego własnego języka dla danego projektu, bo Doppelganger jest zupełnie inaczej opowiedziany niż na przykład Wielka Woda czy Roist.
Więc to jest też jakby część naszej pracy, żeby znaleźć jakąś ciekawą formułę dla danego projektu.
Natomiast oczywiście, jeśli chodzi o taką wiedzę na temat tej sprawy, no to tak, czytałem, co się dało.
Tu Andrzej bardzo dobrze zdokumentował tę sprawę i pracował nad tym kilka lat.
Zainteresował się tym tematem na pewno ponad dekadę temu i ten temat w nim dojrzewał.
Ten scenariusz był dobrze przygotowany i napisany z taką wiedzą fachową.
Powiedzieliśmy trochę o jednej z kluczowych scen.
Masz swoją ulubioną scenę w tym filmie?
Rzucę tylko hasłem, bo nie chcę zdradzać, o czym ta scena jest,
ale chyba moją ulubioną sceną jest scena na farmie, opuszczonej farmie wśród takich żółtych traw.
Myślę, że to dlatego, że ta scena i ten moment pojawił się bardzo późno w scenariuszu
i zmienił wszystko dla tej historii, przynajmniej dla głównego bohatera.
To było dosyć ryzykowne, to co się tam wydarza i wiele osób twierdziło, że to chyba niedobrze,
a ja uważałem, że dobrze i zobaczymy.
Niektórzy już dziś.
Niektórzy dziś, niektórzy już wiedzą, ale moim zdaniem to jest bardzo dobrze dla tej historii,
że to się tam wydarza i cóż, dlatego lubię tę scenę, bo była ryzykowna.
No i też jakaś atmosfera, która tam panuje, przedziwna, bardzo mi się podoba.
Poza pracą artystyczną, praca na planie to jest po prostu ciężka, fizyczna, wielogodzinna,
czasami kilkunastogodzinna praca. Jak będziesz wspominał ten film?
Nie będę ukrywał, że temu filmowi dotyczyła bardzo przykra okoliczność,
a mianowicie tydzień przed startem wybuchła wojna w Ukrainie
i kompletnie rozbiło to też nasze pewne plany wyjazdowe.
Musieliśmy się bardzo szybko przeorganizować, już właściwie w czasie okresu zdjęciowego,
co się nie zdarza.
Przez to, że ta wojna wybuchła, to przez jakiś przynajmniej początkowy okres tego filmu
wydaje mi się, że wszyscy byliśmy bardziej skupieni na tym, co się dzieje w rzeczywistości,
niż co się dzieje tu na planie.
Oczywiście nie pogubiliśmy się, ale jednak to była tak strasznie przejmująca okoliczność
i niepokojąca wszystkich, że zarówno ja, jak i aktorzy, jak i ekipa,
no po prostu między ujęciami sprawdzaliśmy cały czas w telefonach,
coś dzieje na froncie, czy zdobyto kijów.
Wszystkim towarzyszył rodzaj lęku, po prostu lęku.
Czy mamy, nie wiem, wracać do Warszawy jak najszybciej, jesteśmy w Trójmieście.
No takie słabe to było.
Dlaczego ten film może być ważny?
Ja zawsze chcę, żeby mój film był zobaczony, dlatego że chcę opowiedzieć ludziom ciekawą historię
i to jest w ogóle dla mnie motor do robienia czegokolwiek.
Opowiadanie innym czegoś.
Chodź, opowiem Ci coś fajnego.
Usiądź, coś Ci opowiem, niesamowitą historię.
To jest mój główny motor i on mi towarzyszy, to jest moja motywacja od początku do końca
przy robieniu czegokolwiek, czy jest to film, czy serial.
Natomiast ja myślę, że pewne postawy tych bohaterów są uniwersalne
i one będą zawsze uniwersalne.
Zawsze będą ludzie, którzy będą walczyć o prawdę
i zawsze będą ludzie, którzy będą służyć złu i kłamstwu.
I to się nie zmienia.
No ja myślę, że ten film też jest o tym, jakie są konsekwencje oszukiwania też samego siebie.
Jakie są konsekwencje pewnego rodzaju zdrady wobec miłości, no po prostu.
I że to nas w rezultacie zawsze pogrąży.
Zacząłeś chyba, kiedy miałeś 12 lat, kręcić swoje pierwsze amatorskie filmy.
Czy wtedy sobie pomyślałeś, tak, chcę być operatorem filmowym, a potem chcę być reżyserem?
No wtedy, jak byłem takim młodym człowiekiem czy chłopcem,
ja w tych filmach i kręciłem je, i montowałem, i występowałem.
Ja i moi koledzy, koleżanki, więc wtedy nie miałem aż takiego klarownego,
do klarownej wizji, chciałem być wszystkim, bo wszystko było interesujące w robieniu filmów.
A potem, jak przychodzi moment, w którym trzeba się na coś zdecydować,
to na reżyserii się bałem zdawać i czułem, że nie jestem gotowy jako dziewiętnastolatek na ten wydział.
Bałem się jakoś, nie miałem wiary w siebie w ogóle i rodzice mi poradzili,
żebym poszedł na operatorkę, bo to jest taki fach po prostu.
I taki zawód bardzo wszechstronny, jeśli chodzi o film.
I rzeczywiście posłuchałem ich, przygotowałem się pilnie do tego, żeby zdać na ten wydział
i zdałem i rzeczywiście mieli rację w tym sensie, że mając ten fach
i potem pracując przez kilka lat w tym zawodzie, nabrałem doświadczenia,
obycia na planie i dzięki temu też teraz jest mi łatwiej, będąc reżyserem, zdecydowanie łatwiej.
Już dzisiaj doppelganger sobowtór otworzy 48. festiwal filmowy w Gdyni.
Niedługo państwo będą mogli zobaczyć ten film w kinach, od 29 września.
Aktorom wychodzącym na scenę życzy się połamania nóg,
a reżyserom przed rozpoczęciem festiwalu filmowego czego się życzy?
Dobre pytanie. Czego można im życzyć?
Chyba, żeby zachowali dystans i humor i nie przejmowali się tak strasznie tym faktem,
że są na festiwalu filmowym, bo to jest po prostu, to powinno być miejsce,
gdzie spotykają się filmowcy, żeby to było święto nas wszystkich
i żebyśmy się tam dobrze czuli.
Tego życzę sobie i życzę wszystkim moim koleżankom i kolegom,
żeby ten festiwal pod nowym kierownictwem wystartował dobrze
i był po prostu miejscem, które będziemy wspominać jako miejsce fajnego spotkania.
A zatem wspaniałych przeżyć. Bardzo ci dziękuję za to spotkanie.
Bardzo dziękuję również. Dziękuję państwu.
Bohaterem audycji kulturalnych był dzisiaj Janek Holoupek.
Jak opowiedzieć 75 lat instytucji w drodze? Jak uchwycić spektrum działań Narodowego Centrum Kultury, nie ulegając pokusie kronikarskiego zapisu? W 2026 roku, przez 12 miesięcy, przyglądamy się nie tylko rzeczywistości kulturalnej wokół nas, ale także nam samym, rewidując własną przeszłość, antycypując przyszłość i celebrując teraźniejszość. Z okazji… Czytaj dalej o 75 audycji na 75-lecie NCK
Nie jest rankingiem ani przeglądem: to katalog tytułów, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć. Projekt Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualny w pionierski sposób analizuje polską kinematografię, zapraszając do tego nie tylko ekspertów, ale także miłośników kina. Na liście znajdziemy „Akademię Pana Kleksa” czy „Wielką podróż Bolka i… Czytaj dalej o Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego
Obszerna monografia przybliża fenomen studia, którego produkcje otrzymywały najważniejsze nagrody na świecie, a także, przez kilka dekad wychowywały kolejne pokolenia widzów. Pogłębione rozmowy z byłymi pracownikami Se-Ma-Fora nie pozostawiają złudzeń, że tworzenie filmów, było tam czymś więcej niż tylko pracą. Wytwórnia została założona w 1947 r. w Łodzi. Szczytowy okres… Czytaj dalej o „Trochę rodzina, trochę dom” – historia studia filmowego Se-Ma-For
Wystawa plakatów Andrzeja Pągowskiego „Has na nowo” to spojrzenie na 25 filmów Wojciecha Jerzego Hasa od strony plastycznej. Andrzej Pągowski w rozmowie z Katarzyną Sanocką opowiada o szukaniu inspiracji do tych prac i o tym, jak z okazji stulecia urodzin reżysera ponownie zanurzył się w jego twórczość. Plakaty Andrzeja Pągowskiego… Czytaj dalej o „Has na nowo” – wystawa plakatów Andrzeja Pągowskiego
Cenzura okaleczała polską kinematografię przez kilka dekad: niektóre filmy zostały brutalnie pocięte, inne wiele lat spędziły na półce, czekając na premierę. Odkrywając sceny usunięte przez urzędników, warto zastanowić się jak wyglądałoby polskie kino, gdyby nie ingerencje cenzorów. „Proszę to wyciąć, czyli historia scen wyciętych z polskich filmów w pierwszym ćwierćwieczu… Czytaj dalej o „Proszę to wyciąć”, czyli jakie byłoby polskie kino bez cenzury?
1 kwietnia mija sto lat od narodzin jednego z największych reżyserów polskiej szkoły filmowej. Wojciech Jerzy Has został jednogłośnie wybrany patronem tego roku przez Senat RP. Obchody symbolicznie zainaugurowało otwarcie wystawy „Has – terytoria czasu i przestrzeni”. „Żyjemy w takich czasach, że czasami tej prawdy objawianej przez sztukę, filmy,… Czytaj dalej o „Nie był to potulny artysta”. Sto lat temu urodził się Wojciech Jerzy Has
