Przejdź do treściPrzejdź do stopki strony
Strona główna 75 audycji o sztukach wizualnych „Mam tkaninę w swoim DNA”. Aleksandra Gaca

„Mam tkaninę w swoim DNA”. Aleksandra Gaca

Martyna Matwiejuk 10 października 2023
„Mam tkaninę w swoim DNA”. Aleksandra Gaca

„Budzimy się z nimi i idziemy z nimi spać” – tkaniny nas otaczają, są niezbędne w naszym otoczeniu. To im swoją pracę poświęciła projektantka Aleksandra Gaca, pionierka tkania 3D. W kategorii dizajn została niedawno uhonorowana Doroczną Nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Transkrypcja podcastu do pobrania pod tekstem poniżej.

W wieku 22 lat wyjechała do Holandii, by studiować w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Hadze. „Już jako młoda dziewczyna kochałam tkaniny, lubiłam je dotykać, bawić się nimi, a kiedy byłam starsza – były one punktem wyjściowym w tworzeniu własnych kreacji” – wspomina gość Audycji Kulturalnych. Jej eksperymenty z tkaniną zaowocowały produkcją tkanin trójwymiarowych, mających wiele właściwości użytkowych oraz dekoracyjnych.

W swoich tkanych konstrukcjach Aleksandra Gaca inspiruje się architekturą, formami przestrzennymi i ruchem. Lubi też kontrasty – optyczne oraz materiałowe. W 2007 roku zaprezentowała kolekcję Architextiles z tkaninami, które pomagają rozwiązać problemy z akustyką w dużych pomieszczeniach. W Audycjach Kulturalnych rozmawiamy z projektantką o jej fascynacji tkaniną, zrównoważonym projektowaniu i trendach związanych z obecnością tkaniny na rynku. Zapraszamy do słuchania.

O trójwymiarowych tkaninach projektantki opowiadała dr Krystyna Łuczak-Surówka w jednym z odcinków naszego cyklu „Dizajn w formie”.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Aleksandry Gacy.

fot. ©Studio Matusiak & Eddy Wenting

„Mam tkaninę w swoim DNA”. Aleksandra Gaca – transkrypcja podcastu

 

 

Transkrypcja odcinka Rozwiń transkrypcję
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Ja nazywam się Martyna Matwiejuk, a dziś w audycjach kulturalnych mam przyjemność rozmawiać z Aleksandrą Gacą,
projektantką tkanin trójwymiarowych, pionierką tkania 3D,
uhonorowaną niedawno doroczną nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Bardzo dziękuję za przyjęcie zaproszenia do podcastu. Dzień dobry.
Dzień dobry, dziękuję Pani Martyno, miło mi bardzo.
Na co dzień mieszka Pani i pracuje w holenderskim mieście Delft,
ale pierwsze swoje 22 lata życia spędziła Pani w Polsce.
To jest taki czas tej młodej dorosłości, kiedy kształtuje się nasza osobowość,
kiedy kształtuje się nasza wrażliwość.
Czy czuje Pani, że w jakiś sposób Łódź i jej przecież tekstylna historia,
nauka w liceum plastycznym, cały tamten czas wpływa na to, co tworzy Pani współcześnie?
No tak, na pewno. Myślę, że ten pierwszy okres 22 lat, tak jak Pani powiedziała,
jest bardzo ważny i taki rozwojowy w życiu dzieciństwo, młodość.
No samo to, że pochodzę z Łodzi, więc zawsze byłam otoczona jakby tkaniną w różnych wymiarach.
Oprócz tego bardzo interesowałam się zawsze tkaniną i jako młoda dziewczyna też już w ogóle kochałam tkaniny,
lubiłam je dotykać, bawić się nimi, a kiedy już byłam starsza,
to były one jakby takim punktem wyjściowym w tworzeniu własnych kreacji.
Jako młoda dziewczyna nauczyłam się szyć, moja babcia zawsze szyła
i w ogóle uważałam, że było to niesamowite, patrząc na nią,
że można poprzez taką maszynę stworzyć coś dla siebie, coś o czym się marzy.
Więc to też było moim marzeniem, żeby właśnie nauczyć się szyć,
ale też jeżeli chodzi w ogóle o samą tkaninę, to też mam ją, tak mówię, w swoim DNA,
dlatego, że mój tata był konstruktorem maszyn włókienniczych,
natomiast mój pradziadek ze strony mamy miał również własny warsztat tkacki
i tkał i wyrabiał różne tkaniny dla producentów i projektował.
Czyli z jednej strony jest historia rodzinna,
ale też jestem ciekawa, w którym momencie pochłonęła Panią praca
nad samą strukturą materiału.
Kiedy poczuła Pani, że faktura, że ten trzeci wymiar
to jest taki kierunek, w którym warto podążyć i to rozwijać właśnie?
Tak naprawdę myślę, że tak jak w pewnym momencie jakoś uświadomiłam sobie,
że zawsze bawiłam się z fakturą,
dlatego, że kiedy pamiętam nauczyłam się szyć,
byłam młodą dziewczyną, to moje kreacje, które robiłam,
to były często ubrania.
To nie były tylko proste ubrania, ale zawsze robiłam coś z tkaniną,
więc albo naszywałam na przykład jakieś ekspresy,
albo ją plisowałam, albo jakby modelowałam nią.
Więc przerabiałam ją, nadawałam jej już jakby jakąś fakturę.
Natomiast kiedy rozpoczęłam studia,
no w wieku 22 lat wyjechałam do Holandii,
tam dostałam się do Akademii Sztuk Pięknych
na Wydział Projektowania Tkaniny i Mody
i tam pierwszy rok był taki ogólny,
ale również właściwie wszystkie kreacje, które tworzyłam,
czy były to kreacje modowe,
czy były to jakieś inne projekty artystyczne,
to zawsze było coś,
albo trójwymiarowa tkanina,
którą stworzyłam draperowana wokół sylwetki,
albo jakieś formy abstrakcyjne, przestrzenne,
które też miały i fakturę,
i trójwymiarową teksturę.
No właśnie, pani tkaniny są bardzo blisko też innych dziedzin,
blisko rzeźby, blisko architektury,
ale też, co myślę warto podkreślić,
czerpią pełnymi garściami z nowoczesnych technologii,
bo tkaniny trójwymiarowe, które pani tworzy,
są wykonywane za pomocą sterowanych krosien,
programowalnych cyfrowo.
Zastanawiam się, czy zdarza się pani często siadać
do takiego tradycyjnego krosna jeszcze?
No tak, tak.
No właśnie wszystko właściwie zaczęło się
na takim tradycyjnym krośnie,
bo po tym pierwszym roku na studiach,
kiedy miałam wybrać kierunek,
wybrałam wtedy tkaninę
i poznawaliśmy różne techniki tworzenia tkani.
Niejedną z nich było tkanie
i zachwyciła mnie ta technika
i w ogóle sama maszyna
i sposób, kiedy zobaczyłam właściwie,
jak ona działa, jak podnoszą się,
była to maszyna krosnoręczna,
kiedy zaczęła mi ciennice się podnosić
i ja zaczęłam tkać w ogóle te pierwsze tkaniny,
to sam ten mechanizm tej maszyny,
tego krosna,
zainspirował mnie,
bo widziałam trójwymiarowe jakby formy.
Na początku to było moją inspiracją
i wtedy pamiętam,
pomyślałam sobie,
że to jest niesamowite,
że można tak naprawdę
tworzyć tkaninę,
łącząc ze sobą nitki
poprzez jakieś konstrukcje
i kiedy zobaczyłam ten mechanizm
wruszający się,
to jakby chciałam za nim podążyć
i właśnie jakby stworzyć
taką przestrzenną tkaninę.
Pomyślałam wtedy też,
że właściwie już nie będę musiała
plisować czy zszywać,
żeby tworzyć tą teksturę,
prawda, fakturę,
ale teraz już będę mogła budować
z tych nitek
i sama poprzez właśnie
stworzenie tych konstrukcji
stworzyć takie tekstury.
I to właściwie było początkiem
dla mnie projektowania
tych tkani.
I to wszystko było jeszcze
na krośni ręcznym.
Natomiast krośno-przemysłowe
dołączyło parę lat później.
Odkąd wie Pani,
że można już tę trójwymiarowość
w tkaninie uzyskać,
co Panią najbardziej inspiruje
do tworzenia tych wzorów,
tych faktur?
Ja tam widzę dużo takich motywów,
które odnajdujemy w naturze,
ale nie wiem,
czy to jest dobry trop?
Tak, inspiracje czerwie
na pewno też z natury,
chociaż w naturze mamy dużo
takich organicznych form
i nieregularnych,
a moje tkaniny często
mają tam regularność,
bo jest to jakby często
powtórzenie jakiegoś wzoru,
ale właśnie w naturze
bardzo inspiruje mnie to,
że jest jakaś forma,
która powtarza się,
albo w ogóle jest tyle
przepięknych form
i tyle przepięknych różnych struktur.
To bardzo mnie fascynuje,
ale również fascynuje mnie
architektura.
Fascynują mnie formy przestrzenne,
czyli albo w budynkach,
albo na fasadach,
albo nawet może to być
na przykład kratka na betonie,
czy takie abstrakcyjne,
architektoniczne formy,
ale również ruch, taniec.
W ogóle uwielbiam też
taniec nowoczesny,
właściwie balet nowoczesny
i też oglądając często
właśnie bardzo
czerpię też z tego
jakieś inspiracje,
bo projektując moje tkaniny
też patrzę na nie,
żeby miały właśnie
dużo tekstury,
ale też jakieś formy
powtarzającej się
jakiejś rytmiczności.
Często są to abstrakcyjne,
ale też geometryczne formy,
które właśnie poprzez
powtarzanie tworzą jakby
nową teksturę,
ale też patrzę na nie
ruszając je,
czy lubię też kontrasty
i łączenie tych kontrastów,
gdzie jest powiedzmy
coś twardego z miękkim,
czyli twarda struktura z miękkim,
albo matowa z błyszczącym,
które też dają jakieś takie odbicie
i patrząc na nie,
zmieniają swój kształt,
przejścia kolorystyczne.
To też jest dla mnie
pewnego rodzaju ruch,
który też w moich tkaninach
chcę uzyskać projektując je.
Chciałabym, byśmy pomówiły
trochę też o roli tkaniny
wokół nas,
bo wydaje mi się,
że intuicyjnie
tak też czujemy,
że tkaniny mają takie właściwości
otulające, uspokajające,
że są bardzo blisko nas.
Każdy z nas ma pewnie
swój ulubiony sweter,
swój ulubiony koc,
z ulubioną poszewkę na pościel,
więc w tym domowym komforcie
myślę, że tutaj nie ma wątpliwości
co do roli tkanin.
Ale chciałabym Panią zapytać
o ich funkcje
w przestrzeniach publicznych,
bo zrealizowała Pani
też sporo takich właśnie
zamówień, zleceń
tworzonych specjalnie
do obiektów użyteczności publicznej.
Jaka jest rola tkaniny
w tych przestrzeniach wspólnych?
Jaka może być?
Zaprojektowała moją kolekcję
Architextals.
W 2007 roku została ona zaprezentowana
i stworzenie tej kolekcji
i tych tkanin
było z takim założeniem,
że zauważyłam,
że w ostatnich latach
jest coraz więcej
minimalistycznych budynków,
miejsc i przestrzeni,
które są naprawdę piękne,
które mają mnóstwo
pięknych materiałów,
jak beton,
jak kamień,
czy nawet drewno,
ale również pięknie
oszklone ściany.
Ale zauważyłam,
że był często problem
ze zrozumieniem kogokolwiek
w takim pomieszczeniu,
dlatego, że był to problem
z akustyką.
Ja te lata wcześniej,
już pracując w ogóle
na tymi tkaninami trójwymiarowymi,
odkrywałam z roku na rok
też nowe konstrukcje,
ale też zauważyłam,
że te konstrukcje przestrzenne
mogą wspaniale być wykorzystywane
we wnętrzach,
bo mogą wygłuszać wnętrza.
Więc w taki sposób
powstała właśnie
moja kolekcja Architextals.
Uważam, że tkaniny
są niezbędne
w naszym otoczeniu,
że oferują nam
pewien komfort,
że w ogóle działają
bardzo pozytywnie
na nasze emocje,
że oferują też doznania
zmysłowe,
dotykowe
i słuchowe.
I szczególnie
w tych dzisiejszych czasach,
w przestrzeniach
powinnyśmy otaczać się
tymi tkaninami,
bo żyjemy w tej erze
cyfrowej,
kiedy jesteśmy tak naprawdę
też bardzo dużo
w naszych komputerach,
że jest to taki bardzo
szybki rodzaj życia,
że tak powiem,
intensywny
i właśnie brakuje nam,
znaczy potrzebujemy,
tak jak w naturze,
też natura działa na nas
uspokajająco,
tak samo wierzę właśnie,
że tkaniny też działają
uspokajająco,
otulająco
i dlatego są jakby niezbędne
w naszym otoczeniu.
To odwołam się
do Pani
25-letniego już
doświadczenia
w projektowaniu tkanin.
Czy przez ten czas
czuje Pani,
że zmieniły się
też oczekiwania
stawiane wobec projektantów?
Jakie też wyzwania
w ogóle stoją
przed designem współcześnie?
Inne niż te,
które były
25 lat temu?
Jeżeli chodzi o design
i projektowanie,
no to też
w każdej dziedzinie
może to wyglądać
inaczej, prawda?
Ja mogę
spojrzeć
na to ze strony
właśnie projektowania tkanin
i jakie są właściwie
oczekiwania,
jakie były,
jakie są teraz,
co zmieniło się
w mojej perspektywie?
No w ogóle
po pierwsze
to co ja zauważyłam,
że teraz
jest też
duży nacisk
na projektowanie
tkaniny
i dużo projektantów
produktów
zajęło się też
tkaniną,
czego na przykład
z mojej perspektywy
nie było
tego powiedzmy
20 lat temu.
W ogóle sama tkanina
teraz jest
bardzo popularna
i w ogóle
techniki
różnego rodzaju
tworzenia tkanin
są bardzo popularne
w wykorzystywaniu
do stworzenia
nowych produktów.
Tkanina
szczególnie przez
te ostatnie
10 lat
nabrała
bardzo dużo
zainteresowania
i została
ponownie jakby
zauważona
i jest wykorzystywana,
więc to jest
taka duża zmiana
jeżeli chodzi w ogóle
o tkaninę.
Pamiętam też jak
15 czy nawet
20 lat temu
to oczywiście
zawsze projektowanie
tkanin było
i projektowanie
nowych wzorów
i nowych
czy struktur
czy samych tkanin
czy dzianych
czy tkanych,
ale w tej sferze
architektonicznej
trochę zabrakło
tych tkanin
we wnętrzu,
natomiast teraz
właśnie wręcz
jest wszędzie.
Nawet jak byłam
ostatnio
na różnego rodzaju
dyplomach,
oglądałam
na różnych akademiach
dyplomy,
to też zauważyłam,
że nie tylko
studenci z tkaniny,
ale też studenci
czy artyści,
czy graficy,
czy właśnie
z architektury
też ich dyplomy
były powiązane
z tkaniną,
czy tkanina
była punktem
wyjściowym,
czy włóczka,
czy surowiec
tekstylny
jakiś był właśnie
punktem tym
wyjściowym
w ich pracach
dyplomowych.
To jest myślę
taką bardzo dużą
zmianą,
inną bardzo ważną
zmianą,
o której właściwie
teraz jako projektanci
stoimy przed zadaniem,
no to jest
oczywiście
zrównoważone
projektowanie,
czyli bardzo ważne
jest, żeby
zastanawiać się,
jeżeli coś
tworzymy,
jak tworzymy,
z czego tworzymy,
ile tworzymy,
jakiego rodzaju
surowce wybieramy.
Metody projektowania
różnych surowców,
materiałów
tekstylnych
też nie są
zawsze zrównoważone,
tak jak na przykład
bawełna,
która pochłania
niesamowite ilości
wody,
czy nie są dobre
dla naszego środowiska,
prawda,
więc tutaj jakby
musi bardzo dużo
się zmienić,
bo tak naprawdę
i tkaniny
są nam potrzebne,
w ogóle tkaniny
nas otaczają,
budzimy się z nimi
i idziemy z nimi spać,
tak naprawdę
są w naszym życiu
obecne w każdym
koncie,
w każdym pomieszczeniu,
w którym jesteśmy,
czy to jest
kuchnia,
czy to jest duży pokój,
czy to jest łazienka,
czy to jest pościel,
w której śpimy
i oczywiście
odzież,
w której chodzimy.
Uważam,
że też przedsiębiorcy,
którzy tworzą
tego typu surowce,
oni też muszą
bardzo dużo zmienić
w tym projektowaniu
i zrównoważonym
tworzeniu,
bo my jako
projektanci,
prawda,
czy producenci
jesteśmy uzależnieni
też od tego.
Jako projektanci
musimy szukać też
nowych surowców
i rozglądać się
za metodami
czy surowcami,
które są wyprodukowane
w równoważony sposób
i jest to oczywiście
na duże wyzwanie.
I oczywiście
dotyczące
wszystkich dziedzin
wzornictwa.
To jest bardzo ciekawe,
co mówiła Pani
o tej powracającej
w ostatnim czasie
randze
tkaniny,
zwłaszcza,
że my jako ludzkość,
tak trochę upraszczając,
ale wytwarzamy
materiały tkane
od jakichś
ośmiu tysięcy lat,
więc zdawać by się mogło,
że dobrze już
tkaninę poznaliśmy,
a z drugiej strony
w XXI wieku
cały czas
odkrywamy
nowe jej możliwości,
czego dowodem
są między innymi
Pani prace.
Nad czym współcześnie
Pani najbardziej pracuje?
Pracuję nad moim
nowym wynalazkiem,
że tak powiem,
który jest częścią
moich takich badań
i poszukiwań,
tworzeniu
trójwymiarowych
konstrukcji tkanych,
które jakby
tworzę już od
ponad
26 lat.
Każda
nowa
trójwymiarowa
forma,
którą stworzyłam,
była inspiracją
do następnej
i ewoluując,
robiła się
jakby coraz
większa
i tworzyłam
właśnie te
konstrukcje
przestrzenne,
które również
miały jakieś
dodatkowe funkcje
i jakby
szukałam też
tych dodatkowych
funkcji
i walorów
tkanin,
wykorzystując je
i tworząc
nowe produkty,
tak jak
Architects.
I teraz
jakby pracuję
nad nowymi
konstrukcjami,
tylko tym razem
nad konstrukcjami
bardziej w skali
architektonicznej.
Jest to jakby
następny krok
w działaniu,
tak jak mówiłam,
Architects
było już tą
tkaniną,
którą chciałam,
aby powróciła
ona na naszą
ścianę
w naszej
minimalistycznej
przestrzeni
życiowej.
Teraz
staram się jakby
powiększyć
te konstrukcje,
zmaksymalizować
i stworzyć
nowe konstrukcje,
które będą
w większej
architektonicznej
skali
i stworzyć
tkaniny,
które samodzielnie
będą stały
i mogły
się
otwierać,
zamykać
i które będą
jakby ścianą
tekstylną.
Bardzo wierzę
w potencjał
techniki tkania
i możliwości
właśnie tworzenia
tych różnych
konstrukcji
tkanych,
przestrzennych,
które mogą
przyczynić się
do stworzenia
nowych produktów,
które też
przyczynią się
do lepszego
samopoczucia
w środowisku,
w którym żyjemy
i pracujemy.
To nie ukrywam,
że od razu
rodzi się we mnie
pragnienie,
by takie
wielkoformatowe
tkaniny
czy też
budowle z tkanin
móc zobaczyć,
dotknąć,
wejść do ich wnętrza.
A ze względu na to,
że łączymy się
w październiku,
to zapytam
na zakończenie
naszej rozmowy,
czy ma Pani
swój ulubiony
materiał
na jesień.
Myślę tu o surowcu
wykorzystywanym
do tkania.
No, na pewno
wełniany,
moherowy.
Mam kilka
pledów,
puf,
które są
stworzone
w tym materiale
i zawsze
otulają mnie
w takie
ładne cienie.
Albo na nie
siadam i zanurzam się
w moich pufach
i jeszcze
otulają się
kocem.
Jest to właśnie
wersja jesienna
i nawet zimowa,
powiedziałabym.
Tak coś czułam,
że w tę stronę
ta odpowiedź
może pójść.
Aleksandra Gaca,
projektantka
tkanin artystycznych,
tkanin trójwymiarowych
była dziś gościem
audycji kulturalnych.
Bardzo dziękuję
za naszą rozmowę.
Ja również
bardzo dziękuję.
Audycje kulturalne
w dobrym tonie.
Audycje Kulturalne są projektem realizowanym przez Narodowe Centrum Kultury.

Pozostałe audycje w tej kategorii

75 audycji o sztukach wizualnych

75 audycji o sztukach wizualnych

Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury przedstawiamy jubileuszowy wybór 75 audycji poświęconych sztukom wizualnym. To przekrój dyskusji o malarstwie, rzeźbie, architekturze, fotografii oraz wzornictwie. Kolekcja stanowi wybór 75 rozmów o polskiej oraz światowej sztuce wizualnej – od dzieł dawnych mistrzów i klasyki XIX oraz XX wieku,… Czytaj dalej o 75 audycji o sztukach wizualnych

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

  Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

„Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec

Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec