Wybrany utwór: „PKS-em po Polsce”, czyli tajemnice stereoskopii
W Fotoplastykonie Poznańskim można oglądać zdjęcia przygotowane przez członków Polskiego Klubu Stereoskopowego – fotografie wykonane tą niezwykłą techniką pozwalają poczuć głębię i dosłownie przenieść się do miejsca uwiecznionego przez fotografów.
Stereoskopia to technika tworzenia obrazów w sposób, który powoduje wrażenie głębi i trójwymiarowości. Początek zainteresowania stereoskopią datuje się na 1851 r., kiedy jako nowość została zaprezentowana podczas EXPO w Londynie. Mało kto wie, że w trójwymiarze można nie tylko przygotowywać filmy i zdjęcia, ale także rysować, co praktykował m.in. Salvador Dali.
Ta technika wykracza jednak poza granice sztuki: z powodzeniem jest wykorzystywana w wojskowości (szczególnie w wywiadzie), a także w medycynie.
Polski Klub Stereoskopowy (czyli tytułowy PKS) powstał blisko 20 lat temu z inicjatywy Katarzyny i Borysa Wasiuków. Zrzeszeni w nim miłośnicy trójwymiaru wymieniają się doświadczeniem, a podczas spotkań prezentują zdjęcia i filmy stworzone w technologii 3D. To właśnie one złożyły się na wystawę w Fotoplastykonie Poznańskim. Na 48 slajdach uchwycono fragmenty podróży po najróżniejszych częściach Polski.
O Polskim Klubie Stereoskopowym, pasji do stereoskopii oraz poznańskiej wystawie, w Audycjach Kulturalnych opowiedział Borys Wasiuk, współzałożyciel klubu, członek i polski przedstawiciel Międzynarodowego Stowarzyszenia Steroskopowego, a także prekursor współczesnego ruchu trójwymiaru w Polsce.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Dzisiaj wybierzemy się w podróż inną niż wszystkie, dlatego że nie będzie to podróż po Polsce, nie będzie to również podróż po świecie.
Również dlatego, że nie będzie to podróż w żaden sposób opisywalna geograficznie.
To będzie podróż po wymiarach.
Chyba tylko tak mogę zapowiedzieć rozmowę z człowiekiem, który jest prekursorem współczesnego ruchu trójwymiaru w Polsce.
Ale zanim pozwolę sobie go przedstawić, chciałam wymienić takie słowo, które myślę, że wszystkim nam kojarzy się.
Dosyć magicznie, z czymś zaskakującym, nawiązującym też do przeszłości, odległej i nieodległej.
Mianowicie to jest słowo fotoplastikon.
Wielu z nas zapewne fotoplastikony w różnych miejscach w Polsce i na świecie odwiedzało.
Ale czy zastanawialiście się, jak one działają i w jaki sposób przygotowywane są te zdjęcia, żebyśmy my w pięknych, drewnianych, zabytkowych fotoplastikonach mogli je oglądać?
Myślę, że warto to zrobić.
Dla mnie momentem takiej refleksji była wystawa, którą widziałam w fotoplastikonie poznańskim.
Ona się nazywa PKS-em po Polsce.
Fotografię Polskiego Klubu Stereoskopowego.
No ale jak się domyślacie, to co bardzo mnie zaintrygowało, to Polski Klub Stereoskopowy.
Dlatego też postanowiłam zaprosić jego współzałożyciela, członka i przedstawiciela w Polsce Międzynarodowego Towarzystwa Stereoskopowego, pana Borysa Wasiuka.
Bardzo miło mi jest pana gościć w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry pani.
Użyłam bardzo wielu słów, które wydaje mi się, że wymagają pewnego wyjaśnienia i rozjaśnienia, ale może zacznę od tego pierwszego, które jest chyba najszersze i które swoim zakresem obejmie wiele innych pojęć, których będziemy dzisiaj używać.
Mianowicie stereoskopia.
Stereoskopia jest praktycznie synonimem 3D, chociaż jest z terminem ściślejszym, dlatego że 3D opisywało się także produkty programów graficznych, które reprezentując w swojej pamięci trójwymiarową przestrzeń, rzutowały ją na ekran czy na papier, co dawało takie bardzo realistyczne wrażenie właśnie głębi trójwymiarowości, aczkolwiek nie sam trójwymiar.
Tak jak bardzo dobre zdjęcie.
Stereoskopia powstała bardzo dawno temu.
Jest to nazwa nadana przez faceta, który doprowadził do spopularyzowania tego terminu.
Mianowicie był to Sir Charles Whitstone, angielski naukowiec, który już w 1832 roku, a więc blisko 200 lat temu, zbudował swój pierwszy stereoskop, przyrząd do oglądania obrazów stereoskop.
A w 1938 roku zaprezentował go Królewskiej Akademii Nauk przed wieloma szacownymi naukowcami.
Mógł to zrobić dzięki temu, że właśnie wynalazł przyrząd do oglądania rysunków trójwymiarowych.
Były to rysunki w ówczesnym czasie, bo fotografia jeszcze nie istniała.
Stereoskopia wyprzedza fotografię.
Bo żeby być precyzyjnym, no to stereoskopia to jest oglądanie w trójwymiarze.
Natomiast stereofotografia czy stereografia, no tutaj są takie różne niuanse.
Stereoskopia zasadza się i opiera się na pewnej przestrzenności, a co za tym idzie na tym, że my przestrzennie widzimy.
Dotarłam do jednej z pana wypowiedzi, kiedy pan mówił, że widzenie przestrzenne jest możliwe dzięki takim wspaniałemu połączeniu między naszymi oczami i naszym mózgiem.
Więc to widzenie przestrzenne i to, co później umożliwia stereoskopia, zaczyna się tak naprawdę w naszym organizmie.
Rzecz polega na tym, że widzimy oczami przede wszystkim, czy na początku, w pierwszym etapie.
Jednak każde nasze oko widzi płaski obraz, tak jak aparat fotograficzny.
Natomiast dopiero w drugim etapie w mózgu tworzona jest przestrzenna reprezentacja tego, co widzimy.
Cały czas widzimy trójwymiarowo osoby o zdrowym wzroku, bo świat jest trójwymiarowy.
To oznacza, że widzimy, które obiekty są bliżej, które dalej, ale też w sposób zupełnie oczywisty dla nas na co dzień.
Orientujemy się natychmiast w stosunkach przestrzennych między przedmiotami.
Dzieje się to natychmiast i automatycznie.
Jeżeli natomiast chcemy przejść do stereoskopii, to musimy każdemu oku przedstawić pojedynczy obraz.
Ale nie jednakowy, tylko taki, jaki widziałyby kamery ustawione tam, gdzie oczy obserwatora.
Zwykle jest to około 6,5 centymetra między naszymi oczami, więc takie były produkowane aparaty trójwymiarowe z dwoma obiektywami,
które tworzyły dwa obrazy na kliszy i później prawy obraz mógł być prezentowany prawemu oku, a lewy obraz lewemu oku.
I w zasadzie nasz mózg odtwarzał identyczne wrażenie przestrzenności, jak patrząc bezpośrednio na daną scenę.
Ja tutaj jestem przeciwnikiem używania słów, że jest to złudzenie, jest to jednak wrażenie, takie samo jak kiedy patrzymy bezpośrednio.
I że jest to oszukiwanie mózgu, no bo to też nie jest oszukiwanie mózgu.
A w każdym razie nie całkowicie, tylko raczej jest to wspomożenie czy technika, która umożliwia trójwymiarowe widzenie.
Czym w takim razie różni się przygotowanie w zwykłej fotografii od takiej fotografii przestrzennej, stereoskopowej?
Nie wiem, czy dobrze używam tych słów. Po tym, co powiedział pan przed chwilą, zakładam, że może chodzić o sprzęt, może chodzić o aparat, ale może nie tylko.
Kluczem tutaj jest wykonanie dwóch zdjęć z punktów oddalonych o ściśle określoną odległość.
Tutaj od razu wspomnę, że ta odległość dla zdjęć naszego normalnego otoczenia niezbyt odległego powinna być taka jak odległość ludzkich oczu.
Jednak może być to inna odległość, kiedy chcemy patrzeć tak jak olbrzym albo tak jak liliput, wgłębiając się w jakieś mikro czy bardzo niewielkie formacje.
Także wykonanie dwóch zdjęć jest możliwe albo przy pomocy specjalnego aparatu, który ma dwa obiektywy i tworzy te dwa zdjęcia, albo przy pomocy dwóch jednakowych aparatów, które są jednocześnie wyzwolone po to, żeby zachować tą samą chwilę, szczególnie przedmiotów w ruchu.
I w końcu może być to zrobione nawet pojedynczym aparatem, kiedy dla nieruchomych obiektów możemy wykonać jedno zdjęcie, przesunąć aparat i wykonać drugie zdjęcie tego samego obiektu.
Mamy w ten sposób te dwa zdjęcia.
Oczywiście nie nadaje się ten ostatni sposób do zdjęć ruchomych, bo mózg nie tworzy obrazu trójwymiarowego wtedy, kiedy oprócz tego przesunięcia, do czego nasz mózg jest odpowiednio uzwojony,
mamy jeszcze przesunięcie związane z ruchem, czyli na jednym zdjęciu ręka jest wyżej, na drugim niżej, to już wywołuje jakiś niepokój w naszym umyśle. Coś jest nie tak.
Pomyślałam sobie, że może błędnie zadałam poprzednie pytanie, ale może nie, może po prostu je rozwinę i dopytam o to, jak w takim razie pan robi zdjęcia, bo wiem, że pan jest wielkim miłośnikiem stereoskopii, że gro pana życia jest z tą dziedziną czy z tym zjawiskiem związana, więc jestem ciekawa, w jaki sposób pan praktykuje.
Ja stosuję wszystkie te trzy metody. Zacząłem od zestawu dwóch aparatów, to były jeszcze wtedy aparaty analogowe, czyli na klisze z prostą automatyką.
Połączyłem je wężykiem i umieściłem na sztywnej szynie, żeby można było wygodnie to w miarę obsługiwać.
Później dorobiłem się aparatu trójwymiarowego marki FET, produkowane w Kijowie. Kilka takich zresztą udało mi się kupić bezpośrednio z fabryki już po zakończeniu ich produkcji.
I stosuję też bardzo często metody jednego aparatu przez stereoskopistów nazywaną czacza, ponieważ to zdjęcie robi się tak lekko bujając się na boki, czyli trochę w lewo, jedno zdjęcie, trochę w prawo, drugie zdjęcie.
To przesunięcie musi być bardzo ściśle wyliczone, bo jak będzie za duże, to nasz mózg nie scali takich dwóch zdjęć.
Poza tym jest jeszcze możliwość wykonywania rysunków. Ja osobiście nie rysuję, ale na przykład Salvador Dali wykonał kilka prac trójwymiarowych.
Nie są powszechnie znane, ale w dobrych katalogach widziałem wzmiankę o nich, no i widziałem reprodukcję.
Ostatnim aspektem, jaki chcę wspomnieć, to jest możliwość wykonania zdjęć trójwymiarowych z oryginałów płaskich.
Bardzo wiele zdjęć, szczególnie historycznych, które mają tylko pojedyncze zdjęcie do płaskiej fotografii, można przerobić z sukcesem na zdjęcie trójwymiarowe.
I bardzo wiele takich prac przygotowuję dla tych polskich fotoplastykonów, a jest ich kilka.
Fotoplastykon w Warszawie, drugi jest w Poznaniu właśnie, o którym pani wspomniała, a trzeci w Muzeum Śląskim w Katowicach.
Ze wszystkimi nimi współpracuję i przygotowuję dla nich zdjęcia trójwymiarowe i właśnie przerabiam zdjęcia płaskie na trójwymiarowe z przygotowanych przez kuratorów serii zdjęć.
Czasami są to bardzo ciekawe prace w większości i naprawdę odkrywają bardzo wiele przed osobą oglądającą, znacznie zwiększając atrakcyjność takich zdjęć historycznych.
Sam zauważyłem pracując, że patrząc na zdjęcie nawet uważnie, często nie zauważa się wielu rzeczy.
Natomiast kiedy nad nim pracuję, zastanawiam się nad każdym elementem, co jest bliżej, co dalej, zauważam mnóstwo nowych szczegółów.
Ale co jest najciekawsze, kiedy na to zdjęcie spojrzy się trójwymiarowo już, to to widać od razu.
To co poprzednio patrząc na płaskie musieliśmy analizować i albo zobaczyliśmy, albo nie, to patrząc trójwymiarowo widzimy to natychmiast.
Tak, skoro wywołał pan fotoplasticon poznański, to może trochę podpytam o wystawę PKS-em po Polsce, fotografię Polskiego Klubu Stereoskopowego.
To jest chyba trochę inna wystawa od tych, które możemy w fotoplasticonach zazwyczaj oglądać, dlatego, że to są zdjęcia, które powstały z zamiłowania do tej dziedziny,
które owszem dokumentują, bo to są zdjęcia z różnych części polskich, jest niemalże 50, no ale zostały przygotowane przez miłośników tej dziedziny,
no i członków wspomnianego właśnie Polskiego Klubu Stereoskopowego.
Jest to organizacja nieformalna, niesformalizowana do tej pory. Może raczej należałoby powiedzieć, że jest to grupa znajomych,
którzy zajmowali się albo zainteresowali się ostatnio fotografią czy obrazowaniem trójwymiarowym.
Ja ich zebrałem w pewnym momencie. Zaprosiłem do swojego domu kilkanaście osób, które znalazłem w internecie polskim,
że w jakiś sposób są związane. Z tego zjawiło się niecałe 10 i postanowiliśmy założyć klub.
Naszym celem było po pierwsze regularne spotykanie się w terenie, w różnych miejscach, czyli rodzaj plenerów,
a także popularyzowanie dobrego trójwymiaru. Podkreślam słowo dobrego, bo w internecie jest ogromna ilość złego trójwymiaru.
Spotykaliśmy się raz albo dwa razy w roku, aż do pandemii i zawsze z takich spotkań powstawało bardzo dużo zdjęć,
a poza tym każdy z uczestników fotografował też na własnych wyprawach, czy rodzinnych, czy innych.
Postanowiliśmy zebrać te zdjęcia, wybrać z nich najlepsze, po poprawnym ich geometrycznym zestawieniu,
zaprezentować tak, żeby można było pokazać to w większej grupie osób.
Fotoplasticony są do tego wspaniałe. Nazwaliśmy tą wystawę PKS-em po Polsce,
co u starszych budzi słuszne skojarzenia z komunikacją autobusową.
Natomiast PKS to jest także skrót od nazwy naszego klubu, Polski Klub Stereoskopowy.
Dlaczego przywiązujemy taką uwagę do dobrego trójwymiaru?
Dlatego, że prawdopodobnie przez złe podejście do aspektu jakości, trójwymiarowej jakości tych zdjęć,
upadały wszystkie kolejne dotychczasowe fale zainteresowania trójwymiarem.
Było ich kilka.
Pierwsza po wystawie światowej w Wielkiej Brytanii, gdzie jeszcze w XIX wieku fotografią stereoskopową
zainteresowała się królowa Anglii. Spowodowało to gwałtowny wzrost zainteresowania w całym społeczeństwie
i w zasadzie w wielu domach mieszczańskich stereoskop był obecny, tak jak dzisiaj telewizor
i służył do oglądania grupowego zdjęć, które albo były kupowane w pakietach,
albo były dosyłane w ramach jakichś abonamentów.
Było mnóstwo fotografów, którzy jeździli po całym świecie i fotografowali cuda i dziwy tego świata,
umożliwiając ludziom zapoznanie się z nimi we własnym domu.
To była pierwsza fala zainteresowania. Później były dwie, które wynikły z upowszechnienia
filmów trójwymiarowych. Były one robione starą, dość niedoskonałą techniką filtracji barwnej,
czyli takie obrazy czerwono-niebieskie, przez czerwono-niebieskie okularki.
Później była jeszcze jedna fala i ostatnio po pierwszym odcinku Awatara
znowu świat sobie przypomniał o trójwymiarze i pojawiło się dość dużo różnych konstrukcji nowoczesnych,
takie jak telewizory 3D, aparaty cyfrowe 3D. Natomiast zaraz potem pojawiło się mnóstwo produkcji,
czy to przerabianych z płaskich filmów, czy robionych od początku,
ale już bez tej dbałości o szczegóły. I ludzie zaczęli narzekać, że w czasie takiego seansu
zaczyna ich głowa boleć, że mają mdłości i że to wszystko jest wina tego trójwymiaru.
Ja kiedyś analizowałem tą sprawę dosyć dogłębnie. Dotarłem do badań, które pokazały,
jak bardzo błędy w fotografii stereoskopowej wpływają na ten dyskomfort,
który ludzie odczuwają i nazywają go w różny sposób.
Tak więc dobry trójwymiar ma swoje bardzo duże znaczenie.
Na koniec naszej rozmowy trochę zaproponuję zmianę perspektywy.
W sposób zupełnie zrozumiały rozmawialiśmy przede wszystkim o twórcach stereoskopii,
o osobach, które się tym pasjonują, które swoje prace wystawiają, które śledzą najnowsze trendy.
Jestem ciekawa, czy zgodziłby się pan powiedzieć, co nam jako odbiorcom daje oglądanie
fotografii stereoskopowej. To znaczy, co my zyskujemy oglądając prace wykonane właśnie tą techniką?
Zacząłbym od tego, że aspekt oglądania trójwymiaru jest znacznie trudniejszy
niż wykonanie zdjęcia trójwymiarowego. Tak jak mówiłem, jest wiele sposobów wykonania dwóch zdjęć
czy obrazów, które ujmują rzeczywistość z dwóch punktów widzenia.
Natomiast wspominałem o tym, że później każde z takich zdjęć z pary
musi być przedstawione odpowiedniemu oku, ale tak, żeby to drugie oko nie widziało
tego drugiego obrazu niepotrzebnego. Nie wystarczy je wydrukować obok siebie,
no bo wtedy jedno i drugie oko widzi oba obrazy i z tego nie ma żadnego trójwymiaru.
Dlatego powstało kilka metod oglądania bezprzyrządowych i oczywiście
mnóstwo przyrządów, które takie oglądanie usprawniają czy niektórym wręcz umożliwiają.
To są metody tak zwanego swoboglądu, czyli patrzenia bez przyrządów na zdjęcie 3D.
Polega to na odpowiednim przyuczeniu oczu, żeby każde patrzyło tylko na swój obraz.
To wymaga tak naprawdę krótkiego treningu dla osób, które chcą się nauczyć.
Nie jest to dobre do długiego oglądania, na przykład do filmów.
Natomiast do takiego krótkiego oglądania właśnie czy pojedynczych obrazków,
czy czegoś w gazecie mogłoby się nadawać bardzo dobrze.
Jeśli chodzi o te przyrządy, po pierwszym stereoskopie pana Whitstona
powstał ogrom takich przyrządów najróżniejszych konstrukcji drewnianych,
blaszanych, plastikowych, z soczewkami, z lusterkami, z pryzmatami.
Całe mnóstwo.
Teraz jeszcze oczywiście doszły w ostatnich latach, w XXI wieku,
urządzenia elektroniczne, różnego rodzaju okulary nagłowne,
czy nawet kartonowe przeglądarki, do których można wsadzić telefon
i tam odbierać materiał z internetu i oglądać w trójwymiarze w taki sposób.
To ja może dodam, że na stole między nami pojawiło się tajemnicze pudełko.
To jest właśnie to, o którym mówiłem.
Jedna z konstrukcji, która umożliwia oglądanie poprzez włożenie telefonu,
smartfona do wewnątrz.
Jeżeli tam mamy odpowiedni materiał, to możemy to oglądać w trójwymiarze.
Wracając do tego, co nam daje trójwymiar.
Trójwymiar był najpierw wykorzystywany do zabawy,
czyli właśnie to, o czym wspomniałem, zdjęcia z różnych stron świata,
różnych dziwactw, deformacji ludzkich, no najróżniejszych dziwnych rzeczy.
Następna była chyba wojskowość.
Okazało się, że robione z dużej wysokości zdjęcia lotnicze,
wykonane w odpowiedniej odległości i oglądane stereoskopowo,
ujawniają o wiele więcej szczegółów niż pojedyncze zdjęcia.
Nasz mózg, widząc dwa jednakowe obrazy, tak jak patrzymy codziennie,
przechodzi w inny tryb, inaczej zaczyna odbierać.
Włącza się ten tryb trójwymiarowy nagle.
I tam, gdzie widzieliśmy na pojedynczej fotografii
grupę ciemniejszych, jaśniejszych plamek,
na zdjęciu stereoskopowym może się nagle okazać,
że jedna z tych plamek to jest wystający budynek
albo jakiś dla odmiany zagłębienie.
Później pojawiło się mnóstwo zastosowań w medycynie.
Tam, gdzie można było zobrazować, czy dla studentów, czy dla lekarzy,
pewne struktury mało zrozumiałe na płaskich obrazach.
Tam jest zawsze dużo czerwieni, wszystko się zlewa tak naprawdę w jedną masę.
Natomiast kiedy zobaczymy to trójwymiarowo,
jesteśmy w stanie odróżnić poszczególne organy czy struktury.
Także coraz więcej różnych dziedzin zaczęło wykorzystywać.
Trójwymiar, także zupełnie niezwiązany z obrazowaniem,
ale dzięki trójwymiarowi można było zobrazować wyniki ich pracy.
Takie jak trójwymiarowe wykresy, czy zależności jakieś między obiektami,
których na płaskim zdjęciu za bardzo nie widać.
Cała dziedzina projektowania, gdzie o wiele lepiej można zrozumieć konstrukcję,
kiedy się na nią patrzy trójwymiarowo.
Tak więc tych zastosowań jest mnóstwo.
Jeżeli nie jesteśmy naukowcami, to najczęściej spotykamy się
z tą przyjemnościową odmianą trójwymiaru.
Myślę, że właśnie do tego, żeby czerpać przyjemność z odkrywania trójwymiaru,
wszystkich naszych słuchaczy możemy zachęcić.
Można to zrobić odwiedzając różne fotoplastykony w Polsce,
ale dzisiaj przy okazji tej rozmowy szczególnie zachęcamy do wizyty
w fotoplastykonie poznańskim,
gdzie do 30 września można oglądać wystawę PKS-em po Polsce,
fotografię Polskiego Klubu Stereoskopowego.
I dzisiaj o tej wystawie, ale dużo szerzej, o trójwymiarze i stereoskopii w ogóle
opowiadał pan Borys Wasiuk.
Członek i przedstawiciel w Polsce Międzynarodowego Towarzystwa Stereoskopowego,
współzałożyciel Polskiego Klubu Stereoskopowego,
no a także prekursor współczesnego ruchu trójwymiaru w Polsce.
Bardzo panu dziękuję za te rozmowy.
Ja też dziękuję za możliwość przedstawienia swojego punktu widzenia.
Od 2 do 4 października 2026, w Bielsku-Białej będzie można wziąć udział w kilkunastu bezpłatnych wydarzeniach przygotowanych przez kilkudziesięciu artystów i artystek z całego świata. To pierwsza edycja międzynarodowego festiwalu sztuk interdyscyplinarnych, który każdego roku będzie odbywał się w innym mieście noszącym tytuł Polskiej Stolicy Kultury. Koncepcja festiwalu opiera… Czytaj dalej o Wędrujący Festiwal już wkrótce w Bielsku-Białej!
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”. Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej… Czytaj dalej o Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem… Czytaj dalej o „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś. Nowa wystawa w… Czytaj dalej o Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane. Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata… Czytaj dalej o Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej. Punktem wyjścia dla wystawy są… Czytaj dalej o „Południk 21. Czapski – Kozera”
