Jaka stołeczna ulica słynęła z hoteli? Gdzie znajduje się najdłużej działający hotel? O którym z nich z lekceważeniem wypowiadał się Bolesław Prus? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w dwóch tomach książki „Historia Warszawskich Hoteli”.
Warszawskie hotele to nie tylko słynna „wielka trójka” czyli Europejski, Bristol i Polonia. To także powstające przez lata karczmy, zajazdy i umeblowane pokoje, które można było wynająć. Co ciekawe o jakości ich usług decydowali twórcy przewodników, którzy podpowiadali czytelnikom, gdzie warto się zatrzymać, a które miejsca lepiej omijać z daleka.
Autor analizuje historię Warszawy odnajdując nie tylko najstarsze opisane obiekty (co ciekawe, różne źródła podają ich różne lokalizacje), ale też te mniejsze, kameralne; te działające do dziś i te które nigdy nie powstały.
Jednak hotele to nie tylko architektura i dekoracyjne wnętrz, ale przede wszystkim ich bywalcy. W książce znalazło się wiele anegdot dotyczących hotelowego życia, zaczerpniętych m.in. z pamiętników pianisty Artura Rubinsteina, książek Tadeusza Dołęgi-Mostowicza czy Bolesława Prusa.
O pracy nad książką „Historia stołecznych hoteli” opowiedział jej autor, przewodnik i varsavianista Piotr Wierzbicki.
Zdjęcia: dzięki uprzejmości autora oraz Wydawnictwa Skarpa Warszawska.
Rozpoczynamy audycje kulturalne. To jest podcast Narodowego Centrum Kultury, a przy mikrofonie Aleksandra Galant. Bardzo cieszę się, że się słyszymy i że dzisiaj będziemy rozmawiać o miejscach, w których od czasu do czasu się pojawiamy.
To są miejsca wyjątkowe dlatego, że rzadko kiedy zdarza się, że są one dla nas domem. Mają w sobie taką łudę tymczasowości. One są rozlokowane w bardzo różnych miejscach.
Inspirują nie bez powodu i autorów książek, i filmowych, i teatralnych reżyserów, bo też hotele, które będą głównymi bohaterami dzisiejszego spotkania, to są naprawdę wdzięczne obiekty.
Splatają się w nich ludzkie losy, ale jak dzisiaj udowodnimy, skupiają też w sobie losy całych społeczności i całych miast.
Oczywiście takim szczególnym miejscem jest Warszawa, między innymi dlatego, że ta historia jest pęknięta. Czy na pół, to nie wiem, czy nie byłoby za duże uproszczenie, no ale zdecydowanie losy Warszawy przecina II wojna światowa i powstanie warszawskie.
Warszawskie hotele, również te przedwojenne, zostały w wielu miejscach i na kartach wielu publikacji uwiecznione. To są nie tylko archiwalne zdjęcia, ale też pamiętniki, książki, pocztówki.
Słowem sposobów, by wyruszyć śladem warszawskich hoteli jest naprawdę sporo. One są też usystematyzowane, dlatego, że na rynku wydawniczym ukazały się książki.
Dokładnie dwa tomy książki Historia warszawskich hoteli. A ja mam tu wielką przyjemność, że o pracy nad tymi publikacjami i o warszawskich hotelach w ogóle zgodził się opowiedzieć autor tych książek,
przewodnik po Warszawie i warsawianista, pan Piotr Wierzbicki. Witam w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry, witam.
Pozwoliłam sobie zacząć naszą rozmowę od pewnej refleksji nad wyjątkowością hoteli, nad tym, co sprawia, że one zajmują takie, wydaje mi się, szczególne miejsce w naszym myśleniu o mieszkaniu, nocowaniu, bywaniu w różnych miejscach.
Ale odbiję to pytanie, zaproszę pana do rozmowy na ten temat. Dlaczego akurat hotele tak bardzo pana zafascynowały?
Ja wiem, że oczywiście to nie jest jedyny kierunek pana warszawskich poszukiwań, no ale jednak dwa tomy książki, to takie potężne tomy, świadczą o tym, że ta fascynacja jest chyba całkiem spora.
Fascynacja może nie była jakoś bardzo duża na początku, natomiast ona narastała niczym kula śniegowa w miarę pracy nad tą książką, która ostatecznie stała się dwiema książkami.
Pomysł zasadniczo wyszedł od wydawnictwa, to znaczy ja dla wydawnictwa Skarpa Warszawska już napisałem książkę o historii warszawskiego obrowarnictwa, podchmielona historia Warszawy.
To się okazało w 2018 roku, no i potem tak zastanawialiśmy się trochę, no może jakiś taki temat całościowy, który można by było ugryźć i przedstawić właśnie od początku do końca.
No i rzeczywiście to akurat wydawnictwo mi poddało ten pomysł. Owszem, są monografie poszczególnych hoteli, ta baza noclegowa jest jakoś tam opisywana segmentami, czy też branżowo, bardzo fachowo,
natomiast takiego całościowego ujęcia od początku do końca, prawda, jeszcze nie było. Trzeba było to zrobić i w pierwsze pół roku zbierałem materiały i stwierdziłem, że tego jest tyle.
Znaczy to już w trakcie pisania wyszło, po prostu jak zacząłem pisać, pisać, pisać, pisać, no to wydawnictwo uznało wówczas, że no szkoda by było obcinać tą pasjonującą historię, że jest tyle ciekawostek zawartych,
że zamiast, że tak powiem, dokonywać znaczących skrótów, po prostu wydadzą dwa tomy i tak też się stało, aczkolwiek niestety przez pandemię bardzo długo to trwało, no ale w końcu są.
Pan zaprasza do tego, żeby trochę więcej uwagi poświęcić tym miejscom. Mam wrażenie, że tym co najbardziej rozpala naszą wyobraźnię, kiedy myślimy o warszawskich hotelach,
jest ten moment dwudziestolecia międzywojennego, kiedy też te hotele miały w sobie najwięcej przepychu, kiedy wydawało się, że tam toczy się to takie trochę ryzykowne życie na szczycie,
tak to powiem, ale historia bazy noclegowej sięga dużo, dużo, dużo dalej i dlatego chciałam zapytać pana o najstarszy warszawski hotel, nocleg, karczmę, zajazd,
który pan znalazł i który zbadał i który czytelnicy mogą poznać lepiej na kartach pana książki.
To jest sprawa skomplikowana, dlatego że jeżeli mówimy o hotelu, jako o hotelu takim nowoczesnym zakładzie bazy noclegowej, jak to się fachowo mówi,
to jest to dopiero druga połowa XVIII wieku. Wtedy dopiero to pojęcie się narodziło, przeszło to oczywiście z Francji,
która po rewolucji francuskiej po prostu wiele różnych obiektów arystokratycznych, pałaców przekształcono właśnie w takie eleganckie zajazdy,
o berże, które były już czymś w stopień wyżej, nazwane właśnie hotelami i rozprzestrzeniło się to po całej Europie, dotarło do Polski.
Natomiast wcześniej taką rolę pełniły gospody, karczmy, domy zajezdne, samo określenie zajazd to już troszeczkę późniejsze, bo dopiero w XIX wieku weszło w użycie.
Wcześniej to był po prostu zajazd na Litwie, zajazd taki szlachecki, także to co innego. Natomiast dom zajezdny albo dom gościnny, to często pojęcie funkcjonowało.
To nie były hotele w takim naszym rozumieniu, tak? No oczywiście te karczmy, w których czasami nocowano, no powiedzmy sobie szczerze,
że nie spełniały zbytnio warunków ani higienicznych, ani jakiegoś komfortu dla gościa.
Po prostu jedna wielka sala, na której nawet wiesz, prawda, opisywał, siedzą, piją, lulki, palą, tańce, hulanki i spawola.
W związku z czym te warunki do samego wypoczynku spania były kiepskie.
Ewentualnie tam dostawiano do tych karczm jakieś tak zwane alkierze, takie pokoje boczne, które z kolei były cichsze, ale za to nieogrzewane, więc zimne.
Także to wszystko przez wieki się odbywało w ten sposób.
Oczywiście w Warszawie i wokół Warszawy przede wszystkim takich karczm, gospód, zajazdów było bardzo dużo.
W dawnych czasach taką, znaczy w dawnych czasach, no XVII wiek, to co opisuje nam Jarzębski w Gościńcu, czyli ten poeta, właściwie muzyką, był lepszym muzykiem niż poetą,
ale pozostawił taki opis Warszawy wierszowany z lat czterdziestych XVII wieku.
Jest to niezwykle cenne źródło, ponieważ opisuje Warszawę przed zniszczeniem w czasie potopu.
No i między innymi pewną część tego dzieła poświęca właśnie takim obiektom bazy noclegowej, jakbyśmy je nazwali,
których najwięcej w tamtych czasach było przy ulicy Długiej.
On wymienia konkretne nazwy, mniej więcej można dojść, jakie były ich lokalizacje, przynajmniej niektórych.
Także to są te czasy dawniejsze, natomiast jeśli chodzi o hotele, taki już hotel, hotel, żeby rzeczywiście naprawdę był pod tą nazwą, wymieniany w źródłach,
to jest właśnie sprawa tajemnicza, ponieważ znamy jego nazwę, nazywał się Pod Trzema Liliami, ale nie znamy jego dokładnej lokalizacji.
To znaczy goście, którzy w nim nocowali, pozostawiali swoje relacje, to byli cudzoziemcy, którzy opisywali to miejsce,
ale żaden nie napisał dokładnie, gdzie to było.
Przeprowadzałem jakieś śledztwo na ten temat i udało mi się ustalić tam takie mniej więcej cztery lokalizacje,
których to już odsyłam do książki, jeżeli ktoś chciałby poznać, hipotetyczne, ale pewności nie mamy.
Były lata 70-18 wieku i zaraz potem ten hotel zniknął i zaraz potem powstał już taki hotel, rzeczywiście, że wiemy gdzie był.
To był hotel pod Orłem Białym i znajdował się na placu Tłumackie bądź Tłumackie.
Te dwie nazwy są równo uprawnione, że tak powiem.
Oczywiście to dzisiejsze Tłumackie, uliczka przy Placu Bankowym, ona nie ma nic wspólnego z przebiegiem dawnego Tłumackiego,
to był po prostu placyk, który by się znajdował dzisiaj, no tak wokół Grubej Kaśki.
Gruba Kaśka jest tym jedynym elementem.
Zresztą, którzy goście tego hotelu właśnie pod Orłem Białym musieli widzieć z okien tegoż hotelu.
On też tak długo nie istniał, ale to rzeczywiście był taki pierwszy, znaczy nie pierwszy, ale pierwszy opisany.
Pierwszy opisany z wiadomą lokalizacją.
Na początku naszej rozmowy wspomniałam, że opisów miejsc noclegowych, hoteli można szukać nie tylko w archiwach,
ale też chociażby w literaturze.
I tutaj chciałam odnieść się do dziekanki na krakowskim przedmieściu,
dlatego że to miejsce wydaje mi się, że w sposób taki niezbyt przychylny
opisał w swojej książce Emancypantki Bolesław Prus,
bo to chyba on tam wspominał, jeżeli się nie mylę, że to był obiekt drugiej klasy.
To jest właśnie sprawa skomplikowana.
Dziekanka mi nastręczała sporo trudności.
Ja poświęciłem zresztą cały rozdział dziekance,
dlatego że jest to przykład po tych straszliwych różnych pożogach, burzach dziejowych.
Nie za wiele mamy tych obiektów takich historycznych z dawnych czasów.
Natomiast rzeczywiście dziekanka jest odbudowana co prawda,
no ale ona jest takim właśnie wizerunkiem takiego domu zajezdnego z początku XIX wieku.
Można sobie mniej więcej wyobrazić, jak to wyglądało.
Czyli przede wszystkim ta wielka, gigantyczna nisza, która była nie bez przyczyny,
ponieważ wtedy, kiedy to powstawało, po prostu do dziekanki prowadziła taka bardzo wąska uliczka,
jako że obecny skwer Hoovera był po prostu zabudowany.
Także między krakowskim przedmieściem a dziekanką była zabudowa.
Do samej dziekanki prowadziła wąska uliczka, którą po prostu, żeby manewrować powozami,
no to trzeba było właśnie taką niszę zastosować, żeby można było wjeżdżać ówczesnymi pojazdami,
które raczej były nieco dłuższe niż współczesne samochody osobowe.
No i ten układ galeriowy też, który jest zachowany we wnętrzu,
czyli po prostu bezpośrednio z galerii się wchodziło do pokojów.
Natomiast kamienica należąca do Kapituły, ona prawdopodobnie nie powstała jako dom zajezny,
po prostu powstała jako kamienica należąca do nich.
Natomiast taki obiekt noclegowy zainstalował się tam prawdopodobnie dopiero w latach 30. XIX wieku.
I rzeczywiście dotrwał prawie, że do końca wieku XIX, także kilkadziesiąt lat,
ale no właśnie z nim jest taki problem, że czasami jest opisywany jako zajazd, dom zajezny,
a czasami jako hotel.
I to jest taka kategoria obiektów, które były nie na tyle eleganckie,
żeby w pełni być cały czas nazywane hotelami,
ale jednocześnie miały takie aspiracje, żeby nie być zwykłą gospodą, zwykłym zajazdem.
Tu oczywiście dotykamy tego problemu, że w dawnych czasach nie było kategoryzacji,
nie było żadnych gwiazdek.
To co pani wspomniała tutaj właśnie, te kategorie.
To jest tak, że w zasadzie było to czysto uznaniowe.
O tym decydowali albo dziennikarze, albo głównie autorzy przewodników,
których było całkiem sporo wydanych już od lat 20. XIX wieku, bardzo szczegółowych.
I oni wymieniając hotele, wymieniali hotele pierwszorzędne,
hotele drugorzędne, czasami hotele trzeciorzędne.
Jeden taki przewodnik spotkałem, że były nawet hotele czwartorzędne.
To już strach się bać chyba.
To już tak, to już taka kategoria raczej, powiedzmy,
do których współczesny człowiek raczej nie wszedł bez obawy.
Ale faktycznie tak to było wyszczególnione.
Na ogół było pierwszorzędne.
Tak najczęściej tak było podobane.
Wiadomo było, że europejski czy Bristol,
no zawsze był w tej kategorii pierwszorzędnej.
Ale była cała gama różnych innych obiektów,
które czasami tak się przesuwały.
Raz były w drugim rzędzie, raz w pierwszym.
No zapewne to się wiązało z tym,
że był tam na przykład przeprowadzany remont
po jakimś okresie degradacji.
I wtedy, że tak powiem, sytuacja się poprawiała.
I kolejny autor, przewodnik, no dobra,
to zaliczymy do pierwszego rzędu.
A to była sprawa czysto uznaniowa.
To po prostu nie było związane z żadną działalnością branży,
ówczesnej branży hotelarskiej,
tylko właśnie opinią, jaki dany obiekt miał.
Wspomniał pan, mówiąc chociażby o dziekance,
o tych walorach architektonicznych,
czy o tym, co o wyjątkowości dziekanki
w jakiś sposób stanowiło.
Ja nie wiem, czy to na pewno wybrzmiało
w trakcie pana wypowiedzi,
albo też, że w moim pytaniu,
że dziekanka to jest miejsce,
które nadal można odwiedzić.
To jest właśnie przykład tego obiektu,
który, no, mimo dosyć długiej historii
na mapie Warszawy przetrwał.
Ale zatrzymam się przy tej architekturze
i detalach, które wiele z tych hoteli cechowało.
To są elementy opisu,
które można znaleźć w książce,
że oczywiście to, co pewnie interesuje
wielu z nas najbardziej,
to są tak zwane ciekawostki,
anegdoty, tajemnice.
To hotelowe życie owiane tajemnicą.
No, ale właśnie też taki bardzo mocny rys historyczny
Choć legendarne domki ze spadzistymi dachami całym pokoleniom kojarzą się z wczasami spędzanymi za miastem, to do tej pory niewiele wiadomo było o ich historii. Brak archiwaliów utrudniał jej odtworzenie i gdyby nie teczka skryta za meblościanką, mogłoby się to w ogóle nie udać. Książka „Brda. Wczasy z fabryki” to… Czytaj dalej o Brda. Wczasy z fabryki
W którym parku najchętniej wypoczywał Juliusz Słowacki? Gdzie mieszkała Maria Skłodowska-Curie? Kto zaczął produkować słynne ratanowe krzesła, które stały się symbolem francuskich kawiarni? Odpowiedzi na te pytania można znaleźć w wydanej niedawno książce pt. „Polski Paryż”. Paryż jest jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystki i turystów miast na świecie. Co… Czytaj dalej o Śladami wielkich Polek i Polaków nad Sekwaną
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko. Choć Pola Nireńska… Czytaj dalej o Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”. Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem… Czytaj dalej o „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego
Pisała sztuki teatralne, recenzje, felietony. Występowała publicznie, wspierała potrzebujących, zarządzała instytucjami związanymi z literaturą. Mimo to, biografia Ireny Gombrowicz przez lata pozostawała nieznana. Może się to zmienić za sprawą poświęconej jej książki – choć, jak przekonuje autorka, Irena Gombrowicz ceniła „życie w ukryciu”. Irena Gombrowicz przyszła na świat jako trzecie… Czytaj dalej o Irena Gombrowicz – nie tylko „Starsza siostra”
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera. „Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego… Czytaj dalej o „Światy sztuki” Howarda S. Beckera
