21 lutego 1975 r. widzowie po raz pierwszy obejrzeli wyreżyserowaną przez Andrzeja Wajdę, monumentalną ekranizację powieści Władysława Reymonta. Obraz był wielokrotnie nazywany najwybitniejszym filmem w historii polskiego kina, co potwierdziło wiele nagród oraz nominacja do Oscara. O tym jak powstawała „Ziemia Obiecana”, opowiada najnowsza wystawa w Muzeum Kinematografii w Łodzi.
Ekspozycja została otwarta w ramach obchodów Roku „Ziemi obiecanej” (ustanowionego przez Radę Miejską Łodzi) i Roku Władysława Reymonta (uchwalonego przez Senat RP). Można na niej zobaczyć m.in. oryginalne notatki z archiwum Andrzeja Wajdy z czasu realizacji filmu oraz kostiumy (np. garnitur Borowieckiego i suknię Anki Kurowskiej).
Centralnym punktem wystawy jest specjalnie zrealizowany film, w którym wypowiadają się współtwórcy „Ziemi obiecanej”: aktorzy Daniel Olbrychski, Andrzej Seweryn, Wojciech Pszoniak, Anna Nehrebecka oraz twórcy: drugi reżyser filmu Jerzy Domaradzki, kostiumograf Barbara Ptak, charakteryzatorka Anna Adamek, asystent kierownika produkcji Waldemar Król, drugi scenograf Andrzej Haliński, montażystka Halina Prugar-Ketling, a także konsultanci Wojciech Walczak i Małgorzata Laurentowicz-Granas.
Zdjęcia do „Ziemi Obiecanej” rozpoczęły się w lutym 1974 roku, a premiera odbyła się rok później. Produkcja kosztowała ponad 30 milionów złotych. W filmie wystąpiło przeszło pięćdziesięciu aktorów i stu statystów. Równolegle pracowały dwie ekipy zdjęciowe. Głównym zespołem zarządzał Wajda, pozostałymi – Andrzej Kotkowski i Jerzy Domaradzki.
Wystawę Pół wieku „Ziemi obiecanej” można oglądać w Muzeum Kinematografii do 4 maja 2025 r. Przygotował ją zespół kuratorski w składzie: Rafał Andrzejczak, Marzena Bomanowska, Anna Michalska, Zuzanna Woźniak.
W Audycjach Kulturalnych o ekspozycji opowiedziała Anna Michalska.
Zdjęcia: dzięki uprzejmości Muzeum Kinematografii w Łodzi / fot. Mikołaj Zacharow.
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.
Ja nie mam nic, ty nie masz nic, on nie ma nic. To razem właśnie mamy tyle, w sam raz tyle, żeby założyć wielką fabrykę.
To są słowa, które pewnie w wielu domach przeszły do takiego języka codziennego, stały się formą komentowania rzeczywistości, jakiejś domowej sentencji.
Natomiast nie do końca jest to takie zdanie wewnętrzne, bo napisał je Władysław Stanisław Reymont w swojej książce Ziemia Obiecana.
Oczywiście o Władysławie Reymoncie, jego twórczości możemy mówić bardzo wiele i dzisiaj na pewno też tak będzie,
ale przyznam, że zajmiemy się stroną wizualną jego dzieła, dlatego że w tym roku mija równo 50 lat od premiery filmu Andrzeja Wajdy pod tytułem właśnie Ziemia Obiecana,
stworzonej na podstawie książki Władysława Reymonta.
Film po raz pierwszy został pokazany publiczności 21 lutego 1975 roku.
W wielu plebiscytach ten film był wskazywany przez widzów, przez kinomanów jako najważniejszy w historii polskiego kina,
ale też frekwencyjnie już na etapie wyświetlania w kinach to był bardzo imponujący wynik,
dlatego że jeżeli ja to dobrze zapamiętałam i dobrze przeczytałam, to film obejrzało ponad 6 milionów ludzi.
Proszę pomyśleć o tym, jakie dane dzisiaj do nas dopływają z box office'ów, z kin.
To są wyniki, które nie są nawet blisko, które nawet nie mogą konkurować z takim osiągnięciem.
Nie stało się to bez powodu, tak jak powiedziałam.
Ziemia Obiecana przez znawców, krytyków filmowych, filmoznawców, akademików jest nazywane arcydziełem,
ale co wydaje mi się w tym wypadku szczególnie ważne, to zdanie podzielają widzowie i miłośnicy kina.
Rok 2025 został nazwany przez Polski Parlament rokiem Władysława Reymonta.
Z kolei w Łodzi, no jest to rok, który przebiega pod znakiem właśnie Ziemi Obiecanej.
I myślę, że między innymi z tego powodu w Muzeum Kinematografii otwarto wystawę pod tytułem
Pół wieku Ziemi Obiecanej.
To jest bardzo interesująca ekspozycja, która przybliża ten fenomen,
nie tylko związany z polską kulturą, ale także z polskim społeczeństwem.
A ja mam tę wielką przyjemność, że zaproszenie do dzisiejszego spotkania przyjęła pani Anna Michalska,
która jest członkinią zespołu kuratorskiego tejże ekspozycji.
Bardzo miło mi jest panią gościć w audycjach kulturalnych.
Dzień dobry, dziękuję bardzo za zaproszenie.
Zaczęłam od cytatu, który wydaje mi się, że jest jednym z takich sztandarowych,
jednym z najważniejszych, który pojawia się przy bardzo wielu okazjach,
który stał się taką trochę wizytówką filmu.
Jestem ciekawa, jak państwo podeszli do tego zadania opowiedzenia o tej produkcji na wystawie,
bo przecież tak sobie to wyobrażam, że pominięcie jakiegokolwiek wątku
musiało być dla państwa bardzo bolesne.
To jest bardzo duże wyzwanie, opowiedzenie o filmie, który był realizowany 50 lat temu.
Dlatego, że bardzo tak konkretnie doświadczyliśmy, że film jest takim fikcyjnym światem,
tworzonym tylko na potrzeby rejestracji i błyskawicznie rozproszonym.
Przecież tak bardzo często jest, że scenografie, czy kostiumy, czy rekwizyty
natychmiast po zdjęciach, czyli nawet nie po całej realizacji filmu, a po zdjęciach,
już są oddawane do magazynów, do miejsc, skąd były wypożyczane,
scenografie rozbierane.
I z tym zaczęliśmy pracę.
Pomyśleliśmy, że najciekawsze będzie dotarcie do osób,
które pracowały z Andrzejem Wajdą na planie Ziemi Obiecanej,
pracowały w trakcie realizacji filmu i właściwie udało nam się porozmawiać
z dwoma częścią tych, którzy jeszcze żyją.
Film kręcony 50 lat temu.
Pracowali przy nim dorośli, dojrzani, ludzie seniorzy,
więc gro członków ekipy filmowej już nie żyje na czele.
Oczywiście z Andrzejem Wajdą i z operatorami.
Nie żyją także Barbara Pec-Ślesicka,
producentka film, kierowniczka produkcji tego filmu.
Bardzo ważna osoba, która dbała o coś, co dzisiaj jest może już nie do pomyślenia,
czyli o taśmę filmową, ale też o organizację planu,
no wszystkie te rzeczy, którymi kierownik produkcji jest obarczony.
Z tej wielkiej trójki.
Daniel Olbrychski, czyli Karol Borowiecki,
Andrzej Seweryn, Max Baun i Wojciech Przaniak.
Moryc Welt. Nie żyje Wojciech Przaniak.
Wspaniały. To chyba najlepsza rola filmowa
Wojciecha Przaniaka właśnie Moryc w Ziemi Obiecanej.
Ale też z tych kolejnych odtwórców ważnych ról.
Kalina Jędrusik, czyli Lucy Cukarowa już nie żyje.
Nie żyje oczywiście Andrzej Szalawski,
czyli filmowy Herman Buchholz.
Igar Grinszpan.
Wspaniały, Franciszek Pieczka w tej roli Millera.
Więc właściwie liczymy,
z tych członków ekipy filmowej,
że około 20 osób jeszcze żyje.
I to bardzo szeroko zakrojone były te nasze poszukiwania osób,
które jakoś z filmem były związane,
bo nie tylko dotarliśmy do wspomnianego Jerzego Domarackiego,
czy Andrzeja Halińskiego, drugiego scenografa,
Anny Nechrybeckiej,
odtworczyni Ralianki,
ale też do charakteryzatorek,
do Anny Adamek i do Alicji Kozłowskiej,
a także montażystki.
Haliny Prugar-Ketling,
czy Waldemara Króla, kierownika planu,
a nawet do statystów.
Okazało się, że dwóch znanych producentów,
Piotr Dzięcioł i Jacek Gwizdała,
zaczynali swoje kariery filmowe
na planie Ziemi Obiecanej.
Jako studenci szkoły filmowej
zostali zaangażowani do występów w filmie.
Także oni też już mogli podpatrywać
i podzielili się wspomnieniami z tego doświadczenia.
Jestem ciekawa, w jaki sposób osoby,
które brały udział w tym przedsięwzięciu,
w tej produkcji, ją wspominają.
Natrafiłam na taką wypowiedź Andrzeja Seweryna
sprzed kilku lat, który mówił,
że po premierze Ziemi Obiecanej
on stał się osobą znaną,
rozpoznawalną we Francji,
w Europie, ale także w Stanach Zjednoczonych.
Dodał też, że oni już w trakcie kręcenia filmu
mieli wrażenie, że dzieje się coś naprawdę ważnego
i coś naprawdę niezwykłego.
Czyli to już na etapie produkcji
było widać i było czuć.
Na pewno, bo to była bardzo duża produkcja.
Kostiumy przygotowywała Barbara Ptak,
jedna z najwspanialszych kostiumograpek
polskich filmowych.
Cała ta ekipa zebrana przez Wajdę
była wyjątkowa.
On zawsze otaczał się najlepszymi współpracownikami,
Jak opowiedzieć 75 lat instytucji w drodze? Jak uchwycić spektrum działań Narodowego Centrum Kultury, nie ulegając pokusie kronikarskiego zapisu? W 2026 roku, przez 12 miesięcy, przyglądamy się nie tylko rzeczywistości kulturalnej wokół nas, ale także nam samym, rewidując własną przeszłość, antycypując przyszłość i celebrując teraźniejszość. Z okazji… Czytaj dalej o 75 audycji na 75-lecie NCK
Nie jest rankingiem ani przeglądem: to katalog tytułów, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć. Projekt Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualny w pionierski sposób analizuje polską kinematografię, zapraszając do tego nie tylko ekspertów, ale także miłośników kina. Na liście znajdziemy „Akademię Pana Kleksa” czy „Wielką podróż Bolka i… Czytaj dalej o Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego
Obszerna monografia przybliża fenomen studia, którego produkcje otrzymywały najważniejsze nagrody na świecie, a także, przez kilka dekad wychowywały kolejne pokolenia widzów. Pogłębione rozmowy z byłymi pracownikami Se-Ma-Fora nie pozostawiają złudzeń, że tworzenie filmów, było tam czymś więcej niż tylko pracą. Wytwórnia została założona w 1947 r. w Łodzi. Szczytowy okres… Czytaj dalej o „Trochę rodzina, trochę dom” – historia studia filmowego Se-Ma-For
Wystawa plakatów Andrzeja Pągowskiego „Has na nowo” to spojrzenie na 25 filmów Wojciecha Jerzego Hasa od strony plastycznej. Andrzej Pągowski w rozmowie z Katarzyną Sanocką opowiada o szukaniu inspiracji do tych prac i o tym, jak z okazji stulecia urodzin reżysera ponownie zanurzył się w jego twórczość. Plakaty Andrzeja Pągowskiego… Czytaj dalej o „Has na nowo” – wystawa plakatów Andrzeja Pągowskiego
Cenzura okaleczała polską kinematografię przez kilka dekad: niektóre filmy zostały brutalnie pocięte, inne wiele lat spędziły na półce, czekając na premierę. Odkrywając sceny usunięte przez urzędników, warto zastanowić się jak wyglądałoby polskie kino, gdyby nie ingerencje cenzorów. „Proszę to wyciąć, czyli historia scen wyciętych z polskich filmów w pierwszym ćwierćwieczu… Czytaj dalej o „Proszę to wyciąć”, czyli jakie byłoby polskie kino bez cenzury?
1 kwietnia mija sto lat od narodzin jednego z największych reżyserów polskiej szkoły filmowej. Wojciech Jerzy Has został jednogłośnie wybrany patronem tego roku przez Senat RP. Obchody symbolicznie zainaugurowało otwarcie wystawy „Has – terytoria czasu i przestrzeni”. „Żyjemy w takich czasach, że czasami tej prawdy objawianej przez sztukę, filmy,… Czytaj dalej o „Nie był to potulny artysta”. Sto lat temu urodził się Wojciech Jerzy Has
