Wybrany utwór: Pianohooligan: „Chcę wyjąć swing z kontekstu gatunkowego”
Po wydaniu albumu „24 Preludes & Improvisations” w 2017 roku, Piotr Orzechowski poświęcił się muzycznym poszukiwaniom związanym z szeroko rozumianym swingiem. Kompozytor nie ograniczył się do traktowania go jako stylistyki, ale rozpatrywał swing jako zjawisko, proces zachodzący podczas grania. Efektem jego poszukiwań jest płyta, która ukazała się pod koniec kwietnia.
„Ta płyta była pomyślana jako coś większego, szerszego. Skończyło się na dwóch częściach. Koniec końców – nie wiem, na ile to jest siła autoperswazji – ale wydaje mi się, że dobrze się stało. Płyta jest bardziej skondensowana, opowiada o tym zjawisku (swingu – przypis red.) w sposób bardziej enigmatyczny, oniryczny” – mówi w podcaście Piotr Orzechowski.
Z pianistą rozmawiamy o roli ciszy, improwizacji i pracy nad albumem „Critique of Swing in Two Parts”. Płyta powstała w koprodukcji z Narodowym Centrum Kultury. W audycji wykorzystaliśmy fragmenty singli promujących wydawnictwo.
Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.
Ja nazywam się Martyna Matwiejuka, dziś gościem audycji kulturalnych jest pianista i kompozytor, piano-huligan, czyli Piotr Orzechowski.
Dzień dobry, witaj.
Cześć.
25 kwietnia ukazał się Twój czwarty solowy album, płyta zatytułowana Critique of Swing in Two Parts.
Krytyka Swingu w dwóch częściach. Płyta została wydana w koprodukcji z Narodowym Centrum Kultury.
I jest to efekt pewnego zadania, które przed sobą postawiłaś, zadania bardzo ambitnego, pochylenia się nad pojęciem swingu.
Twoja muzyka, myślę, jest taka, że trudno byłoby ją wtłoczyć w jakieś ramy gatunkowo-pojęciowe i w ogóle też Twoja postawa twórcza chyba bardzo daleka jest od operowania w obrębie pewnych granic.
Więc stawiasz na tej płycie pytanie o swing, który możemy rozumieć i rozważać na bardzo wiele różnych sposobów.
Udało Ci się odnaleźć odpowiedź na to, czym on jest?
Tak wstępnie chyba tak. To znaczy czuję trochę podskórnie, że po tej płycie może będę mógł już bardziej skupić się na własnej twórczości,
która gdzieś już będzie zaopatrzona w to, co ja rozumiem jako swing, czyli ten element już o rozszerzonym znaczeniu,
wyjęty gdzieś tam ze swingu i pokazany jako coś bardziej uniwersalnego, przynależne różnym gatunkom,
a przynajmniej na każdej muzyce po prostu, która stara się być muzyką autentyczną i wywodzącą się gdzieś tam z wnętrza.
Więc na to mam nadzieję po tej płycie na pewno.
Kilkuletnia praca koncepcyjna nad tym albumem za Tobą, bo to, co usłyszymy na tej płycie, to jest wybór nagrań z kilkudniowej sesji.
Więc w pewnym sensie krytyka swingu powstawała dwukrotnie, bo najpierw mierzyłeś się z tym swingiem w nosprze przy fortepianie,
a potem, no właśnie, pracowałeś nad wyborem, nad stworzeniem obu tych części, które znajdziemy na albumie.
I przyrównam to trochę do swojej pracy radiowca, bo kiedy pracujemy nad jakimś materiałem reporterskim,
no to z wielu rozmaitych nagrań po prostu jest dalsza część pod postacią bardzo trudnego, bardzo żmudnego i długiego procesu wyboru.
I z rozmaitych części możemy poskładać historie, które możemy pociągnąć w różne strony.
To jest niezwykle trudne, ale też bardzo ekscytujące.
Jak wyglądała Twoja praca już nad samym komponowaniem tego albumu?
Bo zdaje się, że tych części miało być trochę więcej niż dwie.
Faktycznie ma w sobie sprzeczności ta płyta, bo ona była pomyślana gdzieś tam jako coś większego, szerszego,
a skończyło się na dwóch częściach.
Faktycznie było też trochę tego wybierania, o którym mówisz i koncepcja, przynajmniej jakaś jej faza budowania tej koncepcji
powstawała jednak już po nagraniu.
Mimo, że przed nagraniem tyle było myślenia, ustalania i tak naprawdę myślałem, że robię jakąś dużą kolubrynę,
która będzie może nawet podwójnym albumem, tak jak w wypadku Preludów i Improwizacji.
No a zupełnie inaczej się jednak to potoczyło, czyli była ta radiowa praca później.
Musiałem się jakby wracać do tych moich pierwotnych myśli, czy ja się zgadzam z tymi moimi pierwotnymi założeniami.
Przy tak wielkim okrojeniu materiału, koniec końców, nie wiem na ile to jest siła autoperswazji,
ale jednak wydaje mi się, że dobrze, że tak się stało, że płyta jest bardziej skondensowana,
że opowiada o tym zjawisku w bardziej taki może sposób, nie wiem, enigmatyczny, oniryczny dla mnie też.
Co gdzieś tam się wpisuje w ogóle w tematykę po prostu, bo swing to już jest taki temat dosyć nieoczywisty.
A jak wspominasz same nagranie i styczeń 2021 roku w NOSPRZE, no w rzeczywistości też pandemicznej,
ciężkiej dla nas wszystkich, a chyba dla muzyków koncertujących przede wszystkim, bardzo, bardzo trudny czas.
No właśnie, w takim czasie, tuż po napisaniu mojego doktoratu na temat Preludów i Improwizacji,
wtedy bardzo siedziałem w tym temacie, czyli jakby temat improwizacji w ogóle przez wieki,
różni twórcy, jak to oni sobie układali, swój warsztat pracy w kontekście właśnie mojego,
czyli jednak opartego na improwizacji, ale też związanego z kompozycją, związanego z różnymi idiomami muzycznymi.
Gdzieś tam przy końcu, kiedy skończyłem pisać rektorat i obudziłem się właśnie w pandemii,
w tym sensie jako człowiek wolny, już nie piszący i pojawiła się opcja, żeby nagrać ten materiał
i szybko musiałem jakby do niego doskoczyć, bo on się tam wcześniej tworzył co prawda,
ale no był to wyjątkowy czas, nie wiem, NOSPRZE.
Pusty NOSPRZE.
Taki pusty, no nieuczęszczany, taki to był, czy uczęszczany pewnie, coś tam się działo,
już zaczynało tak chyba się dziać, no ale generalna atmosfera wtedy,
wszyscy pamiętamy, jak było, także coś z tego pewnie przesiągnęło na tą płytę,
tak mi się wydaje.
Dotknąłeś tego tematu, padła z połowu improwizacja.
Piotr Wyleżoł, twój nauczyciel, mówił w audycjach kulturalnych,
że improwizacja jest najbardziej autentycznym aktem twórczym.
Jak ty ją postrzegasz?
Na pewno potrafię być autentycznym takim aktem, który wydaje się,
że najbardziej przypomina właśnie to takie przeżycie, tak?
Jest jakąś taką esencją tego przeżycia, ale jak przecież odbieramy muzykę,
zawsze odbieramy muzykę tu i teraz gdzieś tam, tak?
I tak idziemy od dźwięku do dźwięku i słuchamy sobie tego
i przepuszczamy to gdzieś przez nasze wnętrze i odbieramy to jako chwilę obecną, tak?
Więc w innym sensie każda muzyka jest trochę, każda potrafi być gdzieś tam autentyczna,
tylko, że improwizacja jest jakby dowodem, że to wszystko pochodzi od nas,
z naszej decyzji, z naszej woli i z momentu teraz.
To wracając do krytyki swingu, też sięgając gdzieś do samych początków pomysłu na tę płytę,
dlaczego postanowiłaś w ogóle ugryźć ten temat i nad konkretną jednak stylistyką się pochylić?
To na pewno nie jest pochylenie się nad właśnie konkretną stylistyką.
Właśnie chcę trochę wynieść swing ze stylistyki jakikolwiek.
Wyjąć z takiego kontekstu silnie gatunkowego, tak jak to sobie układamy kulturowo,
że jest gatunek i jemu przynależny jest swing.
Z tego chciałem go wyjąć, bo wydawał mi się czymś ważnym wtedy,
jak w ogóle się zaczynałem interesować tym gatunkiem, czyli jazzem.
Tym, co się zafascynowałem i co tak naprawdę chciałem odtwarzać,
kopiować czy przeżywać na nowo, to był luz na scenie,
który był bardzo widoczny wśród muzyków jazzowych,
tych postaci, które się obserwowało, których się słuchało.
I dla mnie to był swing.
To, co się działo w rytmie jazzowym, to było jakieś pokłosie tego,
co ja obserwowałem, to co ja wyczuwałem od tych ludzi, którzy grali.
Więc ja w ten sposób to zrozumiałem.
I te, załóżmy, moje kolejne płyty są inaczej postawionym cały czas pytaniem.
Trochę może o to samo.
Co to jest, że ja się poruszam jednak w różnych gatunkach,
bo jednak to jest i muzyka klasyczna i tak naprawdę,
jeżeli na przykład słucham muzyki, to słucham jeszcze innych gatunków.
I one myślę też jakoś we mnie rozbrzmiewają.
Co to jest, że to wszystko można połączyć?
I sztandarem tutaj dla tego wszystkiego nie może być, myślę, swing rozumiany tak właśnie jazzowo,
ale jednak powinien to być chyba jednak swing w ogóle.
Tylko, że swing o innym znaczeniu, które ja chcę tutaj zainaugurować.
Pewnie trudno to wszystko ubierać w słowa i zastanawiać się właśnie nad tym,
jak definiować te pojęcia.
Najlepiej po prostu wsłuchać się w muzykę, wsłuchać się w tę płytę.
Czy czujesz, że praca nad tym materiałem jakoś przesunęła twoje granice,
albo cię przybliżyła do Poznania, gdzie one są w ogóle?
Myślę, że coś się zaczyna dziać faktycznie,
ale ja to poczułem po koncercie pierwszym, który zagrałem w kwietniu,
w studiu Lutusowskiego.
Dopiero tam pierwszy raz zetknąłem się z tym materiałem tak jakby na poważnie,
bo ja go gdzieś tam wcześniej testowo pokazywałem,
ale to nie było to.
Dopiero teraz właśnie przy premierze to jakby było też dla mnie możliwe,
że ja faktycznie pokazuję ten materiał, że on jest dostępny,
tak ktoś sobie może go posłuchać i ja go gram,
czyli jakby interpretuję własną muzykę,
i interpretuję też tą formę, którą tutaj narzuciłem,
taką dwuczęściową właśnie,
że są zupełnie inne jakby stany emocjonalne w pierwszej części,
a w drugiej inne.
I wchodzenie w to było dla mnie też coś mi pokazujące, tak?
Więc cieszę się, bo trochę tak bywało zawsze w wypadku
moich kolejnych płyt solowych
i może zaczyna się teraz też tak dziać.
To zapytam cię właśnie o tę decyzję,
by materiał na tej płycie podzielony był na dwie części.
Trochę takim dawnym sposobem,
co kiedyś narzucała po prostu forma płyty winylowej, prawda?
Kiedy materiał musiał być podzielony na dwie części płyty
i płytę trzeba było przełożyć,
trzeba było mieć na to czas,
wykonać tę pracę.
Czasem płyta nie była przekładana,
bo na przykład nie było czasu,
albo ktoś zapomniał to zrobić
i tylko połowę tego materiału można było wówczas wysłuchać.
No dzisiaj już żyjemy w zupełnie innej rzeczywistości.
Tak serwis streamingowy od razu puszcza kolejny utwór.
No ale dodajmy, że Critic of Swing in Two Parts
ukazuje się także w wersji winylowej.
To jest bardzo symboliczne,
zwłaszcza, że tak jak powiedziałeś,
też te dwie części prezentują odmienne nastroje.
Jaka jest rola właśnie tego podziału z Twojej perspektywy,
dla tego albumu?
No nie wiem, zależało mi na pewno na tym czasie
pomiędzy dwoma częściami,
bo dla mnie jako kogoś, kto tworzy ten materiał,
w takim sensie, że na scenie czy w studiu,
ten czas jest po prostu potrzebny.
Trzeba przejść właśnie z jednego kierunku,
podążania do drugiego.
Cisza była na tyle ważna,
że ja tam nawet umieściłem,
nawet nie na tym winylu,
ale w winylu jesteśmy do tego zmuszeni,
tak, żeby zmienić stronę.
Ale zależało mi, żeby ona tam po prostu była.
I żeby w ogóle na tej płycie nie było też innej ciszy,
takiej bardziej dodanej, jak gdyby za studia,
tylko żeby to była cisza naturalna,
sala akustyczna.
Kiedy siedzisz po prostu przy fortepianie i nie grasz,
więc ta cisza rzeczywiście się wydarza.
A jak poradzić sobie z tym w sytuacji koncertowej?
Na ten moment.
Ja po prostu między częściami muszę fortepem spreparować.
Z okazji 75-lecia Narodowego Centrum Kultury przedstawiamy kolejny, jubileuszowy wybór 75 audycji – tym razem poświęconych muzyce. To przekrój najciekawszych dyskusji i wywiadów z artystami, kompozytorami oraz badaczami, którzy odsłaniają kulisy powstawania utworów. Kolekcja stanowi podsumowanie dotychczasowych rozmów w Audycjach Kulturalnych i ukazuje bogactwo polskiej oraz światowej… Czytaj dalej o 75 audycji o muzyce
Na wystawie pt. „George Sand (1804-1876). W kalejdoskopie życia i sztuki” zgromadzono unikatowe pamiątki związane z Artystką, które przekonują, że była wszechstronną humanistką, w wielu kwestiach wyprzedzającą swoją epokę. Celem twórców ekspozycji było przedstawienie Sand, jako kobiety wielu zainteresowań, pasji i talentów, która niezasłużenie jest przedstawiana przede wszystkim jako „partnerka… Czytaj dalej o Idea, twórczyni, kobieta – wyjątkowy portret George Sand w Żelazowej Woli
Interaktywna, dwujęzyczna mapa pozwala poznać skomplikowaną biografię oraz twórczość Mieczysława Wajnberga, jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Uniwersum będzie rozwijane, w miarę dalszych ustaleń dotyczących jego życiorysu. Mieczysław Wajnberg był kompozytorem polsko-żydowskiego pochodzenia. Urodził się w Warszawie, gdzie wraz z rodzicami i siostrą mieszkał w kamienicy przy ul. Żelaznej 66. Czytaj dalej o „Wyciąganie historii z pamięci”: Uniwersum Wajnberga
Najnowsza wystawa w Muzeum Historii Polski przybliża muzykę rozrywkową lat 1944-1989, skupiając się nie tylko na najważniejszych wydarzeniach ze świata sztuki. Twórcy pokazują też, jakie funkcje muzyka pełniła w życiu Polaków i w jaki sposób próbowały ją wykorzystywać ówczesne władze. Ekspozycja „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle”… Czytaj dalej o „Muzyka była sposobem reagowania na świat” – PRL w muzycznym zwierciadle
Muzycy zamiast na scenie filharmonii pojawiają się na placach zabaw, skwerach, przy piaskownicach. W ten sposób spotykają się z nowymi odbiorcami muzyki klasycznej „u nich”, w najbardziej naturalnym dla słuchaczy kontekście. I pokazują, że ten rodzaj sztuki nie musi onieśmielać. Ogólnopolski projekt „Bach w piach” – cykl muzyczno-edukacyjnych flashmobów w przestrzeniach… Czytaj dalej o „Bach w piach”: muzyka wychodzi z sal koncertowych
Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu… Czytaj dalej o Król Tanga
